Ai cũng biết trên núi Thái Sơn có một đoạn gọi là "Khoái hoạt tam lý". Nghĩa là trong quá trình leo núi gian khổ, bỗng nhiên xuất hiện một đoạn đường dài tới ba dặm, bằng phẳng ngay ngắn, đi lên cực kỳ dễ dàng, cũng vì thế mà cực kỳ khoái lạc, khiến cơ thể mệt mỏi của người leo núi lập tức nhẹ nhõm hẳn, nên mới có tên là "Khoái hoạt tam lý".
"Cách mạng Văn hóa" không nghi ngờ gì là một cuộc leo núi gian khổ, mức độ gian khổ hiểm nghèo còn vượt xa việc leo lên Nam Thiên Môn núi Thái Sơn. Tôi cũng không thể tránh khỏi việc trở thành người leo núi của cuộc cách mạng này. Thế nhưng từ nửa cuối năm 1966 đến nửa đầu năm 1967, trong khoảng thời gian hơn nửa năm, tôi lại cảm thấy con đường dưới chân tuy chưa thể nói là hoàn toàn bằng phẳng, nhưng đi lên đã khá nhẹ nhàng. Mặc dù cả nước và toàn trường đang bị cuốn vào một cơn bão táp kinh thiên động địa, vĩ đại vô biên, nhưng trên đầu tôi tạm thời vẫn là bầu trời quang đãng. Sau khi trải qua đợt bão táp hiểm nghèo đầu tiên, tôi đã có được một cơ hội thở phào, trong lòng vô cùng vui mừng, tôi đang bước đi trên "Khoái hoạt tam lý" của riêng mình.
Trước đây tôi chỉ biết một số triết gia thích bàn luận về vấn đề vị thế của con người trong vũ trụ, liên quan đến đó là vấn đề vị thế của con người trong xã hội. Tôi thì chưa bao giờ quan tâm đến vị thế của bản thân trong xã hội như thế nào. Sau ngày giải phóng, tình hình đã thay đổi. Các cuộc vận động chính trị nối tiếp nhau. Trong mỗi cuộc vận động chính trị, mỗi người đều có vấn đề về vị thế trong cuộc vận động đó. Nói một cách thô sơ, vị thế có thể chia thành hai loại lớn: người đi chỉnh đốn kẻ khác và người bị chỉnh đốn. Chia nhỏ ra thì phức tạp hơn nhiều. Hơn nữa, vị thế này cũng không bất biến. Theo sự tiến triển của cuộc vận động, đội ngũ không ngừng phân hóa, tái tổ hợp. Người đi chỉnh người có thể biến thành người bị chỉnh, còn người bị chỉnh có thể biến thành người đi chỉnh. Có người lần này đi chỉnh người hoặc bị chỉnh, đến lần vận động sau, vị thế lại đảo lộn. Vị thế của mọi người thay đổi vạn biến, đơn giản như Bát trận đồ của Gia Cát Vũ Hầu, khiến người ta hoa mắt chóng mặt, khó lòng hiểu nổi.
Trong cuộc "Cách mạng Văn hóa", tất nhiên tôi rất quan tâm đến vị thế của mình. Vấn đề chiếc mũ mà tôi đã nhắc đến ở trên, thực chất chính là vấn đề vị thế. Vị thế của tôi cứ lơ lửng trên không trung suốt một thời gian dài, trong lòng lúc nào cũng thấp thỏm không yên. Sau đó, tôi dần dần phát hiện ra mình vẫn chưa bị xếp vào loại mâu thuẫn địch ta. Có được điểm này, tôi đã yên tâm. Tôi vẫn là "nhân dân", đối với tôi mà nói đây là việc đại sự. Thế là tôi bèn giương cao chiêu bài nhân dân mà tiêu dao tự tại. Phải biết rằng, vào thời điểm đó, giữa mâu thuẫn địch ta và mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân, giữa nhân dân và cái gọi là "phần tử phản cách mạng", đã ngăn cách bởi một con hào sâu vô cùng, rộng vô tận. Nếu ở phía bên này con hào, phía bên nhân dân, thì nhiều chuyện đều rất dễ giải quyết, dù có làm sai một việc, nói sai một câu, cũng chỉ tính là lỗi lầm phạm phải do nhất thời không cẩn thận, không có gì ghê gớm cả. Thế nhưng, nếu bị xếp sang bờ bên kia, trở thành kẻ địch, thì sẽ gặp phải vô vàn phiền phức, dù cho có khép nép, lúc nào cũng cẩn thận từng li từng tí, tuyệt đối không dám nói bậy làm càn; nhưng chỉ cần nhất thời không cẩn thận, làm sai một việc, nói sai một câu, ví dụ như nói "chủ nghĩa tư bản" thành "chủ nghĩa xã hội" hoặc ngược lại, thì tất yếu sẽ bị nâng tầm lên thành mức phản cách mạng, trở thành phần tử phản cách mạng hiện hành, bị phê đấu.
