Tác giả: Hoàng Bích Vân
(Quét và hiệu đính: Y.Yan)
Bắt đầu từ khát khao được đi một chuyến tàu hỏa đường dài. Tôi đến Amsterdam.
Tôi phải giải thích thế nào về Amsterdam. Tôi phải giải thích thế nào về chính mình — tên là Trần Ngọc, tuổi hai mươi sáu, nghề nghiệp là vũ công, vào thời điểm giao mùa này, lại đến vùng đất của hồ nước và hoa tulip, đối mặt với sự mờ mịt, xa lạ, khó hiểu của cả thế giới? Mọi thứ thật ngẫu nhiên, nhưng lại mang tính tất yếu không thể chối từ.
Tôi quyết định rời bỏ mẹ tôi.
Khi đến Amsterdam, trời vừa chập tối. Vì không có thủ tục kiểm tra hộ chiếu qua hải quan, nên nơi đây có vẻ không giống như một lãnh thổ khác cho lắm. Chỉ có đèn xanh ở lối ra thắp sáng bằng tiếng Hà Lan, mới chứng minh đây là Amsterdam. Chúng ta thường dùng chữ viết, biểu tượng để hiểu về thế giới, nhưng tôi lại thường đi tìm ý nghĩa đằng sau những biểu tượng ấy. Bản chất của thế giới. Thế nhưng ý nghĩa này lại trôi nổi, mơ hồ, thường khó mà cắt nghĩa, có lẽ vì lý do này nên tôi khiêu vũ. Chỉ có sự trừu tượng của vũ đạo mới gần gũi nhất với bản chất ấy. Thế nên nó cũng thật mộc mạc.
Hành lý xách tay của tôi còn có một đôi giày múa, một bộ trang phục múa — nhưng tôi đã quyết định không múa nữa. Giống như tôi đã quyết định rời bỏ mẹ mình.
Do vậy, đầu ngón tay tôi nhói đau nhẹ.
Vì tôi không rơi nước mắt. Tôi khiêu vũ, tôi đổ mồ hôi.
Ga trung tâm Amsterdam, được xây dựng vào thế kỷ XIX, là một kiến trúc chóp nhọn theo phong cách Tân Gô-tích, nhà ga có hình chữ nhật, đối xứng hai bên, tường gạch đỏ, được trang trí bằng các họa tiết chữ cái dát vàng, màu sắc và hình dáng đều vô cùng đẹp mắt, chỉ là nhà ga bẩn khủng khiếp. Phía sau nhà ga là bến cảng, đối diện với kênh đào, bên cạnh chính là bến tàu điện, có hải âu và chim bồ câu cứ bay lượn mãi không chịu đi. Thời tiết vẫn ổn, phong cảnh mang một sắc xanh.
Tôi nghĩ mẹ tôi sắp chết rồi.
Tôi tùy tiện lên một chuyến tàu điện, tàu điện rất dài, không thấy điểm đầu điểm cuối, cứ thế lướt nhanh qua từng trạm ở Amsterdam. Chỉ là tôi không biết mình đang đi đâu. Rời khỏi bà đã trở thành một khao khát mù quáng và duy nhất.
Lúc tôi rời đi là một buổi chiều với những mảng bóng râm vụn vặt. Bà vừa mới tiêm một mũi mooc-phin, có được sự tĩnh lặng mơ hồ trong chốc lát. Tôi ngồi bên mép giường của bà, bà sờ soạng vươn tay ra nắm lấy tay tôi — tôi là liên lạc duy nhất giữa bà với sự sống. Nhưng tôi lại ruồng bỏ bà.
Tôi khao khát cái chết của bà đến nhường nào, chỉ là tôi đợi không nổi nữa rồi.
Rốt cuộc mọi chuyện bắt đầu như thế nào, tỷ như tôi, hay cái tên Trần Ngọc; tôi không biết họ tên và diện mạo của cha mình, còn mẹ tôi tên là Diệp Dung, khiến cho cái tên của tôi, máu thịt của tôi, đều trở thành điều nghi vấn không thể vượt qua giữa mẹ và tôi. Tôi chưa bao giờ hỏi, bà cũng chưa từng nhắc đến, tựa như vốn dĩ nó phải thế, chẳng còn gì khác nữa.
Về sau, bà ngày càng giống một con dã thú.
