Buổi tối hôm sau, Startsev đến nhà họ Turkin để ngỏ lời cầu hôn. Nhưng hóa ra đó lại là một thời điểm không mấy thuận tiện, bởi Ekaterina Ivanovna đang ở trong phòng riêng để thợ làm tóc uốn tóc. Nàng đang chuẩn bị đi dự buổi dạ vũ ở câu lạc bộ.

Anh lại phải ngồi dài trong phòng ăn để uống trà. Ivan Petrovitch, thấy vị khách của mình có vẻ chán chường và đang bận tâm suy nghĩ, bèn rút mấy tờ giấy ghi chú từ túi áo vest ra, đọc một bức thư buồn cười của một quản lý người Đức, trong đó viết rằng toàn bộ đồ sắt đã hỏng hết và lớp trát tường đang bong tróc ra từng mảng.

"Chắc là họ sẽ cho một món hồi môn ra trò đây," Startsev vừa nghĩ vừa lơ đễnh lắng nghe.

Sau một đêm thức trắng, anh rơi vào trạng thái mụ mẫm, cứ như thể vừa được cho uống một thứ nước ngọt lịm có pha thuốc ngủ; trong tâm hồn anh có một làn sương mù, nhưng lại đong đầy niềm vui và sự ấm áp, đồng thời một góc trí óc lạnh lẽo, nặng nề nào đó đang suy ngẫm:

"Hãy dừng lại trước khi quá muộn! Cô ta có xứng là đôi vừa lứa với cậu đâu? Cô ta là một tiểu thư được chiều hư, tính tình thất thường, ngủ liền một mạch đến hai giờ chiều, trong khi cậu chỉ là con trai một phó tế, một bác sĩ huyện thôi..."

"Thì sao chứ?" anh thầm nghĩ. "Tôi chẳng bận tâm."

"Hơn nữa, nếu cậu lấy cô ta," giọng nói trong đầu tiếp tục, "thì họ hàng nhà vợ sẽ bắt cậu từ bỏ công việc ở huyện để lên sống ở thành phố."

"Dẫu sao đi nữa," anh nghĩ, "nếu bắt buộc phải ở thành phố, thì ở thành phố vậy. Họ sẽ cho hồi môn; chúng ta có thể ổn định cuộc sống một cách tươm tất."

Cuối cùng Ekaterina Ivanovna cũng bước ra, diện trang phục dự vũ khoét cổ sâu, trông vô cùng tươi tắn và xinh xắn; Startsev ngắm nhìn nàng đến mê mẩn, say đắm đến mức chẳng nói được câu nào, mà chỉ trân trân nhìn nàng rồi cười ngây ngô.

Nàng bắt đầu chào từ giã, và anh—giờ đây chẳng còn lý do gì để nán lại nữa—liền đứng dậy, nói rằng đã đến lúc anh phải về nhà; các bệnh nhân đang đợi anh.

"Chà, đành chịu vậy thôi," Ivan Petrovitch nói. "Cậu cứ đi đi, nhân tiện tiện đường thì đưa con bé Mèo ra câu lạc bộ luôn nhé."

Trời đang lất phất mưa; bên ngoài tối như bưng, và người ta chỉ có thể nhận ra vị trí của lũ ngựa qua tiếng ho khò khè của Panteleimon. Mui xe ngựa đã được kéo lên.

"Tôi ngồi thẳng, anh nằm ngay, nó nằm đúng cả," Ivan Petrovitch vừa nói vừa đỡ con gái bước lên xe.

Họ khởi hành.

"Hôm qua tôi đã đến nghĩa trang," Startsev mở lời. "Sao cô lại nhẫn tâm và vô tình đến thế!..."

"Anh đã đến nghĩa trang á?"

"Đúng vậy, tôi đã đến đó và chờ đợi gần đến hai giờ đồng hồ. Tôi đã phải chịu đựng..."

"Thì cứ chịu đựng đi, nếu như anh không biết đường đùa."

Ekaterina Ivanovna, vì quá đắc ý vì đã lừa được một kẻ đang say đắm mình một cách ngoạn mục, lại được làm đối tượng của một thứ tình yêu nồng nhiệt đến thế, liền phá lên cười to và đột nhiên thét lên kinh hãi, bởi ngay đúng khoảnh khắc ấy, con ngựa đột ngột quặt gắt vào cổng câu lạc bộ khiến chiếc xe suýt lật nhào. Startsev vội vòng tay ôm lấy eo Ekaterina Ivanovna; vì quá hoảng sợ, nàng nép chặt vào người anh, và anh không thể kìm nén được nữa, bèn đắm đuối đặt lên môi và cằm nàng những nụ hôn, đồng thời ôm siết nàng chặt hơn nữa.

"Thế là đủ rồi đấy," nàng nói một cách khô khan.