Thế nhưng quyền phân định địch ta, phân định hai loại mâu thuẫn có tính chất khác nhau này, nắm trong tay ai? Tôi thực sự không nói rõ được. Đầu óc tôi đơn giản, nghĩ mãi không ra. Mặc dù tạm thời tôi đang ở bờ này của con hào; nhưng lại cảm thấy mình giống như đang đi trên dây, chỉ cần không cẩn thận một chút là có thể rơi xuống, rơi xuống bờ bên kia của con hào. Như vậy cũng đồng nghĩa với việc rơi xuống địa ngục, đời đời kiếp kiếp không bao giờ ngóc đầu lên được.
Trước đây tôi là chủ nhiệm Khoa Đông phương ngữ. Lúc này tất nhiên không còn nữa. Là miễn chức? Hay là cách chức? Không ai làm cho ra nhẽ, dù sao cũng không cần thiết phải làm cho ra nhẽ. "Cách mạng vô tội, tạo phản có lý", đây chính là phương châm hành động lúc bấy giờ. Còn thế nào gọi là "cách mạng", thế nào gọi là "tạo phản"? Cũng chẳng có ai đi truy hỏi. Ngay cả vị Chủ tịch nước đường đường chính chính cũng không cần thông qua bất cứ luật pháp nào mà có thể lôi ra phê đấu. Tôi, một gã chủ nhiệm khoa nhỏ bé, chẳng qua chỉ bằng hạt vừng, hạt đậu xanh, tất nhiên càng không đáng nói tới. Thế nhưng, tôi tuy đã đánh mất cái chức quan nhỏ bé không đáng mấy xu kia, nhưng trên đầu lại chưa bị chụp lên cái mũ nào khác, điều này cũng có thể coi là chút an ủi.
Lúc này, trong trường đã phái đến "Chi nhánh cánh tả" đội tuyên truyền quân đội. Mỗi khoa đều có vài chiến sĩ và sĩ quan Giải phóng quân. "Phái tạo phản" trong khoa cũng tổ chức một ban lãnh đạo. Phái tạo phản được hình thành như thế nào? Riêng đối với Khoa Đông phương ngữ mà nói, tình hình đại khái là như thế này: một số giáo viên và học sinh tự xưng là xuất thân tốt, kiên quyết quán triệt "đường lối giai cấp", tổ chức thành phái tạo phản, quấn một miếng vải đỏ trên cánh tay, đây coi như là dấu hiệu của người cách mạng. Cái gọi là xuất thân tốt, ý chỉ bần nông hạ trung nông, gia đình liệt sĩ cách mạng, cán bộ cách mạng, công nhân. Những người này gốc gác chính thống, một thân đỏ chót, lãnh đạo cách mạng, nghĩa bất dung từ. Một bộ phận người khác chính là những người đã từng phản đối Lục Bình trong phong trào giáo dục xã hội chủ nghĩa. Họ giác ngộ cao, nay đến lãnh đạo cách mạng cũng là thuận lý thành chương. Tôi nhớ rằng, người đeo băng đỏ dường như chỉ giới hạn ở loại người thứ nhất. Băng đỏ vừa đeo lên, toàn thân đỏ rực, khuôn mặt càng thêm hồng hào rạng rỡ, đi đứng nghênh ngang, oai phong lẫm liệt, không