Ngay sau khi dùng bữa xong, nhóm người Ả Rập lại lên ngựa, cưỡi đến một bến phà cách thành phố về phía thượng nguồn chừng hai dặm, qua sông ở đó và nhập vào một nhóm đông đồng hương đang tụ tập cách thành phố không xa. Bầu không khí vô cùng náo động, bởi một người trong số họ vừa quay về và mang theo tin dữ rằng trong thành phố đã nổ ra giao tranh.
Napoleon đã đi từ buổi sáng để khảo sát những phế tích ở Cổ Cairo. Khi nghe tin có các đám đông vũ trang tụ tập ở nhiều nơi trong thị trấn, Tướng Dupres liền dẫn một phân đội kỵ binh long-kỵ xuất phát từ doanh trại Birketelfi. Lúc ông tiến gần đến một trong những tụ điểm ấy thì bị họ nổ súng tấn công. Ông cùng một số binh sĩ long-kỵ đã thiệt mạng, trong khi phần còn lại phi ngựa hộc tốc đem tin về cho Junot — người đang nắm quyền chỉ huy — và vị tướng này lập tức sai người báo lại diễn biến sự việc cho Bonaparte.
Vị tổng tư lệnh liền quay về ngay lập tức. Thấy hai cổng thành đầu tiên ông đến đều đã rơi vào tay lực lượng nổi dậy, ông liền đi đường vòng, tiến vào thị trấn qua cổng Boulak. Sau khi hội quân với Junot, ông hạ lệnh tập trung toàn bộ binh sĩ tại khoảng quảng trường rộng lớn mang tên Quảng trường El-Esbekieh, nơi đặt tổng hành dinh và doanh trại của một bộ phận quân đội cùng nhà ở của các sĩ quan tham mưu, tùy tùng và những người khác. Đại bác được bố trí ở cửa ngõ của tất cả các con đường dẫn vào quảng trường, và quân lính được lệnh túc trực dưới vũ khí suốt cả đêm. Không lâu sau khi nhóm của vị tù trưởng nhập cuộc, người Ả Rập đã tiến vào thành phố qua một trong những cánh cổng bị lực lượng nổi dậy chiếm giữ, rồi chiếm cứ một trong những khoảng không gian rộng lớn gần tường thành. Các tốp kỵ mã phi nước đại vào trong thành phố và thỉnh thoảng lại quay về báo cáo tình hình.
Họ cho biết chưa có cuộc tấn công nào nhắm vào quân Pháp, nhưng toàn bộ thị trấn đã chìm trong tình trạng bạo loạn; phần lớn chủ các nhà hàng Pháp đã bị sát hại và toàn bộ cửa tiệm của họ bị cướp phá; đồng thời lực lượng nổi dậy đang tập trung rất đông tại khu nghĩa trang gần Quảng trường El-Esbekieh. Vị tù trưởng cùng các thuộc hạ và nhiều người Ả Rập khác liền cưỡi ngựa đến nơi này để sẵn sàng tham gia trận đánh mà ông đinh ninh sẽ sớm giáng xuống đầu người Pháp. Nhận thấy chẳng có hành động nào diễn ra, vị tù trưởng bèn phóng ngựa đến Nhà thờ Hồi giáo Gama El Ashar, nơi các thủ lĩnh cuộc nổi dậy đang tề tựu. Ông xuống ngựa và bước vào. Tại đây, một cuộc tranh luận gay gắt đang diễn ra: một vài kẻ muốn tấn công ngay lập tức, trong khi số khác lại thúc giục nên khôn ngoan chờ đến sáng hôm sau, khi có thêm nhiều người Ả Rập cùng cư dân từ Cổ Cairo và các nơi khác kéo đến hội quân.
Vị tù trưởng lập tức tham gia cuộc tranh luận và kịch liệt thúc giục phải tiến hành cuộc tấn công mà không được chần chừ dù chỉ một khắc.
"Các người đang để cho bọn Frank có thời gian chuẩn bị đấy," ông nói. "Các người đã đánh mất lợi thế bất ngờ rồi. Lẽ ra sau phát súng đầu tiên, chúng ta không được phép chậm trễ một phút nào; nhưng đáng lý không nên có phát súng nào nổ ra cho đến khi các người báo tin cho chúng tôi. Khi ấy, tất cả chúng ta sẽ cùng lúc lao vào khi chúng hãy còn hoang mang, khiếp sợ và chưa kịp định hình kế hoạch hay tập hợp lực lượng về một mối. Các người đã để vụt mất lợi thế đó rồi, nhưng đừng cho chúng thêm thời gian nữa. Hãy chắc rằng những kỵ mã phi nhanh đã được phái đi để ra lệnh cho các cánh quân vừa hành quân phải quay về ngay lập tức, và đến chiều mai họ đã có mặt ở đây."
"Ngài nói rất phải," một trong các thủ lĩnh lên tiếng, "lẽ ra không một phát súng nào được nổ ra cho đến khi mọi thứ đã sẵn sàng, và khi đó chúng ta phải đồng loạt tấn công bằng toàn bộ lực lượng. Nhưng sự thiếu kiên nhẫn của một vài cá nhân đã phá hỏng kế hoạch của chúng ta. Sự đã rồi; người Pháp đã tập hợp lại với nhau. Họ không thể nhận thêm viện binh cho đến tối mai, trong khi vào buổi sáng, chúng ta sẽ có sự góp mặt của ít nhất mười nghìn người; thế nên việc tấn công vào ngày hôm nay vừa chẳng thu được gì lại vừa tổn thất lớn."
Đa số những người có mặt đều đồng tình với quan điểm này, và vị tù trưởng quay trở lại khu nghĩa trang.
