Vào buổi chiều ngay sau khi chiếm được lâu đài Aboukir, người ta nhìn thấy một người Ả Rập phi ngựa hết tốc lực về phía cánh trái của quân Anh. Anh ta bị một số kỵ binh Pháp truy đuổi, và một nhúm quân khác cũng tìm cách chặn đường. Lúc bấy giờ, vị tướng quân tình cờ có mặt ở đó để quan sát binh lính đang hoàn tất việc xây dựng các trạm pháo ở sườn chiến tuyến ấy.

"Gã người Ả Rập đó cưỡi ngựa giỏi thật," ông nói, trong khi cùng những người xung quanh theo dõi cuộc rượt đuổi. "Ta tin là hắn sẽ thoát nếu không bị trúng đạn," bởi ngay lúc đó, tốp kỵ binh ở phía sau, thấy đối thủ bỏ xa mình, đã bắt đầu dùng súng carbine. Vung khẩu súng trên đầu và liên tục phát ra những tiếng hét chế nhạo, thách thức, người Ả Rập rẽ ngoặt sang bên phải, vượt lên trước nhóm lính đang định chặn đầu mình, rồi lại lượn vòng cho đến khi tới bờ kênh. Anh ta phi nước đại dọc theo bờ kênh, chậm dần nhịp ngựa khi tiếng súng hỏa mai vang lên từ trạm pháo và kỵ binh Pháp quay đầu bỏ đi. Người Ả Rập vượt qua cây cầu bắc ngang kênh rồi thong thả phi ngựa đến trạm pháo. Lúc đang qua cầu, ý nghĩ đã thoáng qua trong đầu Edgar suốt một phút trước nay đã trở thành sự thật chắc chắn.

"Đó là Sidi!" cậu kêu lên.

Vị tướng quay lại, nhìn cậu với vẻ dò hỏi.

"Đó là vị tù trưởng trẻ tuổi của bộ lạc Beni Ouafy, bộ lạc mà tôi từng sống cùng khi ở đây, thưa ngài; chúng tôi coi nhau như anh em, và tình cảm quả thực đúng là như vậy. Chúng tôi đã cứu mạng nhau không chỉ một lần."

"Vậy hãy đi đón cậu ta và đưa tới đây," vị tướng nói. "Anh đã nhắc đến cậu ta nhiều lần khi kể về những chuyến đi đến Cairo và trở về."

Sidi đã kìm cương ngựa khi đến gần trạm pháo vì không thấy lối vào, đang đứng chần chừ không biết rẽ đường nào thì Edgar từ một ô châu mai nhảy vọt ra và chạy về phía anh. Người Ả Rập hoàn toàn không nhận ra người bạn của mình trong bộ dạng của một sĩ quan hải quân đang tiến tới chào đón. Anh cứ đinh ninh rằng Edgar đã về nước Anh; hơn nữa, đã hơn hai năm trôi qua kể từ ngày chia tay, và Edgar nay đã cao lớn, vạm vỡ thành một thiếu niên nam tính, nên Sidi khó mà nhận ra nếu bất chợt bắt gặp cậu trong thường phục. Anh vô cùng sửng sốt khi Edgar bước đến gần, giơ cả hai tay ra và gọi lớn:

"Sidi, người anh em của tôi!"

Giọng nói ấy vẫn nguyên vẹn như xưa. Với tiếng hô "Ngợi ca Allah!", Sidi lao mình xuống khỏi yên ngựa, nắm lấy hai bàn tay Edgar, đứng lặng đi vì vui mừng, xúc động và đôi mắt ngấn lệ. Bản thân Edgar cũng vô cùng cảm động.

"Mọi chuyện đều ổn chứ, hỡi Sidi?" cậu hỏi; "vị tù trưởng và bác gái thế nào?"

"Mọi người đều bình an," Sidi đáp. "Chúng tôi vẫn luôn nhắc đến anh, nhưng không ngờ lại có thể gặp lại sớm đến vậy. Tôi chưa từng mơ rằng mình sẽ không nhận ra anh khi hội ngộ, dẫu cho khi nghe tin người của anh đã đổ bộ và đánh bại người Pháp, chúng tôi từng nghĩ ngày bọn Frank cuồng tín phải cuốn gói và anh trở lại sẽ không còn xa nữa. Vậy anh đã là một sĩ quan, một sĩ quan trên chiến hạm rồi sao?"

"Đúng vậy, Sidi. Chúng tôi đã gặp một chiến hạm khi tôi rời khỏi đây, và vì tôi biết nói tiếng Ả Rập lẫn tiếng Thổ Nhĩ Kỳ nên tôi được phong làm sĩ quan, từng tham gia cuộc vây hãm Acre nơi chúng ta đánh lui quân Pháp; nhưng chúng ta sẽ nói về chuyện đó sau. Vị tướng của chúng tôi đã thấy anh tới, và nghĩ rằng anh có thể mang tin tức cho chúng tôi, nên đã bảo tôi đưa anh đến gặp ngài ấy."

"Tôi có tin tức," Sidi nói.

"Đừng kể cho tôi vội, tốt nhất là anh nên báo cáo trực tiếp với ngài ấy trước."

Đi song song bên nhau với con dắt ngựa theo sau, họ vòng ra lối vào trạm pháo. Khi bước vào, Edgar bảo một binh sĩ cận vệ của tướng quân giữ hộ con ngựa, rồi dẫn Sidi đến diện kiến Tướng quân Sir Ralph Abercrombie.

"Thưa ngài, đây là vị tướng quân người Anh, Sidi," cậu giới thiệu. Sir Ralph đưa tay ra với vị tù trưởng trẻ tuổi, và chàng thanh niên liền đưa bàn tay ấy lên trán mình.

