Nhiều năm về trước, tại vùng đất Echigo cổ kính của Nhật Bản — một nơi vốn rất hẻo lánh ngay cả vào thời điểm đó — có hai vợ chồng nọ sinh sống. Khi câu chuyện này bắt đầu, họ đã kết hôn được một số năm và có với nhau một cô con gái nhỏ. Cô bé chính là niềm vui, là niềm tự hào trong cuộc đời họ, đồng thời cũng là nguồn hạnh phúc vô tận mà họ dành dụm cho tuổi già.

Biết bao ngày tháng vàng son trong ký ức đã ghi dấu sự trưởng thành của con bé từ thủa lọt lòng: chuyến đi lễ đền khi cô bé vừa tròn ba tháng tuổi, người mẹ tự hào bồng bế con trong bộ kimono nghi lễ để phó thác đứa trẻ cho vị thần hộ mệnh của gia đình; rồi đến hội búp bê đầu tiên, khi cha mẹ tặng cô một bộ búp bê cùng những món đồ thu nhỏ đi kèm, để rồi cứ thế sưu tầm thêm qua mỗi năm tháng; và có lẽ dịp quan trọng nhất trên tất cả là sinh nhật lên ba tuổi, lúc chiếc thắt lưng obi bằng lụa brocade đỏ và vàng đầu tiên được thắt quanh vòng eo nhỏ nhắn của cô bé — một dấu hiệu cho thấy nàng đã bước qua ngưỡng cửa của tuổi thiếu nữ và để lại sau lưng thời thơ ấu. Giờ đây, khi đã lên bảy tuổi, biết nói năng và phụ giúp cha mẹ những công việc nhỏ nhặt vốn rất đỗi thân thương với tấm lòng của những bậc sinh thành yêu con, chén rượu hạnh phúc của họ dường như đã đong đầy. Khắp cả Đế quốc Hải đảo rộng lớn ấy, khó lòng tìm được một mái ấm nào hạnh phúc hơn thế.

Một ngày nọ, bầu không khí trong nhà bỗng trở nên rộn ràng, bởi người cha đột nhiên nhận được trát gọi về kinh đô có việc công. Vào thời đại của xe lửa, xe kéo jinricksha và những phương thức di chuyển tốc độ khác như ngày nay, thật khó để hình dung một chuyến đi từ Matsuyama đến Kyoto khi ấy mang ý nghĩa thế nào. Đường sá gập ghềnh và tồi tàn, người bình dân buộc phải đi bộ trên từng bước đường, bất kể khoảng cách là một trăm hay vài trăm dặm. Quả thực, vào thời buổi đó, việc lên kinh đô lớn lao chẳng khác nào một người Nhật thực hiện chuyến hải hành sang Châu Âu vào thời hiện đại.

Thế là người vợ vô cùng lo lắng trong lúc giúp chồng chuẩn bị cho chuyến đi dài ngày, thấu hiểu ngọn ngành chặng đường gian khổ đang chờ đón trước mắt. Nàng luống cuống ước gì mình có thể đi cùng, nhưng khoảng cách quá xa xôi đối với hai mẹ con, hơn nữa, bổn phận của người vợ là phải giữ gìn tổ ấm.

Cuối cùng mọi thứ cũng chuẩn bị xong xuôi, người chồng đứng ở hiên nhà với gia đình nhỏ quây quần xung quanh.

— Đừng lo lắng, anh sẽ sớm quay về thôi — người đàn ông nói. — Trong thời gian anh vắng nhà, em hãy chăm lo mọi việc thật chu đáo, đặc biệt là con gái nhỏ của chúng ta nhé.

— Vâng, mẹ con em sẽ ổn cả thôi — còn anh, anh phải tự chăm sóc lấy bản thân và đừng chần chừ dù chỉ một ngày trên đường trở về với mẹ con em — người vợ nghẹn ngào nói, trong khi nước mắt tuôn rơi như mưa.

Cô con gái nhỏ là người duy nhất mỉm cười, bởi con bé chẳng hề hay biết nỗi buồn của sự chia ly, cũng chẳng hiểu rằng việc đi lên kinh đô có điểm gì khác biệt so với quãng đường đi bộ đến ngôi làng bên cạnh mà cha vẫn thường lui tới. Con bé chạy đến bên cha, níu lấy ống tay áo dài của ông để giữ lại một thoáng.

— Cha ơi, con sẽ rất ngoan trong lúc ngóng cha quay về, thế nên cha nhớ mua quà cho con nhé.

Khi người chồng quay đầu lại để nhìn lần cuối người vợ đang đẫm lệ và đứa con gái ngây thơ đang háo hức mỉm cười, ông có cảm giác như ai đó đang kéo giật mình lại bằng mái tóc, bởi việc rời xa họ quá đỗi khó khăn khi trước nay gia đình chưa từng ly tán. Nhưng ông biết mình buộc phải lên đường, bởi tiếng gọi ấy là mệnh lệnh tối cao. Với một nỗ lực lớn lao, ông gạt bỏ mọi suy nghĩ, quả quyết quay đi, rảo bước thật nhanh xuống khoảng sân nhỏ rồi đi ra qua ngõ cổng. Người vợ ôm xốc đứa trẻ vào lòng, chạy theo ra tận cổng và dõi theo bóng chồng khuất dần qua hàng thông dọc con đường, cho đến khi ông chìm hẳn vào làn sương mờ của khoảng không xa tít tắp, và cuối cùng thứ duy nhất nàng còn thấy là chiếc nón chóp kỳ lạ của ông, rồi nó cũng biến mất nốt.

