Zinaida Fyodorovna mất chiếc đồng hồ vàng — món quà của người cha quá cố. Sự mất mát này khiến nàng vô cùng ngạc nhiên và lo lắng. Nàng đã mất toi nửa ngày để lục lọi khắp các căn phòng, ngẩn ngơ nhìn vào từng chiếc bàn, từng khung cửa sổ, nhưng chiếc đồng hồ đã biến mất không một chút dấu vết.

Đúng ba ngày sau, vừa bước chân vào nhà, Zinaida Fyodorovna lại để quên chiếc ví ở sảnh. May mắn cho tôi là hôm đó Polya chứ không phải tôi đã giúp nàng cởi áo khoác. Lúc phát hiện mất ví thì tìm khắp sảnh cũng không thấy đâu nữa.

"Lạ thật," Zinaida Fyodorovna ngơ ngác nói. "Tôi nhớ rõ ràng mình đã lấy nó ra khỏi túi để trả tiền xe ngựa... rồi đặt nó ở ngay đây, cạnh chiếc gương mà. Quá sức kỳ lạ!"

Tôi chẳng lấy trộm nó, thế mà lòng lại cứ có cảm giác như thể chính mình vừa ăn cắp và bị tóm quả tang vậy. Nước mắt thậm chí còn dâng lên khóe mi tôi. Khi ngồi vào bàn ăn tối, Zinaida Fyodorovna liền nói bằng tiếng Pháp với Orlov:

"Hình như căn hộ của chúng ta có ma hay sao ấy. Hôm nay tôi để quên ví ở sảnh, thế rồi, ôi chao, tự dưng nó lại nằm trên bàn tôi. Nhưng lũ ma này hình như không có tính vô tư cho lắm. Chúng đã nẫng đi một đồng tiền vàng và tờ giấy bạc hai mươi rúp."

"Em lúc nào chẳng làm mất cái gì đó;hết đồng hồ lại đến tiền..." Orlov đáp. "Sao chẳng bao giờ có chuyện quái quỷ tương tự xảy ra với anh nhỉ?"

Chỉ một phút sau, Zinaida Fyodorovna đã quên bén đi trò đùa của lũ ma, vừa cười vừa kể lể chuyện tuần trước nàng đặt mua ít giấy viết thư nhưng quên không báo địa chỉ mới, thế là cửa hàng lại đem gửi về tận nhà cũ cho chồng nàng, khiến ông ấy mất toi mười hai rúp tiền trả phí. Bỗng nhiên, nàng quay phắt sang nhìn Polya chăm chú. Mặt nàng đỏ bừng lên, lúng túng đến mức phải vội vàng lái sang chuyện khác.

Lúc tôi bưng cà phê vào phòng làm việc, Orlov đang đứng quay lưng về phía lò sưởi còn nàng ngồi trên chiếc bành hướng mặt về phía anh.

"Em không hề nổi nóng chút nào đâu," nàng nói bằng tiếng Pháp. "Nhưng em đã xâu chuỗi lại mọi việc, và bây giờ thì mọi thứ đã quá rõ ràng. Em có thể kể chính xác ngày giờ con ranh ấy ăn cắp chiếc đồng hồ của em. Còn chiếc ví thì sao? Chẳng còn gì phải nghi ngờ nữa rồi. Ôi!" Nàng bật cười khi nhận tách cà phê từ tay tôi. "Bây giờ thì em đã hiểu vì sao mình cứ hay mất khăn tay và găng tay đến thế. Anh nói gì thì nói, ngày mai em nhất định sẽ sa thải cái đồ chim khách ấy và sai Stepan đón Sofya của em đến đây. nhỏ đó không phải kẻ trộm và cũng chẳng có cái tướng mạo ghê tởm như vậy."

"Em đang trái tính trái nết đấy. Ngày mai em sẽ thấy khác, và sẽ nhận ra rằng đâu thể đuổi việc người ta chỉ vì sự nghi ngờ của mình."

"Đó không phải nghi ngờ;đó là sự thật rành rành," Zinaida Fyodorovna khẳng định. "Chừng nào em còn nghi cái tên đầy tớ nghèo khổ với nét mặt bất hạnh kia của anh, thì em chẳng hé răng một lời. Anh thật quá đáng khi không chịu tin em, George."

