Thật ra thời gian tôi ở trinh sát liên không dài, chỉ khoảng mấy tháng thôi. Nhưng những người thú vị tôi gặp và những câu chuyện xảy ra trong đó lại rất nhiều, nếu tôi kể thì ba ngày ba đêm cũng kể không hết.

Vậy thì hãy nói về vị đại đội trưởng người Miêu của chúng tôi đi. Theo cách nói của Engels, đó chính là "nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình", đây là quy chuẩn sáng tác của các tác phẩm văn học hiện thực chủ nghĩa. Thật ra tôi thật sự không muốn vạch trần tệ nạn của nhiều cái gọi là phim truyền hình đề tài quân sự cho lắm — quá giả. Hồi đó chúng tôi xem là cứ cười, cán bộ cấp cơ sở trong quân đội mà thế này, chúng tôi có dỡ nhà đi thì cán bộ cũng chẳng có mấy bực bội đâu, các bạn có tin không? Nói đến đây là dừng, kẻo làm tổn thương quá nhiều người.

Đại đội trưởng Miêu không họ Miêu, tôi gọi anh ấy là đại đội trưởng Miêu vì anh ấy là người dân tộc Miêu.

Trong số người Miêu thổ địa ở Vân Nam, vóc dáng thế này rất hiếm thấy. Sau đó, khi đi huấn luyện sinh tồn dã chiến ở các đơn vị khác, tôi từng đến quê hương của đại đội trưởng Miêu một lần, không đi vào cái trại đó, mà chỉ quanh quẩn ở những vùng núi sâu hơn gần đó, vừa vặn bắt gặp hai cái trại, một bên đưa cô dâu, một bên đón cô dâu, ngay trên con đường mòn nhỏ trong núi — chúng tôi nhìn thấy từ xa trên núi. Người lãnh đạo trực tiếp của tôi trong đơn vị này, một trung đội trưởng cực kỳ thích đùa giỡn và cũng là một kẻ ngốc nghéo, đã dẫn chúng tôi mai phục ở ven đường phía trước, xem có ai nhận ra không — mấy anh em mang đầy đồ ngụy trang trên người, trên mặt, trên cả súng, cứ ngụy trang như thế mà nằm bò ở hai bên đường mòn. Sau đó đi lại gần thì phát hiện có mấy con chó — thợ săn trong các trại ở Vân Nam đều coi chó như mạng sống, bạn dẫn bồ của một đại cô nương nhà người ta đi thì không ai quản bạn cả, người ta từ lâu đã tự do yêu đương rồi, dân tộc thiểu số mà bạn bảo là dã độc nhưng tôi thấy tuyệt đối tôn trọng nhân tính hơn nhiều bậc phụ huynh ở các thành phố hiện nay rất nhiều, người ta không quan tâm bạn có địa vị tiền tài gì, chỉ cần con gái nhà mình thích thì muốn đi đâu thì đi, phóng túng hoang dã cũng không ai quản, cộng thêm chính sách kế hoạch hóa gia đình trong núi khó mà thực hiện triệt để, cho nên rất nhiều trại có rất nhiều đứa trẻ không có bố, cũng không ai kỳ thị, bởi vì người trong trại đều cảm thấy đó là kết tinh lãng mạn đáng được tôn trọng. Họ làm sao biết thế nào là lãng mạn, danh từ này là do tôi hình dung như vậy, bởi vì tôi không biết tìm từ nào của họ để hình dung tâm lý này nên đành mượn cái này thay thế trước; nếu bạn trộm mất một con chó săn của nhà người ta, thì dù 800 dặm cũng phải đuổi theo cho bằng được để chặt đi một bàn tay của bạn... Tại sao ư? Cho đến nay tôi vẫn không biết giống chó này từ hạt giống nào sinh ra, đừng thấy nó gầy tong gầy teo mà chạy nhanh kỳ lạ, mũi cực thính, ở trong núi là người bạn đồng hành còn thân hơn cả vợ của thợ săn, vợ bỏ đi cũng không bị đuổi theo thế này đâu — bạn nghĩ xem lúc đó chúng tôi căng thẳng đến mức nào? Thợ săn trong núi có súng thì không có gì lạ, chúng tôi chỉ cần hô vài câu là họ biết chúng tôi là quân nhân liền lập tức lôi chúng tôi đi uống rượu mừng, nhưng chó thì không quan tâm chứ?! Dù người quen có gọi chúng thì cũng muộn rồi, nhất định sẽ có mấy anh em bị cắn. Nhìn chúng lè lưỡi chạy quanh trước sau trái phải ngày càng gần, cái miệng với hàm răng lớn nhìn thấy là nổi da gà, cú ngoạm này chẳng mất đi hai lạng thịt — có ai đề phòng chó cắn đâu cơ chứ?! Kết quả là chúng tôi đều không ngờ tới, hai đoàn người của hai trại cứ thế đi qua, lũ chó đó ngửi ngửi chỗ chúng tôi, hoang mang hồi lâu, giống như đang bàn bạc chuyện gì đó mà tụm lại ngửi lẫn nhau, rồi vẫy đuôi bỏ đi...

