Sự xuất hiện của cỗ máy chiến đấu thứ hai đã đẩy chúng tôi từ chỗ rình mò lui hẳn vào phòng rửa bát, bởi chúng tôi sợ rằng từ trên cao, tên người Sao Hỏa có thể nhìn thấu xuống phía sau bức tường chắn của chúng tôi. Về sau, chúng tôi bắt đầu cảm thấy đỡ lo lắng hơn trước ánh mắt của chúng, vì dưới ánh nắng chói chang bên ngoài, nơi ẩn nấp của chúng tôi hẳn chỉ là một khoảng tối đen đặc; nhưng ban đầu, chỉ một thoáng cử động nhỏ nhất cũng đủ khiến chúng tôi hoảng hốt tháo chạy vào phòng bếp nhỏ trong tim đập thình thịch. Thế nhưng, dẫu hiểm nguy lớn nhường nào, sự cám dỗ của việc rình xem vẫn là thứ không thể cưỡng lại đối với cả hai chúng tôi. Và giờ đây, tôi nhớ lại với một vẻ kinh ngạc rằng, bất chấp mối nguy hiểm vô biên đang bủa vây giữa nạn đói và một cái chết thậm chí còn khủng khiếp hơn thế, chúng tôi vẫn có thể tranh giành nhau một cách cay đắng cái đặc quyền ghê rợn là được nhìn ngắm bên ngoài. Chúng tôi thường lao qua căn bếp với dáng đi kỳ quái giữa sự háo hức và nỗi sợ gây ra tiếng động, rồi xô đẩy, va quẹt và đá nhau, ngay trong khoảng cách chỉ vài inch là có thể bị phát hiện.
Thực tế là chúng tôi hoàn toàn không hợp nhau về tính khí, thói quen suy nghĩ lẫn hành động, và sự nguy hiểm cùng cảnh ngộ cô lập càng làm nổi bật thêm sự bất đồng ấy. Khi ở Halliford, tôi vốn đã đâm ra căm ghét cái thói hay thốt lên những lời kêu cứu vô ích và sự cứng nhắc đến ngu ngốc trong tư duy của tay mục sư. Những lời lẩm bẩm không dứt của hắn đã phá hỏng mọi nỗ lực suy tính một kế hoạch hành động của tôi, và có những lúc, trong cảnh tù túng và ngột ngạt ấy, hắn đẩy tôi đến bờ vực của sự điên loạn. Hắn thiếu tự chủ chẳng khác nào một ả đàn bà ngốc nghếch. Hắn có thể khóc lóc suốt hàng giờ liền, và tôi thực sự tin rằng cho đến tận cùng, đứa con cưng được nuông chiều của cuộc đời này vẫn nghĩ những giọt nước mắt yếu đuối của mình có thể làm nên tích sự gì đó. Còn tôi thì cứ ngồi trong bóng tối, không tài nào giữ cho tâm trí rời khỏi hắn bởi những lời lẽ cứ nài nỉ không ngớt. Hắn ăn nhiều hơn tôi, và mọi lời tôi khuyên nhủ đều trở thành vô ích khi tôi chỉ ra rằng cơ hội sống duy nhất của chúng ta là ở lỳ trong ngôi nhà này cho đến khi người Sao Hỏa rời khỏi cái hố của chúng, rằng trong sự kiên nhẫn lâu dài đó, biết đâu sẽ có lúc chúng ta thực sự cần đến thức ăn. Hắn ăn uống một cách bất chấp theo những bữa thật thịnh soạn cách nhau cả quãng dài. Hắn ngủ rất ít.
Khi những ngày trôi qua, sự thờ ơ tuyệt đối của hắn đối với mọi cân nhắc càng làm gia tăng nỗi thống khổ và hiểm nguy của chúng tôi, buộc tôi — dù vô cùng chán ghét việc phải làm thế — phải dùng đến những lời đe dọa, và cuối cùng là cả bạo lực. Điều đó cũng khiến hắn biết điều lại được một thời gian. Nhưng hắn lại thuộc về những kẻ yếu đuối, không có lòng tự trọng, hèn nhát, thiếu máu, những tâm hồn đáng khinh, đầy rẫy sự gian xảo lắt léo, chẳng dám đối mặt với Chúa hay con người, và thậm chí chẳng dám đối mặt với chính bản thân mình.
