Tình hình lúc đó đang diễn ra như thế thì các công việc thường nhật của Casterbridge bị gián đoạn bởi một sự kiện trọng đại, tầm ảnh hưởng của nó lan tới tận tầng lớp xã hội thấp kém nhất nơi đây, khuấy động chiều sâu xã hội đồng thời với những công tác chuẩn bị cho vụ “skimmington”. Đó là một trong những sự kiện gây náo động khiến một thị trấn tỉnh lẻ phải ghi nhớ mãi, cũng giống như một mùa hè ấm áp để lại vết vân vĩnh viễn trên thân cây vào đúng năm ấy.

Một Nhân Vật Hoàng Gia sắp sửa đi ngang qua thị trấn trên hành trình tiến xa hơn về phía tây, để khánh thành một công trình kỹ thuật đồ sộ ở vùng đó. Ngài đã đồng ý dừng chân khoảng nửa giờ hoặc lâu hơn một chút tại thị trấn, và tiếp nhận một bài diễn văn từ hội đồng Casterbridge – nơi, với tư cách là một trung tâm tiêu biểu của nghề nông, muốn bày tỏ lòng biết ơn về những đóng góp to lớn mà ngài đã dành cho khoa học nông nghiệp và kinh tế, thông qua việc nhiệt thành thúc đẩy các kế hoạch nhằm đưa nghệ thuật làm nông lên một nền tảng khoa học hơn.

Hoàng gia đã không xuất hiện ở Casterbridge kể từ thời Vua George đệ tam, và khi đó cũng chỉ là thoáng qua dưới ánh nến trong vài phút, khi vị quân vương nọ, trong một chuyến hành trình ban đêm, đã dừng lại để đổi ngựa tại khách sạn King’s Arms. Do đó, cư dân ở đây quyết định tổ chức một lễ hội linh đình, hoành tráng cho dịp hiếm có này. Quả thật, nửa giờ dừng chân không phải là dài; nhưng nếu khéo léo sắp xếp các hoạt động, nhất là khi thời tiết ủng hộ, thì biết bao việc có thể được thực hiện trong khoảng thời gian đó.

Bài diễn văn được chuẩn bị trên giấy da bởi một nghệ nhân có tài về viết chữ trang trí, và được vẽ tô bằng những loại lá vàng cùng màu sắc tốt nhất mà người thợ sơn biển hiệu có trong cửa tiệm. Hội đồng đã họp vào thứ Ba trước ngày đã định để sắp xếp chi tiết các thủ tục. Trong lúc họ đang ngồi bàn thảo, cánh cửa Phòng Hội đồng mở sẵn, họ nghe thấy tiếng bước chân nặng nề vang lên cầu thang. Tiếng bước chân tiến dọc theo hành lang, và Henchard bước vào phòng, khoác trên mình bộ quần áo sờn rách, chính là bộ quần áo ông từng mặc trong những ngày tháng sơ khai khi còn ngồi giữa họ.

“Tôi có một linh cảm,” ông nói, tiến về phía bàn và đặt tay lên tấm vải phủ màu xanh lá, “rằng tôi muốn cùng các vị tham gia vào buổi đón tiếp vị khách lẫy lừng của chúng ta. Tôi cho là mình có thể đi cùng những người còn lại chứ?”

Những ánh mắt bối rối được trao đổi giữa các thành viên Hội đồng, và Grower gần như nhai nát đầu cây bút lông của mình, ông ta gặm nó dữ dội trong lúc im lặng bao trùm. Farfrae, vị Thị trưởng trẻ tuổi, người nhờ chức vụ của mình mà được ngồi trên chiếc ghế lớn, theo bản năng hiểu được ý tứ của cuộc họp, và với tư cách là người phát ngôn, buộc phải lên tiếng, dù anh sẽ rất vui nếu trách nhiệm này rơi vào người khác.

“Tôi khó mà thấy điều đó là phù hợp, ông Henchard,” anh nói. “Hội đồng là Hội đồng, và vì ông không còn là một thành viên của tổ chức nữa, nên sẽ có sự bất hợp lệ trong thủ tục. Nếu có ông, vậy tại sao lại không có những người khác?”

“Tôi có một lý do đặc biệt để muốn hỗ trợ trong buổi lễ.”

