Ngày thứ tư đến yên tĩnh và ẩm ướt, khắp nơi mênh mông những mảng ánh sáng trắng đục như sữa. Một sức nóng dìu dịu lặng lẽ trút xuống từ bầu trời xám trong như thủy tinh, trong những làn sóng vô hình không đủ sức lay động cả những chiếc lá mỏng im lìm của đám cây Mimosa. Chỉ có tiếng rên rỉ của bọn ve sầu phá tan bầu không khí tĩnh mịch bất tận tưởng chừng không có gì có thể lay chuyển.
Các ngày lạ lung bí hiểm này tựa hồ đối chọi với tâm trạng của vị lãnh sự, ngay từ lúc ngủ dậy, ông đã có vẻ nghiêm nghị, buồn rầu. Vì ông đã lấy quyết định hai đêm trước, ông biết rằng không còn gì ngần ngại và trong đầu óc ông đã nhất quyết rằng mọi việc sẽ phải diễn ra không sao tránh khỏi. Tuy nhiên nỗi phiền muộn kỳ lạ vẫn không chịu chấm dứt.
Sau bữa điểm tâm, trước khi đến sở, ông kéo Nicholas riêng ra ở ngưỡng cửa phòng khách, và với một lý luận khá vất vả giải thích với cậu những gì ông bắt buộc phải làm, ông hơi yên lòng khi thấy cậu bé lắng nghe một cách hoàn toàn ngoan ngoãn, bởi vì ông đã lo sợ rằng có khả năng xảy ra một màn rắc rối khác, chỉ khi ông sắp sửa lên đường, trong lúc ông bước từ cổng ra xe hơi, Nicholas vẫn đứng ở cửa trước mới ngẩng đầu lên.
– Đừng đi, ba, - cậu nói bằng một giọng thật nhỏ, dường như chỉ khẽ mấp máy môi.
– Ba phải đi, Nicholas à.
Tới đó cậu bé bống nhượng bộ và, hơi hối hả, hét lớn.
– Ba, con xin ba đừng đi. Không cần phải như thế. Hãy để cho họ đưa anh José đi một mình.
Nhưng đúng lúc này Brande đã vào trong xe. Ông giơ một bàn tay ngăn chặn, lắc đầu tỏ ý trách móc và đi ngay sau đó.
Ở cơ quan, suốt cả buổi sáng, ông cố tình không nghĩ đến cuộc hành trình sắp đến. Nhiều người xin nhập cư có mục đích cần phải được phỏng vấn và hồ sơ của họ cần phải được nhận thực, sau đó một số vụ thanh toán các khoảng thuế cho tàu rời bến đã thu hút sự chú ý của ông : và khi tất cả mọi người đã được quyết định xong ông ngồi xuống để thảo một bức thư cho công ty Restand; một nhà xuất bản ở Paris theo lời giới thiệu của Halevy là nơi thích hợp nhất có thể thưởng thức được tác phẩm của ông về Malbranche. Ngòi bút của ông không được lưu loát như thường lệ và vì một lý do nào đó, ông cảm thấy uể oải, bị trói buộc một tình trạng lơ mơ. Tuy nhiên ông thoáng mãn nguyện khi nghĩ rằng bản thảo của ông cuối cùng đã hoàn tất, được gói lại trong phòng ngủ, sẵn sàng để gởi đi.