"Chúng tôi vô cùng hoan hỉ," anh nói, "vì cuối cùng ngài cũng đến đây chiến đấu vì chúng tôi chống lại quân Pháp. Tôi mang tin tức đến cho ngài, thưa tướng quân. Muộn ngày hôm qua, vị tướng của chúng, Menou, đã kéo một lực lượng lớn đến Damanhour. Tôi đã ở giữa bọn chúng. Phải có đến năm nghìn quân. Ý định của hắn là hôm nay sẽ hành quân và tung toàn lực tấn công vào sáng mai."

"Quả là một tin tức quan trọng!" vị tướng nói khi Edgar dịch lại thông điệp. "Hãy hỏi xem cậu ta nói dựa trên tin đồn hay từ chính kiến thức thực tế của mình."

Sidi liền kể rằng một số người trong bộ lạc đã xuất phát từ sáng sớm cùng một đàn cừu, với ý định lùa chúng vào trại quân Anh. Họ bị một toán kỵ binh Pháp từ Damanhour kéo đến tập kích. Một vài thành viên bộ lạc đã bị sát hại, nhưng hai người nhờ cưỡi ngựa giỏi nên đã trốn thoát và mang tin dữ về trại. Trên đường đi, họ gặp anh, lúc ấy xuất phát muộn hơn vài tiếng vì biết mình có thể dễ dàng bắt kịp họ trước khi tới doanh trại Anh. Nhận thấy tầm quan trọng của sự việc, anh bảo họ hãy nhắn lại với cha mình rằng anh sẽ tìm cách thăm dò xem có bao nhiêu quân Pháp ở Damanhour rồi mang tin tức về cho người Anh. Anh liền phi ngựa về phía đó, nhớ lại cách mình từng đi qua mà không bị nghi ngờ, anh bèn gửi ngựa lại, mượn một bộ quần áo nông dân, mua nửa tá cừu rồi lùa chúng vào trong thị trấn.

Anh thấy nơi đó đông nghẹt quân Pháp. Sau khi bán xong bầy cừu, anh đi lang thang giữa những tốp lính và bắt chuyện với một số người bản xứ được thuê làm phu xe chở hành lý tại Cairo. Từ họ, anh biết được rằng tổng tư lệnh quân Pháp là Menou, người đã lên thay Kleber sau khi Kleber bị ám sát tại Cairo, cũng đang có mặt tại đây, và hắn định mở cuộc tấn công chớp nhoáng bằng số quân mang theo cùng lực lượng sẵn có trong thành phố. Ngay khi nắm được tin tức này, anh quay về ngôi làng, thay lại trang phục, lên ngựa và phi nước đại rời đi.

Đoàn người đuổi theo anh lúc nãy chính là một Phân đội kỵ binh mà anh bất ngờ chạm trán khi họ đang tháo yên ngỉ ngơi dưới bóng râm của một lùm cây. Nhận định rằng anh đang hướng về phía trại quân Anh, họ liền lập tức truy đuổi. Thừa hiểu họ không thể bắt kịp mình, anh vừa phi vừa ghìm bớt tốc độ để giữ khoảng cách ngắn phía trước, và chỉ thực sự quất ngựa chạy hết tốc lực khi trông thấy một tốp kỵ binh từ chiến tuyến Pháp lao ra chặn đường.

Vị tướng chăm chú lắng nghe Edgar dịch lại câu chuyện.

"Xin hãy hỏi lại cậu ấy một lần nữa, Trung úy Blagrove, về lời đồn rằng Menou định tấn công chúng ta ngay khi hắn đến nơi. Như anh thấy đấy, việc này có tầm quan trọng tối quan trọng. Dù buổi chiều nay đã muộn và các chiến tuyến của Pháp rất kiên cố, ta vẫn nên tìm cách đánh phá chúng ngay khi quân ta kịp tập hợp, bởi sẽ là vô vọng nếu cố làm điều đó vào ngày mai khi Menou đã đến nơi. Ngược lại, nếu hắn thực sự có ý định giành thế chủ động tấn công, ta thà cứ giữ nguyên vị trí hiện tại thì hơn, vì ta tin rằng chúng ta có thể giữ vững nơi này trước toàn bộ quân đội Pháp, và việc đó dễ dàng hơn nhiều so với việc đi đánh chiếm phòng tuyến của chúng khi nó chỉ do số quân trước mặt chúng ta trấn giữ."

Edgar lại gạn hỏi Sidi. Anh thanh niên cho biết đã nghe câu chuyện tương tự từ ba người khác nhau. Quân Pháp đã đến nơi vào tối muộn hôm trước, và khi anh rời đi, tiếng kèn lệnh đang vang lên, họ bắt đầu xếp hàng chuẩn bị hành quân và có lẽ sẽ tới Alexandria vào lúc mười giờ đêm. Binh lính rỉ tai nhau rằng đó là chủ trương đánh úp người Anh vào rạng sáng để quét sạch họ xuống biển.

"Điều đó xem như đã quyết định rồi," vị tướng nói. "Quả thực chúng đã phạm sai lầm lớn nếu nghĩ rằng có thể tóm gọn chúng ta khi đang lơ đễnh."

Lệnh được ban bố ngay lập tức, yêu cầu một số đơn vị khẩn trương hoàn thiện các công trình phòng thủ. Ngay trong đêm, một trạm pháo khác được dựng lên phía trước những tàn tích La Mã. Một pháo đài nhỏ án ngữ trước vị trí của đội Cận vệ được gia cố thêm, và các điểm yếu khác cũng được rà soát kỹ lưỡng.