— Giờ thì cha đã đi rồi, mẹ con mình phải chăm lo mọi thứ cho đến khi cha trở về — người mẹ dặn dò khi quay trở lại nhà.

— Vâng, con sẽ rất ngoan ạ — đứa trẻ gật đầu đáp — và khi cha về nhà, xin mẹ hãy kể cho cha nghe con đã ngoan ngoãn thế nào nhé, biết đâu khi ấy cha sẽ tặng quà cho con.

— Cha chắc chắn sẽ mang về cho con thứ mà con hằng mong ước. Mẹ biết chứ, vì mẹ đã dặn cha mua cho con một con búp bê rồi. Con phải nhớ về cha mỗi ngày, và cầu nguyện cho chuyến đi được bình an cho đến khi cha trở về.

— Ôi vâng, khi cha trở lại nhà, con sẽ hạnh phúc biết bao — cô bé vừa nói vừa vỗ tay reo mừng, gương mặt bừng sáng niềm vui trước ý nghĩ tốt lành ấy. Nhìn nét mặt con, người mẹ cảm thấy tình yêu thương dành cho đứa trẻ mỗi lúc một sâu đậm hơn.

Rồi nàng bắt tay vào việc may quần áo mùa đông cho cả ba người. Nàng dựng chiếc khung cào sợi bằng gỗ mộc mạc của mình lên, kéo sợi cho thật nhẵn nhụi trước khi bắt đầu dệt vải. Trong những khoảng thời gian rảnh rỗi giữa công việc dệt cửi, nàng hướng dẫn con gái chơi những trò chơi thơ trẻ và dạy con đọc lại những câu chuyện cổ của quê hương. Cứ thế, người vợ tìm thấy niềm an ủi trong lao động suốt những ngày tháng cô quạnh khi chồng vắng nhà. Trong lúc thời gian cứ thế trôi đi nhanh chóng trong tổ ấm bình yên, người chồng đã hoàn tất công việc và quay về.

Hẳn sẽ rất khó khăn cho bất kỳ ai không thực sự quen thân để nhận ra người đàn ông ấy. Ông đã lặn lội ngày qua ngày, dầm sương dãi nắng suốt khoảng một tháng trời ròng rã, da dẻ đã sạm đi vì nắng gió như đồng thau, nhưng người vợ hiền và cô con gái vẫn nhận ra ông ngay từ cái nhìn đầu tiên, cả hai hối hả lao về phía ông từ hai phía, mỗi người níu lấy một bên ống tay áo trong sự chào đón nồng nhiệt. Cả chồng lẫn vợ đều vui mừng khôn tả khi thấy đối phương bình an vô sự. Mọi thứ dường như kéo dài đằng đẵng cho đến khi — với sự phụ giúp của hai mẹ con — đôi dép rơm của ông được cởi ra, chiếc mũ ô lớn được tháo xuống, và ông lại được ngồi giữa họ trong căn phòng khách quen thuộc từng vắng lặng nhường nào trong suốt thời gian ông đi vắng.

Ngay khi vừa ngồi xuống tấm chiếu trắng, người cha mở chiếc giỏ tre mang theo bên mình, lấy ra một con búp bê xinh xắn cùng một chiếc hộp sơn mài đựng đầy bánh ngọt.

— Đây — ông nói với cô con gái nhỏ — là quà dành cho con. Đây là phần thưởng vì con đã chăm sóc mẹ và nhà cửa thật chu đáo trong lúc cha vắng nhà.

— Con cảm ơn cha ạ — cô bé nói, cúi rạp đầu sát xuống mặt đất, rồi chìa bàn tay nhỏ xíu trông tựa chiếc lá phong với những ngón tay xòe rộng đầy háo hức để nhận lấy con búp bê và chiếc hộp; cả hai món đồ mang về từ kinh đô đều đẹp hơn bất cứ thứ gì con từng thấy trước đây. Không từ ngữ nào có thể diễn tả hết sự sung sướng của cô bé — gương mặt con rạng rỡ niềm hạnh phúc ngập tràn, ánh mắt và tâm trí hoàn toàn bị thu hút, không còn bận tâm đến điều gì khác nữa.

Người chồng lại thò tay vào giỏ, lần này lấy ra một chiếc hộp gỗ hình vuông được buộc cẩn thận bằng sợi dây đỏ trắng, rồi đưa cho vợ và bảo:

— Còn đây là dành cho em.

Người vợ đón lấy chiếc hộp, cẩn thận mở ra và lấy từ trong đó một đĩa kim loại có gắn tay cầm. Một mặt sáng loáng như pha lê, mặt còn lại chạm khắc nổi những hình cây thông và chim hạc vô cùng sống động trên bề mặt nhẵn bóng. Chưa bao giờ trong đời nàng được thấy một vật phẩm như thế, bởi nàng vốn sinh ra và lớn lên ở chốn thôn quê Echigo hẻo lánh. Nàng ngẩn ngơ ngắm nhìn tấm gương sáng bóng, rồi ngước lên với vẻ ngạc nhiên và sững sờ hiện rõ trên khuôn mặt, cất lời:

— Em thấy có ai đó đang nhìn mình trong chiếc đĩa tròn này! Đây là thứ gì mà anh tặng cho em vậy?

