Ngưu Bành Tạp Ức

Lượt đọc: 221 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Giai Đoạn Sơ Cấp Của Lao Cải

❊ ❊ ❊

Tiếp theo đó là một cao trào đấu tố. Từ mùa đông năm 1967 đến mùa xuân năm 1968, cứ cách vài ngày lại có một cuộc đấu tố. Đối với chuyện này, tôi đã khá quen thuộc, đúng là "đã từng xem biển lớn thì khó mà coi nước trong ao là biển", tôi là người đã từng trải qua những trận "đại chiến" trong việc đấu tố. Tôi lại còn trân quý cái mạng sống đã chật vật giành giật được như con lạc đà chui qua lỗ kim này, nên tôi không còn muốn nghĩ đến chuyện ra Viên Minh Viên nữa.

Thời kỳ cao trào này đại khái có thể chia làm hai giai đoạn: Từ lúc bắt đầu cho đến đầu xuân năm sau là giai đoạn đấu tố và thẩm vấn; từ đầu xuân đến ngày 3 tháng 5 năm 1968 là giai đoạn kết hợp giữa đấu tố, thẩm vấn và lao động.

Trong giai đoạn thứ nhất, đơn vị tổ chức đấu tố rất nhiều, cái cớ để đấu tố cũng không ít. Tôi từng làm việc lâu năm tại công đoàn Đại học Bắc Kinh. Danh hiệu "phần tử tích cực" đầu tiên tôi có được trong đời chính là "phần tử tích cực công đoàn". Ngay khi Bắc Kinh vừa giải phóng, tôi đã tham gia công tác tổ chức và lãnh đạo hội giáo sư. Sau đó phát triển thêm, thành lập hội liên hiệp nhân viên giáo chức, cuối cùng mới thành lập công đoàn. Nghe đồn công nhân Đại học Bắc Kinh cho rằng mình đã là giai cấp lãnh đạo, cảm thấy hổ thẹn khi phải cùng nhóm với trí thức để thành lập công đoàn. Sau nhờ không biết ai đó giải thích, đả thông tư tưởng, họ mới miễn cưỡng đồng ý. Sau khi công đoàn được thành lập, tôi lần lượt giữ chức trưởng ban tổ chức công đoàn Đại học Bắc Kinh, chủ tịch phân hội Sa Than. Khi ở Sa Than, tôi từng học tập phương pháp tranh cử của Mỹ, đến các phân hội công đoàn, nông đoàn, y đoàn và phân hội nhà xuất bản Đại học Bắc Kinh ở Quốc Hội Nhai để diễn thuyết tranh cử, tinh thần vô cùng phấn chấn. Lúc đó mới giải phóng, nhìn cái gì cũng thấy màu hồng. Để họp và bố trí hội trường, tôi từng thức trắng đêm, lao động cùng mấy người trẻ tuổi và lấy đó làm niềm vui. Lúc bấy giờ tôi có một vấn đề mà mãi không sao hiểu nổi: Chúng tôi - những trí thức này - có quan hệ gì với giai cấp công nhân, là giai cấp lãnh đạo của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa? Câu hỏi này cứ lởn vởn trong đầu tôi. Sau đó nghe một nhân vật có thẩm quyền giải thích rằng: Trí thức không phải là công nhân, mà là thuộc giai cấp công nhân. Trình độ lý luận chính trị của tôi rất thấp. Tôi không hiểu: Tại sao không phải là công nhân mà lại có thể thuộc về giai cấp công nhân? Để điều hòa mâu thuẫn giữa giáo sư và công nhân, tôi chấp nhận cách nói này, nhưng trong lòng vẫn cứ mơ hồ. Dù sao đi nữa, tôi vẫn hăng hái tham gia công tác công đoàn. Năm 1952, sau khi Đại học Bắc Kinh chuyển ra ngoài thành, tôi vẫn là phần tử tích cực của công đoàn. Tôi được bầu làm chủ tịch công đoàn Đại học Bắc Kinh. Trong số các giáo sư Đại học Bắc Kinh, chỉ có ba bốn người nhận được vinh dự này.

