Hoàng Bích Vân, Tinh Đảo Nhật Báo, Văn nghệ Khí tượng, ngày 03 tháng 9 năm 1992
Lúc từ Quảng Châu trở về, Châu Giang có mưa. Con thuyền hành trình trong sương mù dày đặc, người lái tàu lại đang ngủ gật, có người đang đợi bạn trong mưa, gọi tên bạn: "Tế Tế, Tế Tế." Cà phê nguội rồi, phải đổ đi pha lại. Sao có thể chứ. Anh ấy vươn tay chặn bạn lại: "Lãng phí quá mà." Chặn bạn lại như vướng phải một cọng cỏ quấn lấy người. Bạn cởi đôi tất nylon của anh ấy ra: "Sản xuất tại Thượng Hải." Tất nylon loại tốt nhất, anh ấy nói. Ga giường là hình uyên ương giao thủy. Đã lâu lắm rồi không nhìn thấy ánh đèn mờ ảo. Chỉ năm vôn. Treo cạnh khung cửa kính bảy màu mờ ảo.
Lúc hạ phóng uống canh thủy tinh. Rau cho thêm chút dầu, trong suốt long lanh. Chưa từng nghĩ đến cà phê lạnh. Thích cảm giác cơ thể tôi không? Không nói ra được, bạn cũng thoải mái thuận theo y hệt. Cảm ơn. Chỉ là quá nhiều vết thương. Cả đời tôi chỉ làm vài việc khiến tôi tự hào: Thời Cách mạng Văn hóa đấu tố võ trang, họ bắt được bạn học của tôi là Trần Lộ Viễn, nói hắn sàm sỡ phụ nữ. Một đám người đánh hắn đá hắn, răng văng đầy đất, giống như những hạt trân châu. Tôi lại không đánh hắn, kết quả là chính tôi phải chịu đòn. Điên cuồng, ngày lễ của hàng triệu người, ngày nào cũng giống như Tết. Ồ, Hồng Kong của chúng ta thật đơn điệu, cũng được, khá đơn giản. Còn tôi thì sao? Bạn không giống với rất nhiều người Hồng Kong khác. Bởi vì tôi có một người tình Trung Quốc. Tôi có một ít đô la Mỹ, anh mang theo ra nước ngoài cho dễ dùng. Đến rồi, tôi tới đây. Ôi.
Người đó thật trẻ tuổi, mặc một chiếc quần đùi, nụ cười chính là bầu trời quang mây tạnh. "Quảng Châu thật nóng. Hồng Kong còn nóng hơn, vẫn thích Tokyo hơn." Tôi đi Tokyo anh đến tìm tôi chịu không. Em sẽ về Trung Quốc chứ? Anh thích chiếc áo da lụa nhỏ em mặc, chiếc mũ cói kỳ quặc khó coi của em. Đến Bạch Nga uống ly cà phê đi. Tối còn có thể đi khiêu vũ nữa đấy. Đừng bàn chuyện Cách mạng Văn hóa gì nữa, em còn chưa sinh ra cơ mà. Gặp nhau trong nhà vệ sinh nam: Tình yêu thể xác tốc độ cao. Anh ấy thậm chí còn quên cả việc quay lại phòng đĩa để bật nhạc. Toàn bộ sàn disco đều mệt rã rời. Mọi người ồn ào la ó, hai người các bạn lại đang thở hổn hển, vẫn ổn chứ. Anh mang theo chút cần sa khô từ Tân Cương đây, tới đi. Em lại mua thêm ít đồ da, ở Bắc Kinh kiếm được mấy ngàn lận đấy. Quảng Châu thì không được, Quảng Châu nóng quá. Lần sau mua cho em một chiếc áo lông chồn thế nào nhé. Không được không được, Hồng Kong chúng ta chú trọng bảo vệ môi trường, không giết động vật hoang dã. Hồng Kong ư, người Hồng Kong khá văn minh, sau năm 97 em có thể tối nào cũng cùng anh đi xem suất chiếu nửa đêm, đi chơi trò chơi điện tử, đua xe, xếp hàng mua nhà. Cách mạng Văn hóa quá khích động, suýt chút nữa là khoe khoang, mà cải cách mở cửa lại quá nhẹ nhàng —— rốt cuộc hút cần sa tốt hơn, hay là uống canh thủy tinh tốt hơn đây?