Người chồng cười và đáp:

— Ồ, đó chính là khuôn mặt của em đấy chứ ai. Thứ anh mang về cho em gọi là chiếc gương, bất cứ ai nhìn vào bề mặt trong trẻo của nó đều có thể thấy hình bóng chính mình phản chiếu trong đó. Dù ở chốn thâm sơn cùng cốc này chẳng thể tìm thấy thứ nào như thế, nhưng chúng đã được sử dụng ở kinh đô từ ngàn xưa. Ở đó, chiếc gương được xem là vật dụng thiết yếu mà người phụ nữ nào cũng phải có. Xưa có câu ngạc ngữ rằng ‘Gươm đao là linh hồn của samurai, thì gương soi là linh hồn của phụ nữ’, và theo truyền gian gian gian, chiếc gương của người phụ nữ chính là tấm gương phản chiếu tâm hồn nàng — nếu nàng giữ cho nó sáng sủa và trong trẻo, thì lòng dạ cũng tinh tuyết và tốt đẹp ngần ấy. Nó cũng là một trong những bảo vật tượng trưng cho hoàng đế. Thế nên em phải hết sức trân quý chiếc gương của mình, và sử dụng nó cho cẩn thận nhé.

Người vợ lắng nghe mọi điều chồng dặn dò, vô cùng thích thú khi được tiếp thu biết bao điều mới mẻ. Nàng còn cảm thấy sung sướng hơn nữa trước món quà quý giá — kỷ vật đong đầy tình cảm của chồng trong những ngày xa cách.

— Nếu chiếc gương đại diện cho tâm hồn em, em nhất định sẽ trân trọng nó như một báu vật quý giá, và chẳng bao giờ dám dùng cẩu thả đâu ạ. — Nói đoạn, nàng nâng chiếc gương cao ngang trán để bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với món quà, rồi đặt nó vào trong hộp và cất đi cẩn thận.

Thấy chồng đã vô cùng mệt mỏi, người vợ liền tất bật chuẩn bị bữa ăn tối và chu toàn mọi thứ để ông được thoải mái nhất. Gia đình nhỏ có cảm giác như trước nay họ chưa từng thấu hiểu trọn vẹn hạnh phúc là gì, bởi niềm vui sum họp quá đỗi lớn lao, và tối hôm ấy người chồng có bao chuyện để kể về chặng đường hành trình cũng như những gì mắt thấy tai nghe nơi kinh đô tráng lệ.

Thời gian thấm thoắt trôi đi trong mái ấm bình yên, hai vợ chồng mãn nguyện chứng kiến những ước nguyện sâu kín nhất của mình trở thành hiện thực khi cô con gái lớn lên từ tuổi thơ ngây thành một thiếu nữ mười sáu tuổi xinh đẹp. Giống như viên ngọc quý giá không gì sánh bằng được niêm giữ trong lòng bàn tay người chủ kiêu hãnh, họ đã nuôi nấng con bé bằng tất cả tình yêu thương và sự chăm sóc không một phút lơi lỏng: và giờ đây công sức của họ đã được đền đáp gấp bội phần. Con bé thực sự là chỗ dựa tinh thần cho mẹ khi cùng gánh vác việc gia đình, và người cha cũng vô cùng hãnh diện về con, bởi mỗi ngày trôi qua, hình bóng cô thiếu nữ lại gợi nhắc ông về người vợ thuở đôi mươi ngày nào mới cưới.

Nhưng than ôi! Ở cõi đời này chẳng có gì tồn tại vĩnh hằng. Ngay cả vầng trăng cũng đâu phải lúc nào cũng tròn vành vạnh, mà theo thời gian rồi sẽ khuyết dần, hoa nở rồi cũng có lúc tàn phai. Cuối cùng, hạnh phúc của gia đình này cũng bị phá vỡ bởi một nỗi đau khổ tột cùng. Người vợ, người mẹ nhân hậu hiền từ bỗng lâm bệnh nặng.

Những ngày đầu khi nàng mới đổ bệnh, hai cha con chỉ đinh ninh đó là chứng cảm lạnh thông thường nên không mấy lo lắng. Thế nhưng ngày qua ngày mà bệnh tình của người mẹ vẫn không thuyên giảm; thậm chí còn chuyển biến nặng hơn, khiến vị thầy thuốc cũng phải bó tay, bởi mặc cho mọi phương thuốc đượcạy chữa, người phụ nữ tội nghiệp ấy vẫn ngày một kiệt quệ. Cha con ông sầu khổ khôn nguôi, và suốt ngày đêm cô thiếu nữ chẳng màng rời nửa bước khỏi giường bệnh của mẹ. Dù vậy, bất chấp mọi nỗ lực của họ, sinh mạng của người phụ nữ ấy vẫn không thể giữ lại.

Một ngày nọ, khi cô gái đang ngồi bên giường mẹ, cố giấu sau nụ cười tươi tắn nỗi lo âu đang cắn rứt trong tim, người mẹ cựa mình bừng tỉnh, nắm lấy bàn tay con gái và ân cần nhìn sâu vào đôi mắt con với tất cả sự trìu mến. Hơi thở nàng đứt quãng và cất lời vô cùng khó nhọc:

— Con gái yêu của mẹ. Mẹ biết chắc rằng không gì có thể cứu nổi mẹ lúc này nữa rồi. Khi mẹ qua đời, hãy hứa với mẹ phải chăm sóc người cha kính yêu và cố gắng trở thành một người phụ nữ nết na, hiếu thảo nhé.

— Ổi mẹ ơi — cô gái thốt lên trong khi dòng lệ tuôn trào — mẹ đừng nói những điều đau lòng ấy chứ. Việc duy nhất mẹ phải làm là mau chóng khỏe lại — điều đó sẽ mang lại hạnh phúc lớn lao nhất cho cha và con.