Tôi quáng quàng lên xe, đây là khu trung tâm thành phố, gọi là Leidsplein. Tôi xuống xe vì thích sự đan xen ở đó, phải, kênh đào và đường phố, cái vẻ không rõ đầu đuôi ấy. Đứng giữa đường. Con đường thật rộng rãi. Rộng rãi chỉ là một cảm giác, bởi những thiếu niên đạp xe đạp màu hồng lướt vùn vụt qua, bởi những cửa tiệm bề bộn đậm chất gia đình, bởi trên đường ray tàu điện có chú hề đang múa bán nghệ (đúng vậy, anh ta múa bán nghệ ngay trên đường ray tàu điện, thu hút đông đảo quần chúng, cảnh sát đến xua đuổi, anh ta còn diễn kịch câm với cảnh sát, khán giả ai nấy đều cười, lại vỗ tay, còn thưởng cho anh ta rất nhiều tiền, tàu điện đành phải dừng lại chờ đấy). Sự náo nhiệt của sinh mệnh ấy, những khả năng bao la — tựa như khoảnh khắc ánh đèn sân khấu bừng sáng, khán giả đều nín thở tĩnh lặng.
Đó là buổi biểu diễn múa đơn đầu tiên của tôi. Chứng minh "tài năng xuất chúng" của một "nhà biên đạo múa trẻ tuổi". Vũ đạo của tôi, bắt đầu từ sự chờ đợi mẹ trở về, từ những buổi chiều tà và đêm đen đằng đẵng.
Có lẽ tôi từng khiến bà vui vẻ, kỳ vọng tôi, tĩnh lặng như ngọc đẹp, khỏe mạnh và vui vẻ, giống như tất cả những đứa trẻ khác, mang lại cho người lớn niềm hy vọng giả tạo, thoáng qua và hoàn thiện. Rất nhanh sau đó bà đã thất vọng, đối với tôi, hay đối với cuộc đời của chính bà, đến bây giờ tôi vẫn chưa rõ.
Chỉ là mẹ rất nhanh đã biến mất trong cuộc đời tôi, người mà tôi chờ đợi là một người phụ nữ bị cồn, bệnh tật cùng vô số bóng ma quấn lấy, mang tên Diệp Dung, có dòng máu, sự dẻo dai và mỏng manh của mái tóc giống tôi, có cấu trúc xương chung với tôi. Những lúc lặp đi lặp lại chờ đợi bà, tôi thường xuyên múa. Tôi không tài nào chứa nổi sự kinh hãi mà bóng tối mang lại cho mình. Thế là tôi vận động, đổ mồ hôi.
Tôi bắt đầu mặc sườn xám của bà, dùng phấn son của bà, với sự yêu mị thời thơ ấu, để đợi bà trở về.
Bà trở về, thấy tôi như vậy, liền giáng cho tôi cái tát này đến cái tát khác thật mạnh mẽ. Dùng lực quá mãnh liệt khiến bà ngã nhào.
Tôi lại thẫn thờ cười lớn. Tôi khó mà giải thích nụ cười của mình, có lẽ đó là bản năng mãnh liệt nhất, không thể thay thế bằng nước mắt, ngôn từ, sự tiếp xúc, câu nói "xin mẹ đừng thế nữa" v.v.
Bà xô ngã tất cả cốc, đĩa và đèn cây.
"Mày thật đáng sợ. Trần Ngọc. Đúng là một con quái vật."
Bà lấy tay che mặt, rơi nước mắt vì tôi.
Nhưng tôi bắt đầu cảm thấy vui vẻ, thực sự cảm thấy vui vẻ.
Có phải bắt đầu khiêu vũ từ lúc đó không? Vì tôi không rơi nước mắt. Tôi khiêu vũ, tôi đổ mồ hôi. Trút sạch mọi tủi hờn và gian khó.
Cứ múa mãi múa mãi, dần dần cũng quen.
Thậm chí còn trở thành một vũ công chuyên nghiệp.
"Tài năng xuất chúng".
Sự tĩnh lặng chợt ập đến
Khi tập luyện vở múa đơn này, chưa bao giờ tôi bình tĩnh và tỉnh táo đến thế: Tôi nói, hàng đèn chân sân khấu đầu tiên giảm bớt đi, cần một chiếc đèn spot nhỏ thôi, đúng vậy — sự tĩnh lặng chợt ập đến.
