Trong lúc cô vẫn ngồi dưới ánh nhìn của người đàn ông Scotland, một người đàn ông tiến đến cửa, ngay lúc Henchard mở cửa văn phòng bên trong để mời Elizabeth vào. Kẻ mới đến bước nhanh lên như người què chân nhanh nhẹn hơn ở Bethesda, và chen vào trước cô. Cô có thể nghe thấy ông ta nói với Henchard: "Thưa ông, tôi là Joshua Jopp, người được bổ nhiệm làm quản lý mới."

"Quản lý mới ư! Anh ta đang ở trong phòng rồi," Henchard đáp cộc lốc.

"Trong văn phòng ư!" người đàn ông nói, vẻ ngẩn ngơ.

"Tôi đã nói đến thứ Năm," Henchard nói; "và vì anh không giữ đúng hẹn, tôi đã thuê một người quản lý khác. Ban đầu tôi cứ ngỡ người đó là anh. Anh nghĩ tôi có thể chờ đợi được sao khi công việc đang dang dở?"

"Ông nói thứ Năm hoặc thứ Bảy mà, thưa ông," kẻ mới đến nói, rút ra một lá thư.

"Chà, anh trễ rồi," tay buôn ngũ cốc nói. "Tôi không nói thêm gì nữa đâu."

"Ông coi như đã thuê tôi rồi mà," người đàn ông lầm bầm.

"Phải qua một cuộc phỏng vấn," Henchard nói. "Tôi rất tiếc cho anh, thực sự rất tiếc. Nhưng không còn cách nào khác."

Không còn gì để nói thêm, người đàn ông bước ra và chạm mặt Elizabeth-Jane ngay lối đi. Cô có thể thấy miệng ông ta giật giật vì giận dữ, và nỗi thất vọng cay đắng hằn rõ trên gương mặt ông ta.

Elizabeth-Jane bấy giờ mới bước vào, đứng trước chủ nhân của cơ ngơi này. Đôi con ngươi sẫm màu của ông—luôn như có một tia sáng đỏ rực bên trong, dù điều đó khó có thể là sự thật vật lý—thờ ơ đảo dưới hàng chân mày rậm cho đến khi dừng lại trên dáng hình cô. "Nào, có chuyện gì thế, cô gái trẻ?" ông nói một cách ôn hòa.

"Thưa ông, liệu tôi có thể nói chuyện với ông một chút được không—không phải về công việc ạ?" cô nói.

"Được chứ—tôi nghĩ vậy." Ông nhìn cô suy tư hơn.

"Cháu được cử đến để thưa với ông," cô hồn nhiên tiếp lời, "rằng một người họ hàng xa bên vợ của ông, bà Susan Newson, góa phụ của một thủy thủ, hiện đang ở trong thị trấn, và muốn hỏi liệu ông có muốn gặp bà ấy không."

Gương mặt đỏ đen hồng hào của ông hơi biến sắc. "Ồ—Susan vẫn còn... còn sống ư?" ông hỏi một cách khó nhọc.

"Vâng, thưa ông."

"Cô là con gái của bà ấy à?"

"Vâng, thưa ông—con gái duy nhất của bà."

"Tên... tên thánh của cô là gì?"

"Elizabeth-Jane, thưa ông."

"Newson?"

"Elizabeth-Jane Newson."

Điều này lập tức gợi cho Henchard nhớ rằng thương vụ thuở mới cưới của ông tại Hội chợ Weydon đã không được ghi lại trong lịch sử gia đình. Điều đó còn hơn cả những gì ông có thể mong đợi. Vợ ông đã đối xử tử tế với ông để đáp lại sự tàn nhẫn của ông, và chưa bao giờ tiết lộ nỗi oan ức của mình cho con gái hay cho cả thế giới biết.

"Ta... ta rất quan tâm đến tin tức của cháu," ông nói. "Và vì đây không phải chuyện công việc, mà là chuyện riêng, hay là chúng ta vào trong đi."