Nếu tôi nói là có con chó tè lên mặt tôi thì lại thành ra diễn nghĩa tầm phào rồi, chuyện đó thì không có, nhưng có con chó ngửi trên mặt tôi nửa ngày là thật. Lại lan man đi xa rồi, bản thân không có thói quen tổng kết chuyện cũ nên cứ hay lan man — điều tôi muốn minh không phải là chó thế nào, cái này lạc đề rồi, mà là tôi nhìn thấy những người đồng hương cùng tộc với đại đội trưởng Miêu hồi đó đều rất thấp, tôi còn không đoán ra nổi đại đội trưởng Miêu cao to thế này ở giữa họ thì sẽ là cảnh tượng gì — nói thế này đi, có một lần đội bóng rổ Bát Nhất đến thành phố thủ phủ nơi đặt cơ quan quân khu của chúng tôi để thi đấu, hơn chục binh lính của liên chúng tôi vừa vặn tham gia một đợt tập huấn thi đấu trinh sát của quân khu, đại đội trưởng Miêu là người dẫn đội, bộ phận tác chiến quân khu đại khái muốn để chúng tôi thư giãn một chút nên đã kiếm vé tổ chức cho tất cả chúng tôi — những tinh nhuệ trinh sát của các đơn vị tham gia tập huấn — đi xem trận đấu của đội ngũ quân nhân. Lúc chúng tôi xuống xe thì vừa vặn đội Bát Nhất xuống xe, hai đội gần như cùng lúc bước vào nhà thi đấu, chúng tôi mà so với đội Bát Nhất thì giống như đám gà con vậy, chỉ có đại đội trưởng Miêu là vậy mà có thể so kè cao thấp với mấy người ở vị trí tiền đạo — nói trung phong thì là phóng đại rồi...

Ài, đúng là lạc đề nặng nề, vòng vo tam quốc thế này để nói về một vấn đề không quan trọng, lần sau chú ý.

Đại đội trưởng Miêu không chỉ cao người, tuổi quân cũng là lâu nhất trong số các sĩ quan cấp đại đội của đoàn chúng tôi — lúc đó đa số cán bộ cấp đại đội đều đã tốt nghiệp trường quân sự rồi, số còn lại là đi lính xong mới thi vào trường quân sự, hình như chỉ có đại đội trưởng Miêu là xuất thân từ chiến sĩ được đề bạt. Cho nên sau đó vẫn mãi không được cất nhắc, cán bộ cấp đại đội chuyển ngành, làm đội trưởng chống bạo động ở cục công an thành phố quê nhà, ném ra biên giới đối phó với bọn buôn bán vũ khí và ma túy có vũ trang, tôi cứ nghĩ lãnh đạo công an địa phương thật sự biết nhìn người giao việc — anh ấy đi lính từ khi nào chứ? 14 tuổi, tiểu học còn chưa học hết. Lúc đó ở vùng núi phía nam quê họ còn đang đánh nhau, cái này không liên quan gì đến anh ấy, anh ấy cứ suốt ngày dắt chó đi săn chim, bắn thỏ, bắn gà rừng, 14 tuổi người lớn vẫn chưa coi anh ấy là thợ săn chính thức, thuộc dạng để dành, sống đơn thuần vui vẻ. Không nên làm thế nào cũng không nên làm thế, ngày hôm đó Tiểu Miêu đi hơi xa, cách trại của mình mấy chục cây số, hôm đó thời tiết đẹp, Tiểu Miêu không có ý định quay về, xách theo súng săn cùng chó đi vòng quanh khắp núi, xem có chạm trán lợn rừng gì không để bắn mang về đỡ bị người lớn suốt ngày nói mình hãy còn nhỏ, tổ chức đi đánh lợn rừng, báo núi, hổ các loại mà không dẫn mình theo (phải chú ý đây là giữa thập niên 80, chiến tranh phía nam vẫn chưa đánh xong, người tuyên truyền và chấp pháp của luật bảo vệ động vật hoang dã vẫn chưa thể vào núi, quân đội tuyệt đối không cho phép, sợ đội đặc công trà trộn vào, dân sơn cựu đánh mấy trăm năm nay đều có rồi chứ làm gì có ai là người bảo vệ động vật tự nhiên bẩm sinh, sau đó lúc chúng tôi đi Vân Nam huấn luyện thì lại phát hiện hễ có kẻ trộm săn những động vật này, dân sơn cựu đuổi theo bọn khốn này tích cực hơn bất cứ ai, lực lượng vũ cảnh hoàn toàn trông cậy vào họ — không phải thợ săn vì mấy đồng tiền thưởng đó, mà là một khi bạn giải thích rõ đạo lý cho họ, thì việc họ chấp hành vô cùng dứt khoát, hơn nữa còn phải trừng trị những thứ vi phạm pháp luật quốc gia, phong tục dân gian chất phác có thể thấy ở đó, những người có tư duy đơn thuần thường rất đáng yêu).