— Phải, mẹ biết chứ, và việc biết rằng con khao khát mẹ bình phục nhường nào chính là niềm an ủi lớn lao cho mẹ trong những ngày cuối đời, nhưng định mệnh đã định sẵn rồi con ạ. Đừng buồn rầu quá thế, bởi từ kiếp sống trước đã an bài rằng mẹ sẽ từ giã cõi đời này vào đúng thời điểm này; thấu hiểu điều ấy, lòng mẹ hoàn toàn thanh thản đón nhận số phận. Và giờ đây mẹ có thứ này muốn trao lại để con làm kỷ niệm mỗi khi nhớ đến mẹ.

Vươn tay ra, nàng lấy từ cạnh chiếc gối ra một chiếc hộp gỗ hình vuông được buộc bằng dải lụa có tua rua. Cẩn thận tháo gỡ từng nút thắt, nàng lấy ra từ trong hộp chiếc gương mà người chồng đã tặng mình từ nhiều năm trước.

— Khi con còn là một đứa trẻ thơ, cha con đã lên kinh đô và mang về tặng mẹ món bảo vật này; nó được gọi là chiếc gương. Mẹ trao lại nó cho con trước lúc nhắm mắt xuôi tay. Nếu sau khi mẹ không còn ở cõi đời này nữa, con cảm thấy cô đơn và đôi khi khao khát được nhìn thấy mẹ, hãy lấy chiếc gương này ra và trong bề mặt trong trẻo, sáng bóng ấy con sẽ luôn luôn nhìn thấy mẹ — nhờ thế con có thể thường xuyên gặp gỡ mẹ và thổ lộ mọi nỗi lòng; và dẫu mẹ không thể cất lời, mẹ vẫn sẽ thấu hiểu và sẻ chia cùng con, bất kể chuyện gì xảy ra với con trong tương lai. — Nói những lời ấy xong, người phụ nữ đang hấp hối trao chiếc gương vào tay con gái.

Tâm trí người mẹ hiền lúc này dường như đã được thanh thản, nàng lả người ngả đầu xuống gối mà không nói thêm lời nào nữa, và linh hồn nhẹ nhàng rời khỏi trần thế ngay ngày hôm ấy.

Cha con người góa phụ đau đớn đến tột cùng, họ chìm đắm trong nỗi buồn xé lòng. Họ cảm thấy thật bất khả thi khi phải nói lời vĩnh biệt với người phụ nữ thân yêu từng lấp đầy cuộc đời họ cho đến tận bây giờ, và phải vùi thân xác nàng vào lòng đất lạnh. Nhưng rồi cơn bão giông của nỗi đau điên cuồng ấy cũng qua đi, để rồi họ lại nén đau thương, đón nhận thực tại dẫu cõi lòng đã nát tan. Mặc dù vậy, cuộc sống của cô con gái vẫn vô cùng quạnh hiu. Tình yêu dành cho người mẹ quá cố không hề phai nhạt theo thời gian, và ký ức quá đỗi sâu đậm khiến mọi thứ trong đời sống thường nhật — từ hạt mưa rơi cho đến ngọn gió thổi — đều gợi nhắc con bé về cái chết của mẹ cùng tất cả những gì họ từng yêu thương và sẻ chia cùng nhau. Một hôm, khi người cha đi vắng và cô thui thủi một mình lo toan việc nhà, nỗi cô đơn và sầu muộn bỗng dâng trào vượt quá sức chịu đựng. Con bé lao xuống căn phòng của mẹ và khóc nức nở như muốn vỡ nát tâm can. Đứa trẻ tội nghiệp, nó chỉ khao khát có được dù chỉ một thoáng nhìn thấy gương mặt thân thương, một âm thanh cất lên gọi chiếc tên cưng chiều thuở nhỏ, hay dù chỉ một khoảnh khắc quên đi khoảng trống hoác đang cào xé trong tim. Bỗng nhiên con bé ngồi bật dậy. Những lời trăn trối cuối cùng của mẹ bỗng vang vọng qua ký ức vốn đang lu mờ vì đau khổ.

— Ôi! Mẹ đã bảo với mình khi trao chiếc gương làm kỷ vật chia tay, rằng bất cứ lúc nào nhìn vào đó mình cũng sẽ được gặp mẹ — được nhìn thấy mẹ. Gần như mình đã quên mất lời dặn cuối cùng của mẹ — thật là ngốc nghếch làm sao; mình sẽ đi lấy chiếc gương ngay bây giờ và xem liệu điều đó có thực sự xảy ra không!

Con bé vội vã lau khô nước mắt, chạy tới chiếc tủ lấy ra chiếc hộp đựng gương, trái tim đập rộn ràng vì kỳ vọng khi nâng chiếc gương ra và ngắm nhìn bề mặt nhẵn bóng của nó. Kìa, những lời mẹ nói hoàn toàn là sự thật! Trong chiếc gương tròn trước mặt, con bé nhìn thấy gương mặt của mẹ; nhưng ôi, niềm ngạc nhiên vui sướng biết bao! Đó không phải là người mẹ gầy gò, hốc hác vì bệnh tật, mà là một người phụ nữ trẻ trung và xinh đẹp đúng như ký ức thuở ấu thơ xa xôi của chính con. Cô gái có cảm giác như khuôn mặt trong gương sắp sửa cất lời, tưởng chừng như nàng đã nghe thấy tiếng mẹ dặn dò hãy sống thành một người phụ nữ tốt và một người con hiếu thảo, bởi ánh mắt trong gương đang đăm đăm nhìn lại vào đôi mắt nàng với vẻ tha thiết nhường nào.

