Điều Henchard sớm nhận ra, cũng thật tự nhiên, chẳng bao lâu sau đã được người khác trông thấy. Chuyện ông Farfrae "đi lại với cô con gái riêng của Henchard, gã đã phá sản – trong biết bao phụ nữ, lại chọn ngay người ấy" – đã trở thành chủ đề bàn tán chung trong thị trấn; cái cụm từ "đi lại" giản dị được dùng ở vùng này để ám chỉ việc tán tỉnh; và mười chín tiểu thư kiêu kỳ ở Casterbridge, những người từng tự coi mình là phụ nữ duy nhất xứng đáng mang lại hạnh phúc cho vị ủy viên thương gia này, đều giận dữ không còn đến nhà thờ nơi Farfrae đi lễ nữa, bỏ những điệu bộ làm màu, không còn cầu nguyện cho ông ta trong danh sách người thân vào mỗi đêm; tóm lại, họ quay về nếp sống bình thường.

Có lẽ những cư dân duy nhất cảm thấy hoàn toàn hài lòng về mối nhân duyên đang chớm nở của chàng trai người Scotland này là nhóm những người triết lý, gồm Longways, Christopher Coney, Billy Wills, ông Buzzford và những người tương tự. Quán Three Mariners, nơi nhiều năm trước đã chứng kiến sự xuất hiện đầu tiên đầy khiêm tốn của đôi trai gái trên sân khấu Casterbridge, khiến họ nảy sinh mối quan tâm nhân hậu đối với con đường của hai người; có lẽ cũng không ngoại trừ viễn cảnh được hưởng những bữa tiệc tùng do hai người đãi. Bà Stannidge, một tối nọ khi lăn vào phòng khách lớn và nói rằng thật lạ là một người như ông Farfrae, "trụ cột của thị trấn," người có thể chọn một trong những cô con gái của các gia đình danh giá hoặc cư dân khá giả, lại chịu hạ mình xuống thấp như vậy, thì Coney bèn lên tiếng không đồng ý với bà.

"Không, thưa bà, chẳng có gì lạ cả. Chính cô ấy mới là người hạ mình xuống với cậu ta—đó là ý kiến của tôi. Một gã đàn ông góa vợ—người vợ trước vốn chẳng vẻ vang gì—thì một cô gái trẻ, hiểu biết, làm chủ bản thân và được mọi người yêu mến, thì có là gì đâu? Nhưng tôi thấy đây là một cách bù đắp rất ổn thỏa. Khi một người đàn ông đã dựng bia đá cẩm thạch tốt nhất cho người vợ trước, như cậu ta đã làm, đã khóc lóc chán chê, đã suy nghĩ thấu đáo mọi chuyện, và tự nhủ: 'Người kia đã lừa mình, mình biết cô này đầu tiên; cô ấy là một người bạn đời biết điều, và thời nay chẳng còn người phụ nữ nào chung thủy trong tầng lớp thượng lưu nữa';—thì ừ, nếu cô ấy có ý thuận lòng, thì cậu ta làm thế cũng chẳng có gì là tệ."

Họ chuyện trò ở quán Mariners như vậy đấy. Nhưng chúng ta phải cẩn thận đừng để lời tuyên bố thông thường rằng sự kiện sắp tới gây chấn động lớn, rằng miệng lưỡi người đời đều bàn tán về nó, v.v., bị dùng một cách quá phóng đại, dẫu rằng lời tuyên bố như vậy có thể mang lại chút hào quang cho sự nghiệp của nữ chính đáng thương duy nhất của chúng ta. Khi đã nói hết về những kẻ đồn thổi, thì sự quan tâm của bất cứ ai đối với những chuyện không trực tiếp đụng chạm đến mình cũng chỉ là thứ hời hợt và tạm thời mà thôi. Sẽ chính xác hơn nếu nói rằng Casterbridge (ngoại trừ mười chín cô gái trẻ) chỉ ngước nhìn tin tức trong giây lát, rồi rút sự chú ý lại, tiếp tục lao động, kiếm sống, nuôi dạy con cái, và chôn cất người chết mà chẳng mảy may bận tâm đến kế hoạch gia đình của Farfrae.