Thứ bạn yêu chẳng qua chỉ là một ảo ảnh điển hình, như quê hương của "Chiến sĩ Cộng sản quốc tế" La Thịnh Giáo, anh hùng Đặng Vân Siêu huyện Tân Hóa, tỉnh Hồ Nam. Được đăng trên "Dương Thành Vãn Báo" ngày 26 tháng 8 về một chiến sĩ nước cộng hòa "cao cả", "huy hoàng", "dũng cảm", vì cứu hai nữ thanh niên đuối nước, đã hiến dâng tuổi trẻ mới trải qua 19 mùa xuân. Tại lễ truy điệu, nữ thanh niên được cứu quỳ trước mặt các thủ trưởng, khóc không thành tiếng: "Cảm ơn sự bồi dưỡng của thủ trưởng đơn vị đã rèn luyện ra một chiến sĩ ưu tú nhường này."
Còn có Lôi Phong hành động nhanh như chớp. Hùng hổ oai phong, hô to gọi lớn, tiến lên tiến lên tiến lên! "Lương tâm Trung Quốc" Lưu Tân Nhan, cũng chẳng qua chỉ là một tay cao thủ tuyên truyền những tấm gương người tốt việc tốt trong đảng: "Có lẽ chính sự nghèo đói chói mắt đã kích thích sự nhiệt tình đấu tranh chống phong trào không đúng đắn trong đảng của Đoàn Gia Lâm chăng? Trên mảnh đất thấm đượm máu của các liệt sĩ cộng sản này, mượn danh nghĩa của Đảng để làm điều càn quấy, chẳng phải là tội ác nhân lên gấp bội sao?" Xem tập ký sự văn học năm 1986 của Lưu Tân Nhan 《Kể cho bạn nghe một bí mật》.
Hoài nghi và phản tỉnh. Nhà văn Đức Gunter Grass trong tác phẩm cũ năm 1974 《Nhật ký con ốc sên》 đã xây dựng một nhân vật tên là "Hoài Nghi": Biệt hiệu của hắn là "Hoài Nghi", hay "Tiến sĩ Hoài Nghi": Hoài nghi chính là tín ngưỡng của hắn. Hắn luôn hỏi, tại sao, thậm chí hoài nghi cả thời tiết, hoặc tại sao người Do Thái lại trở thành dân tộc được Chúa chọn... Hoài nghi quan sát con ốc sên. Hắn học được từ Schopenhauer cách quan sát trước, học tập sau, để tránh rơi vào phương pháp luận kiểu Hegel là có định kiến từ trước, rồi mới dùng quan sát để chứng thực. Trung Quốc cần hoài nghi và tri thức, không cần Lôi Phong cùng người phát ngôn Lưu Tân Nhan của hắn, cùng với logic đơn giản đó.
Dân trí lạc hậu. Cô ấy nói, bản kiểm điểm, thứ đó á? Vừa không khởi tố, bản kiểm điểm vốn không phải là chứng cứ. Ba năm biết bảy, bản kiểm điểm không phải là thư từ. Công dân có quyền riêng tư, không cần phải giải thích tư tưởng với bất kỳ ai. Chị ký đi, chỉ là hình thức thôi, chị ký đi. Viên công an tính tình tốt bụng nói. Trên môi đều đọng đầy mạt mồ hôi. Chị phạm quy định phỏng vấn rồi đấy. Cả triệu người ở Thâm Quyến gần như sắp bạo động, mấy người còn muốn che đậy sao? Ký đi, cô Diệp, quốc tình chúng ta khác nhau mà. Ký xong là có thể về Hồng Kong rồi. Trộn thế này chắc chị đói bụng nhỉ, trong cục công an không có đồ ăn ngon đâu, ký xong ít nhất có thể ăn một tô hủ tiếu hoành thánh gà quay. Anh chàng vô cùng khó xử, muốn nói xin lỗi, lại có chút ngại ngùng đành phải hạ giọng, chúng tôi phục vụ nhân dân, chỉ là thực hiện phương châm lãnh đạo của Đảng thôi, ký đi. Cô ấy mượn cười, coi như nói dối một câu vậy. Chúng ta quen rồi mà. Anh nhìn đơn xin gia nhập đảng của tôi xem, mười mấy tờ giấy lận, nào là vĩ đại anh minh này, nào là hiến dâng toàn bộ nhiệt huyết cho Đảng này, nào là hoa tươi này, mặt trời này, càng nịnh hót càng tốt. Quen rồi, cũng chẳng thấy đỏ mặt, chỉ là hình thức thôi. Thà là thế này, một tên công an đểu cá tính xẤu một chút, còn hơn là Lôi Phong.
