Mỗi giờ một rõ, đây không phải là một cuộc xung đột biên giới, mà là bắt đầu một cuộc chiến tranh đã được chuẩn bị hết sức tỉ mỉ, một chiến dịch tiến công lớn đầu tiên của cuộc chiến tranh này, mà bộ chỉ huy Hít-le đặt nhiều hy vọng. Mệnh lệnh ban hành cho bộ đội phòng thủ biên giới quốc gia phải tiêu diệt quân địch đã xâm nhập Đất nước xô-viết và hất tàn quân của chúng về bên kia giới tuyến đã không được thực hiện. Không phải đơn thuần chỉ vì ở khu vực sát biên giới, lực lượng xô-viết ít hơn bọn xâm lược mà còn vì, mặc dù ngay trước chiến tranh, chúng tôi đã thi hành những biện pháp nghiêm ngặt nhằm tăng cường thành phần chiến đấu của bộ đội quân khu, nhưng cuộc tiến công vẫn là bất ngờ đối với chúng tôi, nên đã không kịp chuẩn bị để đối phó.

Có hai điểm chủ yếu trong tình hình phức tạp này. Trước hết, những lực lượng lớn của địch có tập đoàn xe tăng mạnh của tướng Clai-xtơ dẫn đầu đã thọc sâu vào địa phận chúng tôi ở dải do tập đoàn quân 5 bảo vệ. Hai là, các quân đoàn cơ giới và lực lượng dự bị khác của phương diện quân bố trí phân tán và tách xa khu vực địch xâm nhập. Do đó, buộc bộ đội ta trong thời kỳ đẩu chỉ có thể tiến hành phòng ngự. Cần phải chặn bằng được bước tiến quân của địch, tranh thủ thời gian tập trung mọi lực lượng và phương tiện cần thiết, rồi sau đó mới chuyển sang hành động tích cực hơn.

Đến tối ngày 22 tháng Sáu, không một ai trong bộ tư lệnh và cơ quan tham mưu phương diện quân chúng tôi nghĩ rằng có thể phản công được ngay. Chỉ mong sao đứng vững! Mọi người đều tin rằng những mệnh lệnh của Mát-xcơ-va cũng sẽ hướng chúng tôi vào hành động phòng ngự.

Vào khoảng mười một giờ đêm, Cơ-lô-tsơ-cốp, chủ nhiệm thông tin liên lạc đặc biệt, cho tôi biết là mệnh mệnh tác chiến của bộ trưởng Bộ dân ủy quốc phòng đang được chuyển tới. Tôi đọc ngay từng đoạn trong lúc đang tiếp nhận bức điện.

Bức điện mở đầu bằng việc đánh giá tình hình và chỉ ra rất đúng rằng đòn đột kích chủ yếu của địch đánh vào Vla-đi-mia – Vô-lưn-xki và Rát-dê-khúp, vài chính giữa và sườn trái tập đoàn quân 5 chúng tôi. Song, việc đánh giá tổng kết ngày chiến tranh đầu tiên lại quá lạc quan. Bức điện chỉ ra rằng chỉ trên những hướng này, địch mới đạt được những kết quả không đáng kể với tổn thất lớn, còn ở tất cả những vùng biên giới khác tiếp giáp với Đức và Ru-ma-ni, các đợt công kích của chúng đều bị chặn lại và bị thiệt hại nặng. Đọc những dòng này mà thấy lòng nặng trĩu. Tự nhiên tôi nghĩ rằng việc đánh giá tình hình lạc quan trong văn bản này của trung ương phần lớn lá dựa vào những báo cáo cũng khá hay của chúng tôi.

Hồi 15 giờ, khi chưa có những tin tức đầy đủ, đúng là chúng tôi đã chau chuốt từng câu và không báo cáo về việc đột phá của hai tập đoàn xe tăng mạnh, bởi lẽ mãi đến cuối ngày, chúng tôi mới nhận được những tin tức chính xác. Trong khi cơ quan tham mưu các quân đoàn tập hợp những tin tức nhận được rồi chuyển về bộ tham mưu tập đoàn quân, rồi bộ tham mưu tập đoàn quân đánh giá toàn bộ những thông tin đó và gửi về bộ tham mưu phương diện quân, cũng phải mất mấy tiếng đồng hồ, mà lúc đó, tình hình lại đang thay đổi nhanh chóng, thường hay xảy ra những bước ngoặt cơ bản trong các hoạt động chiến sự.