Bản thân Elizabeth hay Farfrae đều không hé lộ chút gì về vấn đề này với cha dượng của cô. Suy luận về nguyên nhân của sự kín tiếng đó, ông kết luận rằng, đánh giá ông qua quá khứ, cặp đôi đang rạo rực kia sợ phải mở lời, và coi ông là một chướng ngại khó chịu mà họ sẽ rất vui lòng loại bỏ. Mang lòng cay đắng với xã hội, cái nhìn ảm đạm này về bản thân ngày càng bám rễ sâu hơn trong tâm trí Henchard, đến mức nhu cầu phải đối mặt với nhân loại hàng ngày, và đặc biệt là với Elizabeth-Jane, trở nên quá sức chịu đựng đối với ông. Sức khỏe ông suy giảm; ông trở nên nhạy cảm một cách bệnh hoạn. Ông ước mình có thể trốn tránh những kẻ không cần đến mình, và mãi mãi giấu mặt đi.

Nhưng nếu ông sai lầm trong quan điểm của mình, và việc cô kết hôn không nhất thiết đồng nghĩa với việc ông phải tách biệt hoàn toàn khỏi cô thì sao?

Ông bắt đầu vẽ ra một viễn cảnh thay thế—bản thân sống như một con sư tử rụng hết răng nơi căn phòng phía sau của ngôi nhà mà con gái riêng của mình làm chủ, một ông già vô hại, được Elizabeth mỉm cười dịu dàng, và được chồng cô khoan dung một cách tốt bụng. Nghĩ đến cảnh phải hạ mình thấp kém như vậy thật kinh khủng đối với lòng kiêu hãnh của ông; thế nhưng, vì đứa con gái, ông có thể chịu đựng mọi thứ; ngay cả từ Farfrae; ngay cả những lời hắt hủi và quát tháo hống hách. Đặc quyền được ở trong ngôi nhà cô cư ngụ gần như bù đắp được sự sỉ nhục cá nhân ấy.

Cho dù đây là một khả năng mơ hồ hay ngược lại, cuộc tán tỉnh—mà giờ đây rõ ràng đã là như vậy—có sức hút mãnh liệt đối với ông.

Như đã nói, Elizabeth thường đi dạo trên đường Budmouth, và Farfrae cũng thường tạo cơ hội để có cuộc gặp gỡ tình cờ với cô ở đó. Cách hai dặm, cách con đường cái một phần tư dặm, là pháo đài thời tiền sử gọi là Mai Dun, với kích thước khổng lồ và nhiều lũy đất, nơi một con người nếu nhìn từ đường cái chỉ là một đốm nhỏ không đáng kể. Henchard thường tìm đến đây, cầm kính viễn vọng trên tay, và quan sát con đường Via không hàng rào—vì đó là con đường nguyên thủy do các quân đoàn của Đế chế đặt ra—đến tận hai hoặc ba dặm, mục đích của ông là theo dõi tiến triển chuyện tình giữa Farfrae và người thương của hắn.

Một ngày nọ, Henchard đang ở điểm này thì một bóng người đàn ông đi dọc con đường từ Budmouth tới rồi nán lại. Đưa kính viễn vọng lên mắt, Henchard mong đợi gương mặt của Farfrae sẽ lộ ra như thường lệ. Nhưng ống kính cho thấy hôm nay người đàn ông đó không phải là người tình của Elizabeth-Jane.

Đó là một người ăn vận như thuyền trưởng thương thuyền, và khi hắn quay người lại trong lúc quan sát con đường, hắn để lộ gương mặt. Henchard như sống cả một đời người ngay khoảnh khắc nhìn thấy khuôn mặt ấy. Đó là Newson.