"Nếu chúng ta có cách nhìn nhận khác nhau về một vấn đề nào đó, điều đó không có nghĩa là anh không tin em. Em có thể đúng," Orlov vừa quay người vừa búng mẩu thuốc lá vào lò sưởi nói tiếp, "nhưng dẫu sao cũng chẳng việc gì phải kích động lên như thế. Thú thật, anh chưa bao giờ ngờ rằng cái cơ ngơi khiêm tốn của mình lại có thể khiến em phiền muộn và bấn loạn đến mức này. Em mất một đồng vàng:thôi quên đi — em thích bao nhiêu trăm đồng của anh cũng có;nhưng bắt anh phải thay đổi thói quen, phải đón một con hầu mới về nhà, rồi đợi nó quen việc — tất cả những thứ đó thật phiền phức, mệt mỏi và chẳng hợp với anh tẹo nào. Con bé giúp việc hiện tại của chúng ta có hơi mập mạp, và có lẽ cũng có chút đam mê với găng tay hay khăn tay, nhưng nó hoàn toàn cư xử đúng mực, được huấn luyện tử tế, và không hề hét toác lên mỗi khi Kukushkin véo nó."

"Ý anh là anh không thể rời xa nó ư?... Sao anh không nói thẳng ra đi?"

"Em đang ghen đấy à?"

"Vâng, tôi đang ghen đấy," Zinaida Fyodorovna dứt khoát đáp.

"Cảm ơn em."

"Vâng, tôi đang ghen," nàng nhắc lại, nước mắt lấp lánh trong khóe mắt. "Không, còn tồi tệ hơn thế... một cảm giác mà tôi khó lòng tìm được tên gọi." Nàng lấy tay ôm lấy thái dương, bốc đồng nói tiếp. "Đàn ông các anh thật đáng tởm! Thật kinh khủng!"

"Anh thấy chẳng có gì là kinh khủng cả."

"Tôi chưa từng thấy;tôi không biết;nhưng người ta bảo đàn ông các anh bắt đầu tòm tem với mấy đứa hầu phòng từ khi còn trẻ con, thành ra quen thói và chẳng còn cảm thấy gớm ghiếc gì nữa. Tôi không biết, tôi không biết, nhưng chính tôi đã đọc được điều đó... George, tất nhiên là anh đúng," nàng nói, bước lại gần Orlov và chuyển sang giọng điệu nũng nịu, van xin. "Hôm nay quả thực tâm trạng em không tốt. Nhưng anh phải hiểu cho chứ, em không tài nào kìm được. Nó làm em buồn nôn và em sợ nó. Nhìn thấy nó là em lại thấy khốn khổ vô cùng."

"Chẳng lẽ em không thể vượt qua những chuyện vặt vãnh ấy sao?" Orlov nhún vai bối rối, bước ra xa lò sưởi. "Có gì đơn giản hơn đâu:cứ phớt lờ nó đi, thế là em sẽ chẳng thấy ghê tởm nữa, và cũng chẳng cần phải xé ra to chuyện làm gì cho thành một vở kịch bi thảm."

Tôi bước ra khỏi phòng làm việc và không biết Orlov nhận được câu trả lời thế nào. Dù thế nào đi nữa, Polya vẫn ở lại. Kể từ dạo đó, Zinaida Fyodorovna chẳng bao giờ nhờ vả Polya bất cứ điều gì nữa và rõ ràng là đang cố tìm cách tránh né sự phục vụ của nhỏ. Mỗi khi Polya đưa cho nàng thứ gì hoặc thậm chí chỉ đi ngang qua, với tiếng vòng xủng xỉnh và tà váy sột soạt, là nàng lại rùng mình.

