CUỐI CÙNG tất cả những cậu bé hỏa tiễn chúng tôi đều vào đại học, nhưng không theo những ước mơ đã dự định từ thời tiền-Sputnik ở miền Tây Virginia. Roy Lee làm trong ngân hàng, O’Dell thì mở nông trại và làm bảo hiểm. Quentin, Sherman và tôi trở thành kỹ sư. Tiếc thay Sherman bị trụy tim và ra đi ở tuổi 26.
Còn anh tôi giờ là một huấn luyện viên cấp trung học cực kì thành công và là người cố vấn dày kinh nghiệm cho các chàng trai trẻ khi trong giai đoạn chuyển từ thời thiếu niên sang những người đàn ông thực thụ. Cho dù hai chúng tôi có nhiều hiềm khích và tính cách đối lập trong những năm tháng tuổi thơ, nhưng cho đến bây giờ, tôi vẫn luôn tự hào vì được làm em trai của Jim Hickam.
Dorothy Plunk chỉ là một biệt hiệu nhưng người con gái tôi miêu tả ở cuốn sách này trong thực tế đã là vợ của một người đàn ông lịch thiệp và làm mẹ của hai cô con gái xinh xắn, tài giỏi. Tôi được gặp lại nàng một lần trong buổi họp lớp 25 năm sau. Chúng tôi cùng nhảy bản “Tất cả chỉ là trò chơi” trong đêm đó và chẳng lấy gì làm ngạc nhiên khi tôi biết mình vẫn còn yêu nàng. Có những thứ sẽ luôn bất di bất dịch. Sau đó có đôi lúc chúng tôi trò chuyện qua điện thoại và luôn là bạn tốt của nhau.
Còn bệnh tình cô Riley cũng thuyên giảm như lời nguyện cầu và mong mỏi của tất cả chúng tôi. Nhưng vài năm sau, căn bệnh lại tái phát, dù vậy cô vẫn tiếp tục giảng dạy, học sinh dìu cô lên lớp mỗi khi cần thiết. Đến năm 1969 thì Freida Joy Riley qua đời ở tuổi 32.
John Kennedy đã có hai mục tiêu lớn trong nhiệm kỳ tổng thống của ông: đưa người lên mặt trăng và tham gia cuộc chiến giành tự do khắp nơi trên thế giới. Tôi tình nguyện đến Việt Nam, gác lại ước mơ làm việc trong ngành không gian học của mình. Một buổi sáng nọ, khi tôi trèo ra khỏi lô cốt và thật mỉa mai khi trông thấy quả tên lửa 122-mm của Nga chôn vùi cạnh bên. Tôi quan sát miệng tên lửa và thấy nó được thiết kế quá thô thiển.
Tôi chẳng có cơ hội để gặp Wernher von Braun. Sau khi hoàn thành quả tên lửa đưa được đất nước thân yêu mà ông nhận làm tổ quốc mình lên mặt trăng thì ông đã ra đi vào năm 1977 vì căn bệnh ung thư ruột kết. Việt Nam và nhiều công việc khác cứ níu lấy chân tôi, nhưng rốt cuộc vào năm 1981, hai mươi mốt năm sau khi BCMA phóng quả tên lửa cuối cùng, tôi cũng thực hiện được ước mơ từ thời niên thiếu của mình và trở thành kỹ sư của NASA tại Trung tâm Đường bay vào Không Gian Marshall ở Huntsville, Alabama, tổng hành dinh cũ của Tiến sĩ von Braun. Nhiều năm sau, rất nhiều thành viên cũ trong nhóm của ông trở thành đồng nghiệp và bạn bè tôi. Tôi được giao nhiệm vụ huấn luyện cho các phi hành gia, giảng giải cho họ về những kinh nghiệm khoa học một khi lên quỹ đạo; ngoài ra còn thường tham gia vào những đợt phóng tên lửa và tàu vũ trụ vào không gian tại Cape Canaveral. Tôi được đến Nga, ngồi đối diện với người đã từng phóng Sputnik 1; rồi cùng làm việc với những người cả nam lẫn nữ từ Nhật, Canada, châu Âu, và các nước khác trên thế giới có cùng chí hướng và cái nhìn về thám hiểm không gian như tôi. Công việc tại NASA này là tất cả những gì tôi hằng mơ ước.