Henchard làm rơi kính, và trong vài giây không cử động gì thêm. Newson đợi, và Henchard cũng đợi—nếu có thể gọi trạng thái chết đứng đó là đợi. Nhưng Elizabeth-Jane không đến. Một việc gì đó đã khiến cô bỏ lỡ buổi đi dạo thường lệ ngày hôm ấy. Có lẽ Farfrae và cô đã chọn con đường khác để đổi gió. Nhưng điều đó thì thấm tháp gì? Ngày mai cô có thể ở đây, và trong bất kỳ trường hợp nào, nếu Newson quyết tâm gặp riêng và tiết lộ sự thật cho cô, hắn sẽ sớm tạo cơ hội cho mình.

Khi đó hắn sẽ nói cho cô biết không chỉ về quan hệ cha con, mà cả về mưu mẹo hắn từng dùng để bị xua đuổi. Bản tính nghiêm khắc của Elizabeth sẽ khiến cô lần đầu tiên khinh miệt cha dượng, sẽ nhổ tận gốc hình ảnh ông như một kẻ lừa đảo bậc thầy, và Newson sẽ thay thế ông trong trái tim cô.

Nhưng sáng hôm đó Newson không gặp được cô. Sau khi đứng yên một lúc, cuối cùng hắn quay bước trở về, và Henchard cảm thấy như một tử tù được hoãn án vài giờ. Khi về đến nhà, ông thấy cô đã ở đó.

"Ôi cha!" cô nói đầy ngây thơ. "Con có nhận được một lá thư—một lá thư kỳ lạ—không ký tên. Ai đó đã hẹn gặp con, hoặc là trên đường Budmouth vào trưa nay, hoặc là vào buổi tối tại nhà ông Farfrae. Người đó nói đã đến thăm con cách đây một thời gian, nhưng bị lừa nên không gặp được con. Con không hiểu lắm; nhưng giữa cha và con, con nghĩ Donald biết chuyện gì đó về bí ẩn này, và đó là một người họ hàng của anh ấy muốn đánh giá sự lựa chọn của anh ấy. Nhưng con không muốn đi cho đến khi hỏi ý cha. Con có nên đi không?"

Henchard trả lời nặng nề, "Có; đi đi."

Việc ông có nên tiếp tục ở lại Casterbridge hay không đã vĩnh viễn được định đoạt bởi sự xuất hiện của Newson. Henchard không phải loại người chịu đựng được sự chắc chắn về một bản án đối với vấn đề gần gũi với trái tim mình đến vậy. Và là một kẻ dày dạn kinh nghiệm trong việc chịu đựng nỗi đau trong câm lặng, lại kiêu hãnh, ông quyết định sẽ xem nhẹ ý định của mình, trong khi ngay lập tức tiến hành các biện pháp.

Ông làm người phụ nữ trẻ mà ông coi là tất cả trong cuộc đời mình kinh ngạc khi nói với cô, như thể ông chẳng còn bận tâm đến cô nữa: "Cha sẽ rời Casterbridge, Elizabeth-Jane."

"Rời Casterbridge!" cô kêu lên, "và bỏ—con?"

"Đúng vậy, cái tiệm nhỏ này một mình con quản lý cũng tốt như cả hai chúng ta; cha không mặn mà gì với các cửa tiệm, phố xá và người đời—cha thà đi vào vùng quê một mình, tránh xa tầm mắt, làm theo ý mình, và để con tự lo việc của con."

Cô cúi đầu và những giọt nước mắt lặng lẽ rơi. Đối với cô, quyết định này của ông xuất phát từ mối quan hệ của cô và kết quả có thể xảy ra của nó. Tuy nhiên, cô vẫn thể hiện sự tận tụy đối với Farfrae bằng cách kiềm chế cảm xúc và nói thẳng.

"Con rất tiếc khi cha quyết định như vậy," cô nói với vẻ kiên quyết đầy khó khăn. "Vì con đã nghĩ khả năng—có thể là—con sẽ kết hôn với ông Farfrae một thời gian nữa, và con không biết là cha không tán thành bước đi này!"