Thật khó chịu khi tôi phải nhớ lại và viết ra những điều này, nhưng tôi vẫn ghi chép lại để câu chuyện của mình không bị thiếu sót điều gì. Những ai đã may mắn thoát khỏi những góc khuất tăm tối và kinh hoàng của cuộc đời sẽ thấy sự tàn nhẫn của tôi, hay cơn giận dữ bùng lên trong thảm kịch cuối cùng, quá dễ để phán xét; bởi họ hiểu rõ điều gì là sai trái chẳng kém ai, nhưng lại chẳng thể thấu hiểu những gì mà một con người bị tra tấn có thể phải trải qua. Thế nhưng, những ai từng chìm đắm dưới bóng tối ấy, những ai cuối cùng đã rơi xuống tận cùng những bản năng nguyên thủy nhất của sinh tồn, sẽ dành cho chúng tôi một sự bao dung rộng lượng hơn.
Và trong khi ở bên trong, chúng tôi tranh đấu với nhau trong bầu không khí tối tăm, lờ mờ của những tiếng thì thầm, những mẩu thức ăn nước uống tranh giành, những cái nắm tay siết chặt và những cú đấm, thì ở bên ngoài, dưới ánh nắng vô tình của tháng Sáu đầy khủng khiếp ấy, là một điều kỳ lạ đầy kinh ngạc, là thứ sinh hoạt quen thuộc nhưng khác thường của lũ người Sao Hỏa dưới đáy hố. Hãy để tôi quay trở lại với những trải nghiệm mới mẻ đầu tiên ấy. Sau một hồi lâu, tôi liều lĩnh quay lại chỗ lỗ tò mò, để rồi nhận ra rằng những kẻ mới đến đã được tăng cường thêm lực lượng từ các cỗ máy chiến đấu — số lượng lên tới không dưới ba chiếc. Những cỗ máy sau này đã mang theo một số thiết bị hoàn toàn mới được sắp xếp ngăn nắp quanh chiếc ống trụ. Cỗ máy bốc xếp thứ hai lúc này đã hoàn thành, và đang bận rộn phục vụ cho một trong những cỗ máy kỳ lạ mà cỗ máy lớn vừa mang đến. Đó là một vật thể có hình dáng tổng thể giống như một cái bình đựng sữa, phía trên là một cái bầu dao động qua lại hình quả lê, và từ đó một dòng bột trắng đổ tràn xuống cái chậu tròn phía dưới.
Chuyển động dao động ấy được tạo ra bởi một chiếc xúc tu của cỗ máy bốc xếp. Với hai cái bàn tay dẹt, cỗ máy bốc xếp đang xúc và ném những khối đất sét vào cái vật chứa hình quả lê phía trên, trong khi bằng một cánh tay khác, nó định kỳ mở một cánh cửa để lấy ra những xỉ than đã rỉ sét và đen kịt từ phần giữa của cỗ máy. Một chiếc xúc tu bằng thép khác dẫn dòng bột từ cái chậu dọc theo một rãnh có gân hướng tới một bộ phận thu nhận nào đó đang bị che khuất khỏi tầm mắt tôi bởi ụ bụi màu hơi xanh. Từ bộ phận thu nhận khuất mắt ấy, một làn khói xanh nhỏ bốc thẳng lên bầu trời tĩnh lặng. Khi tôi đang nhìn, cỗ máy bốc xếp, phát ra tiếng kêu lách cách nhỏ nhẹ và du dương, duỗi dài theo kiểu kính thiên văn một chiếc xúc tu vốn chỉ vừa lúc trước là một múp tròn đơn thuần, cho đến khi đầu của nó bị che khuất đằng sau ụ đất sét. Chỉ một giây sau, nó đã nhấc bổng một thanh nhôm trắng lên tầm mắt, hãy còn nguyên vẻ tinh khôi và sáng chói lóa, rồi đặt nó vào một chồng thanh kim loại đang cao dần ở bên thành hố. Giữa lúc hoàng hôn và khi sao trời mọc, cỗ máy khéo léo này chắc hẳn đã tạo ra hơn một trăm thanh kim loại như thế từ thứ đất sét thô sơ, và ụ bụi màu hơi xanh cứ thế dâng lên đều đặn cho đến khi vượt qua cả thành hố.
Sự tương phản giữa những chuyển động chớp nhoáng, phức tạp của những cỗ máy này với sự vụng về, thở hồng hộc và vô tri của những kẻ thao túng chúng là vô cùng rõ rệt, và trong nhiều ngày liền, tôi cứ phải tự nhủ đi nhủ lại rằng chính những sinh vật sau mới thực sự là kẻ có sự sống trong hai thứ đó.