Thế nhưng đến thời "Cách mạng Văn hóa", điều này lại trở thành tội trạng đặc biệt của tôi. Logic của "giai cấp công nhân" Đại học Bắc Kinh đại khái là: Một tên trí thức thối tha từ xã hội cũ bước sang, được lạm ngu sung vào giai cấp công nhân đã là chứng minh cho sự rộng lượng của giai cấp công nhân rồi, nay lại còn trở thành người đứng đầu tổ chức của giai cấp công nhân, thật là đại nghịch bất đạo, tội không thể tha. Đối với thứ logic này của "giai cấp công nhân" Đại học Bắc Kinh, tôi có thể hiểu được, đôi khi thậm chí là đồng tình. Như tôi đã nói ở trên, tôi tâm phục khẩu phục thừa nhận mình là trí thức tư sản, vì tôi có những cân nhắc cá nhân. Còn việc "giai cấp công nhân" Đại học Bắc Kinh có phải ai cũng đại công vô tư, không hề tư lợi, chuyên làm lợi cho người khác hay không, thì lúc đó tôi chưa hề nghĩ tới. Nhưng đối với một cách nói phổ biến lúc bấy giờ là: Hiện tượng trí thức tư sản thống trị trường học của chúng ta không thể tiếp tục được nữa, thì tôi lại vô cùng khó hiểu. Chúng tôi - những trí thức tư sản - dù có làm giáo sư, làm trưởng khoa, thậm chí làm phó hiệu trưởng và chủ tịch công đoàn, nhưng đâu có thực sự thống trị trường học! Người thực sự thống trị trường học là những lão cách mạng đã qua thử thách lâu dài do cấp trên phái đến. Theo quan sát cá nhân của tôi, những lão cách mạng này ai nấy đều cẩn trọng thực hiện phương châm chính sách của cấp trên, làm việc cần cù tận tụy. Họ không hổ thẹn là cán bộ tốt của quốc gia. Trong "Cách mạng Văn hóa", họ đều trở thành "phái đi tư bản", tôi cảm thấy rất bất công. Nay lại lôi chúng tôi - những trí thức này - vào vòng xoáy "thống trị" trường học. Đây chẳng khác nào "cháy thành vạ lây".

Vấn đề này tạm thời không bàn tới, trước tiên hãy nói về vị chủ tịch công đoàn là tôi đây. Sau khi tôi bị "đánh đổ" và đấu tố, công nhân Đại học Bắc Kinh không chịu thua kém. Trong cao trào đấu tố tôi, họ cũng chen chân vào. Họ là công nhân, suy nghĩ và cách làm đều khác với giáo viên và sinh viên.

Sự khác biệt giữa họ khá rõ rệt: Công nhân khỏe hơn sinh viên, hành động cũng "cách mạng" (dã man) hơn. Bình thường họ thích xem Bình kịch, thích nghe tướng thanh và các loại hình nghệ thuật dân gian khác. Trong "Cách mạng Văn hóa", họ có lẽ đã phát hiện ra đại đấu tố xem ra hay hơn, nghe vui tai hơn nhiều so với Bình kịch và tướng thanh, thế nên sự tích cực đấu tố lại càng dâng cao. Cơ hội đấu tố tôi làm sao họ có thể bỏ qua? Thế là sau một hồi đập cửa dữ dội, hai công nhân xông vào, áp giải tôi đi nơi nào đó để đấu tố. Họ đi xe đạp tới. Tôi thì đã sớm không còn xe để đi. Thế là tôi đi ở giữa, mỗi bên một người đẩy xe "hộ giá", uy phong chẳng khác nào quốc khách đi xe có mô tô hộ tống. Đáng tiếc là lúc này trong lòng tôi đang đánh lô tô, không có tâm trí đâu mà đóng vai A Q.

Nghe nói, công nhân Đại học Bắc Kinh hôm nay vốn định lôi ba vị giáo sư từng làm chủ tịch công đoàn Đại học Bắc Kinh ra, đấu tố cùng một lúc. Nếu làm được thật thì đây là một vở kịch hiếm có biết bao! Chắc chắn còn hay hơn cả vở kịch do Dương Tiểu Lâu và Mai Lan Phương cùng diễn. Đáng tiếc là một trong ba vị đã chuyển công tác tới Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, vị kia không hiểu sao cũng không bắt được, chỉ còn lại mình tôi, thật là mất hứng. Thế nhưng, "chúng ta là công nhân có sức mạnh", tới một người thì đấu trước một người. Cứ thế, họ vẫn làm việc vô cùng nghiêm túc; không hề vì chỉ còn lại một người mà làm việc cẩu thả, qua quýt như khi lao động bình thường. Họ tuyệt đối không đi theo lối cũ, mà phát huy tính sáng tạo rất cao: Chuyển từ đấu tranh trong nhà sang "du đấu", tức là vừa đi vừa đấu ngay trên đường lớn ngoài trời. Như vậy có thể cho nhiều người xem hơn, thỏa mãn sự tò mò hoặc mục đích gì đó của chính họ. Tôi mơ mơ màng màng, không dám ngẩng đầu, không dám nói lời nào, mặc người sai khiến, mặc người xoay vần. Tôi không biết dọc đường có bao nhiêu người "dự khán". Đoán qua tiếng ồn ào thì chắc là không ít. Tiếng khẩu hiệu vang tận mây xanh, xen lẫn tiếng cười hô hố. Có thể thấy vở kịch này diễn rất thành công. Giai cấp công nhân có tính khí của giai cấp công nhân: Lý luận thì nói ít, nắm đấm thì đánh nặng, khẩu hiệu thì hô to, đá thì ném nhiều. Những cái tát tai và cú đá, tôi đã quá quen thuộc, không hề cảm thấy xúc phạm. Lần này không bắt tôi ngồi tư thế phản lực (bị ép cúi gập người), đó đã là niềm an ủi lớn nhất đối với tôi, tôi thực sự cảm kích vô cùng.