Giờ đây, khi ngồi đọc lại những thông báo trinh sát và tác chiến đầu tiên, tôi cay đắng nhận thấy rằng những văn kiện ấy không phản ánh được toàn bộ nguy cơ to lớn đang giáng vài các đơn vị ở sườn phía Bắc phương diện quân chúng tôi. Chẳng hạn, các trinh sát viên của phương diện quân chúng tôi đã thông báo những gì về địch đang tiến công tập đoàn quân 5 của ta? Anh em đã nhận định rằng: một sư đoàn bộ binh tiến công ở vùng Li-u-bôm-lơ, một sư đoàn bộ binh và một sư đoàn xe tăng - ở hướng Vla-đi-mia – Vô-lưn-xki, còn ở phía Nam, nơi tiếp giáp với tập đoàn quân 6 – hai sư đoàn nữa của bộ binh Đức.

Như vậy là trên toàn dải của tập đoàn quân chỉ có cả thảy 5 sư đoàn bộ binh địch đang tiến công. Nếu tính chúng tôi có bốn sư đoàn bộ binh ở gần biên giới thì tình hình, tất nhiên, có lẽ sẽ không đáng lo lắm. Mệnh lệnh gửi cho chúng tôi chính là xuất phát từ tình hình đó. Bởi vì lúc này, cả bộ trưởng Bộ dân ủy quốc phòng và Tổng tham mưu trưởng cũng vẫn chưa biết có một tập đoàn cơ giới Đức đang tiến mạnh từ Xô-can đến Rát-dê-khúp trong những vùng không có bộ đội Liên Xô đóng giữ, và một quân đoàn cơ giới khác cũng dang cố đột phá từ U-xti-lúc đến Lút-xcơ. Đến khi chúng tôi đánh giá đúng hơn nguy cơ đối với sườn phải cửa phương diện quân thì những báo cáo trước mà chúng tôi chưa phản ánh đúng tinh chất nghiêm trọng của toàn bộ nguy cơ đã ở Mát-xcơ-va rồi. Chắc rằng cơ quan tham mưu của các phương diện quân khác cũng có những sai lầm như vậy trong việc đánh giá lực lượng địch đã xâm nhập Đất nước xô-viết.

Căn cứ vào những báo cáo đó, bộ tư lệnh tối cao đã đề ra nhiệm vụ cho ngày 23 và 24 tháng Sáu. Bộ đội phương diện quân chúng tôi được lệnh: “Giữ vững biên giới quốc gia với Hung-ga-ri, sử dụng lực lượng của các tập đoàn quân 5 và 6, ít nhất là năm quân đoàn cơ giới và toàn bộ không quân của phương diện quân giáng những đòn đột kích đồng tâm vào hướng chung tới Li-u-blin, bao vây và diệt tan cánh quân địch đang tiến công trên chính diện Vla-đi-mia – Vô-lưn-xki, Crư-xtư-nô-pôn, đến hết ngày 24 tháng Sáu, phải làm chủ vùng Li-u-blin…”.

Tôi thấy nghẹn thở. Đây là một nhiệm vụ không thể hoàn thành được!... Nhưng không còn thời gian để suy nghĩ nữa. Tôi cầm bức điện chạy đến chỗ tham mưu trưởng phương diện quân. Vừa đi, vừa nhẩm tính xem có thể đưa ra những đề nghị gì.

Khi tôi đọc cho tướng Puốc-ca-ép nghe bức điện, đồng chí nhìn tôi với vẻ rõ ràng không tin, giật lấy bức điện và đọc đi đọc lại mấy lần. Chúng tôi nhanh chóng trao đổi ý kiến và đều gặp nhau ở chỗ: chúng tôi hoàn toàn chưa chuẩn bị để tiến công. Cầm lấy bản đề về diễn biến tình huống của tôi và tay nắm chặt bức điện, Puốc-ca-ép lặng lẽ ra hiệu cho tô đi theo đồng chí. Chúng tôi đến gặp tư lệnh phương diện quân.

– Chúng tôi phải làm gì bây giờ, đồng chí tư lệnh? – Puốc-ca-ép nói ngay từ ở ngưỡng cửa. – Chúng ta, lạy Chúa, chỉ mong sao chặn được địch ở biên giới và gây thiệt hại đáng kể cho chúng trong các trận đánh phòng ngự, thì người ta lại yêu cầu chúng ta ngày kia phải chiếm lại cho được Li-u-blin!

Tướng Kiếc-pô-nô-xơ, vẫn như thường ngày, không vội đưa ra những kết luận. Đồng chí chẳng nói chẳng rằng cầm lấy bức điện, chăm chú đọc, rồi nhắc ống điện thoại:

– Va-su-ghin, đồng chí đến chỗ tôi nhé.

Ủy viên Hội đồng quân sự vẫn tươi vui và đầy nghị lực, như mọi lúc. Tư lệnh đưa cho đồng chí xem mệnh lệnh. Lướt qua bức điện, Va-su-ghin ngả lưng xuống ghế và đưa mắt nhìn những người có mặt:

– Còn bàn gì nữa, các đồng chí, đã có lệnh thì phải chấp hành.