"Họ nói đúng đấy," ông ủ rũ nói với Edgar. "Để thành công, một cuộc nổi dậy như thế này phải thật chớp nhoáng. Lẽ ra chúng không nên lãng phí thời gian vào việc sát hại những thương nhân và cướp phá cửa hiệu của họ. Đáng lẽ chúng phải lao ngay vào quân lính và chém họ ra thành từng mảnh trước khi họ kịp định thần sau nỗi bất ngờ. Nếu hành động như vậy, có lẽ chúng đã thành công. Giờ thì chúng đã để cho toàn bộ quân Pháp tập hợp lại cùng pháo binh, và sau những gì diễn ra trong trận chiến trước, ta e rằng chẳng còn phải nghi ngờ gì về kết cục khi chúng ta tấn công họ nữa; dẫu vậy, điều đó cũng không lay chuyển quyết tâm dốc sức giành lấy chiến thắng của ta."
"Thậm chí dẫu có thất bại thì sự việc này cũng không phải là vô ích. Người Pháp sẽ bắt đầu nhận ra rằng, dẫu chiến thắng đầu tiên có dễ dàng đến đâu đi nữa, người Ai Cập không phải là một bầy cừu để mặc sức ngược đãi và cướp bóc mà không dám hé môi kêu ca, và rằng họ không thể phung phí lực lượng rải rác khắp đất nước. Hơn nữa, tin tức Cairo đang bùng nổ bạo loạn sẽ lan truyền đi khắp nơi và nhen nhóm tinh thần kháng cự. Sẽ có nhiều người ngã xuống, nhưng máu của họ sẽ không đổ oan uổng. Người Pháp nghĩ rằng họ đã chinh phục được Ai Cập — thực chất họ mới chỉ tiến được đến kinh đô. Họ chỉ giữ được tấc đất họ đang đứng, và sẽ chẳng lâu nữa trước khi họ cảm nhận được ngay cả mảnh đất ấy cũng đang run rẩy dưới chân mình."
Vài con cừu được chở ngang qua lưng ngựa liền được mổ thịt, lửa được nhóm lên, bữa tối nhanh chóng qua đi, và sau khi cắt cử hai người canh gác, những người còn lại đều quấn áo choàng burnoose rồi nằm xuống ngủ. Những suy ngẫm của Edgar chẳng mấy dễ chịu, chàng thức ngồi một lúc lâu để trò chuyện với Sidi.
"Anh nghĩ rằng chúng ta sẽ bị đánh bại," Sidi nói sau khi hai người đã trò chuyện một hồi. "Huynh à, chẳng có lý do gì để huynh phải dấn thân vào một trận chiến mà huynh biết chắc sẽ kết cục tồi tệ cả. Sao huynh không rời bỏ chúng tôi và đi qua một cánh cổng thành vào sáng mai nhỉ?"
"Ta không thể làm thế, Sidi. Ta đã tự nguyện gắn kết số phận của mình với dân tộc của các bạn. Nhờ có họ mà ta mới thoát khỏi ngục tù và cái chết, ta không thể quay lưng bỏ đi bây giờ chỉ vì hiểm nguy trước mắt. Nói thật với anh, ta cảm thấy ghê tởm trước thảm cảnh sát hại những chủ tiệm vô tội kia hơn là bận tâm đến sự an nguy của bản thân vào ngày mai. Chẳng có chút dũng khí hay lòng yêu nước nào trong việc tước đoạt mạng sống của những kẻ không tấc sắt trong tay, và những hành động ngày hôm qua mang dáng dấp của lũ côn đồ đầu đường xó chợ thèm thuồng vật chất hơn là những con người đang mưu cầu rũ bỏ ách kìm kẹp của ngoại bang. Những việc làm như vậy chỉ mang lại ô nhục cho một chính nghĩa."
Góc nhìn này hoàn toàn mới lạ đối với Sidi. Trong các cuộc chiến tranh mà người Ả Rập tiến hành với nhau hoặc với các bộ tộc ở Morocco ranh giới giữa người tham chiến và kẻ ngoại đạo chẳng hề rạch ròi: phụ nữ cũng như đàn ông đều bị sát hại hoặc bắt làm nô lệ, và việc cho rằng điều đó có gì sai trái chưa từng xuất hiện trong tâm trí anh ta.
"Nhưng họ là kẻ thù mà," anh ta ngập ngừng phản biện.
"Họ là người ngoại quốc, nhưng không phải kẻ thù," Edgar đáp. "Nhiều người trong số họ đã định cư ở đây từ lâu trước khi người Pháp đặt chân đến, và giống như cha ta, họ sống hòa bình giữa các bạn. Họ chẳng dính dáng gì đến hành động của chính phủ Pháp, hay của Bonaparte và quân đội của ông ta. Ở những nơi văn minh, ngoại trừ việc sau khi chiếm được một thành phố bằng bạo lực, binh lính trở nên cuồng loạn và đôi khi hành xử như loài quỷ dữ, tính mạng của những người dân thường chưa từng bị đe dọa. Binh lính chiến đấu chống lại binh lính, chứ không phải chống lại những thương nhân bình lặng hay những người nông dân cày cấy ruộng đồng. Đối với ta, tất cả những gì diễn ra ngày hôm nay chẳng khác nào một vụ tàn sát đẫm máu, và ngày mai ta thà tham gia vào một cuộc xung phong đánh vào đám đông ô hợp đã gây ra những chuyện này còn hơn là tấn công binh lính Pháp — những kẻ phần lớn là những anh chàng lương thiện và chưa từng hại ai kể từ khi đặt chân vào thành phố, dù họ có thể đã lục lọi những ngôi nhà bị chủ nhân bỏ hoang."