Cơn bão công đoàn còn chưa qua hẳn, "quần chúng cách mạng" Viện Á Phi Đại học Bắc Kinh lại tới lôi tôi đi đấu tố. Người ta làm việc gì cũng thích kiểu bầy đàn, hoặc là không ai làm, hoặc là tranh nhau làm. Tôi bây giờ lại đụng phải cái kiểu bầy đàn này. Trước khi có "Cách mạng Văn hóa", Đại học Bắc Kinh dựa theo ý kiến của Ủy ban Giáo dục (lúc đó còn gọi là Bộ Giáo dục hoặc Bộ Giáo dục Đại học), thành lập Viện nghiên cứu Á Phi. Hiệu trưởng kiêm bí thư Đảng ủy Lục Bình đích thân tìm tôi, bảo tôi đảm nhận chức viện trưởng. Thực ra chỉ là treo tên, tôi chẳng quản lý việc gì cả. Vì vậy tôi không có bất kỳ xung đột lợi ích nào với nhân viên trong viện, tôi cảm thấy quan hệ cũng khá ổn. Thế nhưng một khi tôi bị "đánh đổ", những người trong viện cũng phải thể hiện "tính cách mạng" hay một tính chất gì đó của mình, tuyệt đối không được bỏ qua cơ hội đấu tố tôi. Điều này có tính là "dậu đổ bìm leo" không? Mọi người có thể bàn bạc nghiên cứu. Tóm lại, tôi bị lôi đến Viện ở Yến Nam Viên để đấu tố. Đấu tố diễn ra trong nhà, phòng không lớn, số người tham gia cũng không nhiều. Bây giờ trong việc bị đấu tố, tôi cứ như Tôn Đại Thánh đã từng luyện qua lò bát quái của Lão Quân, cảnh lớn cảnh nhỏ gì cũng đã thấy nhiều rồi, mấy chuyện nhỏ nhặt này tôi thực sự không thèm để vào mắt. Lần đấu tố này chính là như vậy. Quy mô không lớn, tiếng hô khẩu hiệu không đủ vang, cũng không có đấm đá, chỉ ngồi tư thế phản lực một nửa. Đối với tôi mà nói, cái này chỉ có thể coi là một "vở kịch nhỏ", không đã ghiền, tôi khá thất vọng. Còn về bài phát biểu đấu tố thì vẫn là 90% là nói bậy, 9% là vu khống bịa đặt, chỉ khoảng 1% là nói đúng trọng tâm. Nhìn chung trình độ không cao. Sau khi đấu tố xong, tôi nhẹ nhàng đi bộ về nhà. Nếu phải cho điểm lần đấu tố này, tôi chỉ có thể cho 20, 30 điểm, còn cách xa mức đạt yêu cầu một đoạn dài.

Trong một lần hội nghị đấu tố của Khoa Đông phương ngữ — tiện thể nói thêm một câu, những buổi đấu tố như thế này khá nhiều; nhưng theo nguyên tắc sinh lý và tâm lý, sự việc nhiều quá thì ấn tượng dần nhạt nhòa, tôi không thể nhớ hết được — tôi thoáng thấy trong số nhân vật chủ chốt đấu tố, ngoài những gương mặt quen thuộc của Tân Đại Bắc Công Xã ra, còn có gương mặt của phe đối lập Tỉnh Cương Sơn. Hai phái này tuy đấu tranh cực kỳ kịch liệt, thậm chí dùng đến trường mâu và các loại vũ khí tự chế khác, có khí thế "sống chết không đội trời chung". Thế nhưng, xét về bản chất thì cả hai không có gì khác biệt, đều làm cái trò cực tả đó, đều lấy chủ nghĩa duy tâm làm cơ sở tư tưởng, đều tranh nhau bày tỏ lòng trung thành với "nữ hoàng đỏ" kia. Bây giờ là đấu tranh với "kẻ địch" — kẻ địch này chính là tôi — thì mọi người cùng thù chung địch, liên hợp lại để đấu tố tôi, điều này hoàn toàn có thể hiểu được. Có lần, chủ đề đấu tranh là một câu tìm thấy trong nhật ký bị tịch thu của tôi: "Giang Thanh tiêm một mũi morphine cho Tân Đại Bắc Công Xã, khí thế của họ lại dâng cao rồi." Câu này đã phạm vào đại kỵ, thật là đại bất kính. Trình độ lý luận của người đấu tố cực kỳ thấp — họ chưa bao giờ cao cả — lời nói gần như lộn xộn, không đầu không đuôi. Tôi ngồi trên tư thế phản lực, trong lòng vô cớ nảy sinh cảm giác khinh bỉ. Có thể thấy trình độ bị đấu tố của tôi đã tăng vọt, thậm chí còn có tâm trí để đánh giá trình độ của người phát biểu. Từ sự hợp lưu của hai phái, tôi nghĩ đến phái tính của chính mình. Câu nói về Giang Thanh trong nhật ký chứng minh phái tính của tôi cứng đầu đến mức nào. Thế nhưng thời thế thay đổi, phái mà tôi cho là mình trung thành tuyệt đối đã sớm bắt tay với phe đối lập để đối phó với tôi rồi. Tôi vừa ngồi tư thế phản lực, vừa cảm thấy có chút bất bình.