"Cha tán thành bất cứ điều gì con muốn làm, Izzy," Henchard nói giọng khàn đặc. "Nếu cha không tán thành thì cũng chẳng ích gì! Cha muốn đi xa. Sự hiện diện của cha có thể làm mọi chuyện trở nên khó xử trong tương lai, và tóm lại, tốt nhất là cha nên đi."

Không gì trong tình cảm của cô có thể thuyết phục ông xem xét lại quyết định của mình; vì cô không thể thúc ép điều mà cô không biết—rằng khi biết ông không phải là cha ruột mà chỉ là cha dượng, cô sẽ không khinh miệt ông, và khi biết những gì ông làm để giữ cô trong sự thiếu hiểu biết, cô sẽ không căm ghét ông. Ông tin chắc rằng cô sẽ không làm thế; và cho đến nay vẫn chưa có lời nói hay sự kiện nào có thể bác bỏ được điều đó.

"Vậy thì," cuối cùng cô nói, "cha sẽ không thể đến dự đám cưới của con; và điều đó thật không phải lẽ."

"Cha không muốn thấy điều đó—cha không muốn thấy điều đó!" ông thốt lên; rồi nói thêm một cách nhẹ nhàng hơn, "nhưng hãy nghĩ đến cha đôi lúc trong cuộc đời tương lai của con—con sẽ làm thế chứ, Izzy?—hãy nghĩ về cha khi con đang sống với tư cách là vợ của người giàu có nhất, người đứng đầu thị trấn, và đừng để những tội lỗi của cha, khi con biết hết tất cả, khiến con hoàn toàn quên rằng dù cha thương con muộn màng, cha đã thương con rất nhiều."

"Tất cả là vì Donald!" cô nức nở.

"Cha không cấm con kết hôn với hắn," Henchard nói. "Hãy hứa không hoàn toàn quên cha khi——" Ông định nói là khi Newson đến.

Cô máy móc hứa hẹn trong cơn xúc động; và ngay tối hôm đó, khi trời sẩm tối, Henchard rời khỏi thị trấn mà ông từng là một trong những nhân tố thúc đẩy sự phát triển chính trong nhiều năm. Trong ngày, ông đã mua một chiếc giỏ đựng dụng cụ mới, lau chùi con dao cắt cỏ và cái khoan cũ, sắm sửa xà cạp, miếng đệm đầu gối và quần vải corduroy mới, và bằng nhiều cách khác đã trở lại với bộ quần áo lao động thời trai trẻ, vĩnh viễn vứt bỏ bộ âu phục cũ kỹ, chiếc mũ lụa sờn rách vốn đã định hình ông trên đường phố Casterbridge từ khi suy sụp là một người từng có thời oanh liệt.

Ông ra đi trong thầm lặng và đơn độc, không một linh hồn nào trong số bao người từng quen biết ông hay tin ông rời đi. Elizabeth-Jane đi cùng ông đến cây cầu thứ hai trên đường cái—vì giờ hẹn của cô với vị khách lạ tại nhà Farfrae vẫn chưa tới—và chia tay ông với sự ngạc nhiên và đau buồn chân thành, giữ ông lại một hoặc hai phút trước khi để ông đi. Cô dõi theo dáng hình ông nhỏ dần băng qua cánh đồng hoang, chiếc giỏ cói màu vàng trên lưng nhấp nhô theo từng bước chân, và những nếp gấp sau đầu gối ông cứ xuất hiện rồi mất đi luân phiên cho đến khi cô không còn nhìn thấy chúng nữa. Dù không biết điều đó, Henchard vào khoảnh khắc này trông chẳng khác nào hình ảnh khi ông bước chân vào Casterbridge lần đầu tiên gần một phần tư thế kỷ trước; ngoại trừ, tất nhiên, sự già đi rõ rệt đã làm giảm đi độ đàn hồi trong sải bước của ông, và trạng thái tuyệt vọng đã làm ông suy yếu, khiến đôi vai ông, như bị chiếc giỏ đè nặng, võng xuống rõ rệt.