Tay mục sư đang chiếm chỗ ở khe hở khi những con người đầu tiên được đưa xuống hố. Tôi đang ngồi ở phía dưới, co ro người lại, lắng tai nghe bằng tất cả sự tập trung. Hắn đột ngột giật lùi lại phía sau, và tôi, vì sợ rằng chúng ta đã bị phát hiện, bèn nép người xuống trong một cơn co thắt vì khiếp sợ. Hắn trượt xuống đống gạch vụn và bò lại gần tôi trong bóng tối, ú ớ không thành lời, tay chân khua khoáng, và trong một khoảnh khắc, tôi cũng bị lây nhiễm cơn hoảng loạn của hắn. Cử chỉ của hắn ám chỉ rằng hắn đã nhường lại khe hở, và sau một lúc, sự tò mò đã tiếp thêm cho tôi lòng dũng cảm; tôi đứng dậy, bước qua người hắn và leo lên vị trí đó. Thoạt đầu, tôi không thể tìm thấy lý do gì cho hành vi điên cuồng của hắn. Lúc này trời đã chập tối, những vì sao nhỏ bé và mờ nhạt, nhưng cái hố lại được thắp sáng bởi thứ ánh sáng xanh chập chờn phát ra từ quá trình luyện nhôm. Toàn bộ khung cảnh là một thứ bố cục chập chờn gồm những tia sáng xanh và những cái bóng đen rỉ sét dịch chuyển, gây nhức mắt một cách kỳ lạ. Xuyên qua và bao trùm lên tất cả là những con dơi đang bay lượn, hoàn toàn phớt lờ những gì đang diễn ra. Những tên người Sao Hỏa với thân hình bè xòe không còn xuất hiện nữa; ụ bột màu xanh lam đã dâng lên che khuất tầm nhìn của chúng, và một cỗ máy chiến đấu, với những chiếc chân co quắp, quỵ xuống và ngắn ngủn lại, đang đứng chắn ngang một góc hố. Và rồi, giữa tiếng ầm ầm của máy móc, một âm thanh ngờ vực thoảng qua như tiếng người trò chuyện, thứ mà thoạt đầu tôi chỉ dám nghĩ tới rồi lại gạt phăng đi.
Tôi co ro, dán mắt theo dõi cỗ máy chiến đấu ấy thật sát sao, lần đầu tiên tự thuyết phục bản thân rằng cái lồng che thực sự có chứa một sinh vật Sao Hỏa bên trong. Khi những ngọn lửa xanh bùng lên, tôi có thể nhìn thấy lớp da nhờn bóng của nó cùng ánh sáng rực rỡ từ đôi mắt. Và đột nhiên, tôi nghe thấy một tiếng thét, rồi nhìn thấy một chiếc xúc tu dài vươn qua vai cỗ máy để với tới cái lồng nhỏ đang nhô lên trên lưng nó. Sau đó, một vật gì đó — một thứ đang giãy giụa dữ dội — bị nhấc bổng lên cao giữa bầu trời, một bóng đen mờ ảo chống lại ánh sao; và khi vật đen đúa ấy hạ xuống, tôi nhận ra nhờ ánh sáng xanh lục rằng đó chính là một con người. Trong khoảnh khắc, tôi nhìn thấy rõ mồn một. Ông ta là một người đàn ông mập mạp, da dẻ hồng hào, ở tuổi trung niên và ăn mặc lịch sự; ba ngày trước, hẳn ông ta vẫn đang đi lại ngoài kia giữa cuộc đời, là một nhân vật có tiếng tăm đáng kể. Tôi có thể nhìn thấy đôi mắt trợn trừng của ông ta cùng những tia sáng phản chiếu trên khuy măng sét và dây đồng hồ. Ông ta biến mất sau ụ đất, và trong khoảnh khắc, không gian chìm vào tĩnh lặng. Và rồi một tiếng thét xé rách không gian vang lên, tiếp theo là những âm thanh hú hét liên hồi đầy hân hoan từ phía những kẻ Sao Hỏa.
Tôi trượt dài xuống đống gạch vụn, chật vật đứng dậy, đưa tay bịt chặt hai tai và lao vút vào phòng bếp nhỏ. Tay mục sư, nãy giờ vẫn co ro trong im lặng với hai tay ôm đầu, ngẩng lên nhìn khi tôi chạy qua, cất tiếng kêu toáng lên đầy trách móc vì tôi đã bỏ mặc hắn, rồi lúp xúp chạy theo sau tôi.