"Dẫu sao đi nữa, vì đất nước ta đang có chiến tranh với họ, và ta có cơ hội chiến đấu với họ, ta sẽ làm thế; nhưng ta thà chiến đấu cùng một lực lượng Ả Rập thuần túy ngoài sa mạc hoang vu còn hơn là sát cánh bên những tên côn đồ vấy máu này. Dù vậy, mọi chuyện đã an bài, và ít nhất việc được chiến đấu bên cạnh anh cùng người cha dũng cảm của anh — người cũng nhìn thấy rõ như ta rằng thất bại là điều gần như chắc chắn — sẽ là một sự an ủi." Nói rồi chàng nằm xuống ngủ, nhưng mang theo nỗi dự cảm nhói lòng về những gì sắp sửa diễn ra vào ngày hôm sau.
Khi ánh ban mai ló dạng, người ta nhanh chóng nhận ra rằng lực lượng nổi dậy hoàn toàn không có người lãnh đạo lẫn kế hoạch cố định. Kẻ thì ủng hộ việc tấn công ngay lập tức, người lại quả quyết rằng để người Pháp ra tay trước sẽ hay hơn. Lập luận đưa ra là, trong khi hiện tại quân Pháp đều đã tập hợp, xếp hàng ngay ngắn và sẵn sàng nghênh chiến, thì đội hình của họ chắc chắn sẽ bị xé nát ngay khi vừa tràn ra từ những con đường dẫn vào quảng trường. Sau khi bàn thảo sự tình với Edgar, vị tù trưởng cùng một số thuộc hạ liền phóng ngựa đến nơi các thủ lĩnh đang tranh luận về vấn đề này.
"Trong lời các người nói có rất nhiều điểm hợp lý," ông thốt lên khi một kẻ chủ trương trì hoãn vừa dứt lời; "nhưng nếu chúng ta đã quyết định chờ đợi đợt tấn công của chúng, hãy chuẩn bị sẵn sàng cho điều đó đi. Tất cả những ai có vũ khí hãy leo lên mái nhà của các dãy phố mà chúng sẽ đi qua, rồi bắn xối xả xuống đầu chúng khi chúng hành quân bên dưới. Những ai mang vũ khí khác hãy mai phục trong các con hẻm, bất ngờ lao ra và đánh thọc vào đội hình khi chúng tiến đến, trong khi chúng ta — những người Ả Rập — sẽ trực diện xung phong đối đầu với chúng."
Có kẻ kịch liệt tán thành lời khuyên này, nhưng cũng có kẻ cho rằng vấn đề phải được đưa ra hội đồng tại nhà thờ Hồi giáo xem xét, và mọi chuyện lại y nguyên như trước.
Phía quân Pháp đã sớm có động thái. Ngay sau khi rạng đông, Đại úy Sulkouski, một trong các sĩ quan tùy vận mưu của Napoleon, đã xuất phát cùng hai trăm kỵ binh để vòng quanh thành phố và trinh sát vị trí của lực lượng nổi dậy. Ông ta liều lĩnh xông thẳng vào giữa một nhóm đông người Ả Rập và đã tử trận cùng nhiều binh sĩ của mình. Hai giờ sau, các thám báo hộc tốc chạy vào nghĩa trang, loan tin rằng quân Pháp đang chuyển động dọc theo các con đường dẫn về phía họ; và gần như ngay sau đó, một số khẩu pháo — được bố trí trong đêm tại các vị trí khống chế khu nghĩa trang — đồng loạt khai hỏa.
Lúc này lực lượng nổi dậy không còn chút do dự nào nữa; họ ào ạt lao lên trong những đám đông hỗn loạn để nghênh chiến kẻ thù. Khi họ vừa xông tới, các hàng quân đi đầu của đội hình Pháp liền dạt sang hai bên, và những khẩu đại bác do bộ binh kéo lê phía sau trút những loạt đạn chùm đẫm máu vào đám đông chen chúc. Nhiều người Ai Cập chạy trốn vào các ngôi nhà và từ đó duy trì một làn đạn dữ dội. Thế nhưng, vừa kiên định tiến bước, quân Pháp vừa chiến đấu mở đường vào khu nghĩa trang, rồi dàn hàng ngang trút những loạt đạn dày đặc vào người Ai Cập khiến họ nhanh chóng tháo chạy ngược lên các con ngõ dẫn tới đây, để lại sau lưng vô số thây ma. Người Ả Rập đã rút lui từ trước khi quân Pháp tiến vào quảng trường, bởi những ngôi mộ chi chít khiến họ không thể tác chiến hiệu quả tại đó; và nhóm của vị tù trưởng cùng vài tốp khác đã chọn vị trí cách xa hơn một chút trên con phố chính dẫn đến nhà thờ Hồi giáo.
Ngay khi một đội hình lớn của quân Pháp tiến vào con phố này, giao tranh thực sự bùng nổ. Từ trên mái nhà và ô cửa sổ, làn đạn chết người dội xuống đầu họ, những nhóm người mang gươm giáo từ các con hẻm nhỏ bất ngờ chồm ra lao thẳng vào sườn đội hình địch. Nhiều binh sĩ Pháp ngã xuống, nhưng những lưỡi lê đã hoàn thành nhiệm vụ của mình, và những kẻ tấn công chọc thủng được đội hình đều bỏ mạng không sót một ai.
Máu của những người lính Pháp lúc này đã nổi lên. Cuộc tập kích bất ngờ nhôm vào họ, cái chết của rất nhiều đồng đội cùng nhiều sĩ quan kiệt xuất bị bắt gặp khi đang cưỡi ngựa không tẩu mã qua thành phố, đã đẩy cơn thịnh nộ của họ lên đến đỉnh điểm. Họ đã túc trực dưới vũ khí suốt cả đêm, và cảnh tượng những cửa hiệu bị đập phá tung tóe, chủ nhân của chúng nằm chết lạnh lẽo nơi ngưỡng cửa hoặc giữa đường cái quan đã nung nấu trong lòng họ cơn khát khao báo thù, thôi thúc họ hăng hái tiến lên.
