Ngưu Bành Tạp Ức

Lượt đọc: 206 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Duyên Khởi

❊ ❊ ❊

"Chuồng bò" - nghe từ này, ai cũng hiểu nó nghĩa là gì. Nhưng liệu nó có phải là cái tên chính danh theo luật pháp hay không thì chẳng ai nói rõ được. Chúng ta hiện nay cái gì cũng nói đến "pháp trị". Mà nói đến "pháp trị" thì trước hết phải chính danh. Thế nhưng cái tên "chuồng bò" này thì chính danh thế nào đây? Bản thân việc lập ra "chuồng bò" vốn dĩ đã là "nghịch lại" với pháp luật. Nay lại muốn dùng pháp luật để chính danh cho nó, chẳng phải là "nam viên bắc triệt" (đi ngược đường) hay sao?

Ở Đại học Bắc Kinh, từ "chuồng bò" không mấy thịnh hành. Cái tên "chính quy" ở chỗ chúng tôi là "Trại lao cải", đôi khi gọi dân dã là "Trại hắc bang", nghĩa thì hoàn toàn như nhau. Nhưng cái tên sau nghe sinh động và cụ thể hơn, thế nên nó đã trở nên phổ biến trong miệng người dân. Đúng như tên gọi, "hắc bang" (băng đảng đen) không phải là "bạch bang" (phe trắng). Họ là những kẻ chuyên làm "việc xấu" trong bóng tối, là những kẻ đối đầu với "Bộ tư lệnh cách mạng". Nơi đám người này bị giam giữ được gọi là "Trại hắc bang".

Tôi cũng coi là một người nghiên cứu Phật giáo. Tôi vừa nghiên cứu lịch sử Phật giáo, vừa tìm hiểu chút ít về nghĩa lý Phật giáo. Nhưng điều làm tôi hứng thú nhất lại không phải là những lý thuyết Phật giáo đường hoàng đó, mà là mấy thứ mê tín không được xếp vào hàng tao nhã, đặc biệt là việc mô tả về địa ngục. Điều này có thể tìm thấy trong các bộ kinh Phật đứng đắn, lại càng được kể sống động như thật trong những câu chuyện truyền miệng của dân gian. Đây là kết quả hình thành sau khi người dân hai nước Trung - Ấn đúc kết, "gạn đục khơi trong, loại bỏ giả tạo giữ lại chân thật" từ chính những khổ ải và hình phạt mà họ phải chịu đựng từ bọn quan lại, là một kiệt tác hiếm có trong trí tưởng tượng của nhân loại. Ai nghe chuyện địa ngục mà chẳng cảm thấy rợn tóc gáy, dựng cả tóc mai cơ chứ?

Tôi vốn đã có chí nghiên cứu so sánh về địa ngục học từ lâu. Trải qua kinh nghiệm tích lũy trong mấy chục năm trời, tôi hiểu sâu sắc rằng địa ngục của phương Tây thực sự có chút quá đơn giản, quá ngây thơ, quá đơn điệu và quá thiếu đẳng cấp. Không tin thì bạn cứ thử đọc "Thần khúc" của Dante xem. Trong đó có mô tả về địa ngục. Những câu thơ của Dante như tiếng chuông vàng trống lớn; nhưng địa ngục được mô tả trong thơ thì thực sự không dám khen, chẳng có chút trí tưởng tượng nào cả, quá đơn giản, quá hời hợt. Đọc xong chỉ thấy buồn cười. Nhìn lại địa ngục của Ấn Độ mới thực sự là bác đại tinh thâm. Cộng thêm sự mở rộng và tô vẽ của người Trung Quốc, địa ngục cứ như lầu các bảy báu, khiến người ta lóa mắt mê mẩn. Người từng đọc những cuốn sách tả về địa ngục như "Ngọc lịch chí bảo sao" của Trung Quốc, thấy trong đó nào là núi đao biển lửa, vạc dầu cưa lớn, lại phối thêm một đầu trâu, một mặt ngựa, nhân vật đầy đủ, đạo cụ không thiếu, ai mà không khâm phục đến sát đất chứ? Văn minh phương Đông vượt hơn văn minh phương Tây; trí tuệ của nhân dân phương Đông vượt hơn trí tuệ của nhân dân phương Tây, ở điểm này là thấy rõ.