Ông tiếp tục đi cho đến khi tới cột mốc đầu tiên, đứng trên bờ dốc lưng chừng đồi. Ông đặt giỏ lên đỉnh cột đá, tì khuỷu tay vào đó, và buông mình theo một cơn co giật dữ dội, đau đớn hơn cả tiếng nấc, vì nó cứng nhắc và khô khốc.

"Giá mà mình có con bé đi cùng—giá mà mình có!" ông nói. "Lúc đó thì công việc nặng nhọc cũng chẳng là gì đối với mình! Nhưng số phận đã định không được như vậy. Mình—Cain—đi một mình như mình đáng phải chịu—một kẻ bị ruồng bỏ và lang thang. Nhưng hình phạt của mình không quá lớn đến mức mình không thể chịu đựng!"

Ông nghiêm nghị kìm nén nỗi đau, khoác chiếc giỏ lên vai và bước tiếp.

Trong khi đó, Elizabeth đã thở dài một tiếng vì ông, lấy lại sự bình tĩnh, và quay mặt hướng về Casterbridge. Trước khi đến ngôi nhà đầu tiên, cô đã gặp Donald Farfrae trên đường đi. Rõ ràng đây không phải là cuộc gặp đầu tiên của họ trong ngày; họ nắm tay nhau không chút khách sáo, và Farfrae lo lắng hỏi, "Và ông ấy đã đi rồi sao—và em đã nói với ông ấy chưa?—ý anh là về chuyện kia—chứ không phải chuyện của chúng ta."

"Ông ấy đã đi; và con đã nói với ông ấy tất cả những gì con biết về bạn của anh. Donald, người đó là ai vậy?"

"À, ừ, người yêu dấu; em sẽ sớm biết về điều đó thôi. Và ông Henchard sẽ nghe về chuyện đó nếu ông ấy không đi quá xa."

"Ông ấy sẽ đi xa thôi—ông ấy quyết tâm đi cho khuất mắt và xa khỏi những tiếng đồn!"

Cô đi bên cạnh người yêu, và khi đến Crossways, hay còn gọi là Bow, cô rẽ cùng anh vào đường Corn thay vì đi thẳng đến cửa nhà mình. Tại nhà Farfrae, họ dừng lại và bước vào.

Farfrae mở toang cửa phòng khách tầng trệt, nói, "Người đó đang đợi em bên trong," và Elizabeth bước vào. Trên chiếc ghế bành là người đàn ông có khuôn mặt rộng rãi, đôn hậu, người từng đến gặp Henchard vào một buổi sáng đáng nhớ cách đây gần hai năm, và là người mà Henchard đã thấy lên xe ngựa rời đi chỉ trong vòng nửa giờ sau khi đến. Đó là Richard Newson. Cuộc gặp gỡ với người cha vui vẻ mà cô đã xa cách sáu năm, cứ ngỡ như đã chết, chắc không cần phải kể lại chi tiết. Đó là một cuộc hội ngộ đầy xúc động, chưa kể đến vấn đề huyết thống. Sự ra đi của Henchard được giải thích trong chớp mắt. Khi những sự thật được đưa ra, khó khăn trong việc khôi phục niềm tin cũ của cô vào Newson không lớn như người ta tưởng, vì chính hành động của Henchard là bằng chứng cho thấy những sự thật đó là có thật. Hơn nữa, cô đã lớn lên dưới sự chăm sóc của Newson; và ngay cả khi Henchard là cha ruột, thì người cha đã nuôi nấng từ thuở nhỏ này có lẽ cũng đã chiếm được cảm tình của cô, khi những ấn tượng về việc chia tay với Henchard đã phai nhạt đôi chút.

Niềm tự hào của Newson về người con gái mà ông đã nuôi dưỡng lớn khôn là không thể diễn tả bằng lời. Ông hôn cô hết lần này đến lần khác.