"Giờ đến lượt chúng ta!" một vị tù trưởng người Ả Rập nghiêm nghị lên tiếng, rồi cất cao tiếng hô xung phong dẫn đầu con đường nhỏ, theo sau là một trăm thuộc hạ. Phía sau họ là Ben Ouafy, sánh bước bên cạnh là Sidi và Edgar, cùng toàn bộ băng nhóm bám sát gót. Khoảng trống lúc bấy giờ chỉ đủ chỗ cho tám người cưỡi ngựa song song. Mặc dù hàng quân đi đầu đã bị quét sạch bởi hỏa lực từ các mũi nhọn của đội hình Pháp, người Ả Rập vẫn dũng mãnh xung phong; nhưng khi chỉ còn cách đội hình địch chừng hai mươi bước chân, một chuyển động bất ngờ diễn ra, các hàng quân dạt ra, và hai khẩu đại bác nhồi đạn tới miệng nòng chùm đẫm máu giáng một đòn chí mạng vào họ.
Hiệu quả thật khủng khiếp. Phần lớn băng nhóm dẫn đầu đợt xung phong đã bị quét sạch; những kẻ khác định quay đầu tháo chạy, nhưng tộc Beni Ouafy đang lao vút tới. "Xung phong," vị tù trưởng thét lên, "trước khi chúng kịp nạp đạn lại!"
"Tiến lên, tiến lên!" Tiếng hô xung phong của người Ả Rập vang lên lanh lảnh từ hàng trăm cổ họng, và toàn bộ đoàn quân lao sầm vào đội hình Pháp. Những hàng đầu tiên bị chém ngã, khẩu đại bác chốc lát lọt vào tay họ, và người Ả Rập tiến lên trong tiếng hò reo chiến thắng; nhưng quân Pháp ở phía trước, bị dồn ép bởi những kẻ ở phía sau, chỉ có thể lùi lại một khoảng ngắn. Những người đi đầu chống trả bằng lưỡi lê và báng súng nện, trong khi tuyến sau trút hỏa lực vào người Ả Rập — những kẻ vì cưỡi trên lưng ngựa nên nhô cao hơn đầu đồng đội và trở thành tấm bia quá đỗi dễ dãi.
Lòng đường nhanh chóng bị tắc nghẽn bởi những thân người và xác ngựa ngổn ngang, nhưng cuộc giao tranh vẫn tiếp diễn cho đến khi đội hình Pháp có sự dịch chuyển, và chen chúc tiến lên, một nhóm binh sĩ kéo thêm hai khẩu pháo nữa lên tuyến đầu. Khi ấy, phần đầu đội hình dạt ra vừa đủ để những chiếc nòng pháo nhô ra giữa khoảng trống của tuyến thứ nhất, và một lần nữa, cơn bão đạn chùm lại quét sạch con đường. Điều này đã vượt quá sức chịu đựng của người Ả Rập, những kẻ sống sót đều quay đầu ngựa phi nước đại tháo chạy. Vị tù trưởng và nhóm của ông vừa tiếp cận chiến tuyến của Pháp — khi toàn bộ những người đi trước đều đã ngã xuống — thì khẩu đại bác khai hỏa trút toàn bộ sức mạnh dọc theo con phố. Edgar đã thoáng thấy những khẩu pháo ngay từ trước đó và kịp thốt lên một tiếng hô cảnh báo.
"Sang phải, thưa tù trưởng, sang phải!" đồng thời chính chàng giật mạnh dây cương, ép con ngựa quay ngoắt sang trái, thế là khi pháo nổ, luồng đạn xé gió bay sượt qua giữa Edgar và hai người bạn. Vị tù trưởng bật lên tiếng kêu kinh hãi khi chứng kiến phần lớn thuộc hạ đã bị tiêu diệt, liền thét Sidi và Edgar hãy mau tháo thân giữ mạng. Phi nước đại điên cuồng, họ lao đi như bay, nhưng đạn của quân Pháp vẫn đuổi theo căm hờn, và khi đi được nửa đoạn đường, Edgar chợt cảm thấy một cơn đau nhói ở tay phải, đồng thời con ngựa dưới thân chồm lên rồi lật nhào. Lúc ấy chàng đi tụt lại phía sau vị tù trưởng và Sidi một chút, nên thoạt đầu họ không hay biết tai họa gì đã giáng xuống người chàng. May mắn thay, con ngựa không đè lên người chàng, và chỉ trong chớp mắt, chàng đã chồm dậy đứng vững trên đôi chân.