Đêm đó, khi chúng tôi ẩn nấp trong phòng rửa bát, dao động giữa nỗi kinh hoàng tột độ và sự cám dỗ ghê rợn từ việc rình mò kia, dù cảm thấy một nhu cầu bức thiết phải hành động, tôi đã vô ích trong việc cố vạch ra một kế hoạch trốn thoát nào; thế nhưng sau đó, vào ngày thứ hai, tôi đã có thể suy xét tình thế của chúng tôi một cách hết sức rõ ràng. Tôi nhận ra tay mục sư hoàn toàn không có khả năng thảo luận; sự tàn bạo mới mẻ và tột cùng này đã cướp đi của hắn mọi dấu vết của lý trí hay sự trù liệu. Trên thực tế, hắn đã tụt dốc xuống ngang hàng với loài thú vật. Nhưng người ta thường nói, tôi đã tự xốc lại tinh thần bằng cả hai tay. Một khi đã dũng cảm đối mặt với sự thật, trong tôi dần hình thành suy nghĩ rằng dù tình thế của chúng ta có tẻ nhạt đến đâu, vẫn chưa có lý do gì để tuyệt vọng hoàn toàn. Cơ hội lớn nhất của chúng tôi nằm ở khả năng những kẻ Sao Hỏa chỉ biến cái hố này thành một trạm dừng chân tạm thời. Hoặc ngay cả khi chúng chiếm giữ nó vĩnh viễn, chúng cũng chưa chắc đã thấy cần thiết phải cắt cử người canh gác, và một cơ hội trốn thoát có thể sẽ mở ra cho chúng tôi. Tôi cũng cân nhắc rất kỹ lưỡng khả năng chúng tôi sẽ tự đào một lối thoát theo hướng ngược lại với cái hố, nhưng thoạt đầu, rủi ro xuất hiện ngay trong tầm mắt của một cỗ máy chiến đấu canh gác nào đó có vẻ quá lớn. Hơn nữa, tôi sẽ phải tự mình làm tất cả mọi việc đào bới. Tay mục sư chắc chắn sẽ chẳng giúp ích gì được cho tôi.
Đó là vào ngày thứ ba, nếu trí nhớ của tôi không đánh lừa tôi, khi tôi chứng kiến cảnh thiếu niên ấy bị giết hại. Đó cũng là dịp duy nhất tôi thực sự nhìn thấy người Sao Hỏa ăn uống. Sau trải nghiệm đó, tôi đã tránh xa cái lỗ trên tường trong suốt phần lớn thời gian còn lại của ngày hôm đó. Tôi bước vào phòng rửa bát, gỡ cánh cửa ra và dành vài giờ đồng hồ để dùng chiếc rìu nhỏ đào bới một cách lặng lẽ nhất có thể; nhưng khi tôi vừa đào được một cái lỗ sâu chừng hai gang tay, lớp đất tơi xốp bỗng sụp xuống gây ra tiếng động lớn, và tôi không dám tiếp tục nữa. Tôi nản chí, nằm bệt xuống sàn phòng rửa bát trong một thời gian dài, đến cả ý định nhúc nhích cũng không còn nổi. Và sau đó, tôi hoàn toàn từ bỏ ý định trốn thoát bằng con đường đào bới.
Điều đó đủ cho thấy ấn tượng sâu sắc mà người Sao Hỏa đã để lại trong tôi lớn nhường nào, khi mà thoạt đầu tôi hầu như chẳng ôm ấp chút hy vọng nào về việc chúng ta có thể thoát thân nhờ vào sự lật đổ chúng thông qua bất kỳ nỗ lực nào của loài người. Thế nhưng vào đêm thứ tư hoặc thứ năm, tôi đã nghe thấy một âm thanh tựa như tiếng đại bác.
Đêm đã về khuya và ánh trăng chiếu sáng rực rỡ. Người Sao Hỏa đã mang chiếc máy đào đi mất, và ngoại trừ một cỗ máy chiến đấu đang đứng ở bờ bên kia của hố cùng một cỗ máy bốc xếp đang nằm khuất tầm mắt tôi ở một góc hố ngay dưới lỗ tò mò, nơi đây đã bị chúng bỏ trống. Ngoại trừ ánh sáng mờ ảo phát ra từ cỗ máy bốc xếp cùng những vạt ánh trăng trắng xóa, cả cái hố chìm trong bóng tối, và ngoại trừ tiếng lách cách của cỗ máy bốc xếp, mọi thứ hoàn toàn tĩnh lặng. Đêm hôm đó mang một vẻ thanh bình tuyệt đẹp; ngoại trừ một hành tinh, có vẻ như mặt trăng độc chiếm cả bầu trời. Tôi nghe thấy tiếng chó sủa vẩn vơ, và chính âm thanh quen thuộc ấy đã khiến tôi chú ý lắng nghe. Rồi tôi nghe thấy rất rõ một tiếng nổ trầm đục hệt như âm thanh của những cỗ đại bác lớn. Tôi đếm được sáu tiếng nổ tách bạch rõ ràng, và sau một khoảng lặng dài, lại thêm sáu tiếng nữa vang lên. Và chỉ có thế thôi.