Vào lúc ba giờ sáng, toàn quân đã sẵn sàng vũ khí như thường lệ. Nửa giờ sau, một loạt tiếng súng bùng lên dữ dội ở tận cánh trái. Tiếng súng tiếp tục kéo dài nhưng không gia tăng cường độ như thể một cuộc tấn công quy mô lớn đang diễn ra. Tướng quân Moore, sĩ quan trực chỉ huy trong đêm, vẫn ở lại bên cánh phải — nơi ông tin rằng đợt tấn công thực sự sẽ giáng xuống. Trời vẫn còn tối mịt, và tất cả mọi người hồi hộp chờ đợi dấu hiệu cho biết cơn bão lửa sẽ quét qua điểm nào.

Bất ngờ, những tiếng hò hét lớn vang lên từ phía trước chiến tuyến bên phải. Một loạt tiếng súng hỏa mai nổ rền vang dội. Lợi dụng những nếp gấp của địa hình, quân Pháp đã bò sát lại gần mà lính canh không hề hay biết; và ngay khi báo động vừa vang lên, chúng ào ạt lao tới với lực lượng đông đảo, khiến các tiền đồn phải rút lui ngay về vị trí chủ lực.

Một binh đoàn quân Pháp hùng hậu tiến đánh bức tường đổ nát — nơi trung đoàn 58 đang mai phục phía sau. Bức tường dài đáng kể và ở nhiều đoạn đã sụp đổ, để lại những khoảng trống lớn. Trung đoàn 58 được bố trí phòng thủ tại đây. Viên đại đội trưởng của họ ra lệnh cho binh lính giữ lại hỏa lực cho đến khi kẻ thù áp sát, rồi từng loạt đạn xối xả được nã thẳng vào đội hình chúng. Những phát đạn chuẩn xác và chí mạng này khiến đối phương phải nhanh chóng rút lui vào một hũng đất trũng phía sau, sau đó vòng sang bên phải: trong khi một cánh quân tiến thẳng vào trạm pháo vừa dựng lên, cánh quân còn lại tìm cách đánh vòng qua sườn trái để tập kích từ phía sau.

Trung đoàn 28 đồn trú tại đó đã trút một làn đạn dữ dội vào lực lượng đang tấn công trực diện, nhưng cánh quân đánh tạt sườn, nay đã có thêm một binh đoàn thứ ba nhập vào, đã phá vỡ tuyến phòng thủ và tràn ra sau trạm pháo. Trong lúc một tốp tấn công phía sau, số còn lại lọt vào khu pháo đài đổ nát do trung đoàn 58 nắm giữ. Viên đại tá của trung đoàn 58 bèn cho cánh trái lùi lại, rồi sau hai ba loạt đạn, họ lao vào quân Pháp bằng lưỡi lê. Ngay lúc đó, trung đoàn 23 kịp thời tiến lên tiếp viện, còn trung đoàn 42 từ cánh trái xông ra, bọc sát bên ngoài các pháo đài đổ nát để chặn đường lui của toán quân đã lọt vào trong. Sau khi gánh chịu tổn thất nặng nề, bọn chúng buộc phải buông vũ khí đầu hàng.

Trung đoàn 28 vẫn kiên cường bám trụ ở tuyến đầu của pháo đài nhỏ, phối hợp cùng trung đoàn 58 liên tục đẩy lùi các đợt tấn công từ trước mặt, bên sườn và cả phía sau. Sự xuất hiện của trung đoàn 42 thoạt đầu giúp họ giảm bớt áp lực, nhưng khi trung đoàn này tiến đến gần sườn phải của pháo đài, kỵ binh đối phương — vốn đã vòng qua sườn trái — liền lao tới xung phong mãnh liệt và đánh tan đội hình của họ. Dù vậy, những người lính cao nguyên vẫn cụm lại thành từng nhóm, chiến đấu liều chết cho đến khi được hỏa lực từ các đại đội sườn của trung đoàn 40 giải vây. Đám kỵ binh đang lao tới chuẩn bị đè bẹp lực lượng nhỏ bé này thì lữ đoàn ngoại kiều từ tuyến hai kịp tiến lên, trút một trận mưa đạn kinh hoàng khiến kỵ binh Pháp hoảng loạn tháo chạy.

PHÁT RA TIẾNG HÉP CHẾ NHẠO VÀ THÁCH THỨC

Trang 323

Ngay khi tiếng súng nổ vang, Tướng quân Abercrombie cùng các sĩ quan tham mưu liền lên ngựa, tiến về hướng chiến sự đang ác liệt. Trên đường đi, ông liên tục phái các sĩ quan tùy tùng truyền lệnh tới các lữ đoàn khác nhau. Trong lúc trơ trọi một mình với một nhúm kỵ binh hộ, một số kỵ binh Pháp bất ngờ lao tới tấn công khiến ông bị ngã ngựa. Một sĩ quan Pháp rồ máy phi tới định chém gót, nhưng ông vùng đứng dậy, lao vào chộp lấy thanh gươm và giật phăng nó khỏi tay kẻ địch. Đúng khoảnh khắc đó, tên sĩ quan Pháp bị một lính thuộc trung đoàn 42 đâm chết bằng lưỡi lê.

Trận Alexandria

Sáng tháng 3 năm 1801.