coi ai ra gì. Tại sao loại người thứ hai không được đeo băng đỏ, tôi không rõ. Đây là chuyện nội bộ của các nhà cách mạng họ, không liên quan đến tôi, tôi cũng không buồn suy nghĩ đau đầu nữa. Điều tôi thấy lạ là, dường như chưa có ai giống như A Q năm nào, gài huy hiệu lên, mạo danh cách mạng. Từ đó cũng có thể thấy, sự giác ngộ của những nhà cách mạng này cao đến mức nào. Chỉ có con em cán bộ cách mạng là hơi huyền hồ. Mặc dù họ tự phụ hơn người khác, băng đỏ nhất định phải làm bằng lụa đỏ, người khác chỉ được đeo vải đỏ; nhưng vị thế của họ lại không đủ ổn định. Hôm nay cha mẹ anh chị họ còn đang nắm quyền, họ có thể hạc giữa bầy gà, vênh váo tự đắc; ngày mai những người này vừa đổ đài—lúc bấy giờ đổ đài cực kỳ dễ dàng—con em họ lập tức trở thành "con chó con của bè lũ hắc bang", lủi thủi đứng sang một bên.
Đến cuộc "Cách mạng Văn hóa", đúng như những gì tôi đã bàn ở trên, tôi đã trải qua đợt va chạm đầu tiên, vượt qua giai đoạn "nhà cầm quyền học thuật phản động tư sản" khá thuận lợi. Sau đó đội tuyên truyền quân đội tiến vào trường, đội ngũ cán bộ Khoa Đông phương ngữ được tái tổ hợp. Tôi từng là người phản đối Lục Bình, theo lý mà nói cũng nên được xếp vào đội ngũ "cán bộ cách mạng"; nhưng nghe nói tôi đã đầu hàng Lục Bình, lập trường giai cấp không vững, buộc phải loại ra ngoài. Mấy người kiên trì lập trường tại hội nghị Khách sạn Quốc tế, kiên quyết không thừa nhận mình có bất kỳ sai lầm nào, lúc này trở thành anh hùng thực sự. Có người làm đầu sỏ Ủy ban Cách mạng Khoa Đông phương ngữ, có người thậm chí được thăng tiến lên Ủy ban Cách mạng của trường, làm lãnh đạo. Tôi đối với điều này không có ý kiến gì. Nhưng, tôi vẫn quan tâm đến vị thế của bản thân. Một tiểu tướng cách mạng khá thân thiết với tôi lén bảo tôi. Cậu ta nhìn thấy tài liệu nội bộ của đội tuyên truyền quân đội, tôi là người bị xếp ở "đường ranh giới". Thế nào gọi là "đường ranh giới"? Nghĩa là, tôi là người bị xếp ở phía nhân dân trên đường ranh giới giữa mâu thuẫn địch ta và mâu thuẫn trong nội bộ nhân dân. Tiến thêm một bước nữa là rơi vào mâu thuẫn địch ta. Trong lòng tôi vừa kinh ngạc vừa vui mừng. Kinh ngạc vì cảnh ngộ của mình thực sự quá nguy hiểm. Vui mừng vì hiện tại tôi giống như đang đứng ở phía bên này vạch trắng ranh giới âm dương trên núi Thái Sơn, tiến lên phía trước một tấc là rơi xuống đầm Hắc Long dưới vực sâu vạn trượng.