– Cũng có thể là như thế, đồng chí ạ, - Puốc-ca-ép thốt lên, - nhưng chúng ta lại chưa sẵn sàng. Chúng ta còn phải nghĩ đến phòng ngự, chứ chưa thể nghĩ đến tiến công.

Va-su-ghin nhổm phắt dậy. Tham mưu trưởng vẫn kiên quyết tiếp tục:

– Ta hãy xem xét tình hình một cách tỉnh táo. Chỉ riêng trên hướng Lút-xcơ, trong dải giữa Li-u-bôm-lơ và Xô-can, có mười sư đoàn bộ binh và xe tăng địch đang tiến công. Ta lấy gì chọi lại với chúng? Chúng ta biết rằng ở đây, ta mới triển khai các sư đoàn bộ binh 45, 62, 87 và 124, mỗi sư đoàn chỉ có hai trung đoàn. Còn trung đoàn thứ ba của họ đang trên đường hành quân. Ở khu vực này, may ra ngày mai ta mới có thêm sư đoàn bộ binh 135 và hai sư đoàn của quân đoàn cơ giới 22, nhưng sư đoàn xe tăng 41 thiện chiến nhất của quân đoàn ấy lại chưa chắc đã đến kịp.

Có sự thiếu phối hợp: sau khi mở phong bì công văn có đoạn trích nói về kế hoạch phòng thủ biên giới của tập đoàn quân, sư đoàn trưởng đã dẫn binh đoàn của mình ở ngay sát mũi bọn Đức rút khỏi vùng Vla-đi-mia – Vô-lưn-xki tiến về hướng Đông – Bắc, có lẽ, tới Cô-ven là nơi mà theo kế hoạch thì toàn bộ quân đoàn cơ giới 22 phải tập trung tại đây. Đến cuối ngày, cả tư lệnh tập đoàn quân lẫn tư lệnh quân đoàn đều không bắt được liên lạc với sư đoàn. Pô-ta-pốp cử các cán bộ tham mưu đi tìm kiếm, nhưng đến nay vẫn chưa rõ sư đoàn đang ở đâu và gặp chuyện gì.)

– Như vậy, - Puốc-ca-ép tiếp tục, - may lắm ngày mai ở hướng này chúng ta mới có thể tập hợp chưa được bảy sư đoàn để chống lại mười sư đoàn của địch. Thế thì làm sao có thể nói tới tiến công ngay được? – Không để cho Va-su-ghin muốn ngắt lời khi mình nói lên điều gì đó, Puốc-ca-ép tiếp tục: - Hơn nữa, còn phải tính là, hôm nay, địch mới đưa thê đội một của chúng vào chiến đấu, và những ngày tới, tất nhiên, chúng sẽ đổ thêm quân còn nhanh hơn cả chúng ta. Mời các đồng chí xem, - tham mưu trưởng chỉ bút chì lên bản đồ, - chỉ riêng ở đây, ở Tây – Bắc U-xti-lúc này thôi, mà hồi mười sáu giờ, trinh sát của ta đã phát hiện thấy hơn hai trăm xe tăng địch đang tập trung. Và cũng chưa phải chỉ có một vùng duy nhất phát hiện ra xe tăng dự bị của địch…

Nhân lúc Puốc-ca-ép ngừng một lát để xem bản đồ, ủy viên Hội đồng quân sự sốt ruột hỏi:

– Thế đồng chí Puốc-ca-ép đã nói hết chưa?

– Chưa, chưa hết.

Mắt không rời bản đồ, tham mưu trưởng tiếp tục phát triển ý nghĩ của mình. Tất cả các đơn vị thuộc thê đội hai ở sâu trong lãnh thổ đang cơ động đến dải của tập đoàn quân 5, còn cách biên giới ở những cự ly khác nhau: các quân đoàn bộ binh 31 và 36 còn phải vượt chặng đường 150 – 200 ki-lô-mét. Bộ binh đi bộ phải mất ít nhất năm – sáu ngày. Các quân đoàn cơ giới 9 và 19 có thể tập trung và chuyển sang tiến công cánh quân đột kích chủ yếu của địch sớm nhất cũng phải sau ba – bốn ngày nữa. Chỉ còn các quân đoàn cơ giới 4, 8 và 15 là có khả năng tập trung ở khu vực chiến đấu sau một – hai ngày.

Cũng còn phải tính đến là trên đường ra biên giới, các đơn vị bị không quân địch liên tục bắn phá ồ ạt. Có thể dễ dàng hình dung là trước hoàn cảnh đó, việc điều động và đưa bộ đội vào chiến đấu sẽ rất phức tạp. Cần nói thêm rằng, thực ra, cho đến lúc này, chúng ta không có hậu phương của tập đoàn quân và phương diện quân, vì chưa được động viên đầy đủ và triển khai xong.