— Quả thực đây là linh hồn của mẹ rồi. Mẹ biết mình đang khốn khổ thế nào khi vắng bóng mẹ nên đã hiện về để an ủi mình. Bất cứ khi nào khao khát gặp mẹ, mẹ sẽ đều đợi mình ở đây; mình mới biết ơn làm sao!

Và kể từ khoảnh khắc ấy, gánh nặng đau thương trên đôi vai tuổi trẻ đã vơi đi rất nhiều. Mỗi buổi sáng để tích lũy thêm sức mạnh cho những công việc thường ngày trước mắt, và mỗi buổi tối để tìm kiếm sự an ủi trước khi chìm vào giấc ngủ, cô thiếu nữ lại lấy chiếc gương ra ngắm nhìn hình ảnh phản chiếu mà với sự ngây thơ trong sáng của mình, con bé đinh ninh đó chính là linh hồn của mẹ. Ngày qua ngày, tính cách của con bé ngày càng dung dưỡng nét đoan trang giống hệt người mẹ quá cố, dịu dàng và tử tế với tất cả mọi người, đồng thời là một người con gái vô cùng hiếu thảo với cha.

Một năm chịu tang cứ thế trôi qua trong mái ấm nhỏ, rồi theo lời khuyên của họ hàng, người cha đi bước nữa, và cô con gái giờ đây thấy mình phải sống dưới sự kềm cặp của người mẹ kế. Đó thực sự là một hoàn cảnh đầy thử thách; nhưng quãng thời gian đắm chìm trong ký ức về người mẹ yêu dấu cùng nỗi khát khao sống sao cho xứng đáng với mong mỏi của mẹ đã tôi luyện cô thiếu nữ trở nên ôn hòa, nhẫn nại, và giờ đây con bé quyết định sẽ hết lòng hiếu thuận, vâng lời vợ của cha trong mọi bề. Mọi thứ thoạt đầu diễn ra có vẻ êm ả dưới triều đại mới trong gia đình; không một gợn sóng gió bất hòa nào làm lu mờ nổi bề mặt của đời sống thường nhật, và người cha cảm thấy rất đỗi yên lòng.

Thế nhưng, thói tầm thường và hẹp hòi vốn là điểm yếu của đàn bà, mẹ kế thì ở đâu trên thế gian này cũng nổi tiếng là cay nghiệt, và trái tim của người phụ nữ này không hề hiền từ như những nụ cười ban đầu của bà ta. Khi những ngày tháng cứ thế trôi đi, người mẹ kế bắt đầu đối xử lạnh nhạt với cô con gái bất hạnh, tìm cách rẫy hất và chia rẽ tình cảm giữa cha và con.

Đôi khi bà ta đến gặp chồng để phàn nàn về cách hành xử của con chồng, nhưng người cha vốn hiểu rằng chuyện này khó tránh khỏi nên chẳng màng đếm xỉa đến những lời khiếu nại mang dạ ý xấu của vợ. Thay vì làm giảm đi tình cảm dành cho con gái như mưu đồ của người phụ nữ ấy, những lời cằn nhỗi của bà ta chỉ khiến ông thêm phần nghĩ ngợi về con bé. Người vợ nhanh chóng nhận ra chồng mình bắt đầu bày tỏ sự quan tâm đến đứa con côi cút nhiều hơn trước. Điều này khiến bà ta vô cùng chướng tai gai mắt, và bắt đầu toan tính trong đầu bằng cách này hay cách khác phải tống cổ đứa con chồng ra khỏi nhà. Lòng dạ người đàn bà ấy trở nên méo mó từ dạo ấy.

Bà ta rình rập, theo dõi cô gái rất cẩn thận, và một hôm khi lén nhìn vào phòng con bé vào lúc sáng sớm, bà ta đinh ninh rằng mình đã tóm được một cái tội tày trời để vu cáo đứa trẻ với chồng. Bản thân người phụ nữ ấy cũng cảm thấy hơi hoảng sợ trước những gì vừa mục kích.

Thế là bà ta lập tức tìm gặp chồng, vội lau đi những giọt nước mắt giả tạo và cất giọng buồn rầu:

— Xin hãy cho phép em được rời khỏi nhà anh ngay ngày hôm nay.

Người đàn ông hoàn toàn sững sờ trước lời đề nghị đường đột của vợ, tự hỏi không hiểu đã xảy ra chuyện gì.

— Em thấy ở nhà anh khó chịu đến mức — ông hỏi — không thể ở lại được nữa hay sao?

— Không! Không đâu ạ — chuyện đó chẳng liên quan gì đến anh — ngay cả trong giấc mơ em cũng chưa từng nghĩ đến chuyện rời xa vòng tay anh; nhưng nếu cứ tiếp tục sống ở đây, tính mạng của em đang bị đe dọa, thế nên em nghĩ tốt nhất vì sự an toàn của tất cả mọi người, anh hãy cho phép em được về nhà mẹ đẻ!— Và người đàn bà bắt đầu sụt sùi khóc lóc thảm thiết. Người chồng vô cùng bấn loạn khi thấy vợ đau khổ như vậy, và nghĩ rằng mình nghe nhầm, liền bảo:

— Em hãy nói rõ cho anh hiểu xem nào! Sao tính mạng của em lại bị đe dọa ở đây cơ chứ?