Đại học Bắc Kinh vốn dĩ là nơi khởi nguồn của "Cách mạng Văn hóa". Đến lúc này, càng trở thành thánh địa cách mạng. Hằng ngày, những người đến Yên Viên triều thánh qua đại liên kết còn đông gấp bao nhiêu lần so với lúc "Cách mạng Văn hóa" mới bắt đầu. Những người đến đợt này nghe nói là khách của người nào đó. Không những đến xem, mà còn muốn ở lại, muốn ăn. Người Đại học Bắc Kinh sao dám chậm trễ! Các khoa đều hết lòng chiêu đãi, phân công chịu trách nhiệm một tòa nhà chật ních "khách". Bản thân tôi vì đã được ân chuẩn ở lại phía bên này đường ranh giới, để báo đáp ân tình, biểu thị sự trung thành của mình, tôi càng hăng hái tinh thần, trực ban cả ngày lẫn đêm. "Khách" không có chăn bông, tôi cùng những người khác trong khoa bê chăn bông từ nhà đi. Hằng ngày đẩy xe nước, mở nước nóng cho "khách". Tôi thấy "khách" thiếu chậu rửa mặt, liền tự mình bỏ tiền túi ra, mua một lúc hai mươi cái. Nhìn những chiếc chậu mới tinh, trong lòng tôi vui như nở hoa.
Thế nhưng, đúng như tục ngữ có câu, chuyện không như ý trong thiên hạ thường chiếm tám chín phần. Tôi khoái lạc quá sớm, quá mức rồi. Các tiểu tướng cách mạng, tất nhiên cũng có một số trung tướng, dường như chẳng hề cảm kích. Chăn mới, chỉ cần họ đắp vài đêm là đều bị làm cho không ra hình thù gì, bông lòi ra, mặt chăn bị xé rách. Quay lại nhìn chậu rửa mặt, càng khiến người ta nản lòng. Dùng mới được vài ngày, trên chậu đã đầy rẫy thương tích, nhìn mà thảm thương. Ban đầu tôi thực sự xuất phát từ lòng thành kính để chiêu đãi những vị "khách" này, vậy mà "khách" lại như thế này, trên đầu tôi phảng phất như bị ai tát mạnh một cái, trong lòng chua ngọt đắng cay, thật không biết là mùi vị gì nữa.
Qua một thời gian, có lẽ người đến Bắc Kinh thực sự quá đông, một số nơi thậm chí ngừng sản xuất để đi du lịch, không bắt tay vào quản lý nữa thì sẽ xuất hiện khủng hoảng cực lớn. Cấp trên không biết là cơ quan nào đưa ra quyết định, khuyên nhủ những người lưu lạc mù quáng đến Bắc Kinh quay trở về địa phương cũ, đơn vị cũ của mình, ở đó "nắm cách mạng, thúc sản xuất". Đội tuyên truyền quân đội của Đại học Bắc Kinh cũng nhận nhiệm vụ này. Khoa Đông phương ngữ tất nhiên cũng phân công chịu trách nhiệm một phần, đến những nơi ở ngoài trường có đông người ngoại tỉnh trú ngụ nhất để thuyết phục. Dưới sự dẫn dắt của đội tuyên truyền quân đội, chúng tôi đến Khách sạn Tây Di gần trường nhất để khuyên nhủ. Những người ngoại tỉnh đã nếm được vị ngọt đó làm sao chịu tự động rời đi? Thế là khuyên nhủ, tranh luận, đôi khi thậm chí có những cuộc tranh luận cực kỳ gay gắt. Làm tôi khô cả họng, còn phải nhẫn nhịn. Cuối cùng cũng đạt được một số thành quả, người ngoại tỉnh dần dần rời khỏi đây, thu xếp hành lý về nhà.