Bố tôi vẫn ngoan cường chống chọi với lá phổi đen ngòm của ông và tiếp tục vào khu mỏ làm việc. Đến một ngày khi tôi được thừa hưởng lại những cuốn sách của ông, tôi hơi bất ngờ khi trong đó có kẹp lại những bài thơ. Một số còn dính bụi than, chứng tỏ ông đã từng đem chúng cùng ông vào hầm mỏ. Trong khi mọi người đều biết ông vào đó chỉ để giám sát nóc hầm và lo toan về việc thông gió tại công trường thì bây giờ tôi lại miên man đoán xem ông đã từng ngồi một mình trong mỏ trên một thanh gỗ cũ kỹ nào đó, ngâm nga những câu thơ dưới ánh đèn phát ra từ mũ bảo hộ leo lét như thế nào. Tôi chẳng biết ông thích nhất bài thơ nào vì chúng đều bị vấy bẩn bụi than, nhưng trong đó có một bài ông khoanh tròn lại:
Có bao giờ bạn ngồi nhìn những đoạn đường ray
Đón chờ từng chiếc xe rỗng trở lại mỗi ngày?
Ì ạch kéo, rít vang rền rồi chạy
Khói tuôn trào liên tiếp mịt mù bay
Bay lên đi lấp ống khói tràn đầy
Rồi chỉ còn trống rỗng trở về đây.
Có trong tôi giấc mơ trần không che đậy
Một giấc mơ như tôi vẫn ngất ngây
Về nàng ư hay tiền tài, danh vọng
Giấc mơ nào cũng chỉ là hằng mong,
Lửng lơ treo trên những chuyến xe lòng
Rồi cũng mãi là trống không vòng trở lại.
Angelo De Ponciano
Sau khi bị buộc nghỉ hưu ở tuổi 60, Bố vẫn ở lại làm cố vấn cho công ty thêm 5 năm nữa và chuyển đến sống trong Club House. Còn Mẹ thì dọn nhà xuống bãi biển Myrtle, rốt cuộc bà cũng tìm được cảnh tượng mình đã vẽ trên bức tường năm xưa. Đến khi lá phổi của Bố không chịu đựng nổi và công nhân của ông cũng không cho phép ông bước lên thang máy nữa thì ông mới chịu về ở cùng với Mẹ.
Đến năm 1989, sau khi hoàn thành một nhiệm vụ đầy gian nan, tôi xin nghỉ phép dài hạn để đến Caribbean. Trước khi đi, tôi có gọi cho bố mẹ. Mẹ nghe máy và báo cho tôi biết lá phổi của Bố đã trở nên trầm trọng hơn nhiều. Ông còn rất phiền muộn vì khu mỏ ở Coalwood đã bị đóng cửa, những chiếc quạt gió đã tắt và những cái máy bơm cũng đều ngừng hoạt động. Toàn bộ khu mỏ bị ngập chìm trong nước và sẽ chẳng bao giờ được mở cửa trở lại. Đến phiên Bố nói chuyện với tôi, nghe giọng ông thật yếu ớt nhưng cách nói của ông vẫn vậy - đầy tự tin và bất cần, và có lẽ tôi cũng chẳng bao giờ tác động được gì tới ông. Mẹ nghe điện thoại lại và bảo tôi cứ đi nghỉ mát, đừng lo lắng gì, mọi việc sẽ ổn thỏa cả thôi. Tôi cẩn thận để lại tất cả những số điện thoại nào có thể liên lạc được cho tôi và sau đó đi nghỉ theo đúng kế hoạch đã đề ra. Và trong khi tôi đi, Bố mất. Khi tôi trở về, Mẹ đã thiêu xác ông và rải tro xuống vùng biển mà bà yêu dấu. Tôi bay ngay xuống bãi biển Myrtle và thấy bà vẫn như vậy: vững vàng và cẩn trọng không để cho tôi cảm thấy phiền muộn gì vì Bố, ngay cả khi ông đã ra đi.
Tôi cảm thấy một sự thanh thản kì lạ cho dù tôi không ở cạnh bên khi Bố nhắm mắt xuôi tay. Trong những lần về thăm Coalwood trước đây và sau này là bãi biển Myrtle, tôi và Bố vẫn chào mừng nhau nồng hậu, trao đổi về thời tiết trên đường từ nhà tôi về đến nhà ông, và chỉ dừng lại ở đó. Ông đã muốn mọi việc chỉ như vậy nên tôi cũng chiều theo. Thật ra những cuộc viếng thăm đó, trong bất cứ hoàn cảnh nào, chủ yếu tôi muốn gặp Mẹ để cho bà thấy mặt tôi và xem xét sự trưởng thành của mình qua năm tháng.