— Em sẽ nói cho anh biết nếu anh đã gặng hỏi. Đứa con gái của anh căm ghét em với tư cách là mẹ kế của nó. Từ một thời gian nay, nó cứ giam mình trong phòng vào mỗi sáng tối, và qua khe cửa liếc nhìn khi em đi ngang qua, em đoan chắc rằng nó đã tạo ra một hình nhân bằng hình hài của em và đang mưu toan ám hại em bằng tà thuật, ngày ngày nguyền rủa em. Sống ở đây chẳng còn an toàn nữa đâu anh ạ; quả thật, quả thật em buộc phải rời đi thôi, chúng ta không thể nào tiếp tục sống chung dưới một mái nhà được nữa đâu.

Người chồng bàng hoàng lắng nghe câu chuyện kinh hoàng ấy, nhưng ông tuyệt đối không thể tin đứa con gái hiền lành của mình lại có thể phạm vào tội ác tày trời như vậy. Ông thừa biết theo mê tín dị đoan, người ta tin rằng một người có thể gây ra cái chết từ từ cho kẻ khác bằng cách tạo ra một hình nộm của kẻ mình căm ghét rồi nguyền rủa mỗi ngày; nhưng ngặt nỗi con gái ông lấy đâu ra thứ kiến thức ấy cơ chứ? — chuyện đó hoàn thế là bất khả thi. Dẫu vậy, ông nhớ ra dạo gần đây con bé hay ở lỳ trong phòng và tự cô lập mình với tất cả mọi người, kể cả khi có khách khứa đến chơi nhà. Ghép nối thực tế này với nỗi sợ hãi của vợ, ông bắt đầu hoài nghi liệu có uẩn khúc nào đằng sau câu chuyện kỳ lạ này không.

Cõi lòng ông giằng xé giữa việc hoài nghi vợ và tin tưởng con, chẳng biết phải xoay sở thế nào. Cuối cùng ông quyết định phải đến gặp con gái ngay lập tức để tìm ra chân tướng sự việc. Trấn an vợ và quả quyết rằng những nỗi sợ của bà ta là vô căn cứ, ông lặng lẽ bước về phía phòng của con gái.

Cô thiếu nữ đã ôm ấp nỗi buồn tủi suốt một thời gian dài dằng dặc. Con bé từng cố gắng dùng sự nhã nhặn và vâng lời để bày tỏ thiện chí, mong xoa dịu người vợ mới, đồng thời phá vỡ bức tường định kiến và hiểu lầm mà nàng biết là vẫn thường tồn tại giữa cha mẹ kế và con chồng. Nhưng chẳng mấy chốc nàng nhận ra mọi nỗ lực đều dã tràng xe cát. Người mẹ kế chưa từng một lần đặt trọn niềm tin nơi nàng, luôn tìm cách bóp méo mọi hành động của nàng, và đứa trẻ tội nghiệp thừa biết rằng bà ta thường xuyên mang những câu chuyện ác ý, bị đặt về nói xấu trước mặt cha. Con bé không sao ngăn được cảm xúc so sánh hoàn cảnh bất hạnh hiện tại với khoảng thời gian khi mẹ ruột hãy còn sống mới chỉ hơn một năm về trước — khoảng thời gian quá ngắn ngủi mà đổi thay dường ấy! Sáng tối trôi qua, nàng chỉ biết ôm kỷ niệm ấy mà khóc thầm. Hễ có dịp là nàng lại trốn vào phòng, khép kín cánh cửa lùa lại rồi lấy chiếc gương ra ngắm nhìn, đinh ninh rằng mình đang diện kiến dung nhan của mẹ. Đó là chốn bấu víu tinh thần duy nhất nàng còn lại trong những ngày tháng khốn cùng này.

Và người cha đã bắt gặp con gái đang chìm đắm trong khung cảnh ấy. Gạt tấm cửa trượt fusama sang một bên, ông nhìn thấy con bé đang cặm cụi cúi gập người xuống một vật gì đó. Ngước lên nhìn qua vai để xem ai đang bước vào phòng, cô gái vô cùng sửng sốt khi trông thấy cha, bởi thông thường ông toàn cho người gọi nàng ra nếu có chuyện muốn nói. Nàng cũng trở nên lúng túng vì bị bắt quả tang đang ngắm gương, bởi nàng chưa từng hé lộ với bất kỳ ai về lời hứa cuối cùng của mẹ, mà giữ gìn nó như một bí mật thiêng liêng chôn giấu tận đáy lòng. Thế nên, trước khi quay người lại đối diện với cha, nàng vội vã giấu chiếc gương vào trong ống tay áo rộng. Nhận thấy sự bối rối cùng hành động giấu giếm của con, người cha liền cất giọng nghiêm nghị:

— Con gái, con đang làm gì ở đây thế? Và thứ con vừa giấu vào ống tay áo là gì vậy?

Cô gái hoảng hốt trước thái độ nghiêm khắc của cha. Chưa bao giờ ông dùng giọng điệu đó để nói chuyện với nàng cả. Sự lúng túng hóa thành nỗi hoang mang, sắc mặt từ đỏ bừng chuyển sang tái mét. Con bé ngồi câm lặng, mặt cúi gầm vì hổ thẹn, chẳng tài nào cất lời đáp lại.