Lúc một giờ, không muốn bị thiên hạ nhìn chằm chằm vào mình ở tiệm Chantaco, ông dùng một miếng sandwich và một tách cà phê nhờ người ta đem vào phòng ; rồi khoảng hai chục phút sau ông khởi sự lên đường đến nhà ga. Mưa đã bắt đầu rơi, với những giọt ẩm lớn để lại các vết tung tóe như đồng tiền trên vệ đường đầy bụi, nhưng vị lãnh sự vẫn bước chầm chậm, không chú ý đến sự ướt át. Ông đã mong chờ như điên dại thời điểm này, giờ phút của công lý, mà ông đã phải chịu đựng trong lòng một mối căm giận căng thẳng đến nỗi tâm trạng ông hóa thành thơ thẩn ngu đần. Lẽ tất nhiên ông đã lại khó ngủ và trong đêm vừa qua chỉ thiu thiu từng cơn khoảng một tiếng đồng hồ. Nhưng điều này không thể giải thích sự biến đổi trong tâm hồn ông. Mặc dầu có vẻ kỳ quái ông vẫn giũ sạch khỏi ký ức hành động hớ hênh – từ đó là của chính ông trong buổi chiều nóng như thiêu đốt hôm ấy, cách đây hai ngày. Ông không thể xua đuổi khỏi tâm trí mối hoài nghi day dứt về Garcia. Tuy ông cố gắng hết sức nó vẫn trở lại trong người ông, làm rung chuyển cả thân hình ông, truyền vào lòng ông một nỗi chán nản không sao chịu đựng được.
Ở nhà ga, toán người kia đã đến: cụ Pedro, José và viên guardia đang cùng nhau núp mưa trên sân ga phía cái mái chìa ra của despacho debilettes[1] vị lãnh sự nhìn vào họ một cách nghiêm nghị, hơi ngạc nhiên khi trông thấy vẻ xanh xao và hốc hác của José, với bề ngoài lôi thôi lếch thếch, phải đứng sát bên cạnh viên guardia vì cặp còng tay. Quan sát José sau một tuần cách biệt Brande không nhận thấy một ác cảm đặc biệt nào, mà chỉ thêm miễn cưỡng trong lúc, sau khi đã mua vé xong, ông tiến tới, về phía gã thanh niên. Ông như mọt người máy bị thúc ép bởi những sức mạnh do chính ông vận động và lúc này đã mất tự chủ.
Khi ông đến bên toán người nhỏ, cụ Pedro và José tránh ánh mắt của ông nhưng viên guardia nhanh nhẹn chào ông bằng cánh tay rảnh.
– Ướt át quả nhỉ? – Brande nhận xét sau một lúc im lặng.
– Ướt át thật, thưa senor, - viên guardia trả lời vắn tắt nhưng vẫn có vẻ kính trọng.
Mọi người cùng lặng thinh một hồi lâu trong lúc đôi mắt vị lãnh sự cứ lẩn tránh cặp còng tay sáng chói. Không biết làm sao chúng gây cho ông một sự ghê tởm kỳ lạ. Ông có thể trông thấy một chiếc khóa tay bằng thép làm nổi lằn trên cổ tay của viên guardia. Và đột nhiên, ông thốt lên, bằng một giọng cáu kỉnh nhưng vẫn tỏ thái độ cách biệt.
– Anh cần những vật này sao?
– Thưa senor, phải vậy cho đến khi đã ngồi trên tàu.
Một sự im lặng nặng nề lại buông xuống chỉ bị phá vỡ bở tiếng làm rào của cơn mưa, trên mái nhà bằng tôn dợn sóng và những giọng nói thì thầm từ phía bên kia hàng rào. Bằng một cảm giác quái dị giờ đây đang bao trùm lấy ông, Brande chợt nhận thấy đám đông đang tụ tập lại ở bên ngoài Despacho với những ánh mắt chằm chằm thù địch và nhiều lời chửi rủa thô tục. Với một thái độ đường hoàng, ông xoay ánh mắt sang ngã khác. Một lát sau cụ Pedro lảng để mua một tờ báo. Khi trở lại cụ khẽ nói với José một điều gì đó về thời tiết, José không trả lời. Vị lãnh sự liền bực bội bỏ đi qua chỗ khác. Chẳng lẽ con tàu không bao giờ đến ? Cuộc chờ đợi này thật không thể chịu đựng nổi.