Với một vẻ lịch thiệp nhẹ nhàng khiến Elizabeth ngạc nhiên, ông đưa cô ra khỏi văn phòng, đi qua căn phòng bên ngoài, nơi Donald Farfrae đang kiểm tra các thùng hàng và mẫu vật với vẻ tò mò của một người mới bắt đầu đảm nhận nhiệm vụ. Henchard dẫn đường cho cô qua cánh cửa trên bức tường để bước vào khung cảnh thay đổi đột ngột của khu vườn và những đóa hoa, rồi tiến vào trong nhà. Phòng ăn nơi ông mời cô vào vẫn còn bày biện những tàn tích của bữa sáng thịnh soạn dành cho Farfrae. Căn phòng được trang bị đầy ắp những món đồ nội thất bằng gỗ gụ nặng nề với tông màu đỏ Tây Ban Nha sẫm nhất. Những chiếc bàn Pembroke, với các tấm cánh hạ thấp đến mức gần chạm sàn, đặt sát tường trên những chiếc chân và đế có hình thù như chân voi, và trên một chiếc bàn bày ba tập sách khổ lớn—một cuốn Kinh thánh gia đình, một cuốn "Josephus", và một cuốn "Bổn phận của Con người". Ở góc lò sưởi là một vỉ nướng với mặt sau hình bán nguyệt có rãnh, đúc nổi các hình bình hoa và dải hoa, và những chiếc ghế thuộc loại mà kể từ ngày đó, đã làm rạng danh tên tuổi của Chippendale và Sheraton, dù thực tế, mẫu mã của chúng có lẽ là thứ mà những người thợ mộc lừng danh đó chưa từng nhìn thấy hay nghe tên bao giờ.

"Ngồi đi—Elizabeth-Jane—ngồi đi," ông nói, giọng run run khi gọi tên cô, và tự mình ngồi xuống, để hai tay buông thõng giữa hai đầu gối trong khi nhìn xuống tấm thảm. "Vậy là, mẹ cháu vẫn khỏe chứ?"

"Bà ấy hơi kiệt sức, thưa ông, vì phải đi đường xa."

"Một góa phụ thủy thủ—ông ấy mất khi nào?"

"Cha cháu đã mất vào mùa xuân năm ngoái."

Henchard nhăn mặt trước từ "cha" được dùng như vậy. "Hai mẹ con cháu đến từ nước ngoài à—Mỹ hay Úc?" ông hỏi.

"Không ạ. Chúng cháu đã ở Anh vài năm rồi. Cháu lên mười hai khi hai mẹ con từ Canada đến đây."

"À; ra vậy." Qua cuộc trò chuyện này, ông khám phá ra những hoàn cảnh đã che lấp vợ và con gái mình trong sự vô danh hoàn toàn đến mức từ lâu ông đã tin rằng họ đã nằm dưới mồ. Sau khi những điều này đã rõ ràng, ông trở về với hiện tại. "Và mẹ cháu đang trọ ở đâu?"

"Tại quán Three Mariners ạ."

"Và cháu chính là con gái Elizabeth-Jane của bà ấy?" Henchard lặp lại. Ông đứng dậy, đến gần cô và nhìn vào mặt cô. "Ta nghĩ," ông nói, đột ngột quay đi với đôi mắt rưng rưng, "cháu hãy cầm một lá thư này của ta về cho mẹ cháu. Ta rất muốn gặp bà ấy... Bà ấy không được chồng quá cố để lại nhiều của cải lắm nhỉ?" Ánh mắt ông rơi vào bộ quần áo của Elizabeth, tuy là một bộ đồ đen tử tế, và cũng là bộ đẹp nhất của cô, nhưng rõ ràng là đã lỗi mốt ngay cả với những người ở Casterbridge.