Tôi tin rằng nếu Gruzin hay Pekarsky yêu cầu Orlov sa thải Polya, anh sẽ làm điều đó ngay lập tức mà chẳng mảy may do dự, cũng chẳng cần bận tâm giải thích lôi thôi gì sất. Anh rất dễ bị thuyết phục, y như mọi kẻ dửng dưng khác. Thế nhưng trong mối quan hệ với Zinaida Fyodorovna, chẳng hiểu vì lý do gì, anh lại tỏ ra vô cùng bướng bỉnh, thậm chí đôi khi đến mức vô lý, ngay cả trong những chuyện nhỏ nhặt nhất. Tôi thừa biết từ trước rằng nếu Zinaida Fyodorovna thích thứ gì, thì chắc chắn thứ đó sẽ không vừa mắt Orlov. Khi nàng hớ hở khoe với anh món đồ mua được sau một buổi đi mua sắm, anh chỉ liếc qua rồi lạnh lùng bảo rằng trong nhà càng lắm thứ vô tích sự thì không gian càng ngột ngạt. Có những hôm diện complet chỉnh tề để đi đâu đó, và đã chào tạm biệt Zinaida Fyodorovna đàng hoàng, thế mà chỉ vì tính ương ngạnh nổi lên, anh lại đột ngột đổi ý ở lỳ ở nhà. Tôi vẫn thường nghĩ lúc đó anh ở nhà đơn giản chỉ để tự chuốc lấy cảm giác tủi thân.

"Sao anh lại ở nhà?" Zinaida Fyodorovna hỏi, ra điều bực bội, dẫu nét mặt rạng rỡ niềm vui mừng khôn tả. "Sao lại thế chứ? Anh có quen dành buổi tối ở nhà đâu, và em đâu muốn anh vì em mà thay đổi thói quen. Cứ đi ra ngoài như mọi khi đi chứ, nếu anh không muốn em phải mang tiếng áy náy."

"Có ai trách cứ gì em đâu," Orlov đáp.

Mang dáng vẻ của một kẻ chịu đựng hy sinh, anh ngả người dài trên chiếc ghế bành trong phòng làm việc, lấy tay che mắt rồi cầm lấy một cuốn sách. Nhưng chẳng mấy chốc cuốn sách tuột khỏi tay, anh trằn trọc xoay người trên ghế, lại lấy tay che mắt như thể tránh ánh nắng chói chang. Lúc này thì anh lại đâm ra bực bội vì đã không chịu đi ra ngoài.

"Em vào nhé?" Zinaida Fyodorovna cất lời, rụt rè bước vào phòng làm việc. "Anh đang đọc sách à? Ở một mình chán quá nên em vào đây một lát thôi... để ngó xem anh thế nào."

Tôi còn nhớ có buổi tối nàng cứ rụt rè bước vào chẳng đúng lúc như thế, rồi sụp xuống tấm thảm ngay dưới chân Orlov. Nhìn những cử động mềm mại, rụt rè của nàng, người ta có thể nhận ra ngay là nàng chẳng hiểu gì về tâm trạng của anh và đang cảm thấy sợ hãi.

"Anh lúc nào cũng cắm mặt vào sách..." nàng dỗ dành, rõ ràng là muốn nịnh nọt anh. "George, anh có biết một trong những bí quyết thành công của anh là gì không? Anh rất thông minh và uyên bác. Sách gì trên tay anh thế?"

Orlov đáp lời. Tiếp theo là khoảng lặng kéo dài đến vài phút, với tôi thì nó dài dằng dặc. Tôi đang đứng ở phòng khách, từ đây tôi có thể quan sát họ, và sợ đến mức chẳng dám ho khan.

"Em có chuyện này muốn nói với anh," Zinaida Fyodorovna cất tiếng cười khẽ; "nói nhé? Rất có thể anh sẽ cười chê và bảo rằng em tự đa tình. Anh biết không, em rất muốn, khao khát được tin rằng tối nay anh chịu ở nhà là vì em... để chúng mình có thể bên nhau trọn vẹn buổi tối. Đúng không? Em nghĩ thế được chứ?"

"Cứ việc," anh đáp, tay vẫn che mắt. "Kẻ thực sự hạnh phúc là kẻ không chỉ nghĩ về những gì đang có, mà còn nghĩ về cả những gì không có."

"Câu dài quá, em hiểu chưa hết ý. Ý anh là những kẻ hạnh phúc sống trong thế giới tưởng tượng của họ phải không. Vâng, đúng thế thật. Em rất thích ngồi trong phòng làm việc của anh vào buổi tối để tâm trí được bay bổng đi thật xa... Thỉnh thoảng mơ mộng cũng thú vị lắm chứ. Hay chúng mình cùng mơ mộng thành tiếng đi, George."