Quanh nhìn xung quanh, chàng nhận ra mình ngã ngay sát cánh cửa đang mở toang của một cửa hiệu mang biển hiệu tiếng Ý; chàng liền lao vào trong. Cửa tiệm đã bị lục lọi tung tóe, ba cái xác — gồm chủ tiệm và hai đứa trẻ — nằm bất động trên sàn nhà. Không có cánh cửa nào dẫn ra phía sau, chàng liền cất bước chạy lên lầu. Các căn phòng vương vãi những mảnh vỡ đồ đạc và vật dụng. Chăn nệm, rèm cửa và bất cứ thứ gì có ích cho bọn lục soát đều đã biến mất, nhưng quần áo kiểu châu Âu — thứ mà chúng không thể mặc nổi — vẫn còn vung vãi đó. Cửa sổ duy nhất hướng ra mặt phố. Chẳng còn lối thoát nào khả dĩ; hy vọng duy nhất lúc này là cải trang. Xé bỏ bộ trang phục Ả Rập rồi nhét vội vào tủ, chàng không chần chừ một giây, tròng ngay chiếc quần dài, chiếc áo khoác cài khuy kín mít cùng đôi giày kiểu châu Âu, đội chiếc mũ lên đầu rồi lại hộc tốc chạy xuống lầu. May mắn thay, sau khi đánh bại kẻ địch, đội hình quân Pháp đã dừng lại hai, ba phút để binh sĩ phá cửa xông vào những ngôi nhà từng nã súng xuống họ và tước đoạt mạng sống bất cứ ai tìm thấy bên trong, nên khi Edgar thận trọng ló đầu nhìn ra, đầu mũi đội hình vẫn còn cách đó một trăm thước. Chàng kịp cởi chiếc áo khoác ra và băng bó vội vàng vết thương ở cánh tay đang rỉ máu đầm đìa; đoạn, khi nghe tiếng bước chân rầm rập của đoàn quân đang tiến đến, chàng chạy thốc ra cửa, vừa vẫy tay, nhún nhảy như thể đang vui mừng khôn xiết vừa cất tiếng chào mừng bằng tiếng Ý pha lẫn vài từ tiếng Pháp, đồng thời tuôn ra một tràng dài nguyền rủa thậm tệ lũ côn đồ đã sát hại chủ nhân cùng hai người đồng nghiệp của chàng. Một sĩ quan kỵ binh cưỡi ngựa đi đầu đội hình hét bảo chàng hãy lui vào trong và giữ im lặng, nói rằng từ nay chẳng phải sợ bị quấy rầy nữa. Edgar lùi lại một chút nhưng vẫn đứng bên cửa, khi thì hô hào cổ vũ binh sĩ, khi lại ra điều khóc lóc nức nở, hành động như thể phát điên vì nhẹ nhõm trước ơn cứu rỗi.
Ngay khi đoàn quân vừa đi qua, chàng quay trở lại lầu trên, cẩn thận băng bó vết thương cho cẩn thận hơn, mặc chiếc áo sơ mi và chọn lấy những bộ y phục đẹp nhất có thể tìm thấy. Tất cả những thứ này chắc chắn đều thuộc về người chủ tiệm, và giờ đây chàng mạnh dạn bước ra ngoài rồi đi theo sau đội hình quân Pháp. Họ chỉ gặp phải sự kháng cự rất yếu ớt trên con đường hướng về Nhà thờ Hồi giáo Gama El Ashar. Khi tiến sát địa điểm này, họ dừng chân chờ các cánh quân khác hội tụ tại điểm tấn công. Trước khi rời khỏi quảng trường, Tướng Gonmartin đã dẫn theo mười khẩu pháo vòng từ Boulak đến chiếm vị trí trên ngọn đồi gần Pháo đài Dupres, và vào lúc giữa trưa, ba mươi khẩu pháo từ pháo đài này cùng pháo đài thành đã đồng loạt khai hỏa vào thành phố. Do quân Pháp biết rõ rằng phần lớn những kẻ thối lui từ nghĩa trang đã trốn vào nhà thờ Hồi giáo — nơi một lực lượng vũ trang hùng hậu đã tập trung từ trước — nên họ cho rằng thật thiếu khôn ngoan nếu tấn công khi chưa chắc chắn không còn mối họa một biển người nổi dậy ụp xuống tấn công trong lúc đang giao chiến.
Đạn pháo rơi xối xả xuống nhà thờ Hồi giáo, và những đám cháy bùng lên ở nhiều nơi trong thành phố. Edgar nhập vào một nhóm thường dân — những kẻ hoặc đã trốn kỹ trong suốt vụ tàn sát, hoặc đã trốn thoát về phía chiến tuyến của Pháp — nay kéo ra vì nghĩ rằng ở gần quân đội sẽ an toàn hơn bất kỳ đâu. Ai nấy đều mang theo những câu chuyện về những phen thoát chết trong gang tấc để kể lể, nhưng Edgar ra chiều không hiểu nổi câu chuyện của họ, bèn thốt vài câu tiếng Ý rồi nhập vào đám lính đang cất bước thưởng thức phần ăn mang theo.
Vào lúc ba giờ chiều, một tiếng gầm vang trời của hỏa lực phát ra từ hướng Pháo đài Dupres khi có khoảng bảy, tám nghìn quân nổi dậy — trong đó có rất nhiều người Ả Rập — ào ạt tuôn ra từ cánh cổng gần nhất để mưu toan đánh chiếm trận địa pháo, đồng thời một loạt đạn súng trường dày đặc từ các ngọn tháp cùng mái nhà thờ Hồi giáo Hassan và những ngôi nhà cạnh tường thành dội xối xả vào lực lượng pháo binh Pháp để ngăn không cho họ vận hành pháo nhắm vào đoàn người đang xông lên. Dù vậy, Gonmartin dẫn theo ba tiểu đoàn bộ binh cùng ba trăm kỵ binh, và với lực lượng đó, ông đã xung phong đánh vào đám đông đang tiến tới. Người Ả Rập chiến đấu vô cùng dũng cảm nhưng phần lớn đều đã ngã xuống, và lực lượng nổi dậy trước những loạt đạn dày đặc không sao trụ vững, nối tiếp bằng đợt xung phong lưỡi lê của bộ binh, đành tháo chạy thục mạng về lại cánh cổng mà họ từng xuất kích, để rồi bốn trăm người trong số họ bị bắt làm tù binh và tống giam vào thành.