Tôi đến bệnh viện mà Bố nằm trong những phút cuối đời. Người hộ lý trò chuyện với tôi giọng đầy cảm thông và rồi họ hiểu rằng tôi chẳng cần chuẩn bị tâm lý gì cả. Tôi cần được biết mọi việc mặc dù nó không phải là bằng chứng gì cho cả hai bố con tôi. Rốt cuộc bác sĩ cũng cho tôi biết: Bố đã bị ngạt thở, những mảnh than và bụi đá bám trong phổi ông năm này qua tháng nọ bây giờ không cho phép một tí ôxy nào đi vào nữa.
Người hộ lý nói cứ như Bố tôi là một người đàn ông rất yếu ớt vậy. Nhưng thực tế không phải thế cho đến khi lá phổi đen ngòm đó rốt cuộc cũng đánh gục ông. Chỉ vài tuần sau, ông bắt đầu bị co rút, rõ ràng đang bị lá phổi hành hạ và bấy giờ nó đã trở thành yếu tố quyết định cho sự sống còn của ông.
Rồi ông bị co giật liên tục. Phải thêm một người hộ lý nữa để ghì ông lại trên băng-ca đưa đến phòng cấp cứu cho bác sĩ cố gắng cứu chữa trong hy vọng nhỏ nhoi. Lúc đó ông cào cấu cổ và lồng ngực như muốn xé toạc chúng ra. Người hộ lý kể lại rằng mắt ông vẫn mở trừng trừng cho đến phút cuối và tôi có thể tưởng tượng được rõ ràng cặp mắt xanh đanh thép luôn ngời sáng đó. Ông vẫn tỉnh táo cho đến khi tắt thở và sau cùng là lắc đầu nguầy nguậy như muốn từ chối tất cả những sự giúp đỡ xung quanh mình. Tôi mong rằng ông đã dần lịm đi trong lúc tâm trí còn tỉnh táo và cảm nhận được bóng tối đang bao trùm lấy mình như thể ông đang được về lại khu mỏ yêu dấu của ông một lần cuối. Tôi còn mong có một cánh tay của người đốc công vươn ra cố kéo ông từ bóng tối trở lại với ánh sáng. Trong giây phút ấy, ông đã có thể nhận ra được người đó, vươn cánh tay níu lại một lần cuối và nhận được những gì được gửi trao.
Nhưng tôi nghi ngờ rằng đó không phải là những gì Bố muốn.
Tôi xem xét mọi thứ để đảm bảo Mẹ có thể ổn định trong căn nhà nằm cạnh bãi cát nâu chạy dọc theo biển Đại Tây Dương mà bà luôn yêu mến. Gần đây bố mẹ đã ngồi xem lại tất cả những gì đã được đem theo đến đây từ Coalwood và cả những thứ đóng trong thùng mà họ nghĩ là tôi hoặc Jim sẽ cần đến. Tôi trở về nhà, cất đi chiếc thùng bà đưa cho tôi ra và cuộc sống cứ thế tiếp diễn như chưa hề có chuyện gì vừa xảy ra cả. Tôi còn rất nhiều việc phải làm. Nhiều tháng rồi lại nhiều năm dần trôi qua, tôi thấy mình càng nghĩ nhiều về Bố hơn và cứ thắc mắc mãi: Vì sao cái chết của Bố lại chẳng làm tôi đau lòng; thay vào đó là cảm giác mọi thứ đã kết thúc và mọi bất đồng đã được hòa giải, cứ như mọi thứ giữa chúng tôi đã được dàn xếp ổn thỏa từ rất lâu rồi vậy?
Chợt tôi cảm thấy mình phải tìm về những quá khứ mình đã lãng quên từ lâu và bắt đầu mở thùng đồ Mẹ đưa cho tôi. Tất cả đều có nét chữ của Mẹ trừ chiếc thùng cạc tông màu nâu và tôi nhận ra nét chữ nguệch ngoạc của Bố, chỉ duy nhất một chữ Sonny. Tôi mở nó ra và tìm thấy thứ được gói cẩn thận trong mấy lớp khăn giấy mà tôi tưởng đã đánh mất từ rất lâu - những dải dây đã phai màu và những chiếc huy chương, cùng với một đồ tạo tác lạ lẫm, một miệng tên lửa De Laval bằng thép được chế tác cực kì hoàn hảo.