Farfrae nhìn quanh. “Tôi nghĩ mình đã bày tỏ cảm nghĩ của Hội đồng rồi,” anh nói.

“Đúng vậy, đúng vậy,” tiếng đáp lại từ Bác sĩ Bath, Luật sư Long, Nghị viên Tubber, và vài người khác.

“Vậy là tôi không được phép làm bất cứ điều gì liên quan đến nó trên cương vị chính thức sao?”

“Tôi e là vậy; chuyện đó hoàn toàn không thể được. Nhưng tất nhiên ông có thể xem các hoạt động một cách thoải mái, dù chúng diễn ra thế nào đi chăng nữa, cũng giống như những khán giả khác vậy.”

Henchard không đáp lại lời đề nghị hiển nhiên đó, và quay gót bỏ đi.

Đó chỉ là một ý thích thoáng qua của ông, nhưng sự phản đối đã kết tinh nó thành một quyết tâm. “Tôi sẽ chào đón Hoàng thân, nếu không thì chẳng ai làm cả!” ông đi rêu rao khắp nơi. “Tôi sẽ không để bị Farfrae hay bất kỳ kẻ nào khác trong đám người tầm thường đó coi thường! Rồi các người sẽ thấy.”

Buổi sáng trọng đại ấy trời trong xanh, mặt trời rực rỡ đối diện với những người dân đang sớm ngóng ra cửa sổ, và tất cả đều nhận thấy (vì họ vốn am hiểu về thời tiết) rằng cái nắng ấm này sẽ kéo dài. Khách khứa bắt đầu đổ về từ các dinh thự trong quận, các ngôi làng, những bụi cây xa xôi, và những vùng đất cao hẻo lánh – những người ở vùng cao đi ủng bôi dầu và đội mũ che nắng – để xem buổi đón tiếp, hoặc nếu không xem được thì ít nhất cũng được đứng gần đó. Hầu như không có người thợ nào trong thị trấn mà không khoác lên mình chiếc áo sơ mi sạch sẽ. Solomon Longways, Christopher Coney, Buzzford, và phần còn lại của nhóm đó, thể hiện sự hưởng ứng của họ bằng cách đẩy giờ uống rượu quen thuộc lúc mười một giờ lên mười giờ rưỡi; kết quả là trong vài ngày sau đó, họ gặp khó khăn khi muốn quay lại giờ giấc bình thường.

Henchard đã quyết định không làm việc ngày hôm đó. Ông tự khích lệ bản thân vào buổi sáng bằng một ly rượu rum, và khi đi dọc con phố thì gặp Elizabeth-Jane, người mà ông đã không gặp suốt một tuần qua. “Thật may mắn,” ông nói với cô, “hai mươi mốt năm của ta đã kết thúc trước khi chuyện này xảy ra, nếu không thì ta sẽ chẳng bao giờ có đủ can đảm để thực hiện nó.”

“Thực hiện cái gì cơ?” cô hỏi, đầy lo lắng.

“Sự chào đón mà ta sắp dành cho vị khách Hoàng gia của chúng ta đây.”

Cô thấy bối rối. “Chúng ta đi xem cùng nhau không?” cô nói.

“Xem sao! Ta còn việc khác phải làm. Con cứ đi xem đi. Nó sẽ đáng xem đấy!”

Cô không thể làm gì để làm rõ điều này, và khoác lên mình bộ đồ đẹp với một trái tim nặng trĩu. Khi thời gian đã định đến gần, cô lại thấy cha dượng mình. Cô tưởng ông định đến quán Three Mariners; nhưng không, ông chen qua đám đông náo nhiệt để đến tiệm của Woolfrey, người thợ may. Cô đứng chờ trong đám đông bên ngoài.

Vài phút sau ông bước ra, khiến cô ngạc nhiên khi thấy ông đeo một chiếc huy hiệu hoa hồng rực rỡ, và đáng ngạc nhiên hơn nữa, trên tay ông cầm một lá cờ được làm một cách thô sơ, tạo thành bằng cách đính một trong những lá cờ Union Jack nhỏ - thứ xuất hiện đầy rẫy trong thị trấn hôm nay - vào đầu một cây gậy gỗ—có lẽ là cái trục cuốn từ một cuộn vải calico. Henchard cuộn lá cờ lại ngay trên bậc cửa, kẹp vào dưới nách rồi đi dọc con phố.