Hôm đó vừa hay biết tin mẹ mắc bệnh, chỉ là đã ở giai đoạn rất muộn rồi. Điều này không thể giải thích lý do vì sao bản thân lại như thể bị cuộc đời vùi dập đến thê thảm.
Bà đã bắt đầu gầy sọp đi từ rất sớm, lên cầu thang cũng thở hồng hộc, hơn nữa tay chân còn run lẩy bẩy. Chẳng biết có phải giữa người đàn ông này với người đàn ông khác, thứ mà bà nhận được là nỗi bi thương vấn vương, oán giận hay không. Chỉ là khi bà say mèm trở về, tôi còn phải tắm rửa thay quần áo cho bà, lau sạch nước mắt, máu và mùi rượu whisky.
Tôi tự nhủ với bản thân: Mọi thứ phải chấm dứt thôi.
Tôi cũng từng cố gắng rời bỏ bà, trong những năm tháng thiếu niên đầy gian khó. Bà đi từng nhà để tìm tôi, đã hỏi thăm bốn mươi tư bạn học của tôi, báo cảnh sát, đợi tôi xuất hiện ở trung tâm máy chơi game, sân bowling, các quán bar nhỏ. Tôi không tài nào thoát khỏi bà.
Lúc tôi quay về, nhân lúc tôi ngủ say, bà đã cắt trụi mái tóc của tôi.
Bà căm hận tôi.
Tôi muốn giết bà.
Thật khó mà diễn tả sự giải thoát mà căn bệnh của bà mang lại cho tôi: Gan của bà đã mọc đầy tế bào ung thư. Trái tim tôi bỗng có được sự tĩnh lặng bất ngờ đến vậy —
Phải tìm một khách sạn nhỏ.
Khách sạn nhỏ là thứ không có gì đáng bàn nhất trên đời. Khách sạn nhỏ ở Leidsplein nhiều vô kể, e rằng đây là một khu du lịch. Dĩ nhiên khách sạn nhỏ ở bất kỳ khu du lịch nào cũng đều giống nhau cả.
Chỉ có những chuyến tàu điện dài trên phố, cùng với kênh đào, là thuộc riêng về Amsterdam.
Ăn bánh mì thịt bò ở một tiệm nhỏ của người Ai Cập.
Nghe nói Amsterdam không có cuộc sống về đêm: Trời chưa tối, đường phố đã vắng ngắt không một bóng người. Chỉ có ánh đèn neon của các quán bar và cửa hàng tình thú thắp lên. Sự đọa đày của trần gian, vậy mà lại duy trì sự hài hòa kỳ lạ với những kiến trúc gạch đỏ hưng thịnh từ thế kỷ XVII. Có người nói, Amsterdam là thành phố bệnh hoạn nhất, trụy lạc nhất châu Âu. E rằng sức hút của nó cũng nằm ở chính điểm này.
Đêm trong khách sạn nhỏ, chập chờn chìm vào giấc ngủ rồi tỉnh giấc...
Tôi thích mọi sự hỗn loạn và mục rữa
Ở bờ bên kia con sông, có bốn viện bảo tàng tựa lưng vào nhau, thế nên nơi này mới gọi là MuseumPlein. Trong đó, kiến trúc sư của Rijksmuseum cũng chính là kiến trúc sư của nhà ga trung tâm, thế nên bảo tàng này cũng mang sắc thái Tân Gô-tích giống nhà ga. Ba viện bảo tàng bên cạnh lại là kiến trúc kiểu mới. Rijksmuseum có MuseumStreet, là một lối đi nhỏ xuyên qua bảo tàng, chất đầy rác thải, thanh niên bày bán tranh và ca hát ở đây, trên tường còn có graffiti.
Tôi thích mọi sự hỗn loạn và mục rữa. Giữa các viện bảo tàng, tôi chỉ thích MuseumStreet.
Lưu luyến ở Dam, tựa như từ nay có thể rũ bỏ gánh nặng sinh tồn
Tôi dần đem lòng yêu cái chữ "Dam" của Amsterdam.
Dam nằm ở trung tâm thành phố, là một quảng trường nhỏ, chính là Dam của Amsterdam. Đúng như tên gọi, vốn dĩ nơi này là một con đê, được xây dựng vào thế kỷ XIII. Amsterdam trở thành thương cảng, Dam cũng trở thành raison d'être của thành phố, mọi hoạt động của thành phố đều bắt đầu từ đây, thế nên bên cạnh có Cung điện Tòa thị chính, Nhà thờ Mới, Tòa trọng lượng...