Tháng 11 năm 1997, ngay trước khi tôi nghỉ hưu và rời khỏi NASA, Tiến sĩ Takao Doi, một người bạn phi hành gia của tôi, mang theo chiếc huy chương trong hội chợ khoa học và cả chiếc miệng tên lửa Bố đã giữ gìn cho tôi lên phi thuyền Columbia. Lần phóng đó thật hoàn hảo, tôi đứng ngây người nhìn con tàu rời khỏi bệ phóng của Cape Canaveral, trong lòng cảm thấy vui sướng và tự hào vô hạn: Sau cùng BCMA cũng có thể bay vào không gian.
Đến tận bây giờ, đôi lúc khi giật mình thức giấc trong đêm, tôi như nghe thấy tiếng chân Bố bước lên cầu thang hay tiếng lê giày và tiếng trò chuyện râm ran của ca làm việc khuya. Trong cái khoảnh khắc của ranh giới giữa mơ và thực đó, tôi còn như nghe thấy tiếng búa nện vào thép và tiếng hàn xì phát ra từ xưởng kim khí điện máy của nhà than. Nhưng mọi thứ chỉ là ảo giác; hầu hết mọi thứ tôi biết ở Coalwood đã biến mất rồi. Nhiều ngôi nhà của thợ mỏ giờ đây trống vắng hoặc mục nát hết cả. Club House cũng đang bắt đầu đổ nát, mái nhà không còn an toàn để trèo lên ngắm cảnh qua kính viễn vọng nữa. Còn bãi than cám được bọn tôi một thời đặt tên Cape Coalwood đã bị san bằng, cây cối mọc um tùm, giờ chỉ còn những chú nai quanh quẩn và không còn những âm thanh của thời niên thiếu. Hầm mỏ sâu thẳm cũng đã bị bỏ hoang, tất cả đường hầm đều bị ngập, máy móc chìm trong lớp nước đen ngòm. Chẳng còn dấu vết gì tưởng nhớ đến công trường làm việc năm xưa ngoài gạch đá vỡ vụn cùng những tấm bảng hiệu hoen ố nằm lẫn trong bụi cây mọc đầy. Ở đây đã có hàng trăm người công nhân từng chăm chỉ cần cù làm việc, cũng có người đã từng ngã xuống ra đi mãi mãi. Dàn giao hưởng của nền công nghiệp Coalwood đã thật sự lặng im. Chỉ còn lại những âm thanh vang vọng từ miền xa xăm và vỏ ngoài vô giá trị của những gì từng hiện hữu.
Nhưng trong tâm trí tôi, Coalwood vẫn sống mãi. Những người thợ mỏ vẫn lê chân trên con đường mòn dẫn đến nhà than, bao người vẫn trò chuyện rôm rả ra vào Big Store và tụ tập ở bậc thềm trước nhà thờ sau khi đi lễ vào ngày Chủ nhật. Hệ thống mạng lưới thông tin hàng rào vẫn lao xao truyền tin tức cùng những chuyện tầm phào, và đâu đó từ trong núi và thung lũng vẫn vang vọng tiếng trẻ con nô đùa với những cuộc phiêu lưu của tuổi thơ. Những dãy hành lang và lớp học của trường xưa vẫn còn râm ran những niềm phấn khích của tuổi trẻ, sân bóng bầu dục vẫn ầm ĩ tiếng hò reo ăn mừng trong những buổi tối thứ sáu rét căm của mùa thu. Ngay cả đến bây giờ, Coalwood vẫn tồn tại, và không ai hoặc nền công nghiệp gian khổ hay cả một chính phủ tàn bạo nào có thể hoàn toàn tiêu hủy được Coalwood; một khi những ai từng sống ở đó khơi gợi lại quá khứ của mình, nhất là khi họ nhớ lại khoảnh khắc chứng kiến những quả tên lửa vút lên không trung, không phải bằng chất nổ đẩy vật lý mà bằng tình yêu mãnh liệt của những con người đáng kính, bằng sự chỉ dẫn của một cô giáo kính yêu, và bằng cả giấc mơ nồng cháy của những cậu bé hỏa tiễn ngày ấy.