Một số lượng lớn những kẻ thối lui đã trốn vào Nhà thờ Hồi giáo Gama El Ashar — nơi lúc này đã chật kín người. Những lời thuật lại của họ về thảm kịch đã làm chao đảo dũng khí của những kẻ đang có mặt ở đó từ trước, và khi bốn cánh quân bộ binh Pháp đồng loạt xuất hiện từ bốn ngọn đầu đường, làn đạn nã lên đầu họ từ mái nhà thờ chỉ còn thưa thớt yếu ớt. Sáu khẩu pháo lập tức được đặt hướng thẳng vào cánh cổng nhà thờ, và nó đã bị phá nát sau hai hoặc ba phát đạn, rồi trong tiếng hô vang dội, bộ binh ào ạt xông vào bắt đầu công cuộc tàn sát. Cảnh tượng thật khủng khiếp, không một ai được dung tha, khoảng sáu nghìn tín đồ Hồi giáo đã bỏ mạng tại đó, trong khi hai nghìn người khác đã thiệt mạng trong các cuộc giao tranh trước đó.
Hài lòng với hành động báo thù tàn khốc này, quân đội Pháp được lệnh hành quân trở lại quảng trường mà họ đã rời đi từ buổi sáng, khi Bonaparte tin chắc rằng sẽ chẳng còn cuộc bạo loạn nào nữa sau bài học xương máu vừa giáng xuống đầu cư dân thành phố. Quả thật, vào tối muộn, các bô lão đã đến yết kiến ông và tha thiết cầu xin sự khoan hồng cho thành phố. Một số người trong số họ từng là thành viên của hội đồng chỉ đạo phong trào, nhưng họ biện hộ rằng bản thân bị ép buộc hành động trái ý muốn; và Napoleon, khi thấy chắc chắn sẽ không còn rắc rối nào xảy ra nữa, đã ban ơn tha thứ cho họ với điều kiện họ phải lập tức ban hành một bản tuyên ngôn lên án những kẻ bạo loạn, đồng thời ra lệnh cho tất cả trở lại công việc thường ngày và giao nộp cho nhà chức trách bất kỳ kẻ nào còn dám hô hào gây rối.
Sau khi chiếm được nhà thờ Hồi giáo, Edgar đi xuống quảng trường lớn do quân Pháp chiếm đóng và lắng nghe câu chuyện râm ran của các sĩ quan ở đó về kết quả của cuộc xuất kích. Ai nấy đều thừa nhận rằng người Ả Rập đã chiến đấu rất dũng cảm và quả thật rất ít người rời khỏi chiến trường mà vẫn còn sống sót. Edgar tìm đường rời khỏi thành phố qua cổng Boulak — cánh cổng lúc này vẫn đang mở — và tìm thấy hai người Ả Rập vẫn ở đúng nơi mà chàng từng để họ lại khi cùng Sidi phóng ngựa đi gặp vị thủ lĩnh ở các Kim Tự Tháp. Họ đang vô cùng sôi sục trước trận chiến dữ dội diễn ra suốt cả ngày.
"Ta mang tin buồn đây," chàng nói. "Ta đã cùng vị tù trưởng và con trai ông ấy xung phong chiến đấu chống lại người Pháp. Con ngựa của ta đã bị bắn hạ, còn bản thân ta thì bị thương ở tay, nhưng như các ngươi thấy đấy, ta đã tìm được trang phục cải trang và thoát nạn mà không tổn hại gì thêm. Các ngươi có nghe tiếng giao tranh dữ dội ngoài tường thành chứ?"
"Vâng, thưa ngài. Rất nhiều người đã chạy thục mạng qua đây và bảo rằng quân Pháp đã đánh bại họ."
"Ta vô cùng lo sợ," Edgar nói tiếp, "rằng vị tù trưởng và con trai ông ấy đã tham gia trận chiến đó. Rất nhiều người Ả Rập đã xông ra cùng những kẻ tấn công trận địa pháo, và ta nghĩ gần như chắc chắn vị tù trưởng cùng con trai ông ấy nằm trong số đó. Hầu hết các thành viên bộ tộc đều tử trận trong trận chiến mà ta bị thương. Vị tù trưởng chắc chắn đã nhập bọn với đồng hương của ông ấy, vì thừa biết sẽ chẳng có sự khoan hồng nào dành cho người Ả Rập bị bắt trong thành phố. Ta nghe nói hầu như toàn bộ những kẻ phi ngựa xông ra đều đã bỏ mạng, và ta muốn các ngươi đi cùng ta đến bãi chiến trường để tìm kiếm giữa những thây ma, bởi chắc chắn có rất nhiều người bị thương nằm trong số đó, và biết đâu vẫn còn một ai đó chưa chết. Trăng đêm nay rất sáng, chúng ta sẽ không gặp khó khăn gì để nhận diện họ. Chỉ cần tìm kiếm giữa những ai mặc áo trắng là được."
Hai người vô cùng bàng hoàng khi nghĩ đến số phận của vị thủ lĩnh, con trai ông cùng vô số thuộc hạ, và họ lập tức đồng ý với đề nghị của chàng.
"Chúng ta phải đợi cho trời tối hẳn đã," Edgar nói. "Các ngươi có mang theo chút đồ ăn nào không, chứ ta đang lả đi vì đói và mất máu đây?"
Sau khi dùng xong bữa, những con ngựa được nhóm người Ả Rập giao lại cho một người hàng xóm quen biết trông nom. Chiếc lều thô sơ được tháo dỡ để họ có thể lấy những chiếc khăn choàng tối màu quấn lên người nhằm che đi bộ y phục trắng.
"Các ngươi tốt nhất nên bỏ lại súng lục," Edgar nói, "nhưng hãy mang theo dao găm; chúng ta có thể chạm trán vài tên côn đồ đang vơ vét tài sản trên xác chết, và những con dao sẽ hữu ích đấy. Ta hy vọng — điều này rất có thể — quân Pháp đã phái các phân đội từ pháo đoàn đến canh gác các cổng thành để chặn đứng bất kỳ kẻ chủ sỏ bạo loạn nào trốn thoát; nhưng bọn cướp bóc hoàn toàn có thể đã mò sang từ Cổ Cairo, thế nên cứ mang vũ khí phòng thân vẫn hơn. Hãy mang theo cả giáo mác nữa, không phải để chiến đấu, mà để làm cáng nếu chúng ta tìm thấy vị thủ lĩnh hoặc con trai ông ấy."