Những buổi đấu tố như thế diễn ra liên tiếp, trong lòng tôi sóng gió cuộn trào, không giây phút nào bình yên. Tôi nghĩ rất nhiều, rất nhiều; rất xa, rất xa. Tôi nghĩ về tuổi thơ của mình. Nếu tôi ở lại quê thì trình độ văn hóa của tôi cùng lắm cũng chỉ là một người mù chữ một nửa. Nhà tôi chắc chỉ có một hai mẫu ruộng. Ngày nào tôi cũng xuống đồng lao động. Sau khi giải phóng còn có thể vớt vát được cái danh phận bần nông, có thể giáo dục trí thức. Cuộc sống tất nhiên là thanh đạm, "đời người biết chữ bắt đầu từ lo âu", tôi có thể không lo không âu, sung sướng biết bao! Nay mình trở thành giáo sư đại học, có thể nói là phong quang cực điểm. Thế nhưng một khi chuyển thành "quyền uy phản động" thì ngày nào cũng bị phê bình, bị đấu tố, nơm nớp lo sợ, trên đầu không biết còn đội thêm bao nhiêu cái mũ, tương lai không rõ ra sao. Tôi thật hối hận biết bao! Hóa công thật là đáng ghét tột cùng!

Loại thuốc hối hận này chẳng có tác dụng gì, điểm này tự tôi biết rõ. Tôi hạ quyết tâm, không nghĩ nữa, tập trung suy nghĩ về tình cảnh trước mắt vẫn tốt hơn, như vậy có lẽ có chút lợi ích thực tế. Tôi cho rằng, nhiệm vụ hàng đầu của tôi lúc đó là rèn luyện thân thể. Sự rèn luyện này không phải là rèn luyện thể dục thông thường, mà là rèn luyện đặc biệt. Nói rõ ra chính là chuyên rèn luyện đôi chân. Tôi phân tích những mâu thuẫn lúc đó, cho rằng mâu thuẫn chính là làm sao để ngồi được tư thế phản lực, có thể ngồi hai ba tiếng đồng hồ mà vẫn kiên trì không ngã. Như tôi đã nói ở trên, nếu khi đấu tố mà ngồi tư thế phản lực không nổi, ngã xuống đất thì hậu quả thật không thể tưởng tượng nổi. Người đấu tố chắc chắn sẽ cho rằng tôi cố ý phá rối, tội chồng thêm tội, ngoài đấm đá ra, không biết còn dùng cách gì để trừng phạt tôi nữa. Tôi phải kiên trì, nhưng kiên trì lại là việc vô cùng khó khăn. Ngồi tư thế phản lực được nửa tiếng sau là cảm thấy lưng đau chân mỏi, toàn thân đổ mồ hôi; đến sau đó, thân người cứ lắc lư, đầu óc quay cuồng, trước mắt tối sầm, tai ù đi. Lúc này tôi chỉ có thể nghiến chặt răng. Tôi thỉnh thoảng cũng đọc thuộc khẩu hiệu: "Hạ quyết tâm, không sợ hy sinh, loại bỏ mọi khó khăn, để giành lấy thắng lợi!" Lời thoại ngầm trong lòng tôi là: "Hạ quyết tâm, không sợ đau đớn, loại bỏ mọi khó khăn, để cố gắng không ngã xuống!" Đừng nói, đôi khi còn thật sự hiệu quả. Tôi kiên trì, lại kiên trì. Đến lúc này, người đấu tố trên đài phát biểu dù có hùng hồn cao trào thế nào, âm thanh dù to thế nào, tiếng hô "đánh đổ, đánh đổ" dù có chấn động trời đất thế nào, trong tai tôi chỉ như tiếng sấm nhẹ phía bên kia núi, nhỏ bé xa xăm mà thôi.

Trải nghiệm như vậy đã có nhiều lần. Bản thân cảm thấy không bảo hiểm. Để giải quyết triệt để, giải quyết căn bản mâu thuẫn chính này, tôi phải có kế hoạch lâu dài. Thế là tôi nghĩ đến việc rèn luyện đôi chân. Tôi hạ quyết tâm, mỗi ngày đứng trên ban công để rèn luyện. Tôi cúi đầu gập lưng, tay không vịn đầu gối, hoàn toàn là tự giác tự nguyện ngồi tư thế phản lực. Tôi tự đếm trong lòng để tính thời gian, bắt buộc phải đến lúc hoa mắt đổ mồ hôi mới thôi. Kiểu rèn luyện thể dục này xưa nay chưa từng có. Nếu tôi không nói ra, chắc chắn không ai tin, họ nhất định sẽ cho rằng đây là chuyện lạ ở hải ngoại. Ngày nay hồi tưởng lại, tôi thực sự muốn khóc mà không ra nước mắt!

