Đã một tuần trôi qua kể từ ngày họ làm quen. Hôm nay là một ngày nghỉ. Trong nhà trời oi bức, còn ngoài phố thì gió cuốn từng cuồng bụi bay mịt mờ, thổi tung cả mũ của người đi đường. Cái nóng khiến người ta khát khô cả cổ, thế là Gurov thường kéo Anna Sergeyevna vào quán giải khát, nài nỉ nàng uống nước si-rô pha lạnh hoặc ăn kem. Chẳng ai biết phải làm gì để giết thời gian.

Đến chiều, khi gió đã lặng bớt, họ ra kè đá để đón tàu cập bến. Bến cảng tấp nập người qua lại; họ tụ tập ở đó để đón một ai đó và trên tay cầm những bó hoa tươi thắm. Có hai đặc điểm rất dễ nhận thấy ở đám đông chải chuốt tại Yalta: các bà lớn tuổi ăn mặc giống như thiếu nữ, và xuất hiện rất nhiều các vị tướng quân.

Vì biển động, con tàu đến muộn sau khi mặt trời đã lặn, và phải mất một lúc lâu loay hoay nó mới cập được vào kè. Anna Sergeyevna giơ ống nhòm ngắm nghía con tàu và những hành khách như thể đang tìm kiếm người quen, và khi quay lại nhìn Gurov, đôi mắt nàng ánh lên rạng rỡ. Nàng nói rất nhiều, đặt ra những câu hỏi rời rạc rồi ngay giây sau đã quên bẵng mất mình vừa hỏi gì; rồi trong lúc chen lấn, nàng đánh rơi cả ống nhòm.

Đám đông dự hội bắt đầu tản đi; trời tối đến mức chẳng còn nhìn rõ mặt người. Gió đã ngớt hẳn, nhưng Gurov và Anna Sergeyevna vẫn đứng đó như thể chờ đợi một ai khác bước xuống từ con tàu. Lúc này Anna Sergeyevna im lặng, nàng đưa hoa lên ngửi mà chẳng thèm nhìn Gurov.

— Chiều nay trời dịu hơn rồi đấy, — anh lên tiếng. — Bây giờ chúng ta đi đâu đây? Hay là ngồi xe đi dạo một lát?

Nàng không đáp.

Bấy giờ anh nhìn chăm chú vào nàng, rồi đột nhiên vòng tay ôm lấy nàng, đặt lên môi nàng một nụ hôn, hít hà hơi ẩm và hương thơm từ những đóa hoa; và ngay lập tức anh ngó quanh với vẻ bồn chồn, lo lắng không biết có ai bắt gặp hay không.

— Mình về khách sạn của em đi, — anh thì thầm. Và cả hai rảo bước thật nhanh.

Căn phòng ngột ngạt và vương mùi nước hoa nàng vừa mua ở cửa hàng Nhật Bản. Gurov nhìn nàng và thầm nghĩ: "Trên đời này người ta gặp đủ loại người!" Từ quá khứ, anh lưu giữ ký ức về những người phụ nữ vô tư, tốt bụng, yêu đương một cách vui tươi và biết ơn anh vì niềm hạnh phúc anh mang lại, dẫu nó ngắn ngủi nhường nào; và cả những người phụ nữ như vợ anh — những kẻ yêu đương chẳng chút chân thành, với những lời lẽ thừa thãi, điệu đà, cuồng loạn, mang bộ điệu ra vẻ như đó không phải tình yêu hay niềm đam mê, mà là một điều gì đó to tát hơn; rồi hai hoặc ba người khác nữa, những ả đàn bà xinh đẹp nhưng lạnh lùng, trên nét mặt họ anh từng bắt gặp ánh lên vẻ tham lam — một khát khao cố chấp muốn vắt kiệt từ cuộc đời nhiều hơn những gì nó có thể ban tặng, và đó là những kẻ thất thường, thiếu suy nghĩ, độc đoán, kém cỏi và đã qua tuổi thanh xuân, để rồi khi Gurov trở nên lạnh nhạt với họ, nhan sắc ấy lại khơi dậy trong anh niềm căm ghét, khiến những lớp ren trên đồ lót của họ trông chẳng khác nào vảy cá.