Mặt trời vừa lặn không lâu trước khi họ xuất phát, nhưng trăng phải một tiếng nữa mới mọc, thế nên họ đi qua mà không bị ai chú ý, hay ít nhất là không bị chất vấn khi vòng về hướng Pháo đài Dupres. Quả thật, họ chẳng chạm trán một bóng người dọc đường. Tiếng ồn ào của trận chiến đã nhường chỗ cho sự tĩnh mịch chết chóc, không một âm thanh nào phát ra từ thành phố — nơi cư dân đang chết lặng vì những sự kiện trong ngày và run sợ trước viễn cảnh hứng chịu thêm những đợt báo thù của quân Pháp. Những kẻ ở ngoại ô chỉ nghe được dăm ba lời đồn mơ hồ về cuộc giao tranh trong phố và vụ tàn sát ở nhà thờ Hồi giáo, nhưng họ đã được những kẻ thối lui cho biết về thất bại của cuộc xuất kích lớn, và hiểu rằng cuộc nổi dậy đã hoàn toàn bị dập tắt. Trăng vừa nhô lên khi Edgar cùng các đồng hành đến khoảng đất trống giữa Pháo đài Dupres và tường thành — nơi trận chiến vừa diễn ra.
Xác chết chất chồng lên nhau dày đặc tại những nơi giao tranh ác liệt nhất. Thoạt đầu họ chẳng tìm thấy ai ngoài thi thể của cư dân thành phố, nhưng sau hai giờ tìm kiếm, họ bắt gặp một nhóm người Ả Rập với y phục trắng hiện rõ mồn một dưới ánh trăng. Nằm lẫn trong số đó là rất nhiều xác kỵ binh Pháp, minh chứng cho thấy những chiến binh Bedouin đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng. Thi thể này qua thi thể khác được kiểm tra cẩn thận, một số ít vẫn còn thoi thóp thở, và vì người Ả Rập đã mang theo túi nước theo lệnh của Edgar nên họ có thể cứu giúp đôi chút cho những người này. Chẳng mấy chốc, họ đến một khoảng đất nơi các thây ma chất chồng dày đặc hơn hẳn những chỗ khác, với xác quân Pháp và người Ả Rập nằm lẫn lộn gần như ngang ngửa nhau.
"Giờ thì tìm kiếm thật cẩn thận vào," chàng thì thầm, "đây rõ ràng là nơi họ đã tử thủ đến cùng."
Sự cẩn trọng tối đa thực sự là vô cùng cần thiết, bởi pháo đài chỉ cách đó chừng hai trăm thước, và lính gác Pháp hiện lên rõ mòn một trên đường chân trời khi họ đi qua đi lại tuần tra. Bỗng một người Ả Rập thốt lên tiếng kêu nhỏ. Nằm ngay cạnh con ngựa chiến đã chết của ông, xung quanh là thi thể của năm, sáu kỵ binh Pháp, chính là vị tù trưởng. Bộ y phục trắng của ông đẫm máu, một bên mặt bị vết chém gươm rách toác, cùng bốn, năm vết máu rỉ ra ở các vị trí khác trên trang phục cho thấy sự tồn tại của những vết thương khác. Edgar quỳ sụp xuống bên cạnh ông và áp tai vào l ngực ông.
"Tạ ơn Chúa, ông ấy vẫn còn sống!" chàng thốt lên; "hưa đưa cho ta túi nước của anh; Hassan, hãy nâng đầu ông ấy lên." Edgar nhỏ vài giọt nước vào môi vị tù trưởng, vẩy một ít lên mặt ông, rồi xé một dải vải từ y phục của mình, khép lại mép vết thương trên mặt — nơi máu vẫn đang rỉ ra chậm rãi — đắp một miếng giẻ dày dọc theo đó và băng bó thật chặt lại.
"Chúng ta phải lo cho các vết thương khác sau khi đưa ông ấy rời khỏi đây," chàng nói. "Nào Hassan, hai anh hãy buộc một trong những chiếc chăn dự phòng vào thân hai cây giáo, quấn nó lại sao cho khoảng cách giữa hai bên không quá ba thước."
Trong lúc hai người làm việc đó, chàng vẫn tiếp tục nhỏ từng giọt nước vào môi vị tù trưởng. Khi chiếc cáng đã sẵn sàng, nó được đặt xuống mặt đất bên cạnh ông; họ nhẹ nhàng nâng ông lên cáng, chiếc áo choàng buộc trên yên ngựa được đặt lót dưới đầu ông, và chiếc chăn dự phòng còn lại đắp lên người ông. Sau đó, hai người Ả Rập vác đầu ngọn giáo lên vai, dưới sự dẫn đường của Edgar, rời khỏi bãi chiến trường. Khi đi được nửa dặm, họ hạ chiếc cáng đặt vị tù trưởng xuống.
"Anh ở lại đây nhé, Ali; thỉnh thoảng hãy nhỏ vài giọt nước vào môi ông ấy. Hassan và ta sẽ quay lại tìm Sidi."