Trong lúc sự việc giằng co diễn ra, Sir Ralph trúng một viên đạn hỏa mai vào đùi, đồng thời chịu một vết bầm dập nặng ở ngực, có lẽ do mảnh đá văng ra từ một quả đại bác. Giữa lúc chiến trận dầu sôi lửa bỏng, ông không hề hay biết về vết thương đầu tiên nhưng lại cảm thấy vô cùng đau đớn vì vết thâm tím ở ngực. Đúng lúc ấy, Sir Sidney Smith cưỡi ngựa phóng tới; thanh gươm của ông vô tình bị gãy, và vị tướng nhận ra điều đó liền trao ngay cho ông thanh gươm vừa cướp được từ tên sĩ quan Pháp. Sau đó, ông lui về vị trí trong trạm pháo — nơi có thể phóng tầm mắt bao quát toàn cảnh chiến trường, bởi lúc này trời đã hừng sáng. Cuộc giao tranh vẫn tiếp diễn dữ dội. Một toán kỵ binh khác lao vào tấn công lữ đoàn ngoại kiều nhưng vấp phải làn đạn quá dữ dội nên không dám dấn tới cùng. Bộ binh Pháp lúc này không còn giữ đội hình khối vuông nữa mà tản ra khắp nơi dưới hình thức giao chiến phân tán. Đạn dược của quân Anh bên cánh phải đã cạn kiệt hoàn toàn, chỉ còn vỏn vẹn một viên đạn pháo cho mỗi khẩu đại bác trong trạm pháo.

Tâm điểm của các đợt tấn công lúc này chuyển hướng về trung tâm. Tại đây, một tiểu đoàn lính nựu pháo được một hàng bộ binh dày đặc yểm trợ đã xông lên đánh phá, nhưng đội Cận vệ vẫn kiên cường cầm cự cho đến khi Tướng quân Coote dẫn lữ đoàn tới giải cứu, đẩy lùi quân Pháp trở lại. Suốt thời gian đó, pháo binh Pháp vẫn duy trì những loạt đạn pháo không ngớt vào trận địa Anh. Cuộc tấn công vào cánh trái quân Anh — vốn chỉ là một đòn nghi binh — chưa bao giờ thực sự đẩy mạnh, mà chỉ giới hạn ở những loạt súng hỏa mai rải rác và tiếng đại bác từ xa. Tướng quân Hutchinson, người chỉ huy cánh này, vẫn kiềm chế lực lượng trong tay; bởi nếu ông di chuyển đến ứng cứu cho trung tâm và cánh phải, quân địch có thể mở một cuộc tấn công hiểm hóc vào vị trí của ông, khiến sườn bị bọc hậu và toàn bộ trận địa bị đánh úp từ phía sau.

Ở bên cánh phải, cả quân Pháp lẫn quân Anh đều đã cạn sạch đạn dược, tạo nên một cảnh tượng kỳ lạ khi hai bên lao vào ném đá lẫn nhau. Những cú ném trời giáng gây thương tích nặng cho cả hai phía, thậm chí có người thiệt mạng, trong đó có một hạ sĩ quan thuộc trung đoàn 28. Đội lính nựu pháo và một đại đội thuộc trung đoàn 40 nhanh chóng xông ra áp đảo kẻ thù, buộc quân Pháp phải thối lui. Tướng quân Menou, khi nhận ra mọi nỗ lực tấn công đều thất bại, đành ra lệnh cho quân lính rút lui. Thật may mắn cho họ là đạn pháo của quân Anh lúc này đã cạn, nhưng họ vẫn phải chịu tổn thất không nhỏ bởi hỏa lực từ những chiếc tàu lột xác (cutter) của Anh — lực lượng đã duy trì vị trí cách xa phía trước cánh phải quân Anh suốt cả trận chiến và góp công lớn yểm trợ những người bảo vệ pháo đài nhỏ.

Đến mười giờ trưa, trận chiến kết thúc. Cho đến tận khi tiếng súng hoàn toàn im bặt, Sir Ralph Abercrombie vẫn ở lại trạm pháo, chẳng màng gì đến những vết thương trên người; thậm chí các sĩ quan đến và đi để nhận lệnh còn không hề hay biết ông đã bị trúng đạn. Tuy nhiên, lúc này do mất máu quá nhiều nên ông đã ngã quỵ, không thể tiếp tục đứng vững được nữa. Ông được đặt nằm lên một chiếc võng, khiêng xuống bờ biển và chở bằng thuyền ra chiến hạm chủ lực. Ngay khi quân Pháp rút lui, công tác chăm sóc thương binh được tiến hành khẩn trương. Tổng tổn thất bên phía Anh là 6 sĩ quan và 230 binh sĩ tử trận, 60 sĩ quan cùng 1.190 binh sĩ bị thương. Tổn thất của quân Pháp nặng nề hơn. Có 1.700 lính Pháp thương vong được tìm thấy trên chiến trường, trong đó 1.040 người đã được chôn cất ngay tại chỗ. Tính theo tỷ lệ thông thường giữa thương vong và tù binh, tổn thất của quân Pháp — bao gồm cả số bị bắt — lên tới 4.000 người; một lá quân kỳ và hai khẩu pháo của Pháp đã bị tịch thu.

Tổng lực lượng quân Anh chưa tới 10.000 người, trong đó chỉ một nửa thực sự trực tiếp tham chiến. Quân Pháp mạnh khoảng 11.000 quân, và ngoại trừ 800 tên làm nhiệm vụ nghi binh ở cánh trái quân Anh, tất cả số còn lại đều tham chiến. Vào ngày 25, Capitan Pasha cùng 6.000 quân đã cập bến vịnh, đổ bộ và dựnganh trại. Ba ngày sau, toàn quân chìm trong nỗi buồn khi nghe tin Sir Ralph Abercrombie qua đời. Người kế nhiệm chức vụ chỉ huy của ông là Tướng quân Hutchinson. Trong một thời gian, Edgar có những ngày tháng rảnh rỗi. Quân Pháp tuy thất bại trong cuộc tấn công nhưng vẫn chưa bị đánh tan hoàn toàn, và vị trí của họ quá kiên cố để có thể tiến đánh. Capitan Pasha đi cùng một thông dịch viên xuất sắc, do đó Edgar không cần phải đảm nhận vai trò đó nữa.