Thế là những lực lượng chủ yếu của chúng ta không thể đến nơi bắt đầu có chiến sự vào cùng một lúc. Chắc là các quân đoàn sẽ phải chiến đấu theo từng phần, vì trên đường hành quân gặp phải quân Đức đang tiến về phía Đông. Trận đánh tao ngộ sẽ diễn ra, hơn nữa lại ở trong điều kiện hoàn toàn không có lợi đối với ta. Giờ đây khó hình dung nổ điều đó sẽ nguy hiểm đối với chúng ta như thế nào, nhưng rõ ràng là tình hình sẽ rất khó khăn.

Mỗi lời nói của Puốc-ca-ép càng làm cho Kiếc-pô-nô-xơ và Va-su-ghin thêm buồn. Va-su-ghin không muốn ngắt lời tham mưu trưởng nữa.

Puốc-ca-ép chống tay lên bản đồ:

– Thưa đồng chí tư lệnh, chúng ta chỉ còn cách báo cáo về Mát-xcơ-va tình hình đang diễn biến và đề nghị thay đổi nhiệm vụ. Hiện nay, ta chỉ có thể chiến đấu kiên cường để kìm chân địch, đồng thời tổ chức phòng ngự vững chắc bằng lực lượng các quân đoàn bộ binh và cơ giới vốn là thê độ hai của ta ở sâu trong dải hành động của phương diện quân tại tuyến của các khu vực cố thủ Cô-rô-xten, Nô-vô-grát – Vô-lưn-xki, Sê-pê-tốp-ca, Xta-rô-côn-xtan-ti-nốp và Prô-xcu-rốp trước kia. Chặn được địch ở tuyến đó, ta sẽ có thời gian chuẩn bị tổng phản công. Chúng ta se sử dụng các đơn vị bảo vệ sau khi chúng đã lui về sau tuyến các khu vực cố thủ làm lực lượng dự bị. Trong tin hiện nay, tôi thấy chính đó là quyết định hợp lý duy nhất.

Mười phút in lặng. Tướng Kiếc-pô-nô-xơ đăm chiêu quay bút chì trong tay. Chính ủy quân đoàn Va-su-ghin là người đầu tiên phát biểu ý kiến.

– Về mặt quân sự, những gì đồng chí vừa nói có thể đúng, - Va-su-ghin đến bên bản đồ, - nhưng về mặt chính trị, theo tôi, hoàn toàn không đúng! Đồng chí suy nghĩ đơn thuần là một chuyên gia quân sự: bố trí lực lượng, so sánh lực lượng và vân vân. Thế đồng chí có tính đến yếu tố tinh thần chưa? Chưa! Đồng chí đã nghĩ đến sự kiện là chúng ta, những người đã giáo dục Hồng quân tinh thần tiến công cao, thì ngay từ những ngày đầu chiến tranh lại chuyển sang phòng ngự thụ động, để cho địch giành quyền chủ động mà không hề kháng cự, điều đó sẽ gây tổn thất về mặt tinh thần đến mức nào! Thế mà đồng chí lại còn định cho địch vào sâu trong đất nước xô-viết!... – Ngừng lại lấy hơi, ủy viên Hội đồng quân sự bổ sung, giọng bình tĩnh hơn:

– Puốc-ca-ép, anh bạn chiến đấu của chúng tôi ạ, nếu không biết đồng chí là một người bôn-sê-vích đã được thử thách, thì tôi đã cho đồng chí là người mất tinh thần. – Khuôn mặt chữ điền, sạm nắng của Puốc-ca-ép nổi bạnh, Va-su-ghin dịu giọng:

– Xin lỗi, tôi không muốn làm đồng chí phật lòng, nhưng thật tình không biết che giấu ý nghĩ của mình.

Lại một giây phút im lặng.

Cuối cùng, Kiếc-pô-nô-xơ rời mắt khỏi tấm bản đồ và chậm rãi nói:

– Tôi nghĩ rằng cả hai người đều đúng. Đồng chí Puôc-ca-ép ạ, không thể phản đối gì hơn những đề nghị hoàn toàn hợp lý về mặt tác chiến của đồng chí. Nhưng chúng có một điểm yếu: các khu vực cố thủ cũ chưa sẵn sàng để tiếp nhận bộ đội và bảo đảm những điều kiện thuận lợi cho bộ đội phòng ngự có hiệu quả.

– Nhưng bộ đội thê đội hai được công binh giúp sức có thể đưa các khu vực cố thủ này vào sẵn sàng chiến đấu… - Puốc-ca-ép nói.

