Nhiều năm sau, khi tôi nhớ lại chuyện cũ này, vẫn không khỏi cảm thấy sự chấn động khó diễn tả bằng lời. Tôi ngồi trước máy tính suy nghĩ rất lâu cũng không tìm ra từ ngữ nào thích hợp để hình dung sự chấn động ấy, chỉ có thể dùng "sét đánh ngang tai"—một thành ngữ mà bình thường khi sáng tác tiểu thuyết tôi không thích dùng vì đã bị quá nhiều người lạm dụng—vị đại ca công nghiệp quân sự từng lái xe chở tôi đi bắn thỏ chạy loạn khắp núi non lại chính là vị chỉ huy trưởng cao nhất của đơn vị cực kỳ nhức đầu này, tôi cách nào cũng không thể đồng nhất hai hình ảnh đó làm một. Mẫu thuẫn ấy khiến tôi phải đọc thêm vài cuốn sách nữa, mới hiểu được ý nghĩa phức tạp của hai từ "nhân tính".

Nếu bạn là đại đội trưởng Đại đội Đặc chiến Lang Nha của quân khu, binh lính gặp bạn đều phải đứng nghiêm chào: Thủ trưởng khỏe! Vì nhân dân phục vụ! Sĩ quan cấp dưới gặp bạn đều phải đứng nghiêm chào: Đại đội trưởng Hà khỏe! Trung đội 1 huấn luyện bình thường, mọi thứ đều ổn định, không xảy ra tai nạn huấn luyện, súng đạn được bảo quản tốt, trang thiết bị được bảo dưỡng tốt! Trung đội 2 cũng mọi thứ đều ổn định, không xảy ra tai nạn huấn luyện... Sĩ quan cấp bằng với bạn gặp nhau đều cười ha hả: Lão Hà ăn cơm chưa? Chưa ăn thì qua nhà tôi ăn đi, vợ cậu hoặc em dâu cậu làm mấy món đấy! Chúng ta ngồi lại với nhau một lát! Kết quả vừa đi đến nơi là: Lão Hà, tôi thấy trung đội trưởng trung đội 3 không tệ, lần này định đề bạt lên phó tham mưu trưởng, chúng ta phải dốc sức giúp cậu ta một tay! Cậu xem công việc thủ trưởng của bộ này với bộ kia trong quân khu chúng ta phải làm thế nào? Cậu là người cũ, cậu quen thuộc, hãy hiến kế nhiều vào...

Thủ trưởng cấp trên gặp bạn đều là: Lão Hà dạo này thế nào rồi? Đơn vị có khó khăn gì mới không? Á chà chà, thiếu kinh phí à? Chúng ta mở hội nghị nghiên cứu xem giải quyết thế nào chứ bây giờ khó khăn lắm! Toàn quân đang thắt lưng buộc bụng chi tiêu để làm trang thiết bị công nghệ cao, đều khó cả! Nhưng đại đội các cậu sẽ được ưu tiên xem xét, chỉ là phải cho chúng ta chút thời gian nhé...

Hoặc là thủ trưởng cấp trên, hoặc là: Tôi nói cậu cái đồng chí này sao thế hả? Đã nói là chúng ta hiện có rất nhiều khó khăn, chúng ta phải ưu tiên xem xét việc cải biên công nghệ cao của sư đoàn này, sư đoàn nọ với sư đoàn kia, hoặc là vấn đề nan giải lâu năm về khu nhà gia đình của đại đội hàng không lục quân thuộc tập đoàn quân nào đó, v.v., đủ thứ linh tinh lang tang, kinh phí huấn luyện của đại đội các cậu cứ xếp hàng đợi đấy đã nhé...

Vị bộ trưởng quản lý tiền nong của quân khu thì nói: Lão Hà, chẳng phải các cậu bảo năm sau sẽ xây xong tòa nhà cho tân binh đấy sao? Năm nay cậu đòi xây thì nguồn vốn eo hẹp lắm! Chi phí xây dựng đó cứ nợ lại đã, năm sau chúng ta tìm cách! Kết quả năm sau lại là: Á chà chà, vẫn eo hẹp lắm!... Rồi thì bởi vì các cậu có súng mới, một đám thủ trưởng cùng gia quyến, bạn bè của các bộ phận khác nhau trong quân khu, thậm chí cả bạn bè của gia quyến người nhà cũng đến bãi bắn để bắn thử, cậu cho họ bắn hay không? Cho bắn chứ, sao có thể không cho bắn, chẳng lẽ cậu không muốn nhờ vả việc gì nữa à? Thế là cứ thế mà nã, súng trường 95 hoàn toàn mới vừa cầm lấy là mặc sức nã liên thanh, một phát 30 viên, một phát 30 viên, cán bộ và chiến sĩ cấp cơ sở nhìn mà đau lòng không chịu nổi—đó là súng đấy, là sinh mạng của người chiến sĩ! Cậu với tư cách là người chỉ huy quân sự của đơn vị này, nhìn mà lòng không đau xót sao?...