Đứng trên ban công còn có một tác dụng khác. Tôi có thể nhìn thấy từ xa đám Hồng vệ binh tới nhà áp giải tôi đi đấu tố hoặc thẩm vấn. Tôi tính nóng, làm việc gì cũng không bao giờ đến muộn. Đối với đấu tố, tôi vẫn như vậy. Tôi hy vọng đấu tố cũng có thể bắt đầu đúng giờ. Còn khi nào kết thúc thì không phải việc của tôi.

Đứng trên ban công còn có phát hiện bất ngờ. Một hôm, sau khi "rèn luyện" xong, tôi ngẩng đầu lên chợt thấy mấy con chim sẻ đang đậu trên cành tre trong vườn nhỏ dưới lầu. Lúc này đã là mùa đông, ngoài tùng bách và trúc xanh ra thì vạn vật khô vàng, lá rụng sạch trơn. Mấy khóm trúc xanh lại càng xanh mướt. Mấy con chim sẻ nhỏ đậu trên cành tre không hề cử động. Trước mắt tôi sáng bừng lên, lập tức như thấy một bức tranh "Hàn tước đồ" của thời Tống. Tôi vô cùng kinh ngạc, cứ như ông trời hiển linh, tặng cho tôi một bức tranh, để tôi tìm thấy chút niềm vui trong khổ nạn. Thế nhưng, tôi vừa định thần lại, lập tức nghĩ đến, đây là lúc nào mà mình còn có tâm trí nhàn nhã thế này. Tư tưởng xét lại tư sản của tôi quả thật là cứng đầu đến cực điểm, nói tôi "chết không hối cải", tôi còn cách nào khác để không thừa nhận chứ?

Những suy nghĩ kỳ quặc tương tự như vậy, tôi còn có một số. Mỗi lần Hồng vệ binh áp giải tôi dọc theo bờ hồ đi về phía lầu Ngoại văn hoặc địa điểm đấu tố khác, tôi vừa nghĩ đến cục diện mình đang đối mặt là rùng mình ớn lạnh. Tôi muốn trốn chạy biết bao! Nhưng đất trời mênh mông, tôi biết trốn đi đâu? Bây giờ đi trên bờ hồ, nghĩ đến quá khứ mình thường thấy rùa phơi mai trên củi khô dưới hồ. Một khi nghe tiếng người, con rùa vốn hành động chậm chạp lúc này lại nhanh nhẹn khác thường, thân mình lăn một cái là rơi xuống hồ, ngoài mấy vòng sóng nước ra thì không còn dấu vết gì nữa. Tại sao bản thân mình không thể biến thành một con rùa nhỉ? Tôi thấy lũ kiến bò lổm ngổm dưới chân, bản thân lại nghĩ, tại sao mình không thể biến thành một con kiến nhỉ? Chỉ cần chui vào bụi cỏ, bất cứ ai cũng không tìm thấy nữa. Tôi thấy những chú chim nhỏ bay trên bầu trời, bản thân lại nghĩ, tại sao mình không thể biến thành một chú chim nhỏ nhỉ? Trời cao mặc chim bay, dang cánh một cái là bay đi ngay, không ai bắt được nữa. Tóm lại là chê mình thân xác quá lớn. Đường đường là thân xác năm thước, quá khứ cũng từng kiêu hãnh, đến bây giờ nó lại thành gánh nặng, chỉ muốn vứt bỏ đi cho rảnh nợ.

Những ảo tưởng này chẳng có tác dụng gì, tự tôi biết rõ. Có cách nào hữu dụng không? Có chứ, đó là bỏ trốn. Tôi thực sự đã cân nhắc nghiêm túc về việc này. Mấu chốt là trốn đi đâu. Trốn về quê mình, đây là cách ngu ngốc nhất. Nghe nói có một số người đã làm như vậy. Tân Đại Bắc Công Xã cho rằng đây là phạm vào vương pháp, đại nghịch bất đạo, phái người về quê họ lôi họ trở lại, đấu tố còn dã man tàn bạo hơn gấp bội. Con đường này tuyệt đối không thể đi. Vậy thì trốn đi đâu? Tôi từng cân nhắc nhiều nơi, người khác cũng hiến cho tôi nhiều kế, hoặc đến chỗ bạn bè, hoặc đến chỗ người thân. Tôi từng sưu tầm nghiêm túc tem phiếu lương thực toàn quốc để tránh việc ra ngoài bị đói. Cuối cùng, suy đi tính lại, cho rằng những điều đó chỉ là ảo tưởng, có nguy hiểm rất lớn, thôi thì vẫn nên ở lại Đại học Bắc Kinh. Đây là con đường thiết thực nhất để đi, nhưng cũng là con đường khó chịu nhất, khó nhẫn nhịn nhất, ngày ngày giờ giờ nơm nớp lo sợ chờ đợi Hồng vệ binh tới bắt, áp giải đi nơi nào đó để đấu tố. Hương vị trong đó, thực không thể nói với người ngoài.