Vị tù trưởng được nhấc khỏi chiếc chăn, và Hassan vác cáng trên vai, họ quay trở lại với tốc độ nhanh chóng đến nơi vừa tìm thấy ông. Họ vốn đã sục sạo qua một lượt trước khi rời đi nhưng không thu được kết quả gì, và giờ đây họ kiểm tra thật cẩn trọng thi thể của từng người Ả Rập ngã xuống gần đó, bởi Edgar đinh ninh rằng trừ phi bị đánh gục từ trước, chắc chắn Sidi sẽ ngã xuống gần cha mình. Thêm một lần nữa, cuộc tìm kiếm không mang lại kết quả. Họ bèn mở rộng vòng vây, để rồi sau ba giờ tìm kiếm, họ đi đến kết luận rằng anh không nằm trong số những người ngã xuống trên chiến trường, mà hoặc đã thiệt mạng trong thành phố, bị bắt làm tù binh, hay đã tẩu thoát hoàn toàn. Khi cuối cùng đã tin chắc rằng việc tìm kiếm thêm là vô ích, họ quay trở lại nơi bỏ lại vị tù trưởng.
"Ngài ấy đã mở mắt," Ali nói, "và lẩm bẩm vài từ, nhưng ta không nghe rõ ngài nói gì."
Ít ra thì cũng có hy vọng rằng ông ấy không bị thương chí mạng," Edgar nói. "Giờ chúng ta hãy tiếp tục mang ông ấy đi; hai anh mỗi người giữ một đầu giáo ngang phần đầu, ta sẽ lo phần chân; như vậy chúng ta sẽ đi nhanh hơn."
Hành trình hướng về phía sông, sau một giờ bước đi ráo riết, họ tới một lùm cây chà là gần một ngôi làng.
Chúng ta sẽ để ông ấy ở đây," Edgar nói; "nơi này chắc cách thành phố năm dặm. Hôm nay quân Pháp sẽ có khối việc để làm chứ không rảnh rỗi đi tìm kiếm người bị thương. Hai anh hãy ở lại với ông ấy. Nếu ông ấy tỉnh lại và muốn thứ gì, đây là tiền, một trong hai người có thể vào làng mua đồ ăn, nhưng ngoài ít trái cây tươi để pha thức uống giải nhiệt, có lẽ ông ấy chẳng cần gì khác đâu. Ta sẽ quay lại thành phố ngay lập tức qua cổng Boulak ngay khi nó mở cửa. Ta nghe trong thành phố nói rằng có ba, bốn trăm tù binh bị bắt, họ bị giam trong thành và sẽ ra mắt tòa án quân sự vào buổi sáng. Việc đầu tiên cần làm là tìm xem Sidi có nằm trong số đó không, nếu có, ta sẽ dốc toàn lực để cứu anh ấy. Hãy dội chút nước lên tay ta đi, Ali. Chờ một lát đã," chàng vốc một nắm đất cát đầy hay tay, "giờ thì dội nước lên đây. Ta phải tẩy sạch những vết máu này đi."
Sau khi chà xát mạnh mẽ với cát ướt, đôi tay chàng đã sạch sẽ dưới ánh trăng, và với dăm lời dặn dò cuối cùng dành cho hai người kia, chàng cất bước quay về thành phố. Phải chật vật lắm chàng mới tìm được đường đến nơi gửi ngựa. Trải qua hai mươi bốn giờ kinh hoàng với biết bao cung bậc cảm xúc hồi hộp, chàng đã mất một lượng máu không nhỏ từ vết thương phần mềm ở cánh tay. Ánh sáng mờ xám đang dần bao phủ bầu trời khi chàng đến nơi, và chàng ngả lưng xuống một góc khuất cách khu trại cũ không xa, ngủ thiếp đi trong hai tiếng đồng hồ. Tỉnh giấc, chàng tiến đến túp lều nơi những con ngựa đang bị cột giữ. Chàng và Sidi từng trò chuyện vài lần với người đàn ông sống ở đó, người sở hữu hai con lừa chuyên cho thuê trong thành phố.
"Anh không nhận ra tôi ư?" chàng hỏi.
Người đàn ông lắc đầu.
"Tôi là một trong những thanh niên Ả Rập từng trọ trong túp lều nhỏ gần đây. Anh thấy đấy tôi đang cải trang. Hôm qua ở trong thành phố mà mặc trang phục Ả Rập thì không an toàn, mà hôm nay cũng chẳng khá hơn."
"À, giờ thì tôi nhớ ra cậu rồi," người đàn ông đáp. "Những người chủ của mấy con ngựa đâu rồi?"
"Họ có lẽ không đến đây hôm nay đâu. Một người bạn của họ bị thương trong trận chiến ở Pháo đài Dupres, và họ đã tìm thấy ông ấy rồi đưa đi rồi. Tôi đã đi cùng họ. Nói tôi nghe xem, trên mặt tôi có vết máu nào không?"
Người đàn ông lắc đầu.
"Bây giờ tôi muốn anh đến một trong các cửa hàng gần cổng thành mua giúp tôi ít đồ ăn. Món gì cũng được — thịt xiên nướng kabobs, cơm pilau hay bất cứ thứ gì họ có, kèm theo một bát sữa lớn. Tôi đang kiệt sức và mệt mỏi lắm đây. Tiền đây."
Chỉ trong vòng một khắc, người đàn ông đã quay về, và Edgar, sau khi ngốn sạch bữa sáng thịnh soạn cùng một lít sữa, cảm thấy khỏe khoắn hơn hẳn.
Chàng bấy giờ bước vào trong thành phố. Chẳng có dấu hiệu nào cho thấy bạo loạn tái diễn, và qua lời bàn tán của các sĩ quan gần tổng hành dinh, chàng nắm bắt được tin Bonaparte đã ban ân xá cho cư dân, nhưng những tù binh bị bắt trong vụ tấn công Pháo đài Dupres — trong đó có rất nhiều kẻ dính líu sâu sắc nhất vào cuộc nổi dậy — sẽ bị đem ra xét xử trước tòa án quân sự vào lúc mười giờ, và phần lớn trong số họ có khả năng cao sẽ phải nhận án bắn bỏ.