"Dạ không nhiều lắm ạ," cô nói, thầm mừng vì ông đã đoán ra điều này mà cô không cần phải nói thành lời.

Ông ngồi xuống bàn và viết vài dòng, rồi lấy từ trong sổ tay ra một tờ giấy năm bảng, nhét vào phong bì cùng với lá thư, thêm vào đó, như một ý nghĩ nảy ra sau, năm shilling. Niêm phong cẩn thận, ông đề địa chỉ gửi đến "Bà Newson, Quán trọ Three Mariners," rồi đưa gói thư cho Elizabeth.

"Làm ơn hãy trao tận tay bà ấy nhé," Henchard nói. "Chà, ta rất vui được gặp cháu ở đây, Elizabeth-Jane—rất vui. Chúng ta phải nói chuyện thật lâu với nhau—nhưng không phải lúc này."

Ông nắm lấy tay cô khi từ biệt, và siết chặt đầy ấm áp khiến cô, người vốn biết quá ít về tình bạn, vô cùng cảm động, và nước mắt dâng lên nơi đôi mắt màu xám nhạt của cô. Ngay khoảnh khắc cô rời đi, trạng thái của Henchard lộ rõ hơn; sau khi đóng cửa, ông ngồi trong phòng ăn, lưng thẳng đuột, nhìn chằm chằm vào bức tường đối diện như thể đang đọc lại lịch sử cuộc đời mình ở đó.

"Chết tiệt!" ông thốt lên, bất ngờ đứng bật dậy. "Mình đã không nghĩ đến điều đó. Biết đâu đây là những kẻ mạo danh—và Susan cùng đứa trẻ thực ra đã chết rồi!"

Tuy nhiên, một điều gì đó ở Elizabeth-Jane sớm khiến ông tin rằng, ít nhất là với cô, khó có thể nghi ngờ. Và vài tiếng nữa thôi sẽ làm sáng tỏ câu hỏi về danh tính của mẹ cô; vì ông đã sắp xếp trong lá thư của mình để gặp bà ấy vào tối hôm đó.

"Họa bất đơn hành!" Henchard nói. Sự quan tâm hào hứng tột độ của ông dành cho người bạn mới là người Scotland giờ đã bị lu mờ bởi sự kiện này, và Donald Farfrae thấy ông suốt phần còn lại của ngày, đến mức anh ngạc nhiên trước sự thay đổi tâm trạng đột ngột của ông chủ mình.

Trong khi đó, Elizabeth đã về đến quán trọ. Mẹ cô, thay vì nhận lá thư với vẻ tò mò của một người phụ nữ nghèo khó đang mong chờ sự giúp đỡ, lại vô cùng xúc động khi nhìn thấy nó. Bà không đọc ngay, mà hỏi Elizabeth mô tả lại cuộc gặp gỡ, và cả những từ ngữ chính xác mà ông Henchard đã dùng. Elizabeth quay lưng lại khi mẹ cô mở lá thư ra. Nội dung như sau:—

"Hãy gặp ta vào lúc tám giờ tối nay, nếu có thể, tại khu Ring trên đường Budmouth. Nơi đó rất dễ tìm. Ta không thể nói thêm gì nữa lúc này. Tin tức này làm ta gần như đảo lộn. Con bé có vẻ vẫn chưa biết gì. Hãy giữ cho nó như vậy cho đến khi ta gặp bà. M. H."

Ông không nhắc gì về số tiền năm guinea gửi kèm. Số tiền này thật đáng kể; nó ngầm cho bà hiểu rằng ông đang chuộc lại bà. Bà sốt ruột chờ đợi cuối ngày, nói với Elizabeth-Jane rằng mình được mời đến gặp ông Henchard; rằng bà sẽ đi một mình. Nhưng bà không nói gì để lộ rằng địa điểm gặp mặt không phải ở nhà ông, và cũng không đưa lá thư cho Elizabeth xem.