"Anh chưa từng học trường nữ sinh;anh không có khiếu ấy."

"Anh đang khó chịu à?" Zinaida Fyodorovna vừa nói vừa cầm lấy tay Orlov. "Nói cho em biết vì sao đi. Những lúc anh thế này, em sợ lắm. Em chẳng biết đầu anh đang đau hay anh đang nổi giận với em nữa..."

"Lại một khoảng lặng nữa kéo dài dằng dặc."

"Sao anh lại thay đổi nhiều thế?" nàng nhẹ nhàng hỏi. "Sao anh không bao giờ dịu dàng hay vui vẻ như hồi ở phố Znamensky nữa? Em ở với anh đã gần một tháng trời, nhưng cứ có cảm giác như chúng ta còn chưa bắt đầu cuộc sống thực sự, chưa từng trò chuyện với nhau ra ngô ra khoai gì cả. Anh toàn đáp lại em bằng những câu trò đùa cợt hoặc những bài thuyết giảng lạnh lùng như một ông thầy giáo. Mà trong những câu đùa của anh lúc nào cũng có sự lạnh lẽo... Sao anh lại thôi không còn nói chuyện nghiêm túc với em nữa?"

"Lúc nào anh chẳng nói chuyện nghiêm túc."

"Thế thì mình nói chuyện đi. Vì Chúa đấy, George... Chịu không?"

"Được thôi, nhưng nói về chuyện gì?"

"Nói về cuộc sống của chúng ta, về tương lai của chúng ta ấy," Zinaida Fyodorovna mơ màng nói. "Em cứ liên tục vạch ra những dự định cho cuộc sống đôi ta, hết dự định này đến dự định khác — và em thích làm điều đó lắm! George, em bắt đầu bằng câu hỏi này nhé, khi nào thì anh định từ bỏ cái chức vụ hiện tại?"

"Để làm gì?" Orlov hỏi, bỏ tay ra khỏi trán.

"Với quan điểm của anh thì anh không thể tiếp tục làm quan chức được nữa. Anh không hợp với chỗ đó đâu."

"Quan điểm của anh á?" Orlov nhắc lại. "Quan điểm của anh ư? Về mặt tín điều lẫn tính khí, anh chỉ là một công chức bình thường, một trong những nhân vật của Shchedrin mà thôi. Xin lạy hồn, em cứ tưởng anh là cái thá gì khác cơ đấy."

"Lại đùa nữa rồi, George!"

"Không hề nhé. Công việc có lẽ chẳng thỏa mãn được anh;nhưng dẫu sao, nó vẫn tốt hơn bất cứ thứ gì khác trên đời. Anh đã quen với nó, và ở đó anh gặp gỡ những kẻ cùng loại với mình;anh thấy mình thuộc về nơi đó và thấy nó cũng có thể chấp nhận được."

"Anh căm ghét chốn công sở và thấy nó thật đáng tởm."

"Thế á? Nếu anh từ chức, bắt đầu mơ mộng hão huyền rồi để tâm hồn trôi dạt sang một thế giới khác, liệu em có chắc là thế giới kia sẽ ít đáng ghét hơn cái chốn công sở này không?"

"Anh sẵn sàng bôi nhọ chính mình chỉ để cãi lại em thôi à." Zinaida Fyodorovna bị tổn thương nên đứng phắt dậy. "Em hối hận vì đã khơi mào câu chuyện này rồi đấy."

"Sao em lại nổi giận? Anh có trách gì chuyện em không làm công chức đâu. Ai mà chẳng sống theo cách mình thích nhất."

"Thế anh đang sống theo cách mình thích đấy phỏng? Anh được tự do ư? Dành cả đời để viết những thứ giấy tờ đi ngược lại chính tư tưởng của mình," Zinaida Fyodorovna tiếp lời, hai tay đan vào nhau đầy tuyệt vọng: "phải cúi đầu tuân lệnh bề trên, chúc tụng cấp trên vào dịp Năm Mới, rồi thì bài bạc và chỉ toàn bài bạc:tệ nhất là phải làm việc cho một hệ thống mà anh căm ghét — không, George, không! Anh không được phép nói những câu đùa ác ý như thế. Thật khủng khiếp. Anh là một người có tư tưởng, và lẽ ra anh phải cống hiến cho những tư tưởng của mình chứ không phải cái gì khác."