Đột nhiên những người cao hơn trong đám đông quay đầu lại, còn những người thấp hơn thì nhón chân lên. Có tin rằng đoàn tùy tùng Hoàng gia đang đến gần. Tuyến đường sắt lúc này đã vươn một cánh tay về phía Casterbridge, nhưng vẫn chưa tới nơi, còn cách vài dặm; vì thế mà khoảng cách còn lại, cũng như phần còn lại của chặng hành trình, phải được di chuyển bằng đường bộ theo cách cũ. Mọi người vì thế mà chờ đợi—các gia đình quyền quý trong xe ngựa, còn đám đông bình dân thì đứng dưới đất—và dõi theo con đường cao tốc London trải dài xa tít tắp, trong tiếng chuông ngân vang và tiếng xì xào bàn tán.

Từ phía sau, Elizabeth-Jane theo dõi khung cảnh. Một vài chỗ ngồi đã được sắp xếp để các quý bà có thể chứng kiến buổi lễ, và hàng ghế đầu hiện đang có Lucetta, vợ của Thị trưởng, ngồi đó. Trên con đường dưới tầm mắt cô là Henchard. Cô trông thật tươi tắn và xinh đẹp đến mức, dường như, ông đang trải qua khoảnh khắc yếu lòng khi mong muốn được cô chú ý. Nhưng ông chẳng hề cuốn hút trong mắt phụ nữ, vốn thường bị chi phối rất nhiều bởi vẻ bề ngoài. Ông không chỉ là một người làm thuê, không thể xuất hiện chỉn chu như trước đây, mà còn khinh thường việc chải chuốt dù ông có thể làm vậy. Tất cả mọi người, từ Thị trưởng đến người phụ nữ giặt ủi, đều tỏa sáng trong bộ trang phục mới tùy theo điều kiện; nhưng Henchard thì một mực giữ lại bộ quần áo sờn cũ và bạc màu của những năm tháng đã qua.

Vì thế, ôi chao, chuyện này đã xảy ra: ánh mắt Lucetta lướt qua ông sang bên này rồi bên kia mà không dừng lại ở gương mặt ông—điều mà ánh mắt những người phụ nữ ăn mặc lộng lẫy thường làm quá thường xuyên trong những dịp như thế này. Thái độ của cô thể hiện rõ ràng rằng cô không muốn quen biết ông ở nơi công cộng nữa.

Nhưng cô không bao giờ chán nhìn Donald, khi anh đứng trò chuyện đầy hoạt bát với bạn bè cách đó vài mét, đeo quanh cổ trẻ trung chiếc dây chuyền vàng chính thức với những mắt xích vuông lớn, giống như sợi dây đeo quanh cổ con kỳ lân trên huy hiệu Hoàng gia. Mỗi cảm xúc nhỏ nhất mà chồng cô thể hiện khi trò chuyện đều phản chiếu trên khuôn mặt và đôi môi cô, chúng cử động khẽ khàng theo anh. Cô đang sống cuộc đời của anh chứ không phải của chính mình, và ngày hôm đó, cô chẳng quan tâm đến hoàn cảnh của bất kỳ ai ngoài Farfrae.

Cuối cùng, một người đứng ở khúc cua xa nhất của con đường cái, chính là cây cầu thứ hai đã được nhắc đến, đưa ra tín hiệu, và Hội đồng trong bộ lễ phục tiến từ phía trước Tòa thị chính đến cổng vòm được dựng ở lối vào thị trấn. Những cỗ xe chở vị khách Hoàng gia và tùy tùng đến nơi trong một đám mây bụi, một đoàn rước được hình thành, và tất cả cùng tiến về Tòa thị chính với tốc độ đi bộ.

Chỗ này là trung tâm của sự chú ý. Có vài mét đất trống sạch sẽ phía trước cỗ xe Hoàng gia, đã được rải cát; và vào khoảng trống này, một người đàn ông bước vào trước khi bất cứ ai có thể ngăn cản. Đó là Henchard. Ông đã mở lá cờ tự chế của mình ra, tháo mũ và lảo đảo bước đến bên cạnh chiếc xe đang chậm lại, vẫy lá cờ Union Jack qua lại bằng tay trái trong khi tay phải niềm nở đưa ra với Vị Khách Lẫy Lừng.