Thế nhưng, bỗng một hôm, lãnh đạo công xã Khoa Đông phương ngữ phái người tới ra lệnh: Mỗi ngày ra ngoài lao động. Đây mới gọi là "lao động cải tạo", viết tắt là "lao cải", không lao động thì làm sao cải tạo được chứ? Điều này thay đổi cảnh ngộ phải ở nhà chờ đợi mỗi ngày của tôi, trong lòng tạm thời có chút vui mừng.

Từ nay về sau, tôi cùng với vị giáo sư già mà tôi đã nhắc đến ở trên bị đấu tố trước tiên, ngày ngày ra ngoài lao động. Mới cách đây hơn một năm, khi tai họa mười năm vừa chớm bắt đầu, ở lầu Ngoại văn đấu tố vị giáo sư già này, tôi lúc đó vẫn còn lạm ngu sung vào hàng ngũ nhân dân, thấm thoắt mà chúng tôi đã trở thành "đồng chí". Nhân thế tang thương, gió mây thay đổi, thường có những điều không ai ngờ tới, không thể không cảnh giác!

Cặp anh em khó khăn này của chúng tôi, những người sáng lập Khoa Đông phương ngữ, hôm nay cùng là tù nhân. Mỗi ngày tám giờ đến nơi quy định tập trung, dưới sự giám sát của một công nhân để làm tạp vụ. Mười hai giờ về nhà, hai giờ chiều lại đi, sáu giờ tối về nhà. Nơi lao động rất nhiều, công việc cũng thay đổi, có khi một ngày đổi một địa điểm. Hai người chúng tôi giống như một cặp trâu ngựa biết suy nghĩ biết nói năng, dưới roi da của công nhân, bảo làm gì thì làm nấy, nửa câu cũng không dám nói, không dám hỏi. Theo tôi quan sát từ bên cạnh, từ lúc đó, công nhân Đại học Bắc Kinh đã biến thành giai cấp cổ cồn trắng, lại giống như bọn cai ngục áp giải tù nhân, tự mình chẳng làm việc gì, trở thành những "quân tử" chỉ động miệng không động tay. Tôi khá là bất bình trong lòng. Thế nhưng, công nhân là giai cấp lãnh đạo mọi thứ, bản thân tôi chỉ là một tù nhân, tôi có ăn gan hùm mật gấu cũng không dám nói lời ra tiếng vào. Theo tôi thấy, riêng xét về Đại học Bắc Kinh mà nói, trận gọi là "Cách mạng Văn hóa" này, thực tế là phong trào công nhân chỉnh đốn trí thức. Trong xã hội cũ, địa vị của giáo sư và công nhân cách biệt nhau, thu nhập kinh tế cũng chênh lệch cực lớn. Có một số giáo sư tự cho mình là phi thường, khá có "cái giá của giáo sư", không đủ tôn trọng công nhân. Trong lòng công nhân khó tránh khỏi tích tụ chút oán giận. Lúc đó họ cũng chỉ đành ngậm bồ hòn làm ngọt. Sau khi giải phóng, tình hình đã thay đổi. Đến tai họa mười năm, đối với một số công nhân mà nói, cơ hội cuối cùng đã tới. Luồng oán giận tiềm tàng đó, dưới sự khuyến khích xúi giục của một số người, bùng nổ ra hết sạch. Khi đứng úp mặt vào tường đấu tố ở nhà ăn lớn, nhiều cái tát tai vang dội chính là từ những bàn tay của một số công nhân tiếp xúc với khuôn mặt của một số giáo sư. Những lời này của tôi, có lẽ một số sư phụ công nhân không muốn chấp nhận. Nhưng chúng ta là những người duy vật, phải thực sự cầu thị, sự việc trông như thế nào thì nên nói nó như thế đó. Không chấp nhận cũng không phủ nhận được sự tồn tại của sự thật.

Tôi bây giờ đang tiến hành lao cải dưới sự giám sát của một công nhân. Việc bẩn việc mệt đến đâu, chỉ cần miệng hắn động đậy là tôi phải đi làm. Vị công nhân này đứng bên cạnh ra lệnh ra oai. Hắn chẳng hề đụng tay động chân, cứ thế mà "lãnh đạo mọi thứ".

Lao động như vậy, trong lòng tôi có cảm giác an toàn không? Chẳng có chút nào. Tôi không hề sợ lao động. Nhưng kiểu lao động này, ngoài việc khiến tôi tiếc nuối vì mất đi cơ hội rèn luyện đôi chân ra, vẫn phảitùy thời (mọi lúc) chuẩn bị bị lôi đi đấu tố, những thủ lĩnh của Khoa Đông phương ngữ hay một bộ phận nào đó của Đại học Bắc Kinh, một khi hứng lên là sẽ phái người tới nơi tôi lao động, bất kể nơi này xa xôi, hẻo lánh thế nào, luôn có thể bắt sống tôi. Đôi khi, sau khi đấu tố xong lại phải quay về chỗ cũ lao động. Sau khi ngồi tư thế phản lực một hồi, lao động ngược lại mang đến cho tôi niềm vui, xem ra tôi thực sự đã trở thành khúc gỗ mục không thể điêu khắc nổi rồi.