Không đáp lại lời phản bác của Puốc-ca-ép, Kiếc-pô-nô-xơ vẫn tiếp tục với giọng điềm tĩnh:

– Nhưng ý kiến của đồng chí Va-su-ghin cũng hợp lô-gích. Mệnh lệnh là mệnh lệnh – phải chấp hành. Nếu nhận được mệnh lệnh chiến đấu, thay vì chấp hành vô điều kiện, mỗi tư lệnh lại đưa ra những phản đề nghị của mình thì sẽ không ra sao cả. Tất nhiên, đến hết ngày 24 tháng Sáu chưa chắc ta đã lấy lại được Li-u-blin. Nhưng chúng ta phải cố gắng phản đột kích mạnh vào lực lượng địch đã xâm nhập đất nước ta. Để làm được điều đó, chúng ta có thể dùng tới năm quân đoàn cơ giới. Tôi cho rằng nhiệm vụ chính hiện nay là nhanh chóng tập trung các quân đoàn cơ giới tiến ra chiến trường, đồng thời phản đột kích mãnh liệt. Đồng chí Puốc-ca-ép ạ, phải ra ngay những chỉ lệnh chiến đấu cần thiết cho bộ đội và theo rõi việc thực hiện. Cần đặc biệt chú ý yểm hộ chắc chắn trên không cho các quân đoàn cơ giới trên đường cơ động và bước vào chiến đấu. Đồng thời, nên giao cho Pô-ta-pốp nhiệm vụ phải sử dụng mọi lực lượng và phương tiện của tập đoàn quân của đồng chí ấy, khéo phối hợp vơi cánh phải của tập đoàn quân 6 và được các lực lượng chủ yếu của không quân phương diện quân hỗ trợ, không cho các đơn vị phát-xít tiếp tục tiến sâu vào lãnh thổ ta.

– Đúng là một cuộc trao đổi ý kiến thiết thực, - Va-su-ghin ủng hộ.

– Chúng ta sẽ làm gì với quân đoàn của Ri-a-bưsép? – Puốc-ca-ép hỏi. – Quân đoàn đã được lệnh rời vùng Xam-bô, quay sang vùng phía đông Lơ-vốp và thuộc quyền chỉ huy của Mu-dư-tsen-cô.

Suy nghĩ một lát, Kiếc-pô-nô-xơ đáp:

– Thội được. Cứ để nó tiếp tục hành quân, đồng thời giao cho Mu-dư-tsen-cô nhiệm vụ tổ chức phản đột kích từ phía Nam không chỉ bằng lực lượng của một quân đoàn, mà bằng hai quân đoàn cơ giới 4 và 8. Cần hướng hai quân đoàn này, cũng như quân đoàn cơ giới 15 đang cơ động ở vùng Dơ-lô-tsép tới, đánh vào sườn phía sau mũi thọc sâu của xe tăng địch. Còn đối với các đơn vị thuộc thê đội hai của phương diện quân thì các quân đoàn cơ giới 9 và 19, cũng như tất cả các quân đoàn bộ binh làm thê đội hai của phương diện quân, phải tiếp tục hành quân cấp tốc đến biên giới theo hành trình đã quy định, đồng thời cũng ta xác định rõ hướng và tuyến cho các đơn vị ấy bước vào chiến đấu phù hợp với tình hình đang phát triển. Biết rằng đòn đột kích chủ yếu của địch rõ rằng nhằm vào chỗ tiếp giáp giữa tập đoàn quân 5 và 6 của chúng ta, cho nên cần giao ngay cho quân đoàn bộ binh 37 nhiệm vụ yểm hộ Tác-nô-pôn từ phía Tây – Bắc. tăng nhanh sức cơ động của nó hơn nữa. Để sư đoàn bộ binh 80 của quân đoàn này ở lại đây làm lực lượng dự bị phòng khi địch tổ chức đổ bộ đường không ồ ạt vào sau lưng các đơn vị của ta, và cụ thể là vào khu vực sở chỉ huy của chúng ta.

Đưa mắt nhìn các đồng chí đối thoại đang trầm ngâm suy nghĩ, Kiếc-pô-nô-xơ kết luận:

– Im lặng có nghĩa là đồng ý. Tôi thấy các đồng chí có tán thành quyết tâm của tôi.

Va-su-ghin phát biểu hoàn toàn nhất trí. Puốc-ca-ép im lặng gật đầu.

Tại sao lại hạ quyết tâm như vậy? Có lẽ, tư lệnh cho rằng trong tình huống nghiêm trọng ngày một nguy hiểm hơn thì điểm chủ yếu là không để bộ đội phòng ngự thụ đông, mà phải giữ vững sự thống nhất về quan điểm và hành động, phải làm tất cả để giúp bộ tư lệnh tối cao thực hiện kế hoạch đã định, vì kế hoạch đó đã quyết định tình hình không chỉ của phương diện quân chúng tôi, mà cả các phương diện quân bạn.