Đêm trước trận chiến, cậu đã thức trắng đêm trò chuyện với Sidi, kể lại mọi chuyện xảy ra kể từ lúc chia tay và nghe anh thuật lại những diễn biến trên đất liền. Chuyện kể cũng chẳng có mấy. Rất nhiều người Ả Rập đã tụ tập sẵn sàng tràn xuống đánh tan quân Pháp khi chúng tấn công quân đội Thổ Nhĩ Kỳ tại Aboukir, nhưng khi quân Thổ bị đẩy lùi vào lâu đài với những tổn thất khủng khiếp, họ đã tản mác trở về nhà. Hôm sau, vị tù trưởng trẻ tuổi vui mừng chứng kiến cảnh quân Pháp bị đánh bật lại, rồi sau khi trận chiến kết thúc, anh phóng ngựa đi báo cho cha mình biết về sự trở lại của Edgar cùng những sự kiện anh đã chứng kiến. Vị tù trưởng đã quay lại cùng anh vào ngày hôm sau, đi kèm một số tùy tùng, và những chiếc lều của họ được dựng lên trên một ngọn đồi cát cách không xa phía sau chiến tuyến của quân Anh.

Cho đến tận ngày 13 tháng 4, mọi hoạt động đều tạm dừng. Quân đội quá mỏng để có thể tiến hành bất kỳ chiến dịch nào, buộc phải bám trụ vị trí vì có thể bị tấn công bất cứ lúc nào.

Trong túi áo của Tướng quân Roiz — người đã tử trận — người ta tìm thấy một bức thư của Tướng quân Menou bày tỏ sự lo ngại rằng người Anh sẽ cắt đứt Kênh đào Alexandria và tháo dòng nước từ kênh này cùng Hồ Aboukir tràn vào lòng hồ cạn Mareotis cũ. Rõ ràng một lợi thế vô cùng to lớn sẽ thu được nếu làm như vậy. Cánh trái của chúng ta sẽ được bảo đảm an toàn trước mọi cuộc tấn công. Quân Pháp sẽ bị cắt đứt gần như hoàn toàn với nội địa, và quân đội Anh sẽ có điều kiện mở các chiến dịch mới. Tuy nhiên, Tướng quân Hutchinson đã chần chừ rất lâu trước khi quyết định bước đi này. Một vùng đất đai trù phú sẽ bị nhấn chìm, và không một người Ả Rập nào dám chắc dòng nước lũ sẽ dâng đi xa đến đâu. Dù vậy, việc này mang lại quá nhiều lợi thế cho quân đội nên cuối cùng ông cũng ra lệnh thực hiện. Ngày 13 tháng 4, công việc bắt đầu và vào tối hôm đó, dòng nước từ Hồ Aboukir ồ ạt đổ qua hai đoạn kênh đào được đào phá. Các đoạn khác tiếp tục được mở vào ngày hôm sau. Dòng nước xiết nhanh chóng khoét rộng những điểm này, và chẳng mấy chốc, cơn lũ nhân tạo đã tràn ngập một vùng đất rộng lớn phía sau Alexandria.

Một lực lượng đáng kể ngay lập tức được tách ra để yểm trợ Đại tá Spencer đang đe dọa Rosetta, và tiến về El Hamed. Sir Sidney Smith xuôi dòng Nile bằng một hạm đội vũ trang tiến tới tận El Aft, và vào ngày 19 đã phối hợp cùng người Thổ Nhĩ Kỳ chiếm lấy Pháo đài St. Julian — một cứ điểm kiên cố nằm giữa Rosetta và cửa sông Nile. Sau khi St. Julian thất thủ, Rosetta bị chiếm giữ mà gặp rất ít sự kháng cự. Ngay sau sự kiện này, trong niềm tiếc nuối vô hạn của lực lượng hải quân, Sir Sidney Smith được lệnh triệu hồi về chiến hạm. Đại Vizia (Grand Vizier) có mối thù hằn sâu sắc với ông. Nguồn cơn bắt nguồn từ một bản hiệp ước đầu hàng được ký kết không lâu sau cuộc rút lui của quân Pháp khỏi Acre, thỏa thuận giữa nhà chức trách Thổ Nhĩ Kỳ và người Pháp, theo đó cho phép quân Pháp được rút khỏi Ai Cập.

Sir Sidney Smith vốn không được tham hỏi ý kiến, nhưng nhận thấy — và hoàn toàn có cơ sở — rằng những lợi ích mang lại là rất lớn, ông đã đặt bút ký vào đó. Đô đốc Keith, với tư cách là tổng tư lệnh, đã từ chối phê chuẩn hiệp ước ấy, và chính phủ Anh — đang vô cùng phấn khích trước đòn giáng mạnh vào quân Pháp tại Acre — hoàn toàn ủng hộ hành động của ông. Ngay khi nhận được công điện từ Đô đốc Keith, Sir Sidney Smith liền phái một sứ giả cưỡi ngựa gấp rút đến Cairo để thông báo cho Tướng quân Kleber rằng các điều khoản của hiệp ước đã bị bác bỏ. Bức điện đến tay người Pháp đúng lúc họ đang tất bật chuẩn bị rút khỏi Cairo. Trớ trêu thay, Đại Vizia — người đang đóng quân cùng đại quân cách thị trấn không xa — lại không hề nhận được thông báo tương tự; và khi tiến quân vào thành phố nhưng lại không mang theo đại bác, ông đã bị quân Pháp đánh úp và chuốc lấy một thất bại thảm hại.