Mọi bề ngoài quả thực đang chống lại nàng; thiếu nữ trông chẳng khác nào kẻ có tội, và người cha nghĩ rằng biết đâu những gì vợ mình kể lại hoàn toàn là sự thật, bèn tức giận mắng nhiếc:

— Hóa ra chuyện con ngày ngày nguyền rủa mẹ kế và cầu cho bà ấy chết là thật ư? Con đã quên sạch lời cha dặn rằng dẫu bà ấy là mẹ kế thì con vẫn phải vâng lời và tôn kính bà ấy sao? Thế lực ma quỷ nào đã chiếm đoạt tâm can con để con trở nên độc ác nhường này? Con thay đổi thật rồi đấy, con gái ạ! Điều gì đã khiến con trở nên bất hiếu và bội bạc đến thế?

Và khóe mắt người cha ngấn lệ tự bao giờ khi nghĩ đến chuyện mình phải cắn đắng quở m trách con gái thế này.

Về phần cô gái, con bé hoàn toàn chẳng hiểu cha đang ám chỉ điều gì, bởi nàng chưa từng nghe đến thứ mê tín dị đoan rằng việc nguyền rủa qua hình nhân có thể đoạt mạng một kẻ mình căm ghét. Nhưng nàng hiểu rằng mình buộc phải lên tiếng để minh oan bằng mọi giá. Nàng yêu cha vô vàn, không sao chịu thấu ý nghĩ khiến cha nổi giận. Con bé đưa tay níu lấy đầu gối cha với vẻ khẩn khoản:

— Cha ơi! Cha ơi, xin đừng thốt ra những lời cay đắng đến thế với con. Con vẫn là đứa con ngoan ngoãn của cha mà. Thật đấy ạ. Dù con có ngốc nghếch đến đâu đi nữa, con cũng chẳng bao giờ dám nguyền rủa bất kỳ ai thuộc về cha, huống chi lại đi cầu cho người cha yêu thương phải chết. Chắc chắn có ai đó đã bịa đặt điều gian dối để rót vào tai cha, khiến cha lú lẫn và chẳng biết mình đang thốt ra điều gì — hoặc có thứ tà ma nào đó đã chiếm đoạt tâm can CHA rồi thì có. Còn về phần con, con thề là chẳng hay biết gì — vâng, dẫu chỉ là một giọt sương mai — về cái tội ác mà cha đang gán ghép cho con cả.

Nhưng người cha vẫn nhớ như in cảnh con bé đã vội vã giấu giếm thứ gì đó ngay khi ông bước vào phòng, và lời phân trần thiết tha ấy vẫn chưa đủ sức thuyết phục ông. Ông muốn làm sáng tỏ mọi nỗi hoài nghi một lần cho dứt điểm.

— Vậy thì tại sao dạo này con lúc nào cũng lủi thủi một mình trong phòng thế? Và khai mau, thứ con vừa giấu trong ống tay áo là gì — mang ra đây cho cha xem ngay lập tức.

Lúc này, dẫu còn mang nỗi ngượng ngùng khi phải thú nhận cách mình gìn giữ ký ức về mẹ, cô gái hiểu rằng nàng buộc phải thổ lộ hết mọi chuyện với cha để tự minh oan. Thế là nàng rút chiếc gương từ trong ống tay áo dài ra và đặt nó lên tấm chiếu trước mặt ông.

— Đây ạ — nàng nói — chính là thứ mà cha vừa bắt gặp con đang ngắm nghía lúc nãy.

— Ơ hay — ông vô cùng ngạc nhiên thốt lên — đây chẳng phải là chiếc gương mà ta đã mang về làm quà cho mẹ con khi lên kinh đô từ nhiều năm về trước hay sao? Thế hóa ra con vẫn giữ nó suốt ngọc ngách ngần ấy năm trời ư? Mà sao con lại cứ cắm cúi dành nhiều thời gian đứng trước chiếc gương này thế?

Đoạn, nàng kể cho cha nghe về những lời trăn trối cuối cùng của người mẹ, và cách bà hứa sẽ gặp lại con gái mỗi khi nhìn vào tấm kính ấy. Dẫu vậy, người cha vẫn chưa thể thấu hiểu sự ngây thơ trong tính cách của con gái khi nàng không hề nhận ra thứ phản chiếu trong gương thực chất là khuôn mặt của chính mình, chứ chẳng phải hình bóng của người mẹ.

— Con đang nói nhảm gì thế? — ông hỏi — Ta không sao hiểu nổi làm thế nào con lại có thể gặp được linh hồn của người mẹ quá cố chỉ bằng cách nhìn vào chiếc gương này?

— Chuyện đó hoàn toàn là sự thật ạ — cô gái khăng khăng: — và nếu cha không tin lời con nói, xin hãy tự mình nhìn vào đây xem — rồi nàng đặt chiếc gương ngay trước mặt ông. Nơi ấy, từ tấm đĩa kim loại nhẵn bóng đang phản chiếu ngược lại chính là gương mặt dịu dàng của nàng. Nàng nghiêm túc chỉ vào hình ảnh phản chiếu:

— Cha vẫn còn hoài nghi con nữa ư? — nàng thiết tha hỏi, ngước đôi mắt lên nhìn thẳng vào mặt ông.

Bật thốt lên một tiếng kêu ngỡ ngàng khi bỗng chốc bừng tỉnh, người cha vỗ mạnh hai bàn tay vào nhau.