Lúc này, đại tướng Gh. C. Giu-cốp, Tổng tham mưu trưởng, và N. X. Khơ-rút-xốp được chỉ định làm ủy viên Hội đồng quân sự phương diện quân đến chỗ chúng tôi.

Giu-cốp vốn nổi tiếng về tính cụ thể và chính xác trong tổ chức chỉ huy bộ đội, tán thành quyết tâm của bộ tư lệnh phương diện quân và đề nghị ra ngay lệnh chuẩn bị phản đột kích. Tổng tham mưu trưởng giới thiệu ngắn gọn tình hình các đơn vị bạn với Hội đồng quân sự phương diện quân. Đồng chí cho biết, ở phía Nam, kẻ địch không tỏ ra có những hoạt động gì thật tích cực và biên giới quốc gia ở đấy vẫn được tập đoàn quân 9 thuộc quân khu Ô-đét-xa giữ vững. Còn ở Phương diện quân Tây, tình hình rất đáng lo ngại. Có lẻ, địch đột kích chủ yếu ở đây. Tập đoàn quân 4 đóng bên sườn trái của phương diện quân này giáp với chúng tôi, đang chiến đấu ở vùng Pru-gia-nư, Gô-rô-đét. Trên hướng Brét – Mli-tốp-xcơ, địch thọc sâu vào tuyến phòng ngự của ta, và ở đây, cũng như ở chỗ chúng tôi, các đơn vị xô-viết đang chuẩn bị đòn phản đột kích lớn.

Giu-cốp hỏi chúng tôi có liên lạc bằng đường dây với Mu-dư-tsen-cô không. Sau khi biết là có, đại tướng nói sẽ đến đó, còn bây giờ sẽ nói chuyện với Mu-dư-tsen-cô. Kiếc-pô-nô-xơ lệnh cho gọi ngay tư lệnh tập đoàn quân 6 đến máy điện thoại.. Nghe xong báo cáo của tư lệnh tập đoàn quân về tình hình bộ đội ta và địch, Giu-cốp đặc biệt nhấn mạnh một điều thật quan trọng là chuyển quân đoàn cơ giới 4 dang cánh phải của tập đoàn quân càng nhanh càng tốt.

Lát sau, Gh. C. Giu-cốp cùng đi với các đại diện bộ tham mưu phương diện quân tới quân đoàn cơ giới 8 của trung tướng Đ. I. Ri-a-bư-sép để tìm hiểu tại chỗ tình hình bộ đội và mau chóng điều động quân đoàn từ vùng Lơ-vốp sang Brô-đư.

Chúng tôi nhanh chóng chuẩn bị các chỉ lệnh chiến đấu cho các đơn vị. Tướng Pa-ni-u-khốp đáp máy bay tới gặp tư lệnh tập đoàn quân 5. Đồng chí mang theo mệnh lệnh: sử dụng các lực lượng quân đoàn cơ giới 22 và sư đoàn bộ binh 135 để tiến hành phản đột kích nhằm diệt tan tập đoàn xe tăng địch ở vùng Vla-đi-mia – Vô-lưn-xki và chi viện cho hai trung đoàn thuộc sư đoàn bộ binh 87 đang bị bao vây.

Quân đoàn cơ giới 15 được lệnh tiến công ngay vào Rát-ê-khúp. Bộ đội tập đoàn quân 6 phải đánh bật quân địch đã xông vào khu vực cố thủ Ra-va – Ru-xcai-a, còn quân đoàn cơ giới 4 sẽ chi viện cho cuộc tiến công của quân đoàn cơ giới 15. Quân đoàn cơ giới 8 của tướng Mu-dư-tsen-cô phải rời vùng Lơ-vốp quay sang Brô-đư ngay. Các quân đoàn đang ở sâu trong lãnh thổ cơ động ra biên giới đã nhận được vô tuyến điện báo: phải tăng tốc độ hành quân tới mức cao nhất.

Ra mệnh lệnh không khó, nhưng chấp hành mệnh lệnh mới khó. Hiểu điều đó, tướng Kiếc-pô-nô-xơ đã phái những đại diện của mình tới các tập đoàn quân 5, 6 và các quân đoàn cơ giới 8, 15 để kiểm tra.

Đêm rạng ngày 23 tháng Sáu là đêm mất ngủ thứ hai đối với tất cả mọi người ở sở chỉ huy phương diện quân. Tư lệnh và bộ tham mưu kiên trì cố gắng chấn chỉnh việc chỉ huy các đơn vị đã bước vào chiến đấu quyết liệt với địch. Nhưng cho đến sáng vẫn chưa nắm được đầy đủ tình hình. Các cán bộ của bộ tham mưu được phái tới các quân đoàn cơ giới 8 và 15 vẫn chưa về, còn liên lạc với cơ quan tham mưu tập đoàn quân 5 lại bị đứt hồi lâu. Rất sốt ruột về chuyện này, tướng Puốc-ca-ép hầu như cứ mười lăm phút một lại gọi tướng Đô-bư-kin, chủ nhiệm thông tin liên lạc của phương diện quân tới và buồn bã hỏi:

– Đã liên lạc được với Pô-ta-pốp chưa?