Yêu Dam, là bởi nơi đây có những người theo phái Punk, thanh niên nhạc rock and roll, những kẻ lãng du Nam Mỹ đang bày bán nghệ ca hát để nghỉ ngơi, uống bia, hút cần sa.
Lưu luyến ở Dam, tựa như từ nay có thể rũ bỏ gánh nặng sinh tồn. ——
Tất cả mọi chuyện tôi cho là quan trọng, tình cảm, vũ đạo, thậm chí là chính sinh mệnh này.
Bởi vì đôi khi tôi chỉ muốn cứ thế chết đi.
Tôi căm ghét sự lặp lại của sinh mệnh
Chúng tôi từng có một chút hy vọng ngắn ngủi.
Đó là lần đầu tiên bà nhập viện, chẩn đoán là viêm gan, nhưng điều đó lại khiến bà bỏ được rượu. Có lẽ đây là lúc bà cảm thấy sự bất toàn của cuộc đời, tôi không tài nào phỏng đoán được, chỉ là sau khi xuất viện, bà đã cắt tóc, ăn nhiều hơn một chút, sắc mặt hơi hồng hào, còn béo lên một chút ít. Thỉnh thoảng chúng tôi cũng trải qua vài buổi chiều. Bà nghỉ ngơi trên giường, tôi ngồi bên cạnh đọc một cuốn sách. Khoảng thời gian đó, ánh nắng thường rất rực rỡ. Bà ngủ dậy sẽ gọi tên tôi: Trần Ngọc, Trần Ngọc. Mỉm cười, khẽ vuốt cẳng chân tôi. Trẻ trung săn chắc làm sao, bà nói. Vì em khiêu vũ mà, tôi giải thích.
Tôi vừa bước chân vào học viện múa, lại bắt đầu yêu đương.
Tôi và Kha, dần dần quấn quýt không rời, Kha thực ra chỉ là một sinh viên cao học bình thường, chỉ là tính cách khiêm tốn, thích nói đùa, ở bên anh ấy tôi cảm thấy khỏe mạnh bình thường. Thế nên thời gian tôi ở ký túc xá của anh ấy còn nhiều hơn ở nhà.
Sau đó tôi phát hiện bà mặc váy lót, sắc mặt lúc xanh lúc đỏ, đang lau sàn nhà, lẩm bẩm trong bếp, dưới đất là những chai rượu rỗng.
Tôi căm ghét sự lặp lại của sinh mệnh. Cực kỳ chán ghét, khó mà rũ bỏ sự yếu đuối và giới hạn của con người.
Tôi đá văng tất cả bát đĩa trong bếp. Tôi muốn đá bà thật mạnh. Đá bà, phá hủy mọi sự tồn tại mang tính vật chất.
Bà tóm lấy tay tôi, quỳ sụp xuống, nói: Trần Ngọc. Xin con đừng ruồng bỏ mẹ. Mẹ biết con sắp đi theo người khác rồi.
Tôi nhắm mắt lại, vịnh vào tường, hạ giọng nói: Buông tha cho tôi đi.
Vận mệnh vẫn không buông tha cho chúng tôi. Vận mệnh sinh ra từ sự yếu đuối.
Tôi hoài nghi thế giới này vốn dĩ chẳng mảy may liên quan gì đến mình
Bởi có người nói: Hỡi những ai mệt mỏi và gánh nặng, hãy đến với ta, ta sẽ cho các ngươi được nghỉ ngơi. Tôi bước vào Nhà thờ Mới ở Dam.
Nhà thờ được xây dựng vào thế kỷ XV, là kiến trúc nhà thờ Công giáo điển hình, hoa lệ phú quý, thể hiện đầy đủ quyền lực mà giáo hội nắm giữ lúc bấy giờ: bục giảng bằng gỗ hồng mộc chạm trổ, tranh ghép kính màu sáu hướng nam bắc, đàn ống bằng đá cẩm thạch đỏ, tượng David, trần nhà bằng gỗ, dát vàng. Bên cạnh có chín nhà thờ nhỏ, những phòng xưng tội rải rác. Hành lang thắp nến trắng, lung lay rập rờn, bóng tối và sự tĩnh lặng.