Cuối cùng, bầu không khí bị xé nát ra bởi một hồi còi lanh lảnh, tiếng thình thịch và rít lên của nhiều chiếc bánh sắt. Trong lúc đoàn tàu ngắn xịch ngừng lại; Brande di chuyển tới trước với một cảm giác nhẹ nhõm và đi trước những người khác vào trong toa tàu bằng gỗ duy nhất. Còn có một số hành khách khác, hầu hết là dân quê, hai lái buôn lưu động, một vài bà cụ già mang theo giỏ xách. Ông đã dự định ngồi một chỗ đối diện với José, nhưng lúc này một điều gì đó chợt ngăn cản ông lại. Thay vì thế ông ngồi hơi cách xa, ở trên cùng toa, trước một tấm gương loang lổ quảng cáo một loại thuốc đánh răng. Vì vậy, mặc dầu lưng xoay về phía toán người kia ông vẫn có thể trông thấy hình ảnh phản chiếu lờ mờ về những gì đang diễn ra. Ngồi ổn định trên chiếc băng bằng song gỗ ông chuẩn bị chịu đựng sự trễ nãi thường lệ của con tàu trong việc chuyển bánh.
Cuối cùng tàu cũng chạy và, với một cú giật mình kèm theo một tiếng và đập mạnh, đoàn toa huyên náo ra khỏi sân ga. Quan sát cảnh tượng phía sau lưng, trong lúc con tàu tăng tốc độ. Brande trông thấy viên guardia lấy một chìa khóa ra khỏi túi và mở chiếc còng trên cổ tay của José. Gã thanh niên lẩm bẩm một lời cảm ơn và bắt đầu chà xát bàn tay cho hết tê cóng. Cụ Pedro, với tờ báo trước mặt đang đọc lớn tiếng, rõ ràng cố làm cho những người khác lưu ý đến các tin tức thể thao. Nhưng cả hai người đều không quan tâm nhiều đến cụ già. Viên guardia ngồi thẳng người, giữ một thái độ đúng đắn trịnh trọng, trong lúc José, với gương mặt ngoảnh đi, điềm tĩnh nhìn đăm đăm phong cảnh đầm đìa nước mưa lướt nhanh bên ngoài toa tàu.
Nét mặt nhìn nghiêng bất động và trầm ngâm đó, không còn một chút tươi vui, được in lên một vẻ chín chắn mới lạ, với một thái độ chững chạc từ tốn, dần dần bắt đầu khiến cho vị lãnh sự xúc động một cách vô cùng khổ sở. Ông đã nhất định tận hưởng cái thú được trừng phạt kẻ đã dám gây đau thương cho ông. Nhưng ông không thể, sự chiến thắng đột nhiên trở nên rỗng tuếch, biến thành trơ trụi trong miệng ông. Nhìn kỹ hình ảnh của José một cách vụng trộm trong tấm gương, chợt ông cảm thấy một sự bạc nhược lạ thường bò khắp người ông. Và ông bỗng có ý nghĩ bốc đồng đi đến gặp chàng thanh niên, để chuyện trò với anh một cách ân cần, hứa hẹn một cách xử trí khoan dung. Nhưng lạy Chúa, ông có thể làm cách nào bây giờ? Ý nghĩ thật ngu dại. Bằng một sức cố gắng dữ dội, vị lãnh sự giật mạnh mắt ra khỏi tấm gương và giở mũ ra, lấy khăn tay lau mồ hôi vừa phủ đầy trên trán.
Hơi nóng trong toa tàu ngột ngạt không thể chịu nổi. Mặc dầu cánh cửa ở đằng mỗi ngay trước mặt Brande đang mở rộng, không khí ẩm thấp ào ạt tuôn vào như một luồng gió thổi ra từ lò lửa. Đã thế, ông lại còn biết thêm rằng mình đang ngồi ngay sát común[2] của toa tàu mà trên suốt tuyến đường này không bao giờ được giữ trong tình trạng thích đáng.
Nhưng ông muốn hoặc không thể thay đổi vị trí mà chỉ đành ngồi chết gí ở đây kẹt cứng trong một tâm trạng thờ thẫn hoàn toàn, giữa lúc cơn mưa tàn bạo vẫn rơi lộp bộp và bao phủ các đường ray khiến chúng như biến thành gồ ghề. Thỉnh thoảng một người nào đó lại chen người quá sát ông trong lối đi chật hẹp để vào común, tiếng bánh xe nghiến ken két liên hồi, âm vang như sóng dậy dập vào màng tai, dội qua lại trong đầu ông. Phải chăng ông đang ốm ? Dựa theo bản năng, ông tự đặt câu hỏi này. Nhưng không, dù đang có những triệu chứng sốt,ông biết chắc rằng sự rối loạn của mình không phụ thuộc phạm vị thể chất. Đó có lẽ là một nỗi đau đớn của tinh thần, một mối lo sợ mà ông không sao định rõ, không biết từ đâu rơi xuống, đè nặng lên cõi lòng ông với một sự bao la của cảnh hoang tàn.