"Em thực sự nhầm anh thành một người hoàn toàn khác với con người thật của anh rồi đấy," Orlov thở dài.

"Cứ nói thẳng là anh không muốn nói chuyện với tôi đi. Anh ghét tôi, thế thôi," Zinaida Fyodorovna nức nở nói qua làn nước mắt.

"Này em yêu," Orlov ngồi thẳng người dậy, ra điều khuyên bảo. "Chính em vừa vui vẻ nhận xét rằng anh là một người thông minh, uyên bác, mà việc đi dạy khôn cho người đã biết thì chỉ có hại chứ chẳng ích gì. Anh thừa rõ tất cả những tư tưởng lớn nhỏ mà em đang ám chỉ mỗi khi gọi anh là người có tư tưởng. Thế nên nếu anh thích công việc cỏn con và bài bạc hơn mấy thứ tư tưởng đó, em hãy tin chắc rằng anh có lý do chính đáng của mình. Đó là chuyện thứ nhất. Thứ hai, theo anh được biết, em chưa từng làm việc trong bộ máy nhà nước, và tư tưởng của em về công sở nhà nước chắc chỉ toàn nhặt nhạnh từ mấy mẩu chuyện phiếm hay tiểu thuyết ba xu. Thế nên tốt hơn là chúng ta hãy giao kèo với nhau một lần cho rốt ráo:từ nay không bàn về những chuyện mình đã biết rõ hoặc những chuyện mình chẳng có nổi chút thẩm quyền để nói đến nữa."

"Sao anh lại nói với em những lời đó?" Zinaida Fyodorovna lùi lại như thể đang hoảng sợ. "Để làm gì chứ? George, vì Chúa, hãy nghĩ lại xem anh đang nói cái gì đi!"

"Giọng nàng run lên bần bật;rõ ràng nàng đang cố nín khóc nhưng rồi lại oà lên nức nở."

"George, anh yêu, em tiêu đời mất!" nàng nói bằng tiếng Pháp, quỵ xuống trước mặt Orlov và gục đầu vào đầu gối anh. "Em khốn khổ lắm, kiệt sức lắm rồi. Em không chịu nổi nữa đâu, không chịu nổi nữa rồi... Hồi nhỏ là mụ mẹ kế độc ác đồi bại, rồi đến chồng em, và bây giờ là anh... chính là anh!... Anh đối diện với tình yêu điên cuồng của em bằng sự lạnh lùng và cay nghiệt... Cả con nhỏ hầu hạ vô lễ đáng ghét kia nữa," nàng vừa khóc vừa nói tiếp. "Vâng, vâng, em thấy hết rồi:em không phải vợ anh, cũng chẳng phải bạn anh, mà chỉ là một người đàn bà bị anh khinh rẻ vì đã trót trở thành tình nhân của anh... Em sẽ tự tử cho anh xem!"

Tôi đã không ngờ rằng những lời nói và giọt nước mắt ấy lại tạo ra sức ảnh hưởng lớn đến thế đối với Orlov. Anh đỏ bừng mặt, bứt rứt nhổm người trên ghế, và thay vì vẻ mặt mỉa mai thường thấy, trên gương mặt anh lúc này lại hiện lên vẻ ngơ ngác ngốc nghếch chẳng khác gì một cậu học trò.

"Em yêu, em hiểu lầm anh rồi," anh lúng túng lẩm bẩm, đưa tay vuốt tóc và bờ vai nàng. "Tha lỗi cho anh đi, anh cầu xin em đấy. Anh đã bất công và anh căm ghét chính mình."

"Em sỉ nhục anh bằng những lời kêu ca vớ vẩn của mình. Anh là một người chân thành, hào hiệp... hiếm có — phút nào em cũng cảm nhận rõ điều đó;nhưng mấy ngày nay tâm trạng em cứ bị đè nặng một cách khủng khiếp..."