Tôi vô cùng bái phục trí tưởng tượng của dân gian, vô cùng tán thưởng cách họ mô tả địa ngục. Tôi từng tưởng rằng những trí tưởng tượng và mô tả này đã là cùng cực, không còn gì hơn được nữa. Thế nhưng, sau khi đã ở trong "chuồng bò" một thời gian, tôi mới chợt tỉnh ngộ, những "Tiểu tướng cách mạng" trên đại địa Đông Thắng Thần Châu, dưới thanh thiên bạch nhật đã xây dựng nên những cái "chuồng bò", cùng với các biện pháp quản lý trong đó, còn cả bầu không khí khủng bố được tạo ra bên trong, nếu so sánh với địa ngục của Phật giáo, thì còn vượt xa bản gốc của Ấn Độ. Địa ngục phương Tây thì càng phải đứng sau, đúng là "tiểu vu kiến đại vu" (thấy người giỏi hơn mình).

Tôi nghi ngờ rằng, trong số những tiểu tướng xây dựng "chuồng bò" có những sinh viên từng theo học tôi về Phật giáo. Tôi nghi ngờ họ không những đã học lịch sử Phật giáo và giáo nghĩa Phật giáo, mà còn học cả "địa ngục học". Hơn nữa còn lý thuyết gắn liền với thực tiễn, khi xây dựng "Trại hắc bang" ở Đại học Bắc Kinh, họ đã vận dụng từ xa đến gần, từ trong ra ngoài, một thời trở thành tấm gương cho các trường đại học trên cả nước học tập. Họ thực sự là "thanh xuất ư lam nhi thắng ư lam" (trò giỏi hơn thầy). Chỉ riêng điểm này thôi cũng đủ chứng minh, bốn mươi năm giảng dạy của tôi ở Đại học Bắc Kinh đã không uổng phí công sức. Tuy bản thân bị mời vào trong rọ, nhưng trong lòng tôi cảm thấy vô cùng an ủi, không kìm được nữa.

Hơn thế nữa, đám tiểu tướng cách mạng này còn phát huy tối đa khả năng sáng tạo. Trong cái "chuồng bò" này quả thực không có núi đao, vạc dầu, đầu trâu, mặt ngựa vân vân. Thế nhưng, trong điều kiện không có những đạo cụ cần thiết như vậy mà vẫn có thể tạo ra bầu không khí khủng bố vượt xa địa ngục Phật giáo, thì ai còn có thể keo kiệt lời khen ngợi của mình đây? Trong địa ngục cũ, đầu trâu mặt ngựa chẳng qua chỉ dựa theo lệnh của Diêm Vương mà dùng đinh ba xiên tội nhân ném vào vạc dầu, xiên lên núi đao mà thôi. Điều này nhiều nhất chỉ có thể hành hạ thể xác phạm nhân, tuyệt đối không có các biện pháp "chạm đến linh hồn", không có những cách thức như "Đấu tư phê tu", "đấu tranh tư tưởng sống" v.v. Các tiểu tướng cách mạng (?) ở Đại học Bắc Kinh chúng tôi, dưới sự lãnh đạo của "Lão Phật gia" nhà họ, đã triển khai hoạt động học thuộc trích dẫn trong trại. Đây là một sự sáng tạo mới mẻ, chưa bao giờ nghe nói đầu trâu mặt ngựa lại bắt phạm nhân phải học thuộc kinh Phật, hay những câu "Yết đế, yết đế, ba la yết đế", đọc sai một chữ liền ăn ngay một cái tát tai. Những buổi huấn thị mỗi tối cũng là điều mà địa ngục cũ tuyệt đối không có. Mỗi khi màn đêm buông xuống, phạm nhân xếp hàng chờ huấn thị. Tiếng mắng nhiếc hung ác, tiếng tát tai giòn giã, đáp lại nhau, hòa vào bầu trời đêm. Trên ngọn đồi nhỏ ngoài trại, trong ánh sáng lờ mờ, bóng người lay động. Tôi cúi đầu liếc mắt một cái, biết đó là những "người tự do" đang thưởng thức cảnh tượng hiếm có trong trại, hệt như cảnh tượng hoành tráng thưởng thức đội cận vệ hoàng gia đổi ca ở quảng trường trước Cung điện Buckingham ở Anh vậy. Tâm trạng lúc này của tôi thật không thể nói cho người ngoài nghe được.