Nhưng trong trường hợp này, vẫn còn đó sự rụt rè, nét vụng về của tuổi trẻ thiếu trải đời, một cảm giác ngượng ngùng; đồng thời thoáng lên nỗi bàng hoàng như thể có ai đó vừa bất ngờ gõ cửa. Thái độ của Anna Sergeyevna — "người phụ nữ dắt theo chú chó nhỏ" — đối với sự việc vừa xảy ra lại mang một nét gì đó rất lạ lùng, vô cùng nghiêm trang, tựa như nàng vừa sa ngã — cảm giác ấy hiện lên rõ rệt, thật kỳ lạ và chẳng hợp chút nào. Gương mặt nàng sầm xuống, phờ phạc, và hai lọn tóc dài buông xõa hai bên má trông thật ủ rũ; nàng trầm ngâm trong tư thế chán chường giống như "người phụ nữ tội lỗi" trong một bức tranh cổ.

— Thật sai trái, — nàng nói. — Giờ thì anh sẽ là người đầu tiên khinh bỉ em cho mà xem.

Trên bàn có một quả dưa hấu. Gurov tự cắt cho mình một miếng và thong thả ăn. Cả hai cứ thế chìm trong im lặng suốt ít nhất nửa tiếng đồng hồ.

Anna Sergeyevna thật đáng thương; quanh nàng tỏa ra sự trong trắng của một người phụ nữ lương thiện, giản dị và còn ít trải đời. Ngọn nến cô độc cháy trên bàn hắt thứ ánh sáng mờ ảo lên khuôn mặt nàng, dẫu vậy ai cũng thấy rõ nàng đang vô cùng bất hạnh.

— Sao anh lại có thể khinh bỉ em được chứ? — Gurov hỏi. — Em không biết mình đang nói gì đâu.

— Xin Chúa hãy tha thứ cho em, — nàng nói, đôi mắt ngấn lệ. — Thật kinh khủng.

— Trông em cứ như đang cần được tha thứ vậy.

— Tha thứ ư? Không. Em là một người đàn bà tồi tệ, thấp hèn; em khinh bỉ chính mình và chẳng thèm biện hộ cho bản thân. Người em lừa dối không phải chồng em mà là chính mình. Và không chỉ lúc này; em đã tự lừa dối bản thân từ lâu lắm rồi. Chồng em có thể là một người đàn ông tốt, lương thiện, nhưng anh ta chỉ là một kẻ tôi tớ hèn mọn! Em chẳng biết anh ta làm gì ở đó, công việc ra sao, nhưng em thừa biết anh ta chỉ là một tên nô bộc! Em kết hôn với anh ta khi mới tròn đôi mươi. Em từng bị gặm nhấm bởi sự tò mò; em khao khát một điều gì đó tốt đẹp hơn. "Chắc chắn phải có một kiểu đời khác chứ," em tự nhủ. Em muốn được sống! Được sống, được sống!... Ngọn lửa tò mò thiêu đốt em... anh không hiểu được đâu, nhưng em dám lấy Chúa ra mà thề, em không thể kìm chế nổi bản thân; có cái gì đó đã gục ngã trong em: em không tài nào cưỡng lại được. Em nói dối chồng là mình bị bệnh rồi đến đây.... Và suốt thời gian qua em cứ lang thang ở đây như kẻ mất hồn, giống như một kẻ điên; ... để rồi giờ đây em đã trở thành một người đàn bà dung tục, đáng khinh mà bất cứ ai cũng có quyền khinh bỉ.

Nghe nàng lải nhải, Gurov đâm ra chán ngán. Anh cảm thấy khó chịu trước giọng điệu ngây thơ ấy, trước sự ân hận cứ ập đến một cách bất ngờ và vô duyên; nếu không vì những giọt nước mắt trong mắt nàng, có lẽ anh đã nghĩ rằng nàng đang đùa cợt hoặc đang diễn kịch.

— Anh không hiểu, — anh dịu dàng nói. — Rốt cuộc là em muốn gì?

Nàng vùi mặt vào ngực anh, áp sát người vào anh.

— Tin em đi, tin em đi, em van anh... — nàng nói. — Em khao khát một cuộc sống trong sạch, lương thiện, và tội lỗi là thứ ghê tởm đối với em. Em chẳng biết mình đang làm gì nữa. Người ta thường nói: "Ác ma đã cám dỗ tôi." Và giờ đây em cũng có thể nói như vậy về chính mình, rằng Ác ma đã dụ dỗ em.

— Thôi nào, thôi nào!... — anh lầm bầm.