Người Thổ Nhĩ Kỳ chưa bao giờ tha thứ cho Sir Sidney Smith vì tai họa này, trong khi bản thân ông chưa từng mảy may nghĩ rằng người Thổ lại quên bẵng đi việc thông báo tin tức đó cho Đại Vizia, và ông chỉ chăm chăm lo cảnh báo người Pháp. Giờ đây, Đại Vizia đòi hỏi Sir Sidney Smith không được tham gia bất kỳ chiến dịch nào có sự góp mặt của ông ta và quân đội Thổ Nhĩ Kỳ, cũng như không được tiếp tục nắm quyền chỉ huy hạm đội hải quân do chính ông gầy dựng — lực lượng đã lập nên những chiến công xuất sắc trong việc mở đường trên sông Nile cho các pháo thuyền và thuyền nan chở đầy vật tư tiếp tế cho tiến trình tiến đánh Cairo. Tướng quân Hutchinson, với thái độ yếu mềm và hèn nhát đến đáng trách, trước sự phẫn nộ và tiếc nuối của cả lục quân lẫn hải quân, đã lập tức nhượng bộ. Đô đốc Keith thay vì bảo vệ thuộc cấp của mình — người từng giành bao vinh quang, uy tín cùng tài năng rực rỡ — lại hùa theo và bổ nhiệm Đại úy Stevenson thuộc chiến hạm Europa lên thay thế Sir Sidney nắm quyền chỉ huy hạm đội xuôi dòng Nile tiến đánh Cairo.

Việc cúi đầu khuất phục trước định kiến của một vị chỉ huy người Thổ nhằm đánh đổi một trong những sĩ quan xuất sắc nhất của chúng ta là một hành động đáng hổ thẹn dưới mọi góc độ. Thế nhưng, ngay từ khi Sir Sidney Smith mới nhậm chức, Đô đốc Keith đã luôn tỏ ra ghen tị trước việc ông nắm giữ một quyền chỉ huy mang lại mức độ độc lập nhất định, và chẳng bỏ lỡ cơ hội nào để bộc lộ thái độ đó. Quả thực, khó mà nghi ngờ rằng cung cách bất lịch sự khi ông đơn phương bác bỏ hiệp ước — vốn lẽ ra đã có thể cứu vãn biết bao sinh mạng và tiết kiệm chi phí cho cuộc viễn chinh của người Anh mà chẳng cần sự cho phép nào từ chính phủ — chính là hệ quả của lòng đố kỵ trước tiếng tăm lừng lẫy của Sir Sidney Smith. Về phần Sir Sidney, vô cùng tổn thương trước cách đối xử bất công và nhục nhã dành cho mình, ông tức tốc quay trở lại chiến hạm Tigre, nơi sự vui mừng khôn tả của các thủy thủ khi được trở lại dưới quyền chỉ huy của ông đã phần nào xoa dịu nỗi đau trong lòng.

Edgar — người vừa xin nghỉ phép một tuần để cùng vị tù trưởng về thăm trại của ông vài ngày — vẫn chưa hề hay biết về sự ghẻ lạnh giáng lên người vị ân nhân nhân hậu của mình cho đến khi quay trở lại. Cậu lập tức lên chiến hạm Tigre và xin yết kiến chỉ huy.

"Thưa Sir Sidney," cậu thưa khi được mời vào cabin của ông, "tôi đến đây để bày tỏ nguyện vọng xin rút khỏi lực lượng phục vụ trên bộ. Sau cách mà ngài bị tước đoạt quyền chỉ huy, tôi cảm thấy mình không thể tiếp tục ở lại thêm một ngày nào trong bộ tham mưu của Tướng quân Hutchinson nữa."

Sir Sidney mỉm cười.

Cậu quá bốc đồng rồi, Blagrove ạ. Ta đã nhận được quá nhiều lời khẳng định từ các sĩ quan trong hạm đội để không thể nghi ngờ cảm xúc của họ trước đường lối vừa được đưa ra, nhưng điều đó không thể làm thay đổi bổn phận của mỗi người. Bổn phận ấy là làm hết khả năng trong từng cương vị được giao phó, thay vì để những thắc mắc quanh việc một cá nhân có bị đối xử bất công hay không chi phối bản thân dưới bất kỳ hình thức nào. Nghĩa vụ phục vụ phải được đặt lên trên hết mọi thứ. Rõ ràng việc Tướng quân Hutchinson tiếp tục nhận được sự hỗ trợ từ vốn hiểu biết của cậu về đất đai và ngôn ngữ bản địa là điều có lợi cho quân đội; hơn nữa, việc cậu được thăng quân hàm phần lớn cũng xuất phát từ thực tế rằng cậu sẽ đóng vai trò như một thông dịch viên kiêm hướng dẫn viên cho vị tướng chỉ huy cuộc viễn chinh. Dù cái chết đầy bất hạnh của Sir Ralph Abercrombie đã dẫn đến sự thay đổi nhân sự ở vị trí chỉ huy đó, nó chẳng hề làm đảo lộn các sự sắp xếp ban đầu.