Kỳ lạ thay, sự tĩnh lặng chợt ập đến. Buổi biểu diễn chính thức, ánh đèn spot nhỏ bé ấy sáng lên, tôi khom người, âm nhạc trôi đi từng nhịp từng nhịp, tôi nhìn vào miếng dán đánh dấu vị trí ánh đèn trên sàn sân khấu, cả người rơi vào trạng thái trống rỗng, bất động, tôi vậy mà không thể múa tiếp được nữa —
Sự bi thảm của vận mệnh chợt ập đến.
Bà gục trong bồn tắm. Tôi nghe thấy sự tĩnh lặng, còn có cả máu của bà, đang tuôn xối xả, từng giọt từng giọt, phát ra âm thanh nhỏ nhẹ và trống rỗng. Tôi ôm lấy bà. Bà như thể trở nên rất nhỏ bé, là thứ nằm giữa hai bàn tay tôi. Cơ thể bà vẫn còn ấm, mạch đập vẫn thình thịch. Tôi ấn lên vết thương ở cổ bà, chỉ là máu vẫn trào ra qua kẽ tay tôi, trôi tuột đi mất. Tôi hôn lên vết thương của bà, nếm được vị tanh nồng của máu, nhưng máu không vì thế mà ngừng chảy, tôi chỉ cảm thấy toàn thân lạnh ngắt, mồ hôi rơi tí tách từng giọt từng giọt. Tôi ngẩng đầu lên. Tôi hoài nghi trên đỉnh đầu không còn bầu trời nữa, mà ngày mai sẽ chẳng bao giờ tới. Tôi hoài nghi thế giới này vốn dĩ chẳng mảy may liên quan gì đến mình. Nguồn gốc và sự kết thúc của sinh mệnh, rốt cuộc chẳng qua cũng chỉ là sự tàn bạo ngẫu nhiên trong chớp mắt, là trò đùa giỡn hoang đường. Sinh mệnh của bà, tan biến từng chút một ngay trước mắt tôi, nhưng vốn dĩ đó lại chẳng phải ý nguyện của tôi.
Nếu có Chúa, tôi nguyện quy y. Nếu có Lucifer, tôi nguyện bán rẻ linh hồn.
Chỉ xin ngài, buông tha cho tôi.
Sau đó bà không chết, chỉ là bị đưa vào bệnh viện tâm thần.
Còn tôi và Kha đã chia tay, hơn nữa còn rơi vào một trạng thái vô cùng kỳ lạ —
Ánh nắng không chiếu vào được, chỉ có bóng tối của thần thoại và quyền lực...
Bên cạnh nhà thờ, chính là Cung điện Tòa thị chính. Cung điện được xây dựng vào thế kỷ XVII, bên ngoài mang phong cách đền thờ Hy Lạp cổ điển. Dưới tầng trệt có một căn phòng nhỏ, là phòng xử án, chính là nơi tuyên án tử hình ngày xưa. Sau khi tuyên án, phạm nhân sẽ bị kéo ra Dam để hành quyết. Phòng xử án vì thế mà dựng đầy những bức tượng phù điêu hình thù kỳ dị.
Căn phòng lớn ở tầng hai gọi là "Sảnh công dân", sàn nhà làm bằng đá cẩm thạch, vẽ ba bản đồ vị trí các chòm sao thiên cầu khổng lồ, tượng nữ thần đồng trinh tượng trưng cho Hà Lan đang nhìn lên phía trên. Bên trái nữ thần là nữ thần đầu sư tử, tượng trưng cho sức mạnh; bên phải lại là nữ thần trí tuệ. Xung quanh là các bức tượng nhân vật thần thoại tượng trưng cho đất, nước, không khí, lửa, hòa bình, công lý, sức mạnh, vũ trụ.
Đại sảnh được thắp sáng bằng đèn chùm pha lê. Bên trong trống không, ánh nắng không chiếu vào được, chỉ có bóng tối của thần thoại và quyền lực, khiến người ta lạnh sống lưng.
— Tôi bắt đầu nhìn thấy chính mình.