Chuyển từ Khách sạn Tây Di sang Cục Khí tượng Quốc gia xa hơn một chút. Ở đây vẫn khuyên nhủ, tranh luận, tiến hành tranh luận gay gắt, mọi thứ đều giống như ở Khách sạn Tây Di. Nhưng tôi ở đây lại được mở rộng tầm mắt. Trước hết là áp phích lớn ở đây thực sự có trình độ. Áp phích lớn tôi đã xem hàng nghìn hàng vạn cái, xem đi xem lại thấy đều rất bình thường, thần kinh tôi đã tê liệt, không còn cảm thấy có gì mới lạ nữa. Áp phích lớn, khẩu hiệu lớn ở đây lại thực sự chính xác, sinh động, sống động. Những áp phích lớn bình thường tất nhiên cũng có. Nhưng cũng có những cái nổi bật, kinh người, ví dụ như "chặt vụn người nào đó", "chiên dầu người nào đó" v.v. Từ "chiên dầu" sao mà sống động có lực đến thế! Khiến người ta xem xong không bao giờ quên được. Chẳng lẽ đây cũng giống như điều tôi kể ở đầu cuốn sách này, học được từ chốn âm tào địa phủ sao? Một việc khó quên nhất là, tôi tận mắt chứng kiến một buổi phê đấu kẻ đi theo con đường tư bản. Một chiếc xe con từ từ lái tới. Cửa xe mở, một kẻ đi theo con đường tư bản mặc âu phục (hoặc quân phục len cao cấp) chỉnh tề—đại khái là kiểu cục trưởng—từ trên xe bước xuống, cẩn thận lấy ra từ ghế sau xe một chiếc mũ giấy, đủ màu sắc, kỳ hình dị dạng, đội lên đầu mình. Phía trên treo đầy những món đồ nhỏ lủng lẳng, trong đó đặc biệt bắt mắt là một con rùa nhỏ, theo bước chân của chủ nhân mà đung đưa trong không trung. Hắn đi vào hội trường, lập tức dấy lên một tràng tiếng khẩu hiệu, sóng vỗ như sấm, chấn động đất trời. Tiếp đến là phát biểu phê phán. Tất cả nghi thức tiến hành xong xuôi, kẻ đi theo con đường tư bản bước ra khỏi hội trường, đi đến trước xe, tháo chiếc vương miện trên đầu xuống—tôi chú ý thấy con rùa nhỏ vẫn còn đang đung đưa—, cẩn thận đặt vào ghế sau, đại khái là để đề phòng dùng lại. Trên mặt hắn lúc nào cũng cười tủm tỉm. Điều này thực sự khiến tôi khó hiểu. Ý cười này từ đâu mà có chứ? Sau khi bị "chặt vụn", "chiên dầu" một hồi mà lại còn có thể cười được! Nụ cười này thực sự còn khó hiểu hơn nụ cười nổi tiếng trên mặt Mona Lisa. Sự hiểu biết của tôi lại nâng lên một tầm cao mới.
Nhiệm vụ tại Cục Khí tượng hoàn thành, chúng tôi lại kéo quân viễn chinh, đến một cơ quan cách xa Đại học Bắc Kinh khá xa, để làm công việc tương tự. Lúc này đã là mùa đông năm 1966, thời tiết trở lạnh. Hằng ngày tôi đạp xe từ trường đến hiện trường, đường xa vạn dặm, hơn một tiếng mới tới nơi. Gặp ngày tuyết, trời lạnh đường trơn, phải đi mất hai tiếng. Buổi trưa ăn cơm ở đó. Ở đó căn bản không có phòng cho chúng tôi ở. Trong sân dựng một cái lều, ăn cơm ở ngay đây. Cái lều này ngay cả gió cũng không chắn được, nói gì đến hơi lạnh! Cơm canh vốn dĩ đã không đủ nóng, vừa múc vào cái bát lạnh buốt, nếu không dùng tốc độ nhanh nhất nuốt chửng cơm canh vào bụng, xung quanh bát cơm sẽ kết thành vụn băng. Nhớ năm xưa Tô Vũ chăn cừu ở Bắc Hải, thứ ăn chắc cũng là cơm có lẫn vụn băng như thế này. Cuộc sống như vậy có khổ không? Nói không khổ là nói dối lòng mình. Thế nhưng, tinh thần của tôi vẫn rất phấn chấn, rất vui vẻ. Trong đợt sóng cách mạng đầu tiên, tôi không bị xếp vào hàng ngũ kẻ đi theo con đường tư bản, mà nay vẫn lang bạt trong phạm vi cách mạng, trà trộn trong hàng ngũ nhân dân, đây thực sự là hạnh phúc lớn lao, tôi nên cảm thấy thỏa mãn rồi.
