Một câu châm ngôn dù được lặp đi lặp lại từ thuở nhỏ nhưng chẳng mấy ai chú tâm cho đến khi trải nghiệm chín muồi bắt buộc họ phải tin, thì tòa nhà High-Place Hall này cũng vậy, giờ đây mới thực sự hiện ra trước mắt Elizabeth-Jane, dẫu rằng tai nàng đã nghe tên nó hàng trăm lần.
Suốt cả ngày hôm đó, tâm trí nàng chỉ quẩn quanh với người lạ mặt kia, với ngôi nhà đó, và cơ hội được sống ở đó của chính nàng. Đến buổi chiều, khi phải đi đóng vài hóa đơn trong thị trấn và mua sắm ít đồ, nàng mới biết rằng điều mà chính nàng vừa mới khám phá ra đã trở thành câu chuyện bàn tán phổ biến trên đường phố. High-Place Hall đang được sửa sang; một quý bà sắp dọn đến đó ở; tất cả người bán hàng đều biết chuyện, và đã sớm tính toán đến khả năng bà ấy sẽ trở thành khách hàng của họ.
Tuy nhiên, Elizabeth-Jane còn có thể bổ sung thêm một chi tiết cuối cùng vào mớ thông tin vừa mới mẻ đối với nàng. Nàng nói, người quý bà đó đã đến nơi ngay trong ngày hôm nay.
Khi đèn đường đã thắp sáng, và trời chưa đến nỗi tối mịt để che khuất những ống khói, gác mái, và mái nhà, Elizabeth, gần như mang tâm trạng của một kẻ si tình, nghĩ rằng mình muốn ngắm nhìn bên ngoài của High-Place Hall. Nàng đi dọc phố theo hướng đó.
Tòa nhà với mặt tiền và lan can màu xám là tư dinh duy nhất kiểu này nằm gần trung tâm thị trấn. Trước hết, nó mang dáng dấp của một dinh thự nông thôn—với những tổ chim trong ống khói, những góc ẩm ướt nơi nấm mọc, và bề mặt không bằng phẳng như vừa được đắp bởi chiếc bay của Mẹ Thiên nhiên. Vào ban đêm, hình bóng của người qua lại bị những ngọn đèn hắt lên những bức tường nhợt nhạt thành những cái bóng đen sì.
Tối nay, những cọng rơm vương vãi và những dấu hiệu khác cho thấy nơi đây đã ở trong tình trạng bừa bãi thường thấy khi có người thuê nhà mới. Ngôi nhà hoàn toàn bằng đá, là một ví dụ về sự uy nghiêm mà không quá đồ sộ. Nó không hẳn là quý tộc, càng không phải là quan trọng, tuy nhiên bất cứ người lạ hoắc kiểu cũ nào cũng sẽ tự nhiên thốt lên rằng "Dòng dõi xây nên nó, và Sự giàu sang tận hưởng nó", dù quan niệm của họ về những phụ kiện đó có mơ hồ đến đâu đi chăng nữa.
Thế nhưng, xét về khía cạnh tận hưởng nó thì người lạ đó đã lầm, bởi mãi đến tận tối nay, khi người quý bà mới tới, ngôi nhà này đã bỏ trống một hoặc hai năm, còn trước khoảng thời gian đó thì việc cho thuê cũng chẳng đều đặn. Lý do khiến nó không được ưa chuộng sớm đã lộ rõ. Một vài căn phòng nhìn ra chợ; và quang cảnh từ một ngôi nhà như vậy không được những người muốn thuê coi là mong muốn hay phù hợp.
Mắt Elizabeth hướng lên các phòng tầng trên và thấy ánh đèn ở đó. Rõ ràng quý bà kia đã tới. Ấn tượng mà người phụ nữ với phong thái tương đối sành sỏi này tạo ra trong tâm trí cô gái ham học hỏi kia sâu sắc đến mức nàng thích đứng dưới vòm cửa đối diện chỉ để nghĩ rằng người phụ nữ quyến rũ đang ở bên trong những bức tường đối mặt kia, và tự hỏi bà đang làm gì. Sự ngưỡng mộ của nàng dành cho kiến trúc mặt tiền đó hoàn toàn là vì người cư ngụ mà nó che chắn. Mặc dù nếu nói về khía cạnh đó thì bản thân kiến trúc cũng xứng đáng được ngưỡng mộ, hay ít nhất là nghiên cứu. Đó là kiến trúc kiểu Palladian, và giống như hầu hết kiến trúc được dựng lên sau thời đại Gothic, nó là một sự chắp vá hơn là một thiết kế. Nhưng tính hợp lý của nó khiến người ta phải ấn tượng. Nó không xa hoa, nhưng đủ sang trọng. Một nhận thức kịp thời về sự phù phiếm cuối cùng của kiến trúc nhân loại, cũng như những thứ khác của con người, đã ngăn cản sự dư thừa nghệ thuật.
Những người đàn ông vẫn còn đi ra đi vào với những bưu kiện và thùng hàng cho đến tận gần đây, khiến cho cánh cửa và sảnh bên trong trông giống như một lối đi công cộng. Elizabeth rảo bước qua cánh cửa mở trong ánh hoàng hôn, nhưng vì sợ hãi sự liều lĩnh của chính mình, nàng vội vã đi ra ngoài bằng một cánh cửa khác vẫn đang mở trên bức tường cao của sân sau. Nàng ngạc nhiên khi thấy mình đang ở trong một trong những con hẻm ít được sử dụng của thị trấn. Nhìn quanh cánh cửa vừa bước ra, dưới ánh sáng của ngọn đèn đơn độc gắn trong hẻm, nàng thấy nó có hình vòm và cổ kính—còn cổ hơn cả ngôi nhà. Cánh cửa được đính đinh tán, và viên đá đỉnh vòm là một chiếc mặt nạ. Ban đầu, chiếc mặt nạ có vẻ như đang cười cợt, điều này vẫn còn nhận ra được; nhưng nhiều thế hệ trẻ con ở Casterbridge đã ném đá vào mặt nạ, nhắm vào cái miệng mở rộng của nó; và những cú đập vào đó đã làm sứt mẻ môi và hàm như thể bị bệnh tật ăn mòn. Vẻ ngoài đó trông thật ghê rợn dưới ánh đèn lờ mờ đến nỗi nàng không chịu nổi mà phải nhìn đi chỗ khác—đặc điểm khó chịu đầu tiên trong chuyến thăm của nàng.
Vị trí của cánh cửa cổ quái và sự hiện diện kỳ lạ của chiếc mặt nạ cười cợt gợi lên một điều trên hết là gắn liền với lịch sử quá khứ của dinh thự—âm mưu. Bằng con hẻm này, người ta có thể đi đến mà không bị nhìn thấy từ đủ mọi nơi trong thị trấn—nhà hát cũ, cột buộc bò tót cũ, chọi gà cũ, cái hồ nơi những đứa trẻ vô danh từng biến mất. High-Place Hall chắc chắn có thể tự hào về những tiện ích của nó.
Nàng quay người định đi về nhà theo hướng gần nhất, đó là dọc theo con hẻm, nhưng nghe thấy tiếng bước chân đang tiến lại gần từ phía đó, và không muốn bị bắt gặp ở một nơi như vậy vào một lúc như thế này, nàng nhanh chóng rút lui. Vì không còn lối thoát nào khác, nàng đứng nấp sau một cái trụ gạch cho đến khi kẻ xâm nhập đi qua.
Nếu nàng quan sát thì chắc hẳn đã ngạc nhiên. Nàng sẽ thấy người bộ hành khi đi tới đã đi thẳng đến cánh cửa vòm: rằng khi ông ta dừng lại với bàn tay đặt trên chốt cửa, ánh đèn rơi trên gương mặt của Henchard.
Nhưng Elizabeth-Jane nép chặt vào góc nấp đến nỗi nàng chẳng nhận ra điều gì. Henchard bước vào, hoàn toàn không biết đến sự hiện diện của nàng cũng như nàng không biết danh tính của ông, rồi biến mất trong bóng tối. Elizabeth bước ra con hẻm lần thứ hai, và vội vã tìm đường về nhà.
Sự quở trách của Henchard, bằng cách gieo vào lòng nàng nỗi sợ hãi lo âu về việc làm bất cứ điều gì có thể bị coi là thiếu nữ tính, đã vận hành một cách kỳ lạ khiến họ không biết đến nhau vào một thời điểm quan trọng. Rất nhiều điều có thể đã xảy ra từ việc nhận ra nhau—ít nhất là một câu hỏi từ cả hai phía với cùng một hình thức: Ông ấy hoặc bà ấy có thể đang làm gì ở đó cơ chứ?
Henchard, dù công việc của ông tại nhà người phụ nữ đó là gì, đã về đến nhà mình chỉ vài phút sau Elizabeth-Jane. Dự định của nàng là sẽ đặt vấn đề rời khỏi mái nhà của ông vào tối nay; những sự kiện trong ngày đã thúc đẩy nàng hành động theo hướng đó. Nhưng việc thực hiện lại phụ thuộc vào tâm trạng của ông, và nàng lo lắng chờ đợi thái độ của ông đối với mình. Nàng nhận thấy nó đã thay đổi. Ông không còn tỏ ra giận dữ nữa; ông còn tỏ ra một điều gì đó tệ hơn. Sự thờ ơ tuyệt đối đã thay thế cho tính cáu bẳn; và sự lạnh lùng của ông đến mức nó khuyến khích nàng ra đi, còn hơn cả cơn nóng giận có thể làm được.
“Thưa cha, cha có phản đối việc con dọn đi nơi khác không?” nàng hỏi.
“Dọn đi! Không—hoàn toàn không. Con định đi đâu?”
Nàng nghĩ việc nói bất cứ điều gì về điểm đến của mình lúc này với một người ít quan tâm đến nàng là không đáng và không cần thiết. Rồi ông cũng sẽ sớm biết thôi. “Con đã nghe nói về một cơ hội để trở nên học thức và hoàn thiện hơn, và bớt nhàn rỗi,” nàng đáp, với chút do dự. “Một cơ hội có chỗ trong một gia đình nơi con có thể có những điều kiện để học tập, và nhìn thấy cuộc sống tao nhã.”
“Vậy thì hãy tận dụng tối đa cơ hội đó, nhân danh Chúa—nếu con không thể trở nên học thức ở nơi con đang ở.”
“Cha không phản đối ạ?”
“Phản đối—ta ư? Hô—không! Chẳng hề.” Sau một hồi tạm dừng, ông nói: “Nhưng con sẽ không đủ tiền cho kế hoạch thú vị này nếu không có sự giúp đỡ, con biết đấy chứ? Nếu con muốn, ta sẵn lòng chu cấp cho con một khoản tiền tiêu vặt, để con không bị ràng buộc phải sống bằng đồng lương chết đói mà những người tao nhã có khả năng trả cho con.”
Nàng cảm ơn ông vì lời đề nghị này.
“Việc này nên được thực hiện một cách tử tế,” ông nói thêm sau một thoáng dừng. “Một khoản niên kim nhỏ là điều ta muốn con có—để con độc lập với ta—và để ta có thể độc lập với con. Như vậy con có hài lòng không?”
“Chắc chắn rồi ạ.”
“Vậy ta sẽ lo liệu việc này ngay trong hôm nay.” Ông dường như cảm thấy nhẹ nhõm khi tống khứ được nàng bằng cách sắp xếp này, và về phần họ thì vấn đề đã được giải quyết. Bây giờ nàng chỉ đơn giản chờ đợi để gặp lại người quý bà kia.
Ngày và giờ đã đến; nhưng trời đổ mưa phùn. Elizabeth-Jane, giờ đây đã chuyển quỹ đạo từ một sự độc lập vui vẻ sang việc tự lực cánh sinh đầy gian khổ, nghĩ rằng thời tiết đủ tốt cho một vinh quang đã tàn phai như của nàng, nếu người bạn của nàng chịu đối mặt với nó—một điều còn nghi vấn. Nàng đi đến phòng để giày nơi đôi guốc gỗ của mình đã treo ở đó kể từ khi nàng đổi đời; lấy chúng xuống, đánh bóng lớp da bị mốc, và xỏ vào như đã từng làm trong những ngày xưa cũ. Được trang bị như vậy, cùng với áo choàng và ô, nàng lên đường đến điểm hẹn—dự định, nếu người quý bà không có ở đó, sẽ ghé qua ngôi nhà.
Một phía của nghĩa trang—phía đón gió—được che chắn bởi một bức tường bùn lợp tranh cổ kính có phần mái hiên nhô ra khoảng một hoặc hai feet. Phía sau bức tường là một sân ngô với kho thóc và nhà kho—nơi nàng đã gặp Farfrae nhiều tháng trước đó. Dưới phần mái tranh nhô ra, nàng thấy một dáng người. Người phụ nữ trẻ đã đến.
Sự hiện diện của bà xác thực một cách đặc biệt những hy vọng cao nhất của cô gái đến nỗi nàng gần như sợ hãi vận may của mình. Những ảo tưởng tìm thấy chỗ đứng trong cả những tâm trí mạnh mẽ nhất. Ở đây, trong một nghĩa trang cổ xưa như nền văn minh, trong thời tiết tồi tệ nhất, là một người phụ nữ xa lạ với những nét quyến rũ kỳ lạ chưa từng thấy ở nơi nào khác: có thể có chút ma quỷ nào đó quanh sự hiện diện của bà. Tuy nhiên, Elizabeth vẫn tiến về phía tháp nhà thờ, nơi trên đỉnh tháp, sợi dây treo cờ đập phành phạch trong gió; và rồi nàng đến bức tường.
Người phụ nữ có vẻ mặt tươi tắn trong làn mưa phùn khiến Elizabeth quên đi những ý nghĩ hão huyền của mình. “Chà,” người phụ nữ nói, một chút trắng của hàm răng lộ ra qua lớp khăn lông đen che mặt, “con đã quyết định chưa?”
“Vâng, hoàn toàn rồi ạ,” người kia đáp đầy háo hức.
“Cha con đồng ý chứ?”
“Vâng ạ.”
“Vậy thì đi thôi.”
“Khi nào ạ?”
“Ngay bây giờ—khi nào con muốn cũng được. Ta đã định gửi tin cho con đến nhà ta, nghĩ rằng có thể con không dám ra đây trong gió. Nhưng vì ta thích ra ngoài trời, ta nghĩ mình sẽ đến và gặp con trước.”
“Đó cũng là ý nghĩ của con.”
“Điều đó cho thấy chúng ta sẽ hòa hợp. Vậy hôm nay con đến được không? Nhà ta trống trải và ảm đạm quá nên ta muốn có một sinh vật sống ở đó.”
“Con nghĩ là con có thể,” cô gái đáp, suy nghĩ.
Những giọng nói bất chợt theo gió và mưa phùn bay tới từ phía bên kia bức tường. Có những từ như “bao tải”, “phần tư”, “đập lúa”, “sàng sẩy”, “phiên chợ thứ Bảy tới”, mỗi câu bị những cơn gió giật làm cho rời rạc như một khuôn mặt trong chiếc gương nứt. Cả hai người phụ nữ đều lắng nghe.
“Ai thế?” người phụ nữ hỏi.
“Một người là cha con. Ông ấy thuê sân và kho thóc đó.”
Người phụ nữ dường như quên mất công việc trước mắt để lắng nghe những thuật ngữ chuyên môn của ngành buôn bán ngũ cốc. Cuối cùng bà đột nhiên nói: “Con đã nói với ông ấy con định đi đâu chưa?”
“Chưa ạ.”
“Ồ—tại sao vậy?”
“Con nghĩ an toàn hơn khi đi trước đã—vì tính khí cha con rất thất thường.”
“Có lẽ con đúng đấy.... Ngoài ra, ta chưa bao giờ nói cho con biết tên ta. Ta là cô Templeman.... Họ đi chưa—ở phía bên kia ấy?”
“Chưa ạ. Họ chỉ mới đi lên kho thóc thôi.”
“Chà, ở đây bắt đầu ẩm ướt rồi. Ta sẽ đợi con hôm nay—tối nay, cứ nói là sáu giờ nhé.”
“Con nên đi lối nào ạ, thưa bà?”
“Lối chính—vòng qua cổng. Ta chưa thấy có lối nào khác.”
Elizabeth-Jane đã nghĩ đến cánh cửa trong con hẻm.
“Có lẽ, vì con chưa nói về nơi đến của mình, con cứ giữ im lặng về điều đó cho đến khi con dọn đi hẳn. Biết đâu ông ấy lại đổi ý thì sao?”
Elizabeth-Jane lắc đầu. “Sau khi cân nhắc, con không sợ điều đó,” nàng nói một cách buồn bã. “Ông ấy đã trở nên hoàn toàn lạnh nhạt với con.”
“Được rồi. Vậy sáu giờ nhé.”
Khi họ đã ra đến con đường rộng và chia tay, họ thấy bận rộn với việc giữ những chiếc ô cúi xuống trước gió. Tuy nhiên, người phụ nữ vẫn nhìn vào cổng sân ngô khi bà đi ngang qua, và dừng lại trên một chân trong giây lát. Nhưng chẳng có gì ở đó ngoài những đống rơm rạ, và kho thóc gù lưng phủ đầy rêu, cùng cái kho ngũ cốc vươn cao dựa vào tháp nhà thờ phía sau, nơi tiếng dây treo cờ đập vào cột vẫn tiếp tục vang lên.
Lúc này Henchard không hề nghi ngờ rằng hành động của Elizabeth-Jane lại nhanh chóng đến thế. Vì vậy, khi vừa trước sáu giờ, ông về đến nhà và thấy một chiếc xe ngựa từ quán King’s Arms ở cửa, và cô con gái riêng của mình, với tất cả túi xách và hộp đựng nhỏ, đang bước lên xe, ông đã vô cùng ngạc nhiên.
“Nhưng cha đã nói là con có thể đi mà, thưa cha?” nàng giải thích qua cửa sổ xe ngựa.
“Nói!—đúng là có nói. Nhưng ta tưởng con định đi tháng sau, hoặc năm sau. Quỷ tha ma bắt—con nhanh chân quá đấy! Vậy ra đây là cách con đối xử với ta sau tất cả những gì ta đã vất vả vì con sao?”
“Ôi cha! Sao cha có thể nói như vậy? Thật bất công cho con!” nàng nói một cách kiên quyết.
“Thôi, thôi, tùy con vậy,” ông đáp. Ông bước vào nhà, và thấy rằng tất cả đồ đạc của nàng vẫn chưa được mang xuống hết, liền đi lên phòng nàng để xem. Ông chưa bao giờ vào đó kể từ khi nàng ở. Những bằng chứng về sự chăm sóc, về những nỗ lực tự hoàn thiện của nàng hiện rõ khắp nơi, dưới dạng những cuốn sách, bản phác thảo, bản đồ, và những cách sắp xếp nhỏ tạo hiệu ứng trang nhã. Henchard chưa bao giờ biết đến những nỗ lực này. Ông nhìn chúng, đột ngột quay người lại, và đi xuống cửa.
“Nghe đây,” ông nói, với giọng khác hẳn—bây giờ ông không bao giờ gọi tên nàng nữa—“đừng đi khỏi đây. Có lẽ ta đã nói chuyện thô lỗ với con—nhưng ta đã vô cùng đau buồn vì con—có một điều gì đó đã gây ra chuyện đó.”
“Vì con ạ?” nàng nói, với vẻ quan tâm sâu sắc. “Con đã làm gì cơ chứ?”
“Ta không thể nói với con bây giờ. Nhưng nếu con ở lại, và tiếp tục sống như con gái của ta, ta sẽ kể cho con nghe mọi chuyện đúng lúc.”
Nhưng lời đề nghị đã đến muộn mười phút. Nàng đã ở trong xe ngựa—đã ở trong tưởng tượng tại nhà của người phụ nữ mà phong thái của bà có sức hấp dẫn như vậy đối với nàng. “Thưa cha,” nàng nói, cố gắng hết sức cân nhắc, “con nghĩ tốt nhất cho cả hai chúng ta là con nên đi bây giờ. Con không đi lâu đâu; con sẽ không ở xa đâu, và nếu cha cần con lắm, con có thể sớm quay lại.”
Ông gật đầu thật nhẹ, như để chấp nhận quyết định của nàng và không nói gì thêm. “Con nói con không đi xa. Địa chỉ của con là gì, phòng khi ta muốn viết thư cho con? Hay ta không được biết?”
“Ôi vâng—chắc chắn rồi ạ. Chỉ ở trong thị trấn thôi—High-Place Hall!”
“Ở đâu cơ?” Henchard hỏi, gương mặt ông bỗng lặng đi.
Nàng lặp lại những từ đó. Ông không cử động cũng không nói gì, và nàng vẫy tay chào ông thật thân thiện rồi ra hiệu cho người đánh xe đánh xe đi dọc phố.