— Ta mới ngốc nghếch làm sao! Cuối cùng thì ta cũng hiểu rồi. Khuôn mặt con giống hệt mẹ con như hai giọt nước — thế nên suốt thời gian qua con cứ đinh ninh ngắm nhìn hình ảnh phản chiếu của chính mình, và tưởng rằng bản thân đang được giáp mặt với người mẹ đã khuất! Con quả thực là một đứa trẻ có hiếu. Thoạt nghe thì có vẻ ngớ ngẩn, nhưng thực chất không phải vậy. Nó chứng tỏ lòng hiếu thảo của con sâu sắc nhường nào, và tấm lòng con thơ ngây biết bao. Việc sống trong nỗi nhớ thương khôn nguôi về người mẹ quá cố đã giúp con hun đúc nên một nhân cách thanh cao giống hệt mẹ. Mẹ con thật khôn ngoan biết bao khi dặn con làm điều này. Cha vô cùng ngưỡng mộ và tôn trọng con, con gái ạ, đồng thời cảm thấy vô cùng hổ thẹn khi có khoảnh khắc ta đã cả tin vào câu chuyện bị đặt của người mẹ kế lắm điều để rồi nghi kị con, lại còn hùng hổ bước vào đây với ý định mắng nhiếc con một trận tơi bời, trong khi suốt ngần ấy thời gian con vẫn luôn chân tình và tốt đẹp biết bao. Đứng trước con, mặt mũi ta chẳng còn biết giấu đi đâu cho hết thẹn, xin con hãy tha thứ cho cha.

Nói đoạn, người cha òa khóc. Ông nghĩ đến sự cô quạnh mà đứa con tội nghiệp phải nếm trải, và tất cả những đọa đày mà con bé đã gánh chịu dưới bàn tay của người mẹ kế. Việc đứa con gái vẫn kiên định giữ vững đức tin cùng sự ngây thơ giữa nghịch cảnh bủa vây — nhẫn nhục chịu đựng mọi giông bão với tất cả sự nhã nhặn và nhẫn nại — khiến ông liên tưởng con bé với loài hoa sen vươn mình nở rộ những đóa hoa rực rỡ từ chốn bùn nhơ ao hồ, một biểu tượng đích thực cho tâm hồn giữ mình thanh sạch giữa cõi đời ô trọc.

Về phần người mẹ kế, vì sốt ruột muốn biết chuyện gì sẽ xảy ra, bà ta đã đứng rình bên ngoài căn phòng từ nãy đến giờ. Càng nghe càng thấy tò mò, bà ta nhè nhẹ đẩy tấm cửa trượt ra để có thể thu hết mọi diễn biến vào tầm mắt. Đúng lúc ấy, bà ta đột ngột bước vào phòng, sụp lạy xuống tấm chiếu, cúi rạp đầu sát bàn tay đang dang rộng trước mặt con chồng.

— Ta hổ thẹn lắm! Ta thật hổ thẹn vô cùng! — bà ta nghẹn ngào thốt lên — Ta đã không hề hay biết con lại là một đứa trẻ hiếu thảo đến nhường này. Chẳng vì lỗi lầm nào ở con cả, mà chỉ vì ích kỷ ghen tuông của một người mẹ kế, ta đã đem lòng căm ghét con suốt bấy lâu. Vì quá đỗi căm ghét con, nên ta cứ đinh ninh con cũng ôm mối hận thù tương tự, và thế là khi thấy con lui về phòng quá nhiều lần, ta đã lén theo dõi, để rồi khi thấy con ngày ngày ngắm nhìn chiếc gương trong khoảng thời gian dài, ta đã tự suy diễn rằng con đã phát hiện ra thái độ cay nghiệt của ta và đang mưu toan dùng tà thuật để trả thù, đoạt mạng ta. Chừng nào ta còn sống, ta sẽ chẳng bao giờ quên được lỗi lầm do sự suy bụng ta ra bụng người ấy, lại còn xúi giục cha con nghi kị con. Kể từ ngày hôm nay, ta xin vứt bỏ tấm lòng đố kỵ cũ kỹ, độc ác để thay vào đó một trái tim hoàn toàn mới mẻ, trong sạch và đầy ắp sự ăn năn hối cải. Ta sẽ coi con như đứa con do chính dứt ruột sinh ra. Ta sẽ yêu thương và chăm bẵm con bằng tất cả tâm can, qua đó bù đắp cho mọi nỗi bất hạnh mà ta đã gây ra cho con. Thế nên, xin con hãy rửa sạch mọi chuyện cũ qua đi, và ban ơn cho ta dẫu chỉ một phần tình yêu thương hiếu thảo mà con từng dành cho người mẹ quá cố nhé.

Cứ thế, người mẹ kế độc ác đã hạ mình cầu xin sự tha thứ từ cô gái mà bà ta từng đối xử tệ bạc.

Bản tính dịu dàng của cô thiếu nữ vốn bao dung, nàng rộng lượng tha thứ cho mẹ kế và chưa từng ôm ấp lấy dù chỉ một thoáng oán hận hay ghen ghét trong lòng sau đó. Nhìn nét mặt vợ, người cha nhận ra nàng đã thực sự ăn năn hối lỗi về quá khứ, và vô cùng nhẹ nhõm khi thấy hiểu lầm kinh hoàng ấy đã được xóa sạch khỏi ký ức của cả kẻ gây tội lẫn người bị hại.

Kể từ đó về sau, ba người sống chung đùm bọc hạnh phúc tựa cá gặp nước. Chẳng còn giông bão nào có thể làm lu mờ tổ ấm ấy nữa, và cô thiếu nữ dần quên đi năm tháng bất hạnh nhờ tình yêu thương cùng sự chăm sóc ân cần mà người mẹ kế nay đã dành trọn cho nàng. Cuối cùng, sự nhẫn nại và lòng tốt của nàng cũng được đền đáp xứng đáng.