Hơn nữa, ta nghĩ cậu sẽ thật dại dột nếu từ chức, bởi chắc chắn chẳng mấy chốc sẽ có một cuộc hành quân tiến đánh Cairo. Những trận ngập lụt cùng hệ thống phòng thủ kiên cố mà binh lính đang dựng lên sẽ giúp một lực lượng tương đối nhỏ đủ sức kìm chân quân đồn trú tại đây. Quân của Capitan Pasha đã chiến đấu dũng cảm tại Rosetta, và đại quân của Đại Vizia cũng đang tiến xuống hội quân cùng ông ta. Theo lời họ kể thì đám quân đó chỉ là một nhúm ô hợp, nhưng với năm hay sáu nghìn quân của chúng ta cộng với lực lượng của Capitan Pasha, chúng ta hoàn toàn đủ sức đánh một trận nên thân ngay cả khi không cần đến đám người của Vizia. Dù thế nào đi nữa, hẳn cậu cũng muốn được cùng quân ta tiến vào Cairo sau đó, và không còn nghi ngờ gì nữa, sự am hiểu của cậu về vùng đất này sẽ vô cùng hữu ích. Thật đáng tiếc nếu bỏ dở giữa chừng khi cậu đã góp mặt ngay từ những bước đi đầu tiên.

Cuối cùng, Blagrove này, ta thực sự lấy làm tiếc nếu bất kỳ sĩ quan hải quân nào lại bộc lộ thái độ bất mãn liên quan đến một vấn đề mang tính cá nhân thuần túy của riêng ta. Do đó, ta coi đây là một đặc ân dành riêng cho ta nếu cậu tiếp tục đảm nhiệm vị trí mà cậu đã được bổ nhiệm.

"Cảm ơn ngài, Sir Sidney," Edgar đáp; "tất nhiên trong trường hợp này tôi sẽ tiếp tục giữ vững vị trí của mình. Giờ ngẫm lại, quả thật tôi thấy hành động vừa rồi của mình thật xấc xược khi dám bộc lộ cảm xúc cá nhân trước cách hành xử của Tướng quân Hutchinson; lời bào chữa duy nhất của tôi là tôi chỉ vừa mới trở về sau chuyến đi chơi với vị tù trưởng cách đây nửa tiếng, và khi nghe tin dữ, tôi đã quá xúc động nên lao ngay xuống bến tàu rồi lên chiến hạm theo sự thúc giục nhất thời của cảm xúc. Ngài đã đối xử với tôi quá đỗi nhân hậu, thưa ngài, nên lúc đó tôi cảm thấy sự việc ấy giống như một chuyện riêng của chính mình vậy."

"Đừng bận tâm," Sir Sidney Smith dịu dàng nói; "cảm xúc đó chứng tỏ cậu là một người đàn ông đáng trân trọng, dẫu rằng với tư cách là một sĩ quan, những hờn giận cá nhân không bao giờ được phép chi phối hành động. Giờ thì hãy quay lại bờ và trình diện đã hoàn thành kỳ nghỉ phép đi."

Cuộc tiến quân dọc theo sông Nile không diễn ra ngay lập tức vì cần phải có những công tác chuẩn bị chu đáo. Thật may mắn là rất nhiều thuyền nan bản xứ đã bị tịch thu từ quân Pháp, và hàng hóa được bốc dỡ chất lên những con thuyền này để phục vụ sinh hoạt của binh sĩ. Đại tá Stewart nắm quyền chỉ huy lực lượng tiên phong của Anh đi kèm sư đoàn của Capitan Pasha. Một lực lượng lớn pháo thuyền và thuyền chèo do hải quân cung cấp đã bám sát các bờ sông để cùng tiến lên thượng nguồn. Sự kháng cự của quân Pháp rất yếu ớt. Các tốp lính lẻ tẻ hoặc bị tóm gọn hoặc bị đánh bật chạy tán loạn, không có bất kỳ cuộc giao chiến nào mang tính ác liệt. Trong một thời gian, Edgar ở lại cạnh Tướng quân Hutchinson trước Alexandria, rồi sau đó tháp tùng ông đến Rosetta, hội quân cùng chủ lực quân Anh để nhập vào đại quân Thổ Nhĩ Kỳ — lúc này đã được hợp sức bởi lực lượng của Đại Vizia — và tất cả cùng tiến về Cairo.

Họ không gặp phải bất kỳ sự kháng cự thực sự nào trên đường hành quân. Không thể chối cãi rằng các tướng lĩnh Pháp đang bị kìm chân bởi nỗi nhớ nhà da diết và mong mỏi cháy bỏng được trở về nước Pháp. Những thất bại của họ tại Syria phần nào được khỏa lấp nhờ trận thắng trước người Thổ tại Aboukir, nhưng sự xuất hiện của hạm đội chiến hạm và tàu vận tải khổng lồ ngoài khơi bờ biển, tiếp nối bởi sự bất thành của Menou trong việc quét sạch kẻ thù xuống biển như kỳ vọng, đã tạo ra một cú sốc tâm lý sâu sắc. Tin tức cho rằng Alexandria đã bị cô lập gần như hoàn toàn khỏi phần còn lại của Ai Cập bởi trận lụt hồ Mareotis, và muốn tái chiếm thành phố thì quân đội phải mở đường qua doi đất hẹp giữa hai hồ Mareotis và Aboukir, dường như càng bóp nghẹt hy vọng trốn chạy mong manh của họ.

Do đó, thông tin về một đại quân Anh và Thổ Nhĩ Kỳ đang xuôi dòng Nile tiến lên, được yểm trợ bởi pháo thuyền và hộ tống bởi một hạm đội vận tải khổng lồ, đã đẩy họ vào bước đường cùng của sự tuyệt vọng. Bọn họ chán ngản chiến đấu đến mức khi đạo quân của Đại Vizia tiến gần đến Cairo và chạm trán bốn ngàn quân Pháp, đám lính Pháp này lại để cho một nhúm quân ô hợp đẩy lùi và tháo chạy về Cairo.