Sau khi bà vào bệnh viện tâm thần, tôi phát hiện ra, trong nhà thực ra không chỉ có một mình tôi. Sáng thức dậy, tôi thấy trên giường của mẹ, có chính tôi đang ngủ. Tôi nhận ra con bé, là bởi nó có đôi mắt đen thẳm giống tôi, tràn ngập vẻ hoang mang và khí chất bướng bỉnh, mái tóc dẻo dai và mỏng manh y hệt, chỉ là tuổi nhỏ hơn tôi rất nhiều, có lẽ chỉ mới bảy, tám tuổi.
Tôi đứng đó, nhìn nó.
Khuôn mặt nó mang theo vẻ xót xa và đồng cảm.
Tôi nhắm mắt lại.
Nó biến mất.
"Phòng công chứng" ở tầng hai, trên ống khói vẽ câu chuyện Mô-sê nhận Mười điều răn trên núi Xi-nai. Góc phòng lại vẽ đầu của những đứa trẻ, bởi đây lại là nơi công chứng kết hôn.
— Khi tôi tập múa, nó lại đứng từ xa nhìn tôi. Thỉnh thoảng ngoắc ngón tay, bảo tôi qua đó. Tôi không qua.
Hành lang phía Nam, là văn phòng của đại bộ trưởng thương mại, được vây quanh bởi tám bức tượng, đứng đầu là thần A-lô-lô, mang ý nghĩa ánh sáng và hòa hòa. Trần nhà lại là bức tranh chiến tranh chém giết, ghi lại cuộc chiến tranh kéo dài hai mươi bốn năm của người Hà Lan chống lại sự xâm lược của người Tây Ban Nha.
— Có lúc nó dứt khoát đứng ngay trước mặt tôi, tôi mặc kệ nó.
Phòng họp thành phố, là nơi bàn bạc thương lượng. Bên trong phòng có bức tranh tường lớn chạy dọc vách, ghi lại cảnh người La Mã tiến hành đàm phán. Bức tranh lớn trên trần nhà lại ghi lại câu chuyện người La Mã vì quốc gia mà không nhận con cái.
— Thế là nó liền nghĩ ra hàng trăm ngàn phương pháp để vùi dập tôi.
Buổi sáng ngập tràn ánh nắng, tôi quay về trường tập luyện, ngẩng đầu lên lại nhìn thấy nó, đứng ngạo nghễ trên mái phòng âm nhạc tầng bốn, còn ngửa đầu cười, vẫy tay với tôi, rồi nhảy xuống.
Lúc gọi cơm ở nhà ăn, tôi lại thấy nó, ngồi đối diện với tôi, mặt mày tím ngắt, nôn ra dịch dạ dày màu xanh.
Tôi làm bài tập trong phòng, nó ở sau lưng tôi, treo cổ tự vẫn, cái bóng lay động nhè nhẹ. Lè lưỡi ra.
— Nó muốn giết tôi. Tôi có muôn vàn sự không cam tâm. Tôi không chịu.
Phòng xử án, tranh vẽ trên trần kể câu chuyện Sa-lô-môn và Mô-sê cầu xin sự khôn ngoan. Trên tường treo những bức tranh lớn vẽ sư tử, sói, chó, cáo, tượng trưng cho quá khứ, hiện tại, tương lai, sự thông tuệ.
Đi qua hành lang phía Bắc, là quay trở lại "Sảnh công dân". Hành lang phía Bắc được canh giữ bởi thần Đất và thần Nông, trần nhà là bức tranh chiến tranh La Mã. Hành lang phía Bắc mở hai văn phòng nhỏ, vẽ bức tranh thiên thần rơi xuống đất, chuột đầy nhà, kết thúc bằng các bức tượng thần Vệ Nữ và thần Thủy Tinh.
Sân khấu là một trò lừa bịp
Sau khi mẹ trở về thì phát hiện mắc bệnh ung thư. Dường như đã quá muộn rồi. Bà rất suy yếu, còn tôi thì đã kiệt sức đến cùng cực.
Tôi đi một quãng đường dài rất dài, đến khu Do Thái, gọi là WaterlooPlein. Khu này graffiti cực nhiều, cầu thang đọng nước, chất đống rác rưởi.
Nơi này không giống Amsterdam cho lắm. Tôi đứng dưới ánh nắng kéo dài rất dài rất lâu rất lâu. Đằng xa có "Cầu Xanh".
Tôi gục trên giữa nhịp cầu, đằng đẵng rất lâu.