"Cha đã đỡ cho con công đi gặp cha rồi—ha-ha!" Newson nói. "Thực ra là ông Farfrae đây, ông ấy bảo: 'Hãy đến đây và ở với tôi một hai ngày, Thuyền trưởng Newson, tôi sẽ đưa con bé đến.' 'Thề có chúa,' cha nói, 'ta sẽ làm vậy'; và giờ cha đang ở đây."

"Chà, Henchard đã đi rồi," Farfrae nói, đóng cửa lại. "Ông ấy đã làm tất cả hoàn toàn tự nguyện, và theo như Elizabeth kể, ông ấy đã rất tử tế với cô ấy. Anh đã hơi lo lắng; nhưng mọi chuyện đều ổn thỏa, và chúng ta sẽ không còn gặp khó khăn gì nữa."

"Chà, ta cũng nghĩ đúng như vậy," Newson nói, nhìn vào mặt từng người. "Ta đã tự nhủ, ừ, cả trăm lần, khi cố nhìn thoáng qua con bé mà nó không biết—'Tin ta đi, tốt nhất là ta cứ lặng lẽ sống vài ngày như thế này cho đến khi mọi chuyện tốt đẹp hơn.' Giờ ta biết các con đều ổn, và ta còn mong gì hơn nữa?"

"Chà, Thuyền trưởng Newson, cháu sẽ rất vui được gặp bác ở đây mỗi ngày, vì điều đó chẳng hại gì cả," Farfrae nói. "Và điều cháu đang nghĩ là đám cưới cứ tổ chức dưới mái nhà của cháu cũng được, nhà thì rộng, còn bác thì đang ở trọ một mình—thế thì đỡ biết bao rắc rối và chi phí?—và khi đôi lứa kết hôn, nhà không xa cũng tiện!"

"Được thôi, hết lòng vì con," Thuyền trưởng Newson nói; "vì như con nói đấy, giờ tội nghiệp Henchard đã đi rồi thì chẳng hại gì; mặc dù nếu ông ấy còn ở đó, cha sẽ không làm thế, hay tự đưa mình vào tầm mắt ông ấy; vì trong đời cha đã từng là kẻ xâm nhập vào gia đình ông ấy đủ xa đến mức lịch sự cũng khó lòng chấp nhận được. Nhưng cô gái nhỏ nói gì về chuyện này? Elizabeth, con yêu, lại đây nghe xem chúng ta đang nói gì, đừng đứng nhìn trân trân ra cửa sổ như thể con không nghe thấy ấy."

"Donald và cha cứ quyết định đi ạ," Elizabeth lầm bầm, vẫn tiếp tục dán mắt dò xét vào một vật nhỏ nào đó ngoài phố.

"Vậy thì," Newson tiếp tục, quay sang Farfrae với vẻ mặt thể hiện sự tán thành hoàn toàn, "chúng ta sẽ làm như thế. Và, ông Farfrae, vì ông đã lo quá nhiều việc, cả nơi ăn chốn ở nữa, thì tôi sẽ lo phần đồ uống, và sẽ lo liệu cả rượu rum và rượu schiedam—có lẽ chừng một tá bình là đủ chứ nhỉ?—vì nhiều khách khứa sẽ là phụ nữ, và có lẽ họ sẽ không uống mạnh đến mức tính trung bình cao đâu? Nhưng ông rành hơn tôi. Tôi đã lo liệu cho đàn ông và bạn thủy thủ bao nhiêu lần rồi, nhưng tôi vẫn ngây ngô như trẻ con, không biết bao nhiêu ly grog thì một phụ nữ, người không phải là người nghiện rượu, được mong đợi tiêu thụ tại những buổi lễ này?"

"Ồ, không đâu—chúng ta sẽ không cần nhiều thứ đó đâu—Ồ không!" Farfrae nói, lắc đầu với vẻ nghiêm trọng kinh hãi. "Ông cứ để tất cả cho tôi."