Bờ biển ở địa điểm này của cuộc hành trình trở nên lởm chởm, với nhiều khoảng vịnh nhỏ, và con đường sắt xuyên qua nội địa chạy vòng quanh những đồi và núi. Nơi đây có lẽ bụi mù oi bức dày hơn và, như trong một giấc mơ, những thân cây cao, những vườn nho và những trang trại nhỏ màu trắng, bị che khuất một cách mơ hồ chạy vụt qua trước mắt vị lãnh sự. Con đường sắt, được bố trí tồi tệ, không có được mức cân bằng – vào một phút trước chiếc đầu máy vừa lao xuống đến chóng cả mặt thế mà phút sau đó đã dần dần mất đà vì phải chậm chạp hổn hể bò lên đỉnh cao kế tiếp.
Trong một trạng thái sững sờ, vị lãnh sự liếc lên chiếc đồng hồ đeo tay của ông. Chưa tới ba giờ. Và họ mới đi được không quá mười lăm cây số kể từ San Jorge. Ông thầm thì rên rỉ trong lòng, nhận thức rõ nỗi khổ cực này còn phải chịu đựng trong bao nhiêu lâu nữa, và gân như lén lút ông đảo mắt về phía tấm gương. Phải, họ vẫn còn ngồi trong im lặng, giống hệt như từ trước. Nhưng trong lúc ông nhìn kỹ, từ phía dưới hàng lông mày, vào trong tấm gương lốm đốm màu lục nhạt, ông chợt trông thấy José lặng lẽ xoay người và khẽ báo một điều gì đó với viên guardia, ngừng lại một lát viên guardia gật đầu, và tránh đường để cho José đứng dậy bước qua lối đi ở giữa các dãy ghế.
Trái tim của vị lãnh sự bỗng nhảy thót lên dữ dội. Tất nhiên ông đã trông thấy José vừa xin phép đi común và sự nhận thức bất thần gã thanh niên giờ đây đang tới gần, nhất định sẽ qua sát bên ông, thừa sức khiến cho thần kinh ông bị kích động, trong tâm trạng phức tạp hiện tại của ông. Mỗi một tế bào trong cơ thể ông phản ứng lại một cách căng thẳng, giúp ông biết được José đang đến gần. Mỗi lúc ông một co rúm người lại, như thể khiếp sợ một cú đấm mãnh liệt. Tuy nhiên ngay cả trong lúc xác thịt ông co lại, ông biết rõ đó là điều ông sợ hãi. Không, từ trong chỗ sâu kín của tri thức, đang từ từ hình thành, rồi nổi lên phía trên cái trực giác, tuy vẫn còn mơ hồ nhưng thật là kinh hoàng, rằng sắp tới lúc xảy ra một cơn khủng hoảng của đời ông theo một cách kỳ lạ và thảm khốc.
José, lắc lư, theo toa tàu, lúc này đã ở sát bên ông. Brande thở không ra hơi. Ông nhắm mắt lại, giả vờ ngủ. Không thể được. Tựa hồ bị thúc ép bởi nhiều tác động mạnh hơn cả ý chí, ông ngước mặt lên và nhìn thẳng vào José.
Gã thanh niên giờ đây đang ở ngay trước mặt ông, tựa người vững vàng vào bức vách trong cùng. Đôi mắt của anh ta, đen nháy trên gương mặt xanh xao, nhìn xuống vị lãnh sự, như thăm dò một cách khó hiểu nhưng không có vẻ thù oán. Dường như một nụ cười yếu ớt được che dấu trong nháy mắt. Rồi một cách yên lặng anh ta quay đầu đi.