Nỗi đau vậy mà có thể đẩy đến mức độ hoang đường — bà đau đớn vô cùng, bà sẽ bứt tóc mình, dùng nỗi đau nhân tạo để chuyển dời sự thiêu đốt cắt xé trong cơ thể, bà không ngừng thét gào, cho đến khi cổ họng tứa máu. Thế nhưng bà tự nhổ móng tay mình, tôi hoàn toàn không hiểu vì sao bà lại làm như vậy.
Trong khoảng thời gian ra vào bệnh viện, bà ngày càng giống dã thú.
Những ngày tôi rời xa bà, bà bắt đầu đại tiểu tiện không tự chủ. Tôi vẫn nhớ mùi của phân.
— Nắm chặt tay tôi, trong sự tĩnh lặng của mũi mooc-phin, buổi chiều hôm đó, tôi dịu dàng ôm lấy bà, vuốt ve khuôn mặt bà, gần gũi với bà, vấy bẫy thứ mùi hương hèn mọn, thân thuộc, thuộc về sự sống, mùi của phân lỏng, bằng sự dây dưa mộc mạc về thể xác giữa mẹ và con. Mọi niềm kiêu hãnh của sinh mệnh đều quy về hư vô.
Vận mệnh còn có thể giáng cho chúng ta những sự nhục nhã nào nữa đây.
Có phải vì lý do này chăng, ở Amsterdam, khu Do Thái nơi có mười vạn người bị tàn sát trong Thế chiến thứ hai, ngôi sao sáu cánh "David" đằng xa, cùng một nhịp cầu của Đền thờ Bồ Đào Nha, tôi chỉ cảm thấy vô cùng vô cùng mệt mỏi.
E rằng chính vào khoảnh khắc ánh đèn spot nhỏ bé ấy sáng lên.
Tôi biết mẹ tôi sắp chết rồi — âm nhạc trôi đi từng nhịp từng nhịp, cho đến khi tĩnh lặng, tôi khom người, ngẩng đầu nhìn thấy chính mình, bảy tuổi hoặc tám tuổi, mặc sườn xám, với vẻ yêu mị của trẻ con, cái gì cũng biết, đồng cảm mà lại cay nghiệt, rồi quay lưng về phía tôi, đôi mắt nó rướm máu —
Người phụ nữ tên Diệp Dung ấy (tôi vốn do máu thịt của bà sinh ra), bên trong toàn là tế bào ung thư, trải qua xạ trị, thuốc an thần, mooc-phin, sự mê muội và thất vọng kéo dài đối với cuộc đời, lảo đảo bước đi, trên người vương mùi phân, đầu trọc lốc, đầu ngón tay nhói đau, thét gào, bò về phía cửa sổ, giật lấy ống truyền dịch trên giá, mưu toan chấm dứt tất cả, nhưng lại chỉ giật rách tấm rèm sáo, để lại trên bức tường trắng vết máu ấm áp, xinh đẹp mà mục rữa của con người — trước mắt tôi, vào khoảnh khắc ánh đèn spot nhỏ bé ấy sáng lên, lại rõ ràng đến thế —
Bà níu lấy tay tôi nói: Trần Ngọc, mẹ không hiểu —
Tôi ở trên sân khấu, thuần túy là sự vận động của tình cảm, năng lực, trí tuệ, hoa lệ mà lại dồi dào, tựa như tôi có thể nắm bắt được sinh mệnh —
Sân khấu là một trò lừa bịp.
Dường như tất cả đều được đan dệt bởi một loạt sự đối lập giữa cá nhân và vận mệnh. Khi vua Oedipus quyết định tự móc đôi mắt của mình, là vận mệnh định sẵn ông ta giết cha cưới mẹ; khi Ngu Cơ quyết định tự vẫn, là vận mệnh định sẵn sự thất bại của Tây Sở Bá Vương; khi Macbeth quyết định giết vua Duncan, là vận mệnh định sẵn ông ta phải làm hoàng đế, hơn nữa còn bè bạn phản bội người thân ly tán — rốt cuộc là vận mệnh đùa giỡn con người, hay con người quyết định vận mệnh sự tồn tại —
Nhân viên ánh sáng không biết phải làm sao. Họ bị lạc cue rồi. Thế là anh ta bèn bật sáng tất cả ngọn đèn lên.