Cho dù là đi lao động hay sau khi lao động về nhà, tôi tuyệt đối không dám, cũng không muốn đi đường lớn. Trên đường lớn là không an toàn nhất. Hồng vệ binh đeo băng đỏ tay cầm trường mâu, từng nhóm ba năm, hoặc hàng chục người, hùng dũng oai vệ đi trên đường, có khí thế "trên trời dưới đất, chỉ ta là tôn quý". Người như tôi, nhìn cách ăn mặc, nhìn sắc mặt là biết ngay là phần tử "hắc bang". Chúng tôi mặt đầy vẻ xui xẻo, ánh mắt đờ đẫn, trên người áo quần rách rưới, đầy bụi bặm, chẳng khác nào kẻ ăn mày. Hơn nữa lúc này chúng tôi đã sớm trở thành chim bay trên không, ai cũng có thể đánh. Đánh chúng tôi một quyền hay một cái tát tai, không những không phạm pháp, mà còn là "hành động cách mạng", điều này có thể thể hiện sự phẫn nộ "cách mạng", sẽ được kính trọng. Ngay cả đứa trẻ mười mấy tuổi cũng biết chúng tôi là "người xấu", là có thể tùy ý sỉ nhục. Ném một hòn đá, nhổ vài bãi nước bọt, có thể được xếp vào "ưu thắng kỷ lược" (những việc đáng khen). Có đứa trẻ thậm chí còn cầm vôi bột rắc vào mắt chúng tôi. Nếu để rắc vào, mắt sẽ bị mù. Trong tình cảnh này, chúng tôi cũng không dám cãi lại, càng không dám đánh trả. Chỉ có con đường "cụp đuôi bỏ chạy". Có một lần, một cậu bé bảy tám tuổi tay cầm một viên gạch, ra lệnh cho tôi: "Lại đây! Tao đập mày!" Tôi cũng chỉ đành bước nhanh vài bước, bỏ chạy. Tôi còn không dám chạy quá nhanh, kẻo làm sợ hãi những "bông hoa của tổ quốc", tội lỗi của chúng tôi lại càng nặng thêm. Đôi khi tôi nghĩ, nếu mình thực sự mù mắt, trên người lại bị "giẫm lên một nghìn dấu chân" thì thật đúng là như rơi xuống tầng địa ngục thứ mười chín, "muôn đời không ngóc đầu lên được" nữa.

Không dám đi đường lớn thì làm sao đây? Vậy thì chuyên chọn những con đường nhỏ hẻo lánh mà đi. Trong thời gian tai họa mười năm, những con đường nhỏ như vậy ở Đại học Bắc Kinh nhiều hơn bây giờ nhiều. Những con đường nhỏ như vậy đa số ở phía sau nhà cũ, bên cạnh mương nước. Ở đây rác rưởi chất đống, phân bón đầy đất, cỏ dại mọc um tùm, hôi thối nồng nặc. Bình thường tuyệt đối không có ai tới. Bây giờ lại trở thành thiên đường của tôi. Ở đây tuy mùi vị có hơi khó ngửi, nhưng rất yên tĩnh. Mèo hoang chó hoang là thường xuyên có thể gặp. "Giác ngộ chính trị" của mèo chó rất thấp, hoàn toàn không hiểu "đấu tranh giai cấp", chúng không biết tôi là "hắc bang", chỉ biết tôi là người, đối với người chúng vẫn còn sợ. Đến môi trường này, cái đầu bình thường không dám ngẩng lên thì nay dám ngẩng lên rồi. Hơi thở bình thường không dám ra thì bây giờ dám ra rồi, cũng còn dám ngẩng đầu nhìn bầu trời xanh biếc, trong lòng vô cùng vui sướng. Đối với mùi hôi thối ở đây, tôi không những không muốn bịt mũi mà còn muốn nán lại lâu thêm chút nữa. Đây thực sự là thiên đường của những kẻ như tôi.

