Năm 1944, Côn Minh.

Qua ngày Tết dương lịch không lâu, Chuẩn tướng Frank Dorn - Tư lệnh dã chiến quân Mỹ kiêm Tham mưu trưởng quân Y - đã nhận được một mệnh lệnh mật từ Washington trong căn phòng bí mật của mình.

Nội dung mệnh lệnh vô cùng ngắn gọn súc tích: Phải trừ khử Tưởng Giới Thạch một cách sạch sẽ, gọn gàng, không để lại dấu vết. Để thuận tiện cho việc trình bày, chúng ta tạm gọi mệnh lệnh này là "Chiến dịch Cá voi xanh".

Tướng Frank Dorn là một quân nhân Mỹ chuyên nghiệp, trung thành tuyệt đối với cấp trên, không bao giờ dị nghị, nên ông không hề cảm thấy kinh ngạc trước nội dung mệnh lệnh. Ngược lại, càng là nhiệm vụ mạo hiểm, gian khổ thì càng khơi dậy tài năng và tinh thần sáng tạo của người lính, từ đó mang lại vinh quang và địa vị cho quân nhân. Về bản chất, quân nhân là một sự nghiệp như thế này: Sự thành công của nó nằm ở tham vọng và sự mạo hiểm, bất kể hậu quả của sự mạo hiểm đó là gì.

Tướng Dorn cảm thấy vinh dự vì điều đó.

Tổng chỉ huy, Tướng Stilwell, đích thân tới Côn Minh để truyền đạt mệnh lệnh mật. Ông không giải thích chi tiết mệnh lệnh, chỉ dặn đi dặn lại người trợ lý thân tín này rằng: "Chiến dịch Cá voi xanh" có tầm quan trọng đặc biệt, phải tuyệt đối không được sai sót. Ông còn ẩn ý nhắc đến: Tổng thống Mỹ hy vọng nhìn thấy ở Trung Quốc "xuất hiện một nhà lãnh đạo chính trị mới thực sự có tinh thần dân chủ và thái độ hợp tác".

Ám sát Tưởng Giới Thạch, dẹp bỏ hòn đá ngáng chân trong sự hợp tác Trung - Mỹ, đưa cuộc kháng chiến của Trung Quốc vào quỹ đạo mới của phe Đồng minh chống Nhật và chiến lược toàn cầu, đó chính là bối cảnh chính trị lớn dẫn đến sự ra đời của "Chiến dịch Cá voi xanh".

Mệnh lệnh này được giữ bí mật nghiêm ngặt, không để lại văn bản, không để lại bằng chứng, chỉ một số ít tướng lĩnh cấp cao trong quân đội được biết. Mệnh lệnh quy định thời hạn thực hiện là ba tháng, quá thời hạn sẽ tự động vô hiệu.

Tháng 3 năm đó, Tưởng Giới Thạch được mời thăm Ấn Độ và tới Ramgarh thị sát quân đội Trung Quốc tại Ấn Độ. "Chiến dịch Cá voi xanh" đã chớp lấy cơ hội ngàn năm có một này để chuẩn bị sẵn sàng. Theo kế hoạch, mọi việc sẽ xảy ra trên đường đi của vợ chồng Ủy viên trưởng, diễn ra một cách tự nhiên, không lộ sơ hở. Đầu tiên, khi chuyên cơ của Ủy viên trưởng Tưởng bay qua dãy Himalaya ở độ cao 20.000 feet, động cơ máy bay bất ngờ gặp sự cố, buộc tất cả mọi người trên máy bay phải nhảy dù. Trong lúc hoảng loạn, vợ chồng Ủy viên trưởng sẽ nhận được chiếc dù hỏng. Để đảm bảo kế hoạch không sai sót, tất cả dù của hành khách trên máy bay đều sẽ bị làm cho hỏng. Như vậy, vào một ngày trong tháng 3, báo chí khắp thế giới sẽ đăng tin về vụ tai nạn máy bay đau thương này trên trang nhất.

Stilwell trình phương án hành động lên Nhà Trắng nhưng mãi vẫn chưa được phê chuẩn.

Không ngờ đầu tháng 3, quân Nhật phát động tổng tấn công trên chiến trường chính diện Trung Quốc, tình hình chiến sự căng thẳng, Hà Nam, Hồ Nam, Quảng Tây liên tục báo nguy. Ủy viên trưởng tạm thời hủy chuyến thăm Ấn Độ. Tháng 4, thời hạn của mệnh lệnh mật đã hết, "Chiến dịch Cá voi xanh" bị gác lại vô thời hạn.

Trời không chiều lòng người, không biết đây là bất hạnh hay may mắn cho người Trung Quốc, Stilwell chỉ biết ngửa mặt than trời, coi đó là nỗi tiếc nuối suốt đời.

Nhiều năm sau, Tướng Dorn trở lại đảm nhận chức vụ cố vấn quân sự cấp cao tại Đài Loan, làm việc cùng hai cha con nhà họ Tưởng hơn mười năm. Mãi cho đến khi nghỉ hưu vào thập niên 70, ông mới công khai nội dung tuyệt mật của "Chiến dịch Cá voi xanh" trong cuốn hồi ký của mình, khiến dư luận Đài Loan bùng nổ tranh cãi.

Kế hoạch ám sát Ủy viên trưởng Tưởng của Trung Quốc này được ghi lại chi tiết trong một tác phẩm lịch sử có tầm ảnh hưởng của Mỹ là "Thập tự quân Mỹ tại Trung Quốc" (Tác giả: Michael Schaller [Mỹ], do NXB Đại học Columbia xuất bản năm 1979).

Sự thật này cho thấy, trong mắt người Mỹ, nền chính trị "bức màn sắt" của Trung Quốc đã dần lộ diện, Tưởng Giới Thạch cai trị một đế chế rộng lớn nghèo nàn lạc hậu với hình ảnh của một vị quân chủ phong kiến bán khai. Người Mỹ cấp bách cần tận dụng nguồn nhân lực của Trung Quốc để nhanh chóng đánh bại quân Nhật, kết thúc chiến tranh. Nhưng đối với Ủy viên trưởng, ưu tiên hàng đầu của ông là bảo toàn thực lực để đối phó với kẻ thù sau chiến tranh.

Vì thế, xung đột lợi ích giữa hai quốc gia lớn đã nhiều lần bùng nổ không thể tránh khỏi.

7/7/1944, Trùng Khánh, Trung Quốc.

Tưởng Giới Thạch thay quân phục màu vàng bằng len do tùy tùng chuẩn bị. Đây là bộ quân phục được đặt may mới nhất: chất liệu len cao cấp, gia công tinh xảo, cộng thêm năm ngôi sao tướng quân sáng lấp lánh (Thượng tướng cấp 1) trên cầu vai viền chỉ vàng, khiến vóc dáng gầy gò của Ủy viên trưởng trông không chỉ thẳng thắn, mạnh mẽ mà còn đầy khí thế, uy phong lẫm liệt.

Ủy viên trưởng là quân nhân duy nhất ở Trung Quốc đeo năm ngôi sao tướng quân. Năm ngôi sao tướng quân là một loại vinh dự, cũng là một tư cách, nó cho thấy Ủy viên trưởng sở hữu quyền lực tối cao nào đó đối với quân đội. Người ban cho Ủy viên trưởng quyền lực này không phải ai khác, mà chính là bản thân ông. Mặc dù cấp bậc quân sự của Ủy viên trưởng hoàn toàn được lấy từ Mỹ về mặt hình thức, nhưng nội dung thực chất lại khác xa. Ở Mỹ, tam quyền phân lập, tướng lