Giai đoạn tiếp theo trong việc Henchard dần bị thay thế trong trái tim Lucetta là một thử nghiệm khi Farfrae ghé thăm nàng với chút ít vẻ bồn chồn lộ rõ. Theo phép lịch sự thông thường, anh trò chuyện với cả cô Templeman lẫn bạn đồng hành của cô; nhưng thực tế, Elizabeth ngồi đó như một kẻ vô hình trong phòng. Donald dường như chẳng hề nhìn thấy cô, và chỉ đáp lại những nhận xét khôn ngoan của cô bằng những từ độc thoại cộc lốc, thờ ơ, trong khi ánh mắt và tâm trí anh hoàn toàn đặt lên người phụ nữ có khả năng phô diễn sự biến hóa khôn lường về các sắc thái, tâm trạng, quan điểm, và cả nguyên tắc, hơn hẳn Elizabeth. Lucetta đã cố kéo cô vào cuộc trò chuyện; nhưng cô vẫn cứ như một điểm thứ ba lạc lõng mà vòng tròn đó chẳng tài nào chạm tới được.

Con gái của Susan Henchard âm thầm chịu đựng nỗi đau lạnh lẽo từ sự ghẻ lạnh đó, giống như cô đã từng chịu đựng những điều tồi tệ hơn, và tìm cách rút lui khỏi căn phòng bất hòa kia ngay khi có thể mà không để ai nhận ra sự vắng mặt của mình. Chàng trai Scotland này dường như chẳng còn là Farfrae ngày nào từng khiêu vũ và tản bộ cùng cô trong sự cân bằng mong manh giữa tình yêu và tình bạn—thời kỳ trong lịch sử của một mối tình khi người ta có thể nói rằng nó chưa hề vướng bận chút nỗi đau nào.

Cô bình thản nhìn ra từ cửa sổ phòng ngủ, chiêm nghiệm về số phận của mình như thể nó được viết trên đỉnh tháp nhà thờ ngay gần đó. “Phải rồi,” cô thốt lên, đặt lòng bàn tay vỗ nhẹ lên bệ cửa sổ: “Anh ta chính là người đàn ông thứ hai trong câu chuyện mà cô ấy đã kể cho mình nghe!”

Trong suốt thời gian này, những tình cảm âm ỉ của Henchard dành cho Lucetta đã bị thổi bùng lên dữ dội bởi hoàn cảnh hiện tại. Anh nhận ra rằng người phụ nữ trẻ mà anh từng dành cho một chút thương cảm ấm áp—thứ cảm xúc vốn đã gần như nguội lạnh trong anh sau những suy ngẫm—giờ đây, khi khoác lên mình vẻ xa cách nhẹ nhàng và vẻ đẹp chín chắn hơn, lại chính là mẫu người khiến anh thấy mãn nguyện với cuộc đời. Ngày qua ngày, sự im lặng của nàng đã chứng minh cho anh thấy rằng việc giữ khoảng cách chẳng đem lại kết quả gì; vậy nên anh đã chịu thua và ghé thăm nàng một lần nữa, khi Elizabeth-Jane vắng nhà.

Anh bước qua căn phòng tiến về phía nàng với những bước chân nặng nề đầy gượng gạo, ánh mắt nồng nhiệt, mạnh mẽ của anh dán chặt vào nàng—so với cái nhìn khiêm nhường của Farfrae thì như mặt trời bên cạnh mặt trăng vậy—cùng với vẻ xuề xòa thường thấy, điều này vốn dĩ cũng chẳng có gì lạ. Thế nhưng, nàng dường như đã hoàn toàn thay đổi nhờ vào vị thế mới của mình, và khi nàng chìa tay ra đón anh trong tình bạn lạnh nhạt, anh bỗng trở nên rụt rè và ngồi xuống với cảm giác quyền uy sụt giảm rõ rệt. Anh chẳng hiểu gì về thời trang, nhưng cũng đủ để cảm thấy mình thật khiếm khuyết về ngoại hình so với người phụ nữ mà trước nay anh vẫn hằng mơ tưởng như thể đó là tài sản của riêng mình. Nàng nói vài câu khách sáo về việc anh đã chịu khó ghé qua. Điều này khiến anh lấy lại thăng bằng. Anh nhìn thẳng vào mặt nàng với vẻ kỳ lạ, nỗi e dè ban nãy biến mất.

“Này, tất nhiên là tôi phải ghé qua rồi, Lucetta,” anh nói. “Mấy lời vô nghĩa đó có ý gì chứ? Em biết là dù có muốn, tôi cũng chẳng thể nào làm khác được—ý tôi là, nếu tôi còn chút tử tế nào. Tôi đến đây để nói rằng tôi đã sẵn sàng, ngay khi các thủ tục cho phép, trao cho em danh phận của mình để đền đáp lòng tận tụy của em và những gì em đã đánh mất vì suy nghĩ quá ít cho bản thân mà lại quá nhiều cho tôi; để nói rằng em có thể chọn ngày hay tháng, với sự đồng thuận hoàn toàn của tôi, bất cứ khi nào em thấy là phù hợp: em biết mấy chuyện này rõ hơn tôi mà.”

“Còn quá sớm,” nàng nói, đầy né tránh.

“Ừ, ừ; tôi cho là vậy. Nhưng em biết không, Lucetta, ngay khi Susan tội nghiệp, người vợ bị đối xử bất công của tôi qua đời, và khi tôi không thể chịu nổi ý nghĩ tái hôn, tôi đã cảm thấy rằng sau tất cả những gì đã xảy ra giữa chúng ta, bổn phận của tôi là không được để bất kỳ sự trì hoãn không cần thiết nào xảy ra trước khi mọi thứ được dàn xếp ổn thỏa. Dù vậy, tôi không muốn vội vàng gọi cho em, bởi vì—chà, em có thể đoán được số tiền em mới nhận được làm tôi cảm thấy thế nào rồi đấy.” Giọng anh trầm xuống; anh ý thức được rằng trong căn phòng này, âm điệu và cử chỉ của mình mang một vẻ thô kệch không thấy ở ngoài đường phố. Anh nhìn quanh căn phòng với những tấm màn treo mới lạ và đồ đạc tinh xảo mà nàng đã tự bày biện xung quanh mình.

“Thề có chúa, tôi không biết đồ đạc thế này lại có thể mua được ở Casterbridge,” anh nói.

“Cũng chẳng mua được đâu,” nàng đáp. “Phải đợi thêm năm mươi năm văn minh nữa mới có thể có được ở thị trấn này. Phải dùng đến một cỗ xe kéo cùng bốn con ngựa mới chở được nó đến đây đấy.”

“Hừm. Trông như thể cô đang tiêu vào tiền vốn ấy nhỉ.”

“Ồ không, tôi không làm thế.”

“Thế thì tốt. Nhưng sự thật là, việc cô bày biện ra thế này khiến sự quan tâm của tôi hướng về cô trở nên hơi ngượng ngùng.”

“Tại sao?”

Câu trả lời thực ra không cần thiết, và anh cũng chẳng đưa ra câu nào. “Chà,” anh tiếp tục, “trên đời này không ai mà tôi muốn thấy được hưởng khối tài sản này hơn em, Lucetta, và chắc chắn không ai xứng đáng hơn em.” Anh quay sang nhìn nàng với vẻ ngưỡng mộ chúc mừng nồng nhiệt đến mức khiến nàng hơi co rúm lại, mặc dù nàng biết rõ anh đến thế nào.

“Tôi rất lấy làm cảm kích vì tất cả những điều đó,” nàng nói, với thái độ như đang đọc một nghi thức. Sự thiếu hụt cảm xúc đáp lại đã bị nhận ra, và Henchard lộ ngay vẻ chán nản—chẳng ai bộc lộ cảm xúc nhanh hơn anh.

“Cô có cảm kích hay không cũng chẳng sao cả. Dẫu những lời tôi nói có thể không bóng bẩy như những gì cô mới học được và mong đợi lần đầu tiên trong đời, nhưng chúng là thật lòng, thưa quý cô Lucetta.”

“Cách nói chuyện đó với tôi thật là khiếm nhã,” Lucetta bĩu môi, đôi mắt bùng lên vẻ giận dữ.

“Không hề!” Henchard gay gắt đáp. “Nhưng thôi, thôi, tôi không muốn cãi nhau với em. Tôi đến với một lời cầu hôn chân thành để bịt miệng những kẻ thù của em ở Jersey, và lẽ ra em phải thấy biết ơn mới đúng.”

“Sao anh có thể nói thế!” nàng đáp lại, nhanh chóng nổi đóa. “Biết rõ tội duy nhất của tôi là lỡ dại với tình yêu khờ dại của một cô gái dành cho anh mà quá ít quan tâm đến phép tắc, và rằng tôi vẫn luôn là người vô tội trong khi họ gọi tôi là kẻ có tội, anh không nên cay nghiệt như vậy! Tôi đã đủ đau khổ vào cái thời điểm tồi tệ đó, khi anh viết thư báo cho tôi biết vợ anh đã trở về và tôi bị đuổi đi, và nếu bây giờ tôi có chút độc lập, thì chắc chắn đó là đặc quyền mà tôi được hưởng!”

“Phải, đúng vậy,” anh nói. “Nhưng trong cuộc đời này, người ta đánh giá nhau không phải bởi thực tế, mà bởi vẻ bề ngoài; và vì vậy tôi nghĩ em nên chấp nhận lời cầu hôn của tôi—vì danh dự của chính em. Những điều người ta biết ở Jersey quê nhà em có thể sẽ lan đến đây.”

“Sao anh cứ nói mãi về Jersey thế! Tôi là người Anh!”

“Phải, phải. Chà, em nói gì về lời cầu hôn của tôi nào?”

Lần đầu tiên kể từ khi quen biết, Lucetta nắm thế chủ động; vậy mà nàng lại chần chừ. “Hiện tại cứ để mọi thứ như vậy đi,” nàng nói với chút bối rối. “Hãy đối xử với tôi như một người quen, và tôi cũng sẽ đối xử với anh như vậy. Thời gian sẽ—” Nàng ngừng lại; và anh không nói gì để lấp đầy khoảng lặng một lúc, vì chẳng có áp lực của mối quan hệ sơ giao nào bắt buộc họ phải trò chuyện nếu không muốn.

“Gió đang đổi chiều đấy phải không?” cuối cùng anh nói một cách gắt gỏng, gật đầu khẳng định suy nghĩ của chính mình.

Một dòng ánh nắng vàng rực phản chiếu tràn ngập căn phòng trong vài khoảnh khắc. Nó được tạo ra bởi sự đi ngang qua của một xe chở cỏ khô mới đóng kiện từ vùng quê, trên chiếc xe có đánh dấu tên của Farfrae. Bên cạnh đó, chính Farfrae đang cưỡi ngựa đi tới. Gương mặt Lucetta biến đổi—như gương mặt người phụ nữ khi người đàn ông mình yêu xuất hiện trước tầm mắt như một ảo ảnh.

Chỉ cần Henchard liếc mắt một cái, một cái nhìn từ cửa sổ, thì bí mật về sự xa cách của nàng đã bị lộ tẩy. Nhưng Henchard vì đang mải đăm đăm nhìn xuống để đánh giá giọng điệu của nàng nên đã không nhận ra vẻ ý thức nồng nhiệt trên khuôn mặt Lucetta.

“Tôi đã không nghĩ tới điều đó—tôi đã không nghĩ phụ nữ lại như thế!” lát sau anh nhấn mạnh, đứng dậy và tự trấn tĩnh để quay lại công việc; trong khi Lucetta quá lo lắng về việc đánh lạc hướng anh khỏi bất kỳ nghi ngờ nào về sự thật nên đã yêu cầu anh đừng vội đi. Nàng lấy cho anh mấy quả táo và nằng nặc đòi gọt vỏ cho anh.

Anh không nhận. “Không, không; thứ này không dành cho tôi,” anh nói một cách khô khan, rồi bước ra cửa. Khi đi ra, anh ngoái nhìn nàng.

“Cô đến sống ở Casterbridge hoàn toàn vì tôi,” anh nói. “Vậy mà giờ khi đã ở đây, cô lại không chịu nói gì về lời đề nghị của tôi!”

Anh vừa đi xuống cầu thang thì nàng đổ ập xuống ghế sô pha rồi lại bật dậy trong cơn tuyệt vọng. “Mình sẽ yêu anh ấy!” nàng thốt lên đầy say đắm; “còn về hắn—hắn nóng tính và nghiêm khắc, và sẽ là điên rồ nếu ràng buộc bản thân với hắn khi biết rõ điều đó. Mình sẽ không làm nô lệ cho quá khứ—mình sẽ yêu người mình chọn!”

Tuy nhiên, sau khi quyết định rời bỏ Henchard, người ta có thể cho rằng nàng đủ khả năng để nhắm tới một người cao hơn Farfrae. Nhưng Lucetta chẳng tính toán gì cả: nàng sợ những lời cay nghiệt từ những người mà nàng từng giao du trước đây; nàng không còn người thân nào cả; và với bản tính nhẹ nhàng bẩm sinh, nàng dễ dàng đón nhận những gì số phận ban tặng.

Elizabeth-Jane, quan sát vị thế của Lucetta giữa hai người tình từ góc nhìn trong sáng của một tâm hồn ngay thẳng, đã nhận ra rằng người cha, như cách cô vẫn gọi ông, và Donald Farfrae ngày càng say đắm người bạn của cô. Về phía Farfrae, đó là niềm đam mê tự nhiên của tuổi trẻ. Về phía Henchard, đó là sự ham muốn được kích thích một cách khiên cưỡng của tuổi xế chiều.

Nỗi đau cô trải qua từ sự thờ ơ gần như tuyệt đối đối với sự hiện diện của cô mà cả hai người họ thể hiện, đôi khi vơi đi phần nào nhờ cảm nhận được sự hài hước trong đó. Khi Lucetta bị đâm vào ngón tay, họ lo lắng như thể nàng sắp chết; khi chính cô bị ốm nặng hay gặp nguy hiểm, họ chỉ thốt ra một lời đồng cảm sáo rỗng khi nghe tin, rồi quên bẵng đi ngay lập tức. Nhưng, đối với Henchard, nhận thức này của cô cũng gây cho cô nỗi đau buồn của một người con; cô không thể không tự hỏi mình đã làm gì để bị bỏ rơi như vậy, sau những lời quan tâm mà ông đã từng thốt ra. Đối với Farfrae, cô nghĩ, sau khi suy ngẫm chân thành, đó là điều hoàn toàn tự nhiên. Cô là gì so với Lucetta?—chỉ như một trong những “vẻ đẹp tầm thường của bóng đêm,” khi ánh trăng đã lên cao trên bầu trời.

Cô đã học được bài học về sự từ bỏ, và đã quá quen thuộc với sự đổ vỡ của những ước muốn mỗi ngày cũng giống như sự lặn xuống hằng ngày của mặt trời. Nếu cuộc đời trần thế đã dạy cô ít triết lý sách vở thì ít nhất nó cũng đã rèn luyện cô rất kỹ về điều này. Tuy nhiên, trải nghiệm của cô không bao gồm một chuỗi những nỗi thất vọng thuần túy mà là một chuỗi những sự thay thế. Liên tục xảy ra việc những gì cô mong muốn không được ban cho, và những gì được ban cho thì cô lại chẳng mong muốn. Vì vậy, cô nhìn những ngày đã qua khi Donald từng là người tình thầm lặng của mình với thái độ gần như bình thản, và tự hỏi liệu Thiên đàng có thể gửi đến cho cô điều gì không mong đợi để thay thế anh hay không.