Con tàu hung dữ vừa rầm rộ chạy xuống đồi vào một thung lũng, lúc này đang gặp phải một đoạn đường dốc lên đáng kể. Trong lúc tốc độ của nó đang chậm lại, José chợt trầm tĩnh tiến tới một bước.
Trong lúc anh ta đang làm việc đó, vị lãnh sự bỗng như được một tia chớp làm sáng đầu óc ra và ông hiểu ngay ý định của gã thanh niên. Ông thấy rõ José không phải đi vào común mà chỉ vờ lấy cớ đó và sắp sửa nhảy qua khung cửa mở rộng của toa tàu. Một cơn chấn động bắt đầu lướt nhanh qua người Brande. Không còn giữ vẻ lạnh lung được nữa, ông muốn chết ngạt vì hơi thở nghẹn lại trong cổ họng ông. Không được, không thể cho phép José tẩu thoát. Nhảy ra khỏi con tàu đang chạy cũng là điều rất nguy hiểm đối với anh ta. Ý nghĩ nào là hàng đầu trong tâm trí của vị lãnh sự, lúc đó cũng như về sau ông không bao giờ biết được. Giây phút đó, trong lúc José nhảy, ông nghiêng mình về phía trước với một tiếng hét rời rạc và cố giữ anh ta lại. Bàn tay của ông chụp bừa, nắm được mép áo choàng của José. Tấm vải thảm hại bị xé toạc ra ngay tức khắc, nhưng sự ngăn giữ mặc dầu nhẹ hều, đã làm yếu bớt sức mạnh trong thế nhảy của José. Bị mất lực đẩy, anh mất thăng bằng giữa không trung, và rơi ngay xuống đất. Chính vì vậy, thân hình anh vươn tới trước và trong lúc anh ngã đi, một ý đồ của định mệnh, bàn chân của anh bị kẹp chặt giữa bậc lên xuống và sườn của toa tàu, vì vậy đầu anh đạp xuống phía dưới với sức tàn bạo, lên đường rầy sắc cạnh.
Vị lãnh sự lại hét lên một tiếng ú ơ. Đứng hẳn người dậy, ông loạng choạng bước tới trước quát bảo một người nào đó hãy dừng lại. Ngay lập tức một sự hỗn loạn nổi lên, nhiều bàn tay giật mạnh dấu hiệu cấp cứu. Giữa một cơn choáng váng đầy kinh tởm, Brande nghe những bộ thắng của con tàu rít lên trong nỗi thống khổ, cảm thấy toa tàu rung động toàn bộ, rồi tiếng ken két giảm dần, với một tiếng xì hơi cuối cùng con tàu trườn tới và kêu vang chói cả tai cho đến lúc ngừng lại, một sự bất động vô cùng khủng khiếp. Ngay sau đó mọi người ùa xuống khỏi tàu, nhiều hành khách chạy dọc theo đường rầy. Chỉ còn lại một mình vị lãnh sự đứng thẳng người trong toa tàu trống trơn : ông phải đi, ông phải thế. Ông chuệnh choạng đi về phía cửa.
Người ta đã trả tự do cho José. Thân hình anh nằm mềm nhũn và duỗi thẳng tay chân trên bờ đất màu xanh. Áo quần của anh đã được sửa lại ngay ngắn. Một người nào đó đã đặt một chiếc khăn tay sạch lên trên bộ mặt đã bị vỡ nát. Mặt đất phủ cỏ miền núi mềm và xanh biếc, điểm nhiều đóa hoa nhỏ màu vàng. Một tiếng nước chảy vang lên bên tai. Nơi đây không xa con sông mà anh đã yêu thích, nơi trú ẩn anh đã hy vọng tìm tới.
Cụ Pedro đứng cùng đám người quan sát, không nhìn vào vị lãnh sự, ông hạ giọng như thì thầm nức nở :
– Bây giờ nó sẽ không vào tù đâu, Senor.
❀ ❀ ❀
[1] Despacho debilettes (tiếng Tây Ban Nha trong ngyên bản): quầy bán vé.
[2] Conmún (tiếng Tân Ban Nha): Buồng vô sinh.