Buổi biểu diễn đột ngột gián đoạn. Khán giả hoàn toàn không biết, vẫn vỗ tay, đứng bật dậy, hô lớn Bravo.
— Sinh mệnh tựa trò lừa bịp.
Tôi quyết định không múa nữa. Giống như tôi quyết định rời bỏ mẹ mình. Ngay vào khoảnh khắc ánh đèn spot nhỏ bé ấy sáng lên —
---❊ ❖ ❊---
Cho nên mới đến Amsterdam.
Sinh mệnh tựa trò lừa bịp...
Giữa ban ngày ban mặt, tôi lang thang vô định giữa đường phố Amsterdam. Nơi này gọi là MuniPlein, hay là RembrandtPlein nhỉ, ở Amsterdam, có vô số cái Plein như thế, là nơi thành phố của ký ức kênh đào và cầu cống đan xen với đường ray tàu điện, tựa như có sự mê hoặc rộng lớn đến thế, ánh nắng chan hòa, thanh niên châu Âu uống một ly cà phê hay thứ gì đó — thành phố nước đẹp làm sao. Trái tim tôi tĩnh lặng đến mức xèo xèo bốc cháy thành lửa. Tôi nghĩ mẹ tôi chết rồi: Mọi nỗi đau vô lý của bà theo đó mà biến mất. Còn gì dài hơn sự dã man vô tận nữa chứ. Chắc là không. Tất cả vận mệnh sẽ không dài hơn sinh mệnh.
Ngay cả vận mệnh cũng chẳng qua chỉ là một chuyện tạm bợ, một cú đánh lộn xộn, sai lầm. Tôi bèn dừng lại, cuộn tròn người, hơi sốt hầm hập, nhưng cơ thể lại có sức mạnh vô biên, bất kỳ động tác nào cũng không thể chứa nổi sự tĩnh lặng, thế nên chỉ đành bất động — chính là thế đấy, giữa ban ngày ban mặt, ánh nắng chói chang, ở một góc của thế giới, một thành phố châu Âu đọa đày không có lý do, tôi chẳng qua chỉ là một thể xác tạm bợ, giống như sân khấu chẳng qua chỉ là sự vận động tạm thời — mẹ tôi đã chết rồi, tôi vẫn còn sự giãy giụa vô tận, bởi vì tôi đang sống, và theo sự một đi không trở lại của sinh mệnh, đột ngột chấm dứt.
Tôi biết vận mệnh của hàng triệu con người, cũng chỉ đến thế mà thôi. Vào lúc này, tôi và sân khấu của tôi, cùng mọi sự sống tạm bợ, chưa bao giờ lại gần nhau đến thế. Trên con đường ngẫu hứng ở Amsterdam này, sự tuyệt vọng của tôi được hoàn tất. Thành phố này, cũng hoàn thành sự vỡ mộng, sự ngộ đạo mà nó muốn thực hiện trong cuộc đời tôi — Sinh mệnh tựa trò lừa bịp. Tất cả đều không quan trọng, nhưng sinh mệnh của tôi từ đó lại bừng mở thênh thang. Có lẽ tôi sẽ quay về, tiếp tục sự nghiệp sân khấu của mình, hơn nữa còn làm tốt hơn trước kia, hoặc cũng có lẽ tôi sẽ tiếp tục hành trình của mình, Florence, London, Barcelona... Tôi không múa nữa. Tất cả những điều này đều không còn quan trọng nữa. Chẳng qua chỉ là cuộc lướt qua ngẫu nhiên nhưng cũng đầy tất yếu của một nữ vũ công ở Amsterdam. Sự chuyển hướng của sự việc, thường rơi vào bước ngoặt không có gì đáng kinh ngạc, trong thế giới biểu tượng, hoàn toàn không dấu vết.
Thế nên mới ghi chép lại. Đây là viết cho những tủi hờn và hy vọng mà một con người có thể chịu đựng.
Chú thích: Ulysses bắt nguồn từ sử thi "The Iliad" của nhà thơ Hy Lạp cổ đại Homer, là người hùng trong câu chuyện. Còn nhà văn Anh James Joyce cũng có một cuốn tiểu thuyết cùng tên, nổi tiếng với việc vận dụng bút pháp dòng ý thức trong sách.
(Trích từ "Sau đó" của Công ty TNHH Sách Thiên Đất Hồng Kông)