Trải qua một thời gian như vậy, cao trào liên kết ngoại tỉnh đến Bắc Kinh dần dần qua đi, "quần chúng cách mạng" ngoại tỉnh đến Bắc Kinh dần dần đều rời khỏi Bắc Kinh. Nhiệm vụ khuyên nhủ của chúng tôi có thể nói là đã hoàn thành thắng lợi, thế là thu quân về trường.
Trở về trường rồi, vẫn có những chuyện khiến tôi nhớ mãi không quên, cũng khá đáng vui mừng. Trước hết là cuộc bầu cử đại biểu nhân dân khu Hải Điến. Ở Trung Quốc, Đại hội đại biểu nhân dân là chế độ ba cấp, cấp thấp nhất là Đại hội đại biểu nhân dân khu, huyện, do cử tri trực tiếp bầu ra đại biểu mà thành. Sau đó do Đại hội đại biểu nhân dân khu, huyện bầu ra đại biểu Đại hội đại biểu nhân dân tỉnh, thành phố. Cuối cùng do Đại hội đại biểu nhân dân tỉnh, thành phố bầu ra đại biểu, hợp thành cấp cao nhất là Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc. Đại biểu khu, huyện danh nghĩa tuy thấp, nhưng là do cử tri bầu ra, thể hiện rõ nhất dân chủ thực sự, cạnh tranh cũng gay gắt nhất. Trước "Cách mạng Văn hóa", tôi đã từng đảm nhiệm vài khóa Ủy viên Chính hiệp toàn quốc, một khóa đại biểu nhân dân thành phố Bắc Kinh. Bầu cử đại biểu nhân dân khu Hải Điến tôi cũng đã tham gia vài lần. Lúc bấy giờ tôi thực sự vạn vạn không ngờ tới, có thể bỏ một phiếu cũng chẳng dễ dàng gì! Lần bầu cử này diễn ra sau đợt bão táp đầu kỳ "Cách mạng Văn hóa". Rất nhiều "nhân dân" có quyền bầu cử trước đây, bây giờ đã trở thành kẻ đi theo con đường tư bản, tương ứng bị gạt ra khỏi phạm vi "nhân dân", đánh mất lá phiếu. Tôi may mắn còn ở lại trong nội bộ nhân dân, nhờ đó bảo toàn được quyền bầu cử. Khi tôi nhìn thấy tên mình trên bảng đỏ, ba chữ đó đơn giản là lấp lánh tỏa sáng, phảng phất như nổi lên vậy. Nỗi vui mừng "khi đề danh bảng vàng" thời đế vương năm xưa, e rằng cũng không vượt quá nỗi vui mừng hiện tại của tôi, lúc này tôi mới thể nghiệm được, thứ vốn dĩ tưởng như dễ như trở bàn tay, lại là thứ khó mà có được! Ngày bỏ phiếu, tôi thay bộ quần áo mới, đứng trong hàng ngũ "nhân dân", lá phiếu đỏ rực trong tay nặng tựa nghìn cân. Tôi thực sự vui đến phát điên. Tôi biết, mình vẫn chưa biến thành giống như hạng người không thể chạm tới ở Ấn Độ. Vẫn chưa có ai sợ tôi giẫm lên bóng của họ. Vị ngọt của hạnh phúc tràn đầy trong lòng tôi, cung cấp cho tôi nhấm nháp tỉ mỉ, kéo dài suốt mấy ngày liền.
