Ô! Tôi vuột thoát được rồi

Trói buộc oan khiên trái đất

Và tôi nhảy múa giữa trời

Trên đôi cánh vui chất ngất

Tôi leo về phía mặt trời

Chung niềm ngả nghiêng hoan lạc

Cùng mây nắng rọi rạng ngời

- Tôi làm đủ điều kinh ngạc -

Quay vòng, vút lên, lượn bay,

Trên chốn thinh không ngập nắng

Phóng chiếc phi thuyền ngất ngây

Rượt gió trời bao la vắng

Lên miền nắng lóa say sưa

Lên nữa cao xanh lồng lộng

Lượn bay mặc sức tha hồ

Cưỡi trên không trung gió lộng

Tìm đâu một cánh sơn ca

Đại bàng cũng không thấy bóng

Bước vào không gian thánh thiêng,

Hồn tôi lặng yên bay bổng.

Tôi chìa tay ra,

Chạm vào thánh nhan Thượng Đế

High Flight, John Gillespie Magee, Jr. (viết năm 1941)

Tên lửa sẽ không bay nếu không được châm ngòi!

(Jimmy “O’Dell” Carol, một thành viên của nhóm “Những cậu bé hỏa tiễn”)

Bạn mơ ước sẽ làm gì với đời mình? Cảm hứng của bạn bắt nguồn từ đâu? Điều gì “châm ngòi” cho bạn? Trên đây mới chỉ là một vài trong số những chủ đề của Những cậu bé hỏa tiễn (Rocket Boys), câu chuyện có thật về một cậu bé người Mỹ nuôi ước mơ đổi đời, những mơ ước bắt đầu cháy bỏng vào một tối tháng mười lạnh lẽo cách đây hơn nửa thế kỷ khi cậu đăm đắm nhìn lên bầu trời đầy sao để mong thấp thoáng thấy được chiếc vệ tinh đầu tiên bay trên quỹ đạo trái đất.

Tuy lớn lên ở Coalwood, miền Tây Virginia, một thị trấn nhỏ chủ yếu sống bằng nghề làm mỏ than, nhưng câu chuyện của Homer Hickam, một câu chuyện về hy vọng, kiên trì, thắng vượt nghịch cảnh không chỉ giới hạn ở nước Mỹ, mà là một câu chuyện phổ quát diễn ra ở mọi quốc gia trên địa cầu này. Những cậu bé hỏa tiễn kể về niềm tin, “một niềm tin vững chắc vào một điều gì đó không có chứng cứ,” niềm hy vọng về điều mình chưa từng thấy.

Số phận và lịch sử đưa đẩy, làm cho cuộc đời của Homer Hickam đã có những kỷ niệm không phai mờ với Việt Nam trong thời gian ông sống ở đây vào những năm 60, một đất nước với đầy rẫy những câu chuyện thương cảm, những tấm gương về niềm tin, sự kiên trì, và chiến thắng trong các hoàn cảnh bất lợi nhất. Năm 2006, khi lần đầu tiên tôi cho chiếu October Sky, một bộ phim của Hollywood lấy cốt truyện từ cuộc đời của Homer Hickam, cho một nhóm sinh viên ở Hà Nội, ông đã nhờ tôi thay mặt ông chuyển đến thông điệp sau đây:

Quý khán giả Việt Nam đến xem bộ phim October Sky thân mến,

Tôi cảm thấy vinh dự được các bạn xem bộ phim về chuyện đời tôi. Các bạn nên biết rằng tôi đã từng đến đất nước của các bạn cách đây nhiều năm vào thời chiến cùng với nhiều thanh niên Mỹ khác. Tôi đến với nhiều ngộ nhận về các bạn. Khi ra đi tôi mang theo một tình yêu sâu sắc đối với đất nước và con người Việt Nam và tôi vẫn không thể quên được các bạn. Về nhiều phương diện, tôi vẫn chưa hề rời bỏ những thung lũng và núi non xanh biếc ở Tây Nguyên, vì những hình ảnh đó vẫn là một phần của đời tôi, không kém gì so với thị trấn mỏ than bé nhỏ Coalwood ở Mỹ là nơi tôi đã lớn lên.

Như các bạn sẽ thấy trong phim, từ hồi nhỏ tên lửa đã là niềm đam mê của tôi, một đam mê đã đưa tôi đến một tương lai xán lạn. Tôi hy vọng bộ phim sẽ giúp các bạn thấy được những khả năng tuyệt vời tiềm tàng trong mỗi chúng ta. Muốn thành công phải có mơ ước trước đã, vì vậy tôi khẩn khoản xin các bạn hãy nuôi những hoài bão lớn. Sau đó, với một tinh thần lạc quan và niềm hy vọng không bao giờ tắt, các bạn làm việc chăm chỉ và rồi mơ ước của các bạn sẽ thành hiện thực. Tôi cam đoan với các bạn như thế.