Kết quả đi đến một thung lũng, nhìn thấy một đám người mặc quần áo lò mè lò lo đang leo vách đá, trên đầu đội cái nồi sắt, bên hông còn buộc dây thừng, động tác cực kỳ xấu xí và chậm chạp vô cùng, bên dưới còn có kẻ thắt hộp da ở hông đang hò hét chửi mắng. Tiểu Miêu từng học tiểu học mấy ngày, giáo viên là thanh niên trí thức ở lại cho nên nghe hiểu tiếng phổ thông chỉ có điều nói không được tốt lắm. Cậu ta cười ha hả đi qua, mấy kẻ gác cổng bên dưới vô cùng cảnh giác, soạt một cái mở chốt an toàn của súng (sau này Tiểu Miêu mới biết cái này gọi là súng tiểu liên 56) chĩa thẳng vào cậu ta, Tiểu Miêu giật mình, đồ ngốc cũng biết đó là súng chứ! Kẻ thắt hộp da nhìn thấy, đánh giá cậu ta rồi vẫy tay gọi qua, mấy kẻ gác cổng liền thu súng săn của cậu ta lại rồi cho qua, con chó cũng đi theo qua đó.

Kẻ thắt hộp da liền hỏi cậu ta cười cái gì.

Bộ não của Tiểu Miêu xoay chuyển nửa ngày để sắp xếp mấy từ ngữ tiếng phổ thông đáng thương đó rồi ấp úng nói: "Các người, không được đâu, ngốc."

Kẻ thắt hộp da liền nói mày được à?

Tiểu Miêu: "Tôi không được, người trong trại chúng tôi đều được, tôi không được."

Kẻ thắt hộp da liền phớt lờ cậu ta.

Tiểu Miêu liền nói: "Tôi giỏi hơn bọn họ." Cậu ta chỉ vào những kẻ mặc quần áo lò mè lò lo trên vách đá.

Kẻ thắt hộp da liền nói tao xem nào, mày leo thế nào, cho bọn chúng học hỏi chút.

Những người phía trên đều dừng lại, nhìn Tiểu Miêu leo.

Tiểu Miêu cởi dép cỏ ra, nhổ bọt vào lòng bàn tay rồi xoa xoa, có người đi qua buộc dây thừng cho Tiểu Miêu, Tiểu Miêu thắt vào rồi lại cởi ra: "Không được không được."

Còn chưa kịp hỏi sao lại không được, Tiểu Miêu tò tò tò chỉ mấy mét đã vọt ra ngoài rồi!

Chỉ thấy cậu ta đi chân trần, cơ thể áp sát vào vách đá leo lên rất nhanh — nếu lúc đó có máy quay phim quay tốc độ cao lại thì sẽ biết đó là "điểm ba cố định" leo núi tay không mà bất cứ ai học leo vách đá trên quốc tế đều phải học, chỉ là người dân tộc Miêu không biết những danh từ này mà thôi, hoàn toàn là thực tiễn đẻ ra chân lý.

Sau khi Tiểu Miêu leo lên thì tất cả mọi người đều trợn tròn mắt, há hốc miệng, con chó ở bên dưới nhìn thấy rất kỳ lạ, nhìn bên này lại nhìn bên kia, không biết loài người đang suy tính cái gì, việc này theo nó thấy thì là một chuyện rất bình thường, Tiểu Miêu còn chưa tính là cao thủ. Thế là nó đưa ra kết luận: Loài người thật đúng là chưa thấy gì đã lạ lùng. Liền nằm bẹp xuống bên cạnh ngủ, lười thèm để ý đến loài người.