Còn một việc nữa cũng mang đến cho tôi niềm vui cực lớn, để lại cho tôi những hồi ức không bao giờ quên. Vào một mùa gặt lúa mạch. Thầy trò "cách mạng" Khoa Đông phương ngữ được phái đến một ngôi làng gần Nam Uyển dưới sự dẫn dắt của đội tuyên truyền quân đội để hỗ trợ gặt lúa mạch. Nhớ năm đó mưa khá nhiều. Ở đó hơn mười ngày, gần như ngày nào cũng mưa. Mưa không lâu, gần như chỉ thoáng qua. Nhưng cũng gây ra không ít phiền phức. Ban ngày chúng tôi vác những bó lúa mạch đã bó sẵn từ ruộng về làng, trải ra sân phơi, chờ nắng khô, rồi đánh lấy hạt ra. Một trận mưa ập đến, chúng tôi liền cuống cuồng, dùng vải dầu che lúa mạch lại. Mưa tạnh, mặt trời vừa ló, lại dỡ vải dầu ra. Đôi khi một ngày bận rộn mất mấy đợt. Đặc biệt là đêm mưa, chúng tôi lập tức vùng dậy, chạy ra sân phủ vải dầu, bận rộn toát mồ hôi toàn thân, lại bị nước mưa dội vào, cả người thành gà mắc mưa, thế mà nông dân lại không có một ai ra giúp. Lúc đó họ đang ăn cơm nồi chung trong công xã nhân dân dẫn đến thiên đường, không ai chịu bán sức. Người như tôi chuẩn bị sẵn sàng tiếp nhận sự giáo dục lại của bần hạ trung nông như "lão cửu", thực sự có chút không hiểu nổi. Những người như vậy thì lấy gì để giáo dục chúng tôi? Lại nghĩ đến những cuốn tiểu thuyết trường thiên nâng mức độ giác ngộ của nông dân lên mức kinh người đang thịnh hành lúc bấy giờ, liền cảm thấy tác giả theo gió bẻ lái, có mục đích riêng. Từ đó về sau, không bao giờ đọc những cuốn tiểu thuyết như vậy nữa.
Tôi trà trộn trong "nhân dân", tính tích cực đặc biệt cao. Ban ngày ra ruộng vác những bó lúa mạch đã bó sẵn, tôi là "Hàn Tín cầm quân, càng nhiều càng tốt", số bó tôi vác tuyệt đối không thấp hơn những thanh niên trai tráng. Thế nên sau khi về trường, được khoa tuyên dương công khai, trong lòng thấy ngọt lịm. Thế nhưng, cuộc sống ở Nam Uyển lại không thể nói là thoải mái. Ban ngày lao động cả ngày, cơ thể vô cùng mệt mỏi. Đêm ngủ trong một kho hàng lớn. Trên mặt đất bày chật ních giường trải đất, diện tích một người chiếm chỉ vừa đủ nằm. Nông thôn muỗi đặc biệt nhiều, người khác đều mang theo màn, cộng thêm dầu đuổi muỗi. Tôi chỉ có một thân một mình, chẳng mang theo thứ gì. Đêm đến người khác đều buông màn, muỗi không có cửa vào. Chỉ riêng chỗ tôi là hoàn toàn mở, thế là tất cả muỗi đều chen chúc tới chỗ tôi, tiếng muỗi như sấm, chích đốt như mưa. Tôi liền trở thành người con hiếu thảo trong câu chuyện cũ, thay cha mẹ chịu đốt. Sáng dậy, vết thương đầy mình, tôi không hề oán trách. Hơn nữa cuộc sống cũng không đơn điệu, cũng có những tình tiết nhỏ vui thú. Ví dụ như một hôm, đúng lúc chúng tôi đang vác bó lúa mạch ở ruộng, đột nhiên phát hiện một con thỏ rừng nhỏ. Thế là mọi người đều đặt công việc trong tay xuống, thi nhau đuổi theo con thỏ. Bất kể thỏ nhảy nhanh thế nào, chúng tôi người đông thế mạnh, cuối cùng cũng đập gãy một chân con thỏ nhỏ, thỏ nhỏ đành chịu trói. Ngoài ra, có người thích ăn thịt rắn. Một hôm bắt được một con, lập tức chạy về làng, tìm một chỗ có lửa, đốt con rắn một cái, giải quyết ngay tại chỗ, nuốt vào bụng. Những chuyện nhỏ nhặt như thế này, chẳng lẽ không thể tô điểm thêm chút màu sắc cho cuộc sống tẻ nhạt, mang lại chút niềm vui sao?