Niềm đam mê tuổi trẻ của Homer Hickam là cùng bạn bè chế tạo tên lửa. Mơ ước của ông lúc đó là “vuột khỏi những trói buộc của trái đất” bằng cách trở thành nhà phi hành. Tiếp đó là những tháng ngày ở Việt Nam, rồi sau khi trở về Mỹ, vào một ngày của năm 1969, ông bắt đầu theo đuổi một đam mê khác nữa: viết văn. Mặc dầu F. Scott Fitzgerald đã có một câu nói rất nổi tiếng là: “Trong vở kịch cuộc đời của người Mỹ không hề có hồi hai,” nhưng Homer Hickam về sau đã từ một kỹ sư thành công của NASA (Cơ quan Hàng không và Không gian Hoa Kỳ) dễ dàng chuyển thành một nhà văn có sách bán chạy nhất khi tác phẩm thứ hai của ông, Những cậu bé hỏa tiễn, được phát hành năm 1998. Cuốn này đã được dịch sang tám thứ tiếng và được đưa vào chương trình học của nhiều trường ở Mỹ cũng như ở các nước khác.

Vào những năm 60 khi còn là một cậu bé, trí tưởng tượng của tôi cứ bị cuốn theo những chuyến bay vào vũ trụ và lên mặt trăng. Những lần dõi theo các chuyến phiêu lưu vào không gian như vậy đã giúp tôi ý thức thêm về khả năng của con người và những gì con người có thể thực hiện được. Nhờ vậy, cộng thêm trải nghiệm ở những nơi tôi đi qua và những con người tôi đã gặp gỡ, trong tôi đã nhóm lên một ngọn lửa và tôi hình dung ra được những thế giới khác, những cách sống và sinh hoạt khác mà tôi sẽ trải nghiệm trên con đường sự nghiệp tương lai.

Về phần Homer, các yếu tố thành công thì nhiều và đa dạng. Đó là sự kết hợp giữa một đằng là sự chuyên cần, lòng tin vào bản thân và khả năng của mình; một đằng là sự hỗ trợ từ phía những người đã nêu gương và dạy dỗ kèm cặp ông. Đó là một nhà khoa học tên lửa nổi tiếng mà ông chưa bao giờ có dịp gặp gỡ; một bà mẹ yêu thương chăm sóc ông vô bờ và góp phần nuôi dưỡng ước mơ của ông; một giáo viên đã sớm nhận ra khả năng của ông và quyết định “gửi niềm tin vào những trẻ em thiếu may mắn” mà nếu các em được tiếp tục học lên cao sau trung học thì chẳng khác gì được giải phóng và cứu thoát; một cộng đồng cuối cùng đã đứng sau lưng ông; và một nhóm bạn thân, những người bạn tâm giao tri kỷ, cùng có chung với ông một quan niệm sống rất khác với quan niệm sống mà hầu hết mọi người chọn cho mình hay được người khác chọn cho mình. Thậm chí việc một số người ngần ngại không muốn ủng hộ ông, kể cả một số người thân nhất, cũng đã là động lực giúp ông thành công.

Những ảnh hưởng mang tính biến cải nói trên đã giúp cho Homer Hickam vượt ra khỏi những hạn hẹp của một tuổi thơ tỉnh lẻ. Đây chính là lý do ông học chế tên lửa và tên lửa của ông đã bay được, mang về cho ông huy chương tại Hội chợ khoa học quốc gia, rồi đi học đại học, trở thành một kỹ sư của NASA (tuy không được làm phi công vũ trụ, nhưng lại là người giúp các phi công vũ trụ thắng được trọng lực và bay vào không gian), và cuối cùng trở thành một nhà văn chuyên nghiệp, ứng với lời thầy giáo lớp ba tiên báo rằng đến một lúc ông sẽ sống bằng nghề viết văn.

Lần đầu tiên tôi gặp Homer Hickam là vào năm 2006, không phải trực tiếp, mà qua một email tôi gửi cho ông và được ông trả lời ngay - một bằng chứng hùng hồn cho thấy Internet và đất nước Việt Nam có khả năng mang con người đến với nhau như thế nào. Trong email đó, với tư cách là một người Mỹ đang sống tại đất nước Việt Nam hòa bình, tiến bộ, tôi mời ông, một người Mỹ đã từng ở Việt Nam lúc chiến tranh, đình trệ, đến chỗ tôi chơi nếu ông có ý định qua Việt Nam. Lúc đó ông trả lời là “có lẽ đời sẽ đưa đẩy cho tôi trở lại Việt Nam. Nếu được vậy, tôi rất mong lại phiêu du một chuyến trên vùng đất quen xưa.”

Thế là những dun dủi trong một chuỗi sự kiện đã đưa câu chuyện đi trọn một chu kỳ và mong ước “lại phiêu du một chuyến trên vùng đất quen xưa” đang trở thành hiện thực với việc xuất bản bản tiếng Việt của Những cậu bé hỏa tiễn và Homer Hickam sang thăm Việt Nam năm 2009. Phải chăng là số phận? Có lẽ. Có một điều tôi biết chắc, đó là sự kiện này là một món quà quý giá cho những bạn trẻ sẽ đọc tác phẩm của ông và đón nhận thông điệp “biến ước mơ thành hiện thực” của ông. Đây cũng là món quà quý cho Hickam, vì trước đó ông đã từng viết: “Các bạn Việt Nam yêu quý của tôi ơi, hãy hạnh phúc và phồn vinh. Các bạn sẽ sống mãi trong tim tôi.”

Mark A. Ashwill[1]

Hà Nội, Việt Nam