Gian lận tư lợi. Cửa trước đuổi đi võ đấu Cách mạng Văn hóa, cửa sau lại rước lấy gian lận tư lợi. Anh ta chỉ cười hề hề đeo chiếc đồng hồ Rolex bằng vàng, ngồi ở ghế sau chiếc xe Mercedes-Benz màu vàng bị mất trộm, nói qua điện thoại vô tuyến với bạn bè ở Hồng Kong: "Kiếm được hơn ba mươi vạn nhân tệ rồi. Ba trăm tờ phiếu mua cổ phiếu, bán sạch rồi." Chúng ta đâu cần ra đường xếp hàng, chỉ một cuộc điện thoại, là kiếm được mấy chục vạn, xe hơi Mercedes, điều hòa treo tường, điện thoại di động, hàng buôn lậu tuồn vào nườm nượp, gọi gái phòng bên cạnh thậm chí còn có thể thuê một công an đứng gác cửa cơ mà. Anh thế này chẳng phải là gian lận tư lợi sao? Ồ, không phải tôi không phải tôi, là đối tác của tôi thôi mà.
Càng ngày càng rời xa ảo ảnh của bạn. Bạn hoài nghi, hơn nữa còn tiêu diệt ảo ảnh, thứ đổi lại chẳng qua chỉ là sự thật bẽ bàng. Bạn vẫn đang ở Trung Quốc. Châu Giang có mưa, bạn đứng trên ban công cao ngắm nhìn trận mưa lớn trút xuống, chờ đợi người tình trở về. "Anh cách xa em đến vậy." Quảng Châu vừa bẩn vừa lộn xộn, em không thích. Lần sau chúng ta hãy đến Montreal đi. Không, em muốn đến Ai Cập, Cairo, khui một chai rượu vang đỏ Bacardi 88 năm. Anh thường xuyên trầm mặc, khiến người ta khó lòng tiếp cận. Rốt cuộc đang nghĩ gì vậy? Ôi, chẳng qua cũng chỉ là Trung Quốc, vô tình nhớ lại, thì đã qua đi rồi. Thế này thì tốt hơn, không có ảo ảnh không có kỳ vọng, cũng không tự ti cũng chẳng tự đại. Trung Quốc bất kể là về văn hóa, chính trị, hay kinh tế đều lấy lớn hiếp nhỏ. Hóa ra cái gọi là tình yêu, chẳng qua chỉ là sự hiểu lầm cộng thêm ảo tưởng, và bị uy hiếp bởi sự vĩ đại.
Hóa đơn tôi đã thanh toán rồi. Nếu anh muốn gọi IDD cho tôi, thì phải tự trả tiền đấy. Giống như một người chồng làm sao. Bởi vì anh mà sinh mạng của tôi mới có ý nghĩa thực sự. Thuyền ra ngoài biển lớn, người Pháp bên cạnh nói: "Trời không mưa nữa rồi." Đại dương tràn ngập bầu không khí màu xanh biếc rung động lòng người. Tôi lặng lẽ nhớ về bạn, sắp Trung Thu rồi, không biết bên bờ sông khi nào mới lại có ánh trăng, cao cao, tròn tròn, sáng ngời, vầng trăng quê hương trong thơ ca Trung Quốc. Đến lúc đó sẽ có chút thời gian, có thể ở nhà xem hai phần mềm máy tính tôi mới mua, mệt thì ra ban công ngắm trăng một lát. Mặt trăng chính là mặt trăng, là một khối cầu phản chiếu ánh sáng mặt trời, sách khoa học đã nói thế. Tôi thà ngắm trăng theo cách này, thực tế hơn một chút.