Lại còn thế này nữa, trong đại đội cậu nhấn mạnh việc kiêng rượu, nhưng còn khi cậu đi ra ngoài thì sao? Đừng nói là đi quân khu họp hành thế này thế nọ, trước mặt thủ trưởng, cậu dám nói là không uống không? Ngay cả chỉ huy của các đơn vị anh em ngang cấp, cậu dám nói là không uống không?—Còn lãnh đạo và cán bộ địa phương thì sao? Cậu có uống không? Cậu có mời không? Đừng thấy đại đội đặc chủng của cậu mang tiếng là tinh nhuệ, mang tiếng là lưỡi dao nhọn, là chiếc răng nanh sắc bén của con sói xám, nhưng người nhà cán bộ của cậu có theo quân không? Hộ khẩu và công việc sau khi theo quân giải quyết thế nào? Vào các dịp lễ tết, cậu thật sự không đi mời cơm uống rượu mấy vị chóp bu của những đơn vị như Ủy ban thành phố, Ủy ban quận, Cục Lao động, Cục Công thương, Cục Công an à? Khi họ nói muốn bắn vài phát súng trường 95, súng ngắn 92, cậu có thể không cho bắn không? Kết quả là mỗi lần đến là một đoàn đại biểu, mỗi lần đến là một đoàn đại biểu, "cộp cộp cộp" nã sạch súng của cậu, trong lòng cậu có cảm giác gì? Con cái cán bộ của cậu có đi học không? Cậu không mời lãnh đạo trường tiểu học và trường trung học trọng điểm gần đó uống rượu thì có được không? Họ muốn bắn súng trường kiểu mới, súng ngắn kiểu mới, cậu dám không đồng ý à? Đến thì lại là nã, mặc sức bắn liên thanh, cậu còn phải trân trân nhìn đạn vơi đi, trong lòng đau xót không chịu nổi, thầm nghĩ lô súng này vận chuyển về đây còn chưa được một năm đâu!...

Rồi còn rất nhiều yêu cầu mà cậu không có cách nào từ chối, tỷ như học sinh huấn luyện quân sự bắt đại đội đặc chủng của cậu cử người, toàn là tinh hoa trinh sát đã tốn biết bao nhiêu tâm sức mới chọn ra được, lại phải đi dạy học sinh tiểu học, học sinh trung học đi đều bước, đứng nghiêm—đây không phải là lãng phí tài nguyên thì là gì—chuyện huấn luyện học sinh thế này tôi đã từng làm qua rồi. Cậu nên nhìn nhận những điều này thế nào đây?...

Nếu bạn là đại đội trưởng Đại đội Đặc chiến "Lang Nha", tâm trạng của bạn mỗi ngày là gì?

Nếu bạn là đại đội trưởng Đại đội Đặc chiến "Lang Nha", mỗi ngày bạn đối mặt với những vấn đề này như thế nào?

Các người thực sự cho rằng đại đội trưởng của đại đội đặc chủng chính là đại đội trưởng của thiên binh thiên tướng rồi chắc? Bởi vì anh ấy là công thần hạng nhất, anh hùng chiến đấu nên mọi con đường đều được bật đèn xanh sao? Các người cũng là người trong xã hội, thấy chuyện đó có khả năng không? Một đại nam nhân thế này, cậu nói thử xem anh ấy làm sao có thể kiên nhẫn đi làm những việc đó? Anh ấy rảnh hơi lắm chắc mà sáng ra không có việc gì lại phải cưỡi mô tô dẫn chiến sĩ đi chạy rông? Đương nhiên là có mặt anh ấy thích ở cùng chiến sĩ cơ sở, anh ấy sẽ cảm thấy vui vẻ—nhưng tại sao anh ấy lại vui vẻ bằng cách này? Một người hơn 40 tuổi bị bệnh tim, buổi sáng làm việc gì chẳng tốt? Cùng người yêu đi dạo trong doanh trại, nuôi hoa trồng cỏ, không được nữa thì nuôi chim—nhưng những thứ này có thể mang lại niềm vui cho anh ấy không?—Cho nên sau này khi nhớ lại, việc anh ấy thích cưỡi mô tô dẫn chúng tôi chạy rông khiến chúng tôi hú hét ầm ĩ, kỳ thực là đang... trút giận.

Đại đội trưởng của một đại đội độc lập cấp chính đoàn, ở trong quân đội chẳng tính là cán bộ quái gì, cấp chính sư đếm bằng nắm bắt bằng súng sào còn dám dùng sọt trúc hất ra ngoài nữa là chính đoàn—nhưng ở trong một đại đội độc lập thế này, anh ấy chính là trời! Chính là đất!—Đừng nghĩ là tôi sùng bái cá nhân, tôi thực sự sùng bái anh ấy, vì anh ấy chết cũng bằng lòng—vị sĩ quan người Quảng Đông ở bên anh ấy bao nhiêu năm nay đã từ bỏ biết bao nhiêu cơ hội đi học nâng cao, đề bạt, các người có biết không?—Mà là, bất kỳ vấn đề nào không giải quyết được thì anh ấy đều phải giải quyết, mọi nan đề cuối cùng vẫn cứ phải đặt lên bàn của anh ấy—Anh ấy không mệt mỏi sao? Không phiền muộn sao? Không nén giận trong lòng sao?—Các người cảm thấy, vị trí đại đội trưởng này các người làm nổi không?

Thế nhưng, anh ấy không làm thì ai làm?

Anh ấy là người sáng lập ra đơn vị này, anh ấy có thể buông tay mặc kệ sao?

Kỳ thực tôi biết anh ấy có một người bạn thân duy nhất, chính là phó tư lệnh quân khu của chúng tôi lúc đó.