Tôi là một trong số ít những người may mắn được vào "chuồng bò", gần như phải đánh đổi cả cái mạng già mới đúc kết được một số kinh nghiệm hiếm có. Tôi cho rằng, những kinh nghiệm này thực sự nên viết ra. Bản thân tôi tuy không phải là nhà văn, nhưng cũng có chút kinh nghiệm múa bút. Bản thân muốn viết cũng không phải là không thể. Thế nhưng, tôi thực sự không muốn hồi tưởng lại đoạn cuộc sống đó nữa, cứ hễ hồi tưởng lại là đến tận hôm nay tôi vẫn còn rùng mình, thôi thì không hồi tưởng nữa thì hơn. Tôi có một hy vọng mông lung, hy vọng có vị nhà văn nào từng ngồi "chuồng bò", nhấc cây bút to như kèo cột, viết ra những trải nghiệm không nỡ nhìn lại của mình một cách sinh động, chắc chắn sẽ mở rộng tầm mắt cho độc giả cả nước và toàn thế giới, lập một đại công cho nhân dân.

Thế nhưng tôi trông sao, trông trăng, trông mặt trời mọc ở phương Đông, trông đợi đến tận hôm nay, tuy đã đọc được bài viết hay cuốn sách của một vài cá nhân, nhưng vẫn cảm thấy chưa "đã", những điều tôi muốn thấy thì mãi vẫn không xuất hiện. Người từng ngồi "chuồng bò", có kinh nghiệm này mà lại có thể cầm bút viết thì không dưới trăm ngàn người. Tại sao lại đều im lặng không nói gì? Cứ tiếp tục như thế này, đợi đến khi nhóm người này lần lượt tuân theo quy luật tự nhiên mà rời khỏi thế giới này, thì những kinh nghiệm vô cùng quý giá, thoáng qua như chớp mắt đó cũng sẽ theo đó mà tiêu tan không dấu vết. Đối với toàn thể nhân loại, đây là một tổn thất to lớn. Đối với những người có trải nghiệm này mà không viết ra, đây là phạm một sai lầm cực lớn. Điều đáng sợ nhất là, tôi dần dần phát hiện ra, mười năm đại họa qua đi chưa đầy hai mươi năm, người ta đã sắp sửa quên sạch bách nó rồi. Tôi trò chuyện về thảm họa này với thanh niên ngày nay, thậm chí là một số người trung niên, họ thường trợn tròn mắt, đầy mặt nghi hoặc, tỏ ra vẻ không hiểu. Từ ánh mắt của họ có thể thấy, trong đầu họ chứa đầy dấu hỏi chấm. Họ nghi ngờ tôi đang kể "Nghìn lẻ một đêm", tôi đang cố ý nói quá lên. Họ nghi ngờ tôi có ý đồ riêng. Họ ngại không dám phản bác thẳng mặt tôi; nhưng ánh mắt của họ lại bộc lộ rằng: "Trên đời làm gì có chuyện như thế này chứ?" Tôi cảm thấy vô cùng bi ai, cô độc và sợ hãi.