Và chỉ một phút sau, nàng đã không còn ngồi trong xe nữa, còn người cảnh sát đứng gần lối vào rực rỡ ánh đèn của câu lạc bộ đang quát lên với Panteleimon bằng một giọng vô cùng khó ưa:

"Mày đứng ì ra đấy làm gì hả cái đồ quạ đen kia? Lái xe đi chứ."

Startsev đánh xe về nhà, nhưng chẳng bao lâu sau lại quay trở lại. Khoác trên mình bộ lễ phục của người khác cùng chiếc cà vạt trắng cứng đơ cứ cọ xát vào cổ và chực tuột khỏi cổ áo, anh ngồi thừ ra giữa phòng khách câu lạc bộ vào lúc nửa đêm, say sưa thổ lộ với Ekaterina Ivanovna.

"À, những kẻ chưa từng yêu thì làm sao mà thấu hiểu được! Tôi có cảm giác như chưa từng có ai viết đúng về tình yêu cả, và tôi nghi ngờ liệu cảm xúc dịu dàng, vui tươi mà đớn đau này có thể diễn tả nổi bằng lời hay không, và bất cứ ai từng trải qua nó một lần sẽ chẳng đời nào muốn thấu tỏ nó qua câu chữ. Mở đầu với dạo đầu để làm gì chứ? Những lời hoa mỹ thừa thãi ấy có ích gì? Tình yêu của tôi là vô bờ bến. Tôi cầu xin, tôi van nài em," cuối cùng Startsev thốt lên, "hãy làm vợ anh nhé!"

"Dmitri Ionitch," Ekaterina Ivanovna nói với vẻ mặt vô cùng nghiêm túc sau một phút ngập ngừng—"Dmitri Ionitch, em rất cảm ơn anh vì vinh dự này. Em kính trọng anh, nhưng..." nàng đứng dậy và tiếp tục đứng, "nhưng, xin anh tha lỗi cho, em không thể làm vợ anh được. Chúng ta hãy nói chuyện nghiêm túc nhé. Dmitri Ionitch, anh biết em tôn sùng nghệ thuật hơn bất cứ thứ gì trên đời. Em tôn thờ âm nhạc; em yêu nó đến phát cuồng; em đã hiến dâng cả cuộc đời mình cho nó. Em muốn trở thành một nghệ sĩ; em muốn có danh tiếng, thành công, sự tự do, trong khi anh lại muốn em tiếp tục sống ở cái thị trấn này, tiếp tục sống cái cuộc đời trống rỗng, vô nghĩa đã trở nên không thể chịu đựng nổi đối với em này sao. Trở thành một người vợ—ôi, không, xin anh hãy tha thứ cho em! Con người ta phải phấn đấu vì một mục tiêu cao cả, vinh quang, và cuộc sống gia đình sẽ trói buộc em đời đời kiếp kiếp. Dmitri Ionitch" (nàng mỉm cười nhẹ khi thốt lên tên anh; nàng chợt nghĩ đến "Alexey Feofilaktitch")—"Dmitri Ionitch, anh là một người tốt bụng, thông minh, đáng kính; anh tốt hơn bất kỳ ai..." Nước mắt rưng rưng khóe mi nàng. "Em đồng cảm với anh bằng cả trái tim, thế nhưng... thế nhưng chắc anh sẽ hiểu cho..."

Và nàng quay phắt đi, bước ra khỏi phòng khách để ngăn không cho mình bật khóc.

Trái tim Startsev đã ngừng đập những nhịp hồi hộp, bồn chồn. Bước từ câu lạc bộ ra đường, việc đầu tiên anh làm là giật phăng chiếc cà vạt cứng ngắc ra và thở hắt ra một hơi thật sâu. Anh cảm thấy hơi xấu hổ và lòng tự trọng bị tổn thương—anh không hề ngờ tới một lời từ chối—và không thể tin nổi rằng mọi giấc mơ, hy vọng cùng khát khao của mình lại dẫn dắt anh đến một cái kết ngớ ngẩn đến thế, y hệt như trong một vở kịch tầm thường nào đó của nhóm kịch nghiệp dư, và anh thấy tiếc cho tình cảm của chính mình, tiếc cho mối tình ấy biết bao, tiếc đến mức anh có cảm giác như mình có thể òa khóc nức nở hoặc dùng ô quất thật lực vào cái lưng bản rộng của Panteleimon.

Suốt ba ngày liền, anh chẳng thể làm nổi việc gì, chẳng thiết ăn uống hay ngủ nghỉ; nhưng khi nghe tin Ekaterina Ivanovna đã rời đi Moscow để thi vào Nhạc viện, anh liền bình tâm trở lại và sống như trước đây.

Về sau, có những lúc nhớ lại cảnh mình từng lang thang ở nghĩa trang hay lái xe đi khắp thị trấn chỉ để thuê cho được bộ lễ phục, anh lại lười biếng vươn vai rồi lẩm bẩm:

"Mà rắc rối phết đấy chứ nhở!"