Tất cả các quý bà đều nín thở nói: “Ôi, nhìn kìa!” và Lucetta suýt ngất xỉu. Elizabeth-Jane nhìn qua vai những người phía trước, thấy cảnh đó thì sợ hãi; nhưng rồi sự quan tâm của cô đối với cảnh tượng như một hiện tượng lạ kỳ đã lấn át nỗi sợ.

Farfrae, với quyền hạn của Thị trưởng, lập tức ứng biến. Anh túm lấy vai Henchard, kéo ông lại, và bảo ông cút đi một cách thô bạo. Ánh mắt Henchard chạm vào mắt anh, và Farfrae nhận thấy tia sáng dữ dội trong đó bất chấp sự phấn khích và tức giận của ông. Trong một khoảnh khắc, Henchard đứng cứng đờ; rồi vì một thôi thúc không thể giải thích được, ông nhượng bộ và lùi lại. Farfrae liếc nhìn lên khán đài dành cho các quý bà và thấy má của "nàng Calphurnia" của mình tái nhợt.

“Sao—đó chẳng phải người đỡ đầu cũ của chồng cô sao!” bà Blowbody, một quý bà trong vùng ngồi cạnh Lucetta, nói.

“Người đỡ đầu!” vợ của Donald nói với vẻ phẫn nộ nhanh chóng.

“Cô nói người đàn ông đó là người quen của ông Farfrae sao?” bà Bath, vợ bác sĩ, một người mới đến thị trấn nhờ cuộc hôn nhân gần đây với bác sĩ, quan sát.

“Ông ta làm việc cho chồng tôi,” Lucetta nói.

“Ồ—chỉ vậy thôi sao? Họ đã nói với tôi rằng chính nhờ ông ta mà chồng cô mới có chỗ đứng ở Casterbridge lần đầu tiên. Người ta sao mà hay thêu dệt chuyện thế!”

“Họ quả là vậy. Hoàn toàn không phải thế. Tài năng của Donald đã đủ giúp anh ấy có chỗ đứng ở bất cứ đâu mà chẳng cần ai giúp đỡ! Anh ấy vẫn sẽ như vậy ngay cả khi không có Henchard trên đời này!”

Một phần vì Lucetta không biết những tình tiết về sự xuất hiện của Donald nên cô mới nói như vậy, một phần vì cảm giác rằng dường như ai cũng chực chờ để coi thường cô vào thời khắc huy hoàng này. Sự việc chỉ diễn ra trong vài khoảnh khắc, nhưng tất nhiên đã bị Nhân Vật Hoàng Gia chứng kiến, tuy nhiên, với sự khéo léo dày dạn kinh nghiệm, ngài giả vờ như không nhận thấy bất cứ điều gì bất thường. Ngài xuống xe, Thị trưởng tiến lên, bài diễn văn được đọc; Vị Khách Lẫy Lừng trả lời, sau đó nói vài lời với Farfrae, và bắt tay Lucetta với tư cách là vợ Thị trưởng. Buổi lễ chỉ diễn ra trong vài phút, và những cỗ xe lăn bánh ầm ầm như những cỗ xe của Pharaoh xuống phố Corn và đi ra con đường Budmouth, tiếp tục hành trình về phía bờ biển.

Trong đám đông đứng có Coney, Buzzford và Longways. “Có sự khác biệt giữa ông ta bây giờ và hồi ông ta hát ở quán Dree Mariners,” người thứ nhất nói. “Thật kỳ diệu làm sao ông ta có thể khiến một quý cô thuộc tầng lớp của cô ấy chịu ‘chung chăn gối’ với mình nhanh đến vậy.”

“Đúng vậy. Thế mà người ta lại tôn thờ quần áo đẹp làm sao! Giờ thì có một người phụ nữ trông xinh đẹp hơn cô ta mà chẳng ai thèm ngó ngàng tới, chỉ vì cô ta có họ hàng với cái gã Henchard hợm hĩnh đó.”