Zinaida Fyodorovna bốc đồng ôm chầm lấy Orlov và hôn lên má anh.

"Thôi xin em đừng khóc nữa," anh nói.

"Không, không... Em khóc xong rồi, giờ thì thấy đỡ hơn rồi."

"Còn con hầu đó, ngày mai nó sẽ phải cút đi," anh nói, vẫn bứt rứt không yên trên ghế.

"Không, nó phải ở lại chứ, George! Anh nghe thấy không? Bây giờ thì em chẳng sợ nó nữa đâu... Người ta phải vượt lên trên những chuyện vặt vãnh chứ không được tưởng tượng ra mấy thứ ngớ ngẩn. Anh nói đúng! Anh đúng là một người tuyệt vời, hiếm có trên đời!"

Chẳng mấy chốc nàng đã nín khóc. Với những giọt nước mắt còn vương trên hàng mi, nàng ngồi lên đùi Orlov, thì thầm kể cho anh nghe một chuyện cảm động gì đó, tựa như ký ức về thời thơ ấu và tuổi trẻ. Nàng vuốt ve khuôn mặt anh, hôn anh, rồi nâng niu ngắm nghía bàn tay anh đeo nhẫn cùng những vật trang trí lủng lẳng trên dây đồng hồ. Bị cuốn hút bởi những lời mình đang nói và bởi sự gần gũi với người đàn ông nàng yêu, có lẽ cũng vì những giọt nước mắt đã gột rửa và làm tươi mới tâm hồn, giọng nàng bỗng vang lên thứ âm sắc đầy chân thành và mộc mạc đến kỳ lạ. Còn Orlov thì mân mê mái tóc nâu hạt dẻ của nàng, hôn lên đôi bàn tay nàng, dịu dàng áp chúng vào đôi môi không một tiếng động.

Sau đó họ uống trà trong phòng làm việc, và Zinaida Fyodorovna đọc to mấy bức thư. Quá nửa đêm họ đi ngủ. Đêm đó tôi bị đau nhói bên sườn đến chết đi sống lại, mãi tới sáng mà chẳng tài nào ấm lên hay chợp mắt nổi. Tôi nghe thấy tiếng Orlov đi từ phòng ngủ sang phòng làm việc. Ngồi lì ở đó chừng một tiếng đồng hồ, anh liền bấm chuông gọi.

Bởi cơn đau quằn quại và sự kiệt sức, tôi quên sạch mọi quy tắc lễ giáo thông thường, cứ thế bước vào phòng làm việc trong bộ đồ ngủ chân trần. Orlov, đầu đội mũ chùm, mình khoác áo choàng tắm, đang đứng chờ tôi ở cửa.

"Khi người ta gọi thì cậu phải ăn mặc tươm tất rồi mới bước vào," anh nghiêm nghị bảo. "Đem nến mới vào đây."

Tôi toan cất lời xin lỗi, nhưng bỗng dưng ho sặc sụa, phải với tay bám chặt lấy khung cửa để khỏi ngã quỵ xuống.

"Cậu ốm à?" Orlov hỏi.

Tôi tin rằng đó là lần đầu tiên kể từ ngày quen biết, anh dùng đại từ nhân xưng trang trọng với tôi — chẳng hiểu vì lý do quái quỷ gì nữa. Chắc là trong bộ đồ ngủ nhếch nhác cùng khuôn mặt méo mó vì những cơn ho, tôi trông chẳng ra cái dáng dấp gì của một tên tiểu đồng hầu hạ cả.

"Nếu đã ốm đau thế sao còn đi nhận việc làm gì?" anh nói.

"Ðể tôi không phải chết đói," tôi đáp.

"Thật là kinh tởm hết chỗ nói!" anh khẽ lẩm bẩm, bước lại gần chiếc bàn làm việc.

Vừa vội vã khoác áo chỉnh tề, tôi vừa thắp những ngọn nến mới lên. Anh đang ngồi bên bàn, hai chân duỗi thẳng trên chiếc ghế đẩu thấp, tay cầm dao rọc sách.

Tôi để mặc anh chìm đắm trong suy tư, và cuốn sách lần này đã không còn tuột khỏi tay anh như hồi chiều tối nữa.