Thế nhưng, đời người luôn có câu "họa vô đơn chí", thiên đường tuyệt đối không phải là nơi có thể ở lâu. Một hôm, tôi bị áp giải đi dỡ lều, trên ván gỗ đổ trên mặt đất còn đinh sót lại. Tôi không cẩn thận, chân dẫm lên trên đó, chiếc đinh dài một tấc đâm thẳng vào lòng bàn chân, đế giày quá mỏng, không cản nổi chiếc đinh. Tôi chỉ thấy dưới lòng bàn chân đau nhói một hồi, rút chân ra, máu liền chảy tuôn. Lúc này, tên cai ngục của chúng tôi, không những không quan tâm đến điều này, mà còn nổi trận lôi đình, nói: "Những kẻ như các người đúng là thứ phế vật vô dụng!" Cái gọi là "phế vật vô dụng", chỉ chính là giáo sư. Điều này tôi và hắn trong lòng đều hiểu rõ. Tôi đang chuẩn bị đón nhận mấy cái tát tai, hắn lại ngoài ý muốn mà từ bi, nói một câu: "Cút đi!" Tôi liền nhân cơ hội đó mà cút. Chân tôi đau đến mức không thể đi lại, nhưng lại không thể không đi. Tôi chỉ có thể dùng một chân đi lại chính thức, chân kia bị kéo lê đi. Cứ thế khập khiễng đi về nhà. Tôi không dám vào bệnh viện trường, người quản lý ở đó đều là phái công xã, thấy tôi đều nhìn bằng ánh mắt giận dữ, tôi đâu dám tự nộp mình vào lưới? Thấy bộ dạng thảm hại này của tôi, hai bà lão trong nhà kinh hãi vô cùng, cũng bó tay chịu chết, chỉ có thể dùng cách cũ của tổ tiên truyền lại, dùng nước sôi làm bỏng vết thương một chút, bôi ít thuốc đỏ, dùng gạc băng lại. Chiều lại phải đi lao động. Nếu không thì cấp trên trách tội xuống, không những tôi chịu không nổi, ngay cả vị công nhân kia cũng sẽ bị liên lụy. Tôi bây giờ không mong chờ có ai nói với tôi về chủ nghĩa nhân đạo cách mạng, đối với tù binh Quốc Dân Đảng thì có thể nói được, đối với tôi thì không, tôi đã bị khai trừ khỏi "nhân tịch" (tư cách con người), chủ nghĩa nhân đạo không liên quan gì đến tôi nữa.

Lúc này, hai phái ở Đại học Bắc Kinh đã sớm bắt đầu võ đấu. Cả hai phái đều xây dựng xưởng vũ khí của riêng mình, đều có đội võ đấu của riêng mình. Vũ khí tôi đã nhắc tới một chút ở trên. Phái công xã nắm quyền tất nhiên là vô cùng giàu có. Họ cưa đứt những ống thép đắt tiền nguyên vẹn, mài nhọn, hình thành nên trường mâu, cầm trong tay, oai phong lẫm liệt. Tỉnh Cương Sơn điều kiện vật chất kém hơn một chút, nhưng cũng gom góp được ít vũ khí. Mỗi phái chiếm giữ mấy tòa nhà, đấu tranh qua lại. Mỗi tòa nhà đều như một pháo đài, cảnh vệ nghiêm ngặt. Tôi không có tư cách tận mắt chứng kiến cảnh tượng võ đấu của hai phái. Tôi nghĩ, chuyện võ đấu liên quan đến sinh mạng, hình như nên rất nghiêm túc. Thế nhưng, tôi bị tên cai ngục dẫn đến khu ký túc xá sinh viên để dọn dẹp chiến trường để lại sau một trận võ đấu kịch liệt. Kính cửa sổ các tòa nhà gần đó đều bị đập vỡ, trên mặt đất chất đầy gạch đá, là vũ khí được sử dụng khi hai phái giao chiến. Nhiệm vụ của chúng tôi chính là đến dọn sạch đống rác này. Thế nhưng, tôi chợt ngẩng đầu, thoáng thấy bên ngoài cửa sổ một tòa nhà treo đầy những đôi giày rách kết thành chuỗi. Tôi vô cùng kinh ngạc, sau đó trong lòng mỉm cười một cái. Về câu chuyện giày rách, tôi đã bàn ở trên rồi. Người Đại học Bắc Kinh cũ đều biết giày rách tượng trưng cho cái gì, nó tượng trưng cho vị "Lão Phật gia" đó. Tôi thật sự cảm thấy những đứa trẻ lớn xác này nghịch ngợm đến mức đáng yêu. Biến chuyện binh đao hệ trọng này thành một màn hài kịch nhỏ. Đã rất rất lâu rồi trên mặt tôi không có ý cười, cái bản năng cười này hình như tôi đã quên mất rồi. Không ngờ hôm nay lại có ý muốn cười. Đây là một khúc nhạc đệm nhẹ nhàng trong cuộc sống tù đày.

Thế nhưng, võ đấu thực sự, nếu có thể, tôi vẫn cố gắng tránh xa. Nụ cười hiểu ý này thu được trong vô tình, không đáng làm tấm gương. Tôi bây giờ là "Trư Bát Giới soi gương, bên trong bên ngoài đều không phải là người". Trong hai phái, phái nào cũng coi tôi là kẻ thù. Nếu tôi gặp võ đấu mà không tránh được, ai lại không muốn lấy tôi ra để trút giận chứ? Tôi đã may mắn nhặt được cái mạng, bây giờ tôi muốn cố gắng bảo vệ nó. Mặc dù tôi từng nghiên cứu về học thuyết so sánh tự sát, nhưng hiện tại tôi không muốn tự sát, cũng không muốn bị người khác giết. Tôi vẫn còn muốn sống tiếp.

Tình hình giai đoạn sơ cấp của lao cải, đại khái là như vậy.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.