“Tôi có thể tôn thờ cô đấy, Buzz, vì câu nói đó,” Nance Mockridge nhận xét. “Tôi rất thích nhìn cảnh những chiếc nến Giáng sinh bị tước bỏ lớp trang trí. Bản thân tôi không đủ khả năng đóng vai kẻ phản diện, nếu không tôi đã bỏ hết tiền lẻ của mình ra để xem quý cô đó bị bẽ mặt... Và có lẽ tôi sẽ sớm được thấy thôi,” bà nói thêm một cách đầy ẩn ý.

“Đó không phải là một đam mê cao đẹp để một người đàn bà giữ trong lòng,” Longways nói.

Nance không trả lời, nhưng ai cũng hiểu bà ta muốn nói gì. Những ý tưởng được lan truyền từ việc đọc những lá thư của Lucetta tại quán Peter’s Finger đã ngưng tụ thành một vụ bê bối, đang lan rộng như một làn sương mù độc hại qua ngõ Mixen, và từ đó lên những con phố phía sau của Casterbridge.

Đám đông hỗn tạp những kẻ nhàn rỗi quen biết nhau hiện giờ tách ra thành hai nhóm bởi một quá trình chọn lọc tự nhiên, những người lui tới quán Peter’s Finger đi về hướng ngõ Mixen, nơi hầu hết họ sinh sống, trong khi Coney, Buzzford, Longways và những người cùng nhóm vẫn ở lại trên phố.

“Các người biết chuyện gì đang nhen nhóm dưới đó chứ, tôi đoán vậy?” Buzzford nói một cách bí ẩn với những người khác.

Coney nhìn ông ta. “Không phải là trò diễu hành bôi nhọ (skimmity-ride) chứ?”

Buzzford gật đầu.

“Tôi có nghi ngờ về việc liệu nó có được thực hiện không,” Longways nói. “Nếu họ đang lên kế hoạch thì họ giữ kín lắm.”

“Dù sao thì tôi cũng nghe nói họ đã nghĩ đến chuyện đó từ hai tuần trước rồi.”

“Nếu tôi chắc chắn về nó, tôi sẽ đi báo cáo,” Longways nhấn mạnh. “Đó là một trò đùa quá thô bạo, và dễ gây bạo loạn trong thị trấn. Chúng ta biết rằng người đàn ông Scotland đó là người đàng hoàng, và quý bà của anh ta cũng là một người phụ nữ đàng hoàng từ khi đến đây, và nếu có điều gì đó không hay về cô ta trước đây, thì đó là chuyện của họ, không phải của chúng ta.”

Coney suy ngẫm. Farfrae vẫn được cộng đồng yêu mến; nhưng phải thừa nhận rằng, với tư cách là Thị trưởng và người có tiền, bận rộn với công việc và tham vọng, anh đã mất đi trong mắt những cư dân nghèo khó một phần sức quyến rũ kỳ diệu mà anh từng có đối với họ như một chàng trai trẻ vô tư, không một xu dính túi, người hát những bài ca dễ dàng như những chú chim trên cành cây. Do đó, sự lo lắng để bảo vệ anh khỏi sự phiền toái không còn thể hiện sự nhiệt tình như những ngày trước đây.

“Giả sử chúng ta tìm hiểu về nó đi, Christopher,” Longways tiếp tục; “và nếu chúng ta thấy thực sự có chuyện đó, hãy gửi thư cho những người liên quan nhất, và khuyên họ nên tránh đi chỗ khác?”

Phương án này được quyết định, và nhóm người giải tán, Buzzford nói với Coney, “Đi thôi, người bạn cổ kính của tôi; hãy đi tiếp nào. Ở đây chẳng còn gì để xem nữa đâu.”

Những người có thiện chí này hẳn sẽ ngạc nhiên nếu họ biết âm mưu trêu chọc to tát đó thực sự đã chín muồi đến mức nào. “Phải, tối nay,” Jopp đã nói với nhóm người ở quán Peter’s Finger tại góc ngõ Mixen. “Để kết thúc chuyến thăm Hoàng gia, cú đánh sẽ càng thêm phần đích đáng vì sự thăng tiến to lớn của họ ngày hôm nay.”

Đối với hắn, ít nhất thì đó không phải là một trò đùa, mà là một sự trả đũa.