Đô-bư-kin bối rối dang tay.

– Vậy đến khi nào liên lạc mới thông suốt? – Puốc-ca-ép cao giọng.

Đô-bư-kin chỉ tái mặt và im lặng. Đồng chí biết trả lời thế nào?

Tham mưu trưởng hiểu rõ tình hình không kém đồng chí. Liên lạc thông suốt khi các đơn vị đang ở tại chỗ và đường dây không bị phá hoại. Nhưng những trận chiến đấu ác liệt đã nổ ra và mọi việc phải làm lại từ đầu. Không được Đô-bư-kin cho biết gì hơn, Puốc-ca-ép gọi tôi:

– Sao, các phái viên của ta ở chỗ Pô-ta-pốp đã về chưa?

Tôi lắc đầu. Puốc-ca-ép làu bàu và yêu cầu phải bằng mọi cách có được những tin tức về tình hình các đơn vị của ta và hoạt động của địch đang rất cần cho bộ tư lệnh phương diện quân. Tôi hoàn toàn thông cảm với tâm trạng thủ trưởng của mình, nhưng tiếc là không thể làm được gì khác được. Các báo cáo gửi về đều không có hệ thống và rất nghèo nàn. Còn những tin chúng tôi biết được thì không lấy gì làm vui. Khi tướng Va-ren-ni-cốp báo cáo về vị trí của quân đoàn cơ giới 8 thì chúng tôi hiểu rằng trước mắt chưa thể nghĩ đến việc đưa quân đoàn vào chiến đấu. Báo cáo của đại tá M. I. Nê-đê-lin, lữ đoàn trưởng lữ đoàn pháo chống tăng 2, cho biết đồng chí chưa nhận được xe kéo do nền kinh tế quốc dân cung cấp nên chỉ có thể đưa được một tiểu đoàn pháo ra biên giới. Công tác động viên ở vùng sát biên giới trong điều kiện chiến tranh mới bắt đầu thật không đơn giản.

Chúng tôi rất nóng lòng chờ tin về tập đoàn quân 5 và quân đoàn cơ giới 15. Mãi đến tối, khi các đại diện của bộ tư lệnh trở về thì Hội đồng quân sự phương diện quân mới có được bức tranh tương đối toàn cảnh về những sự kiện ở trên hướng Lút-xcơ và Xô-can – Rát-dê-khúp. Bây giờ thì đã rõ là từ nay, kết cục trận hội chiến biên giới sẽ phụ thuộc vào những trận chiến đấu đã triển khai ở giữa và sườn trái tập đoàn quân 5 trong khu vực từ Vla-đi-mia – Vô-lưn-xki đến Xô-can. Những trận đánh ở đây diễn ra ngày một khốc liệt. Các binh đội thuộc các sư đoàn bộ binh 45 và 62 của quân đoàn bộ binh 15 kìm chân địch rất khó khăn. Ở phía Nam Vla-đi-mia – Vô-lưn-xki, nơi các sư đoàn bộ binh 87 và 124 đang phải chiến đấu trên một chính diện rộng, bọn phát-xít đã thọc sâu vào đội hình chiến đấu của ta. Nhiều binh đội đang chiến đấu trong vòng vây, bị tách khỏi đồng đội, thiếu đạn nghiêm trọng, nhưng suốt ngày vẫn đánh bật các đợt công kích của địch và thu hút lực lượng địch về phía mình. Cụm xe tăng của Đức đã đột phá vào phía Nam Vla-đi-mia - Vô-lưn-xki cũng không thể tiến sâu được. Các tiểu đoàn thuộc lữ đoàn chống tăng 1 đã anh dũng đánh trả các đợt công kích của địch. Chỉ ít lâu sau, các binh đội tiền tiêu của sư đoàn bộ binh 135 và quân đoàn cơ giới 22 đã đến đây. Nhờ những cố gắng chung, quân địch đã bị chặn đứng.