Bọn chúng thừa thừa hiểu rằng nếu đầu hàng, chúng sẽ được bảo đảm một con đường an toàn trở về nước Pháp. Chẳng đời nào chúng có thể mong đợi những điều khoản tốt đẹp hơn thế sau một cuộc kháng cự ngoan cường đến cùng vốn chỉ chuốc lấy những thương vong vô nghĩa và tốn kém. Do đó, ngay khi toàn bộ liên quân tiến sát Cairo, các cuộc đàm phán đã được khởi động. Ngày 28 tháng 6 năm 1801, mọi thỏa thuận hoàn tất, một trong những cánh cổng thành được bàn giao cho đội cận vệ của Capitan Pasha tiếp quản, một pháo đài được giao cho trung đoàn 30 đóng giữ; đến ngày 10, quân Pháp rút hoàn toàn khỏi thành phố và hôm sau quân đội Thổ Nhĩ Kỳ chính thức tiếp quản nơi này.

Trong khi đó, các cuộc giao tranh vẫn diễn ra hầu như không dứt trước cổng Alexandria. Tướng quân Coote — người nắm quyền chỉ huy lực lượng vây hãm — dần dần giành thêm đất đai. Phòng tuyến của Pháp bị ép lùi về sau, và đến ngày 2 tháng 9, nhận thấy cuộc chiến hoàn toàn vô vọng trong bối cảnh phần lớn quân Anh từ Cairo đã quay trở lại, được tăng cường thêm một sư đoàn lính Ấn Độ thuộc địa, lực lượng đồn trú chính thức đầu hàng. Tổng số quân, bao gồm cả thương binh, đã buông vũ khí tại Alexandria là 10.528 người; trong khi lực lượng đầu hàng tại Cairo — cũng được đưa lên tàu Anh chở về Pháp — là 13.672 người. Con số này bao gồm cả 1.900 thủy thủ phần lớn đã lên bờ sau trận Aboukir, cùng một số khác được rút ra từ các chiến hạm Pháp từng phá vây thành công.

Lực lượng Ấn Độ cập bến đúng thời điểm chứng kiến Alexandria đầu hàng, nhưng chiến công thực tế được làm nên bởi 12.000 quân dưới quyền Tướng quân Abercrombie — được hỗ trợ khi công việc đã đi được nửa chặng đường bởi một lực lượng Thổ Nhĩ Kỳ chẳng mấy giá trị — đã biến chiến dịch này trở thành một trong những trang sử huy hoàng nhất của lịch sử quân sự nước nhà. Nó mang lại vinh quang xứng đáng cho người chiến sĩ dã gục ngã trong giờ phút chiến thắng, cho vị tướng kế nhiệm với các chiến lược điều binh khiển tướng vô cùng tài tình, cũng như cho các sĩ quan và binh sĩ Anh đã kiên cường chịu đựng những gian khổ, nhọc nhằn dưới cái nắng như thiêu như đốt.

Trong chuyến hành quân tiến đánh Cairo, Edgar được tháp tùng bởi vị tù trưởng và con trai cùng khoảng chừng hai mươi tùy tùng của họ. Những thông tin mà họ cung cấp cho vị tướng có ý nghĩa vô cùng quan trọng và giá trị. Vị tù trưởng nắm rõ trong lòng bàn tay từng tất đất nơi đây, và khi đoàn quân dừng chân vào buổi chiều, ông luôn kịp thời cung cấp cho cơ quan hậu cần thông tin về địa điểm cắm trại lý tưởng nhất cho chặng tiếp theo, cũng như khoảng cách và đặc điểm địa hình phải vượt qua. Khi trời vừa rạng sáng, ông lại cùng tốp tùy tùng xuất phát trước, dò hỏi dân làng lân cận xem có bóng dáng quân địch nào quanh quẩn không, đồng thời thỏa thuận để họ chuyển số thực phẩm cùng rau củ còn sót lại có thể bán được đến địa điểm cắm trại đã chọn vào chiều hôm đó.

Lượng lương thực thu được chẳng đáng là bao vì quân Pháp đã tàn phá vùng đất bên dưới Cairo gần như thành một bãi tha ma. Dù vậy, những gì có thể thu gom đều được ban quân nhu vui vẻ mua lại để phục vụ binh lính. Nhờ có phong tục trữ ngũ cốc trong các hố lấp kín phổ biến khắp phương Đông, lượng thức ăn gia súc thu được cho ngựa vượt xa mọi kỳ vọng. Bà con nông dân xem người Anh như những vị cứu tinh giải thoát họ khỏi ách áp bức, và khi được vị tù trưởng bảo đảm rằng người Anh luôn trả tiền sòng phẳng cho mọi thứ họ cần, những cái hố từng qua mặt đám lùn lùng sục của Pháp đã được tung hoành mở toang ngay lập tức. Tướng quân Hutchinson, trên đường quay lại để kết thúc nốt chiến dịch vây hãm Alexandria, đã gửi thư báo cáo lên Đô đốc Keith, bày tỏ lòng cảm kích sâu sắc đối với những đóng góp to lớn mà Trung úy Blagrove mang lại. Từ lâu trước thời điểm đó, viên đô đốc đã nhận được từ chính quốc thư xác nhận về quân hàm tạm thời mà ông đã trao cho Edgar. Ngay khi hiệp định đầu hàng được ký kết — dẫu rằng có điều khoản quy định quân Anh chưa được phép tiến vào thành phố cho đến khi quân Pháp rút đi hoàn toàn — rất nhiều sĩ quan vẫn tự ý bước vào bởi Tướng quân Menou rộng rãi cấp phép cho bất kỳ ai có đơn xin phép. Edgar là một trong những người đầu tiên làm điều đó, và khi phi ngựa vào thành, cậu đã dừng chân ngay trước ngôi nhà của cha mình.