Tôi cảm thấy bi ai, là bởi vì tôi cửu tử nhất sinh (chín chết một sống) trải qua cuộc biến động lớn này, đến cuối cùng lại không nhận được một chút thấu hiểu, không nhận được một chút đồng cảm nào. Tôi không cần người khác phải thấu hiểu toàn diện, đồng cảm toàn thể. Thực tế, những gì tôi kể với họ chỉ là những mảnh vụn vặt, rời rạc. Có một số chi tiết tôi thậm chí còn chưa từng kể với người nhà, bạn bè thân thiết, đến nay vẫn nén chặt trong lòng tôi. Thế nhưng, tôi chủ quan cho rằng, chính những mảnh vụn đó cũng đủ để khơi dậy sự đồng cảm của người khác. Kết quả lại trái ngược hoàn toàn. Thế nên tôi bi ai.

Tôi cô độc, là bởi vì tôi cảm thấy, bản thân đã bước vào tuổi già (bát tuần - tám mươi), trên đại địa mênh mông này, một mình tôi lầm lũi bước đi, trước không thấy người xưa, sau không thấy người đến. Người già tựa như lá cây mùa thu, dần dần rụng rơi. Người trẻ đối với tôi tựa như cái gọi là "người mới" mà người Nhật nói, hai bên không hiểu nhau. Chẳng lẽ tôi cứ mang theo những bí mật này mà rời khỏi thế giới này sao? Thế nên tôi cô độc.

Tôi sợ hãi, là vì tôi sợ những kinh nghiệm khó khăn lắm mới có được này một khi tiêu tan, thì những bài học kinh nghiệm đổi bằng sự đau khổ khôn tả của hàng ngàn hàng vạn người sẽ khó mà phát huy được "hiệu quả xã hội" của nó. Muốn có được bài học như thế này lần nữa e là khó lại càng khó. Thế nên tôi sợ hãi.

Trong bi ai, cô độc, sợ hãi, tôi vẫn còn một niềm tin vững chắc. Nếu viết ra chân thực quá trình thảm họa này, nó sẽ trở thành một tấm gương cho dân tộc vĩ đại của chúng ta. Thường xuyên soi mình trong tấm gương này, sẽ có lợi ích vô hạn. Nó sẽ bảo cho chúng ta biết, việc gì nên làm, việc gì không nên làm, tuyệt đối không có bất kỳ tác hại nào.

Cứ như vậy, sau khi cân nhắc đi cân nhắc lại, tôi hạ quyết tâm, tự mình viết. Tôi ở đây xin trịnh trọng tuyên bố: Tôi quyết không nói nửa lời dối trá, quyết không "thêm mắm dặm muối". Trải nghiệm của tôi như thế nào, tôi sẽ viết như thế đó. Thêm một phần thì quá nhiều, bớt một phần thì quá ít. Mặc kệ người khác nói gì, tôi đều thản nhiên đối diện, "chỉ đợi gió thu thổi qua bên tai". Dối trá để lấy lòng là vấn đề phẩm chất, không phải điều tôi có thể làm, cũng không phải điều tôi muốn làm. Tôi vẫn có lòng tin vào trí nhớ của bản thân. Sau khi trải qua sự tẩy lễ của luyện ngục gọi là "Cách mạng Văn hóa", "từng nhìn thấy biển lớn thì khó mà coi nước là nước", tôi bây giờ không sợ gì cả. Nếu có người đọc những gì tôi viết mà cảm thấy khó chịu, cảm thấy như bị vạch trần vết sẹo của chính mình; nếu có người muốn "đối chiếu" (tự nhận mình vào), thì tôi xin nói trước một câu: tùy ý các vị. Mặc dù tôi không nhất định viết ra được bài văn hay, nhưng bài văn này là đổi bằng máu và nước mắt, thứ tôi viết không phải là tiểu thuyết. Điểm này mong nhận được sự thông cảm và thấu hiểu của độc giả.

Trên đây coi như là duyên khởi.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.