Tập đoàn xe tăng thứ hai của bọn phát-xít đột phá tới Rát-dê-khúp đã chạm trán với những binh đội tiền tiêu thuộc quân đoàn cơ giới 15 của tướng Các-pê-dô vừa kịp tới đây. Bạn đọc đã biết những sư đoàn thuộc quân đoàn này phải hành quân vất vả như thế nào vì không có xe tải. Các-pê-dô buộc phải để lại ở Brô-dư sư đoàn cơ giới 212 đang hành quân bộ và lệnh cho sư đoàn tổ chức phòng ngự ở đây, đề phòng quân địch đột phá. Các-pê-dô chỉ có tung sư đoàn xe tăng 10 của tướng X. I-a. Ô-guốc-txốp ra đón đánh địch. Cánh quân phát-xít có gần 350 xe tăng kiểu mới. Tưởng chừng một sư đoàn xe tăng xô-viết, không đủ biên chế và phần lớn là những xe kiểu cũ sẽ không thể chống cự nổi. Nhưng các chiến sĩ xe tăng xô-viết vẫn xông vào chiến đấu quyết liệt. Chiến sĩ các tiểu đoàn xe tăng và bộ binh cơ giới làm nhiệm vụ tiền tiêu đã chiến đấu cực kỳ dũng cảm. Họ bẻ gãy mọi đợt công kích của địch. Hơn hai mươi xe tăng địch bị bắn cháy và hàng trăm tên lính phát-xít phơi xác trên trận địa. Địch đã phải trả giá đó với 6 tăng của chúng ta.

Đến chiều, các trung đoàn xe tăng và cơ giới của sư đoàn này đã tới chi viện cho phân đội tiền tiêu. Các đơn vị đánh địch trong hành tiến và thậm chí còn đánh lui được chúng. Địch chỉ có thể ngăn được các đơn vị đó bằng những đợt công kích tao ngộ khi chúng có ưu thế về lực lượng. Không có gì hơn để yểm trợ cho xe tăng và bộ binh cơ giới ta phản kích. Trung đoàn xe tăng thứ hai của sư đoàn 10 không được công binh chi viện ở những vùng rừng rậm và đầm lầy, đã phải dừng lại ở dọc đường. Cả sư đoàn xe tăng 37 cơ động từ Crê-mê-nét cũng không đến được. Địch lợi dụng ngay những điều đó. Xe tăng của chúng vòng qua lực lượng chủ yếu của sư đoàn Ô-guốc-txốp, lao về hướng Bê-rê-xtét-cô, nơi không có quân ta. Vùng này trở thành nơi nguy kịch hơn cả đối với chúng ta.

Trong dải của tập đoàn quân 6, những trận đánh ác liệt chỉ diễn ra bên sườn cánh phải, tuy có vất vả nhưng bộ đội ta cũng đã kìm chân được quân địch.

Tập đoàn quân 26 báo cáo là đến trưa, sư đoàn bộ binh 99 đã phản kích quyết liệt và đánh bật địch ra khỏi Pê-rê-mư-slơ. Quốc kỳ Liên Xô lại phấp phới bay trên thành phố. Về sau, chúng tôi được biết rõ các chi tiết của trận đánh này. Tôi còn nhớ, Đ. Nô-vô-pli-an-xki, khi đó là phóng viên đặc biệt của báo “Pra-vđa”, đã mô tả nhiều pha rực lửa. Dưới đây là đoạn trích trong bài phóng sự của đồng chí:

“Bọn xâm lược trụ lại mạnh nhất ở quảng trường Ngũ giác. Súng máy từ các ô cửa sổ ngôi nhà bốn tầng xối xả bắn ra giống như từ các lỗ châu mai vậy. Nhưng các chiến sĩ biên phòng vẫn đột nhập được vào tòa nhà này. Séc-bít-xki, một đoàn viên thanh niên cộng sản, đã quảng được tên bắn súng máy ở cửa sổ tầng hai xuống. Chuẩn úy Man-cốp ném lựu đạn vào bọn phát-xít nấp dưới hầm nhà. Chiến sĩ dẫn đường An-đrê-ép cùng hai chiến sĩ biên phòng đem theo chó đã phát hiện chính xác những tên bắn tiểu liên hóa trang. Vào lúc 14 giờ, trên quảng trường xuất hiện hai xe tăng địch, pháo binh ta có mặt kịp thời và đã xóa sổ chúng”.

Tôi xin nói trước rằng những trận chiến đấu giành giật thành phố kéo dài khá lâu. Bọn phát-xít đã ba lần chiếm được thành phố, nhưng cả ba lần chúng đều bị các binh đội thuộc sư đoàn bộ binh 99 quang vinh và các phân đội biên phòng đánh bật ra. Bộ đội giữ vững Pê-rê-mư-slơ cho đến khi nhận được mệnh lệnh rút khỏi thành phố.

Tại các khu vực khác của tập đoàn quân 26, tình hình cũng không đáng lo ngại. Trong dải tập đoàn quân 12 giữ tuyến phòng ngự ở Các-pát và Bu-cô-vi-na, thì hoàn toàn yên tĩnh.

Những sự kiện trên cho phép hy vọng vào thắng lợi của cuộc phản đột kích của chúng tôi, mà bộ tư lệnh phương diện quân đang rất quan tâm vào công việc tổ chức này.