Anh nhìn đôi mắt mở trừng trừng, hoảng hốt của nàng, trao những nụ hôn, cất lời dỗ dành ngọt ngào, và dần dần nàng cũng nguôi ngoai, tâm trạng vui vẻ trở lại; cả hai bắt đầu bật cười.

Lát sau, khi họ bước ra ngoài, bờ biển vắng bóng người. Thị trấn với những hàng cây trắc bách diệp mang vẻ tĩnh mịch như cõi chết, nhưng sóng biển vẫn vỗ ầm ào vào bờ; có một chiếc sà lạn duy nhất đang tròng trành trên sóng, và một ngọn đèn lồng trên đó đang nhấp nháy vẻ ngái ngủ.

Họ bắt một chiếc xe ngựa và đi Oreanda.

— Vừa nãy anh vừa tranh thủ hỏi được họ tên của em ở sảnh đấy: nó được viết trên tấm bảng — Von Diderits, — Gurov nói. — Chồng em là người Đức à?

— Không ạ; em tin là ông ấy có ông nội là người Đức, nhưng bản thân ông ấy là một người Nga theo chính thống giáo.

Đến Oreanda, họ ngồi xuống một chiếc ghế đá cách nhà thờ không xa, ngắm nhìn biển trời bên dưới và chìm trong im lặng. Thành phố Yalta mờ ảo sau lớp sương sớm; những đám mây trắng đứng im lìm trên đỉnh núi. Tán lá không một chút chuyển động, tiếng ve kêu rả rích, và âm thanh đơn điệu, trầm đục của tiếng sóng dội lên từ phía dưới như thì thầm về sự bình yên, về giấc ngủ ngàn thu đang chờ đón chúng ta. Chắc hẳn thuở chưa có Yalta, chưa có Oreanda nơi này, tiếng sóng ấy cũng từng vang lên như thế; và bây giờ nó vẫn đang âm vang, rồi sẽ có ngày nó tiếp tục tấu lên những âm điệu dửng dưng và đơn điệu ấy khi tất cả chúng ta đều đã cát bụi hóa tro tàn. Và ẩn chứa trong sự trường tồn ấy, trong sự dửng dưng tuyệt đối đối với sinh tử của mỗi chúng ta, có lẽ là một lời hứa ngầm về sự cứu rỗi vĩnh hằng, về dòng chảy không ngừng nghỉ của sự sống trên mặt đất, về tiến trình hướng tới sự hoàn thiện không bao giờ chấm dứt. Ngồi bên cạnh người phụ nữ trẻ mà trong ánh bình minh trông thật kiều diễm, lòng thanh thản và ngây ngất giữa khung cảnh huyền diệu này — biển cả, núi non, mây trời, không gian rộng mở — Gurov thầm nghĩ kỳ thực mọi thứ trên thế gian này đều tươi đẹp biết bao khi người ta ngẫm lại: mọi thứ, trừ những suy nghĩ hay hành động của chính chúng ta khi ta quên đi phẩm giá con người và những mục đích cao cả hơn của sự tồn tại.

Một người đàn ông bước đến gần họ — có lẽ là người trông coi — liếc nhìn họ rồi bỏ đi. Và chi tiết ấy chợt mang một vẻ đẹp đầy huyền bí. Họ nhìn thấy một con tàu từ Theodosia lướt tới, những ngọn đèn trên tàu nhấp nháy ẩn hiện trong ánh hồng rực của buổi rạng đông.

— Trên cỏ có sương kìa, — Anna Sergeyevna cất lời sau một hồi im lặng.

— Ừ. Đã đến lúc phải về rồi.

Họ quay trở lại thị trấn.

Từ đó, ngày nào họ cũng gặp nhau vào lúc mười hai giờ trên bờ biển, cùng nhau ăn trưa ăn tối, đi dạo, ngắm biển. Nàng phàn nàn rằng mình ngủ không ngon giấc, tim đập thình thịch liên hồi; hết gặng hỏi điều này đến điều nọ, lúc thì dằn vặt vì ghen tuông, lúc lại sợ rằng anh không dành cho mình đủ sự tôn trọng. Và thường thì trong quảng cáo hay những khu vườn, khi quanh họ không có bóng người, anh lại bất chợt kéo nàng vào lòng và trao những nụ hôn nồng cháy. Sự rảnh rỗi tuyệt đối, những nụ hôn giữa ban ngày trong khi anh nơm nớp ngó quanh sợ người ta bắt gặp, cái nóng bức, mùi vị của biển cả, cùng dòng người giàu có, chải chuốt, nhàn rỗi cứ dập dìu qua lại trước mắt, đã biến anh thành một con người hoàn toàn mới; anh thì thầm vào tai Anna Sergeyevna rằng nàng xinh đẹp nhường nào, quyến rũ ra sao. Anh khao khát đến cuồng nhiệt, chẳng buồn rời xa nàng nửa bước, trong khi nàng thường xuyên trầm ngâm và liên tục ép anh phải thú nhận rằng anh không tôn trọng nàng, chẳng mảy may yêu thương gì nàng và chỉ xem nàng chẳng khác nào một người đàn bà lăng loàn. Hầu như tối nào cũng vậy, khá muộn, họ lại ngồi xe đi đâu đó ra ngoài thị trấn, tới Oreanda hoặc ngọn thác; và chuyến đi nào cũng tuyệt vời, phong cảnh luôn khiến họ choáng ngợp bởi vẻ hùng vĩ và tráng lệ.