Khi họ đã bàn thêm một chút về những chi tiết đó, Newson ngả người ra sau ghế, mỉm cười suy tư nhìn lên trần nhà, và nói, "Ta chưa bao giờ kể với con, hay đã kể rồi nhỉ, ông Farfrae, về việc Henchard đã đánh lạc hướng ta hồi đó như thế nào không?"

Ông bày tỏ sự không biết về điều mà Thuyền trưởng ám chỉ.

"À, ta nghĩ là chưa. Ta nhớ là mình đã quyết tâm không kể, để không làm tổn hại danh tiếng của người ta. Nhưng giờ ông ấy đi rồi thì ta có thể kể cho con nghe. Chuyện là, ta đã đến Casterbridge chín hay mười tháng trước cái ngày tuần trước ta tìm ra con. Trước đó ta đã đến đây hai lần rồi. Lần đầu tiên ta đi ngang qua thị trấn trên đường về phía tây, không biết Elizabeth sống ở đây. Sau đó, nghe ở đâu đó—ta quên mất ở đâu rồi—rằng một người tên là Henchard từng làm thị trưởng ở đây, ta quay lại, và ghé nhà ông ấy một buổi sáng. Lão già khốn kiếp!—lão bảo Elizabeth-Jane đã chết từ nhiều năm trước."

Elizabeth giờ đây chú ý lắng nghe câu chuyện của ông.

"Giờ thì, ta chưa bao giờ nghĩ rằng gã đó lại lừa mình một vố đau thế," Newson tiếp tục. "Và, nếu con tin ta, ta đã bàng hoàng đến mức quay lại chiếc xe ngựa đã đưa ta đến, và bắt chuyến tiếp theo mà không ở lại thị trấn nửa giờ. Ha-ha!—đó là một trò đùa hay, và được thực hiện rất trót lọt, ta phải công nhận lão ta giỏi đấy!"

Elizabeth-Jane kinh ngạc trước thông tin đó. "Một trò đùa?—Ôi không!" cô kêu lên. "Vậy là cha ấy đã giữ cha lại, không cho gặp con, suốt những tháng đó, khi cha lẽ ra đã ở đây?"

Người cha thừa nhận đúng là như vậy.

"Ông ấy không nên làm thế!" Farfrae nói.

Elizabeth thở dài. "Con đã nói là sẽ không bao giờ quên ông ấy. Nhưng ôi! Con nghĩ bây giờ con nên quên ông ấy đi!"

Newson, giống như nhiều người lang thang và ở trọ giữa những con người xa lạ và những đạo đức xa lạ, đã không nhận ra sự nghiêm trọng trong tội ác của Henchard, mặc dù chính ông là người chịu thiệt thòi chính từ đó. Quả thực, khi cuộc tấn công nhắm vào kẻ vắng mặt ngày càng nghiêm trọng, ông bắt đầu bênh vực Henchard.

"Chà, suy cho cùng, ông ấy cũng đâu có nói tới mười lời," Newson biện hộ. "Và làm sao ông ấy biết được là ta lại khờ khạo đến mức tin lão chứ? Cũng lỗi tại ta một nửa, anh bạn tội nghiệp ạ!"

"Không," Elizabeth-Jane kiên quyết nói, trong sự thay đổi cảm xúc. "Ông ấy biết tính cha—cha luôn tin người như vậy; con đã nghe mẹ nói thế hàng trăm lần rồi—và ông ấy đã làm điều đó để làm hại cha. Sau khi tách con khỏi cha suốt năm năm trời bằng cách nhận là cha ruột của con, ông ấy không nên làm thế này."

Họ trò chuyện như vậy đấy; và không có ai đưa ra bất kỳ lời giảm nhẹ nào về sự dối trá của người vắng mặt trước mặt Elizabeth. Ngay cả khi Henchard có mặt ở đó, có lẽ ông cũng khó mà bào chữa, bởi ông chẳng hề coi trọng bản thân hay danh tiếng của mình chút nào.

"Thôi, thôi—đừng bận tâm nữa—chuyện đã qua rồi," Newson nói một cách tốt bụng. "Giờ, quay lại chuyện đám cưới này nào."