Họ vẫn đang ngóng chờ chồng nàng tới, nhưng rồi một bức thư từ nhà gửi đến, báo rằng mắt ông có vấn đề và khẩn khoản nài nỉ vợ nhanh chóng trở về nhà. Anna Sergeyevna vội vã lên đường.

— Thật may là em đi đấy, — nàng nói với Gurov. — Đó là sự sắp đặt của định mệnh!

Nàng đi bằng xe ngựa và anh đi tiễn nàng. Họ ngồi bên nhau suốt cả ngày. Khi nàng đã bước lên khoang của chuyến tàu tốc hành, và tiếng chuông báo hiệu thứ hai vừa vang lên, nàng cất lời:

— Cho phép em được nhìn anh lần nữa... nhìn anh thêm lần nữa. Thế là đủ rồi.

Nàng không rơi nước mắt, nhưng nỗi buồn trĩu nặng đến mức trông nàng phờ phạc như người bệnh, và cơ mặt cứ rung lên bần bật.

— Em sẽ nhớ anh... sẽ luôn nghĩ về anh, — nàng nói. — Xin Chúa phù hộ cho anh; hãy sống thật hạnh phúc. Đừng mang lòng oán hận em nhé. Chúng ta phải vĩnh biệt nhau rồi — số phận bắt buộc phải thế, bởi lẽ ra chúng ta không nên gặp nhau mới phải. Thôi, Chúa phù hộ cho anh.

Con tàu nhanh chóng chuyển bánh, những ánh đèn trên toa tàu phai mờ rồi khuất hẳn tầm mắt, và chỉ một phút sau chẳng còn nghe thấy tiếng động cơ nào nữa, tựa như vạn vật đang hùa vào với nhau để đặt dấu chấm hết thật nhanh cho cơn mê sảng ngọt ngào và điên rồ ấy. Chỉ còn lại một mình trên sân ga, phóng tầm mắt nhìn vào khoảng không tối mịt mùng, Gurov lắng nghe tiếng ve kêu rả rích và tiếng ù ù của những đường dây điện thoại, lòng bàng hoàng như vừa tỉnh giấc mộng dài. Và anh trầm ngâm suy nghĩ rằng cuộc đời mình vừa có thêm một bóng hình hay một cuộc phiêu lưu nữa, để rồi nó cũng khép lại, chẳng đọng lại gì ngoài một ký ức phôi pha.... Lòng anh dâng lên niềm xót xa, buồn bã và thoáng chút ăn năn. Người phụ nữ trẻ mà anh sẽ chẳng bao giờ gặp lại ấy đã không có được hạnh phúc trọn vẹn bên anh; anh đối xử với nàng rất mực ân cần, ấm áp, thế nhưng trong cung cách, giọng điệu và những cái ôm ấp của anh vẫn thoáng nét mỉa mai nhẹ nhàng, là sự bề trên trịch thượng của một kẻ đàn ông hạnh phúc, lại lớn hơn nàng gần gấp đôi tuổi. Suốt khoảng thời gian qua, nàng vẫn luôn gọi anh là người tử tế, phi thường, cao thượng; rõ ràng nàng đã nhìn nhận anh khác xa con người thật của anh, và vì thế anh đã vô tình lừa dối nàng....

Ngay tại sân ga lúc này đã thoang thoảng hương vị của mùa thu; trời vào tối thật lạnh.

— Đã đến lúc ta phải trở về phương Bắc rồi, — Gurov tự nhủ khi bước rời khỏi sân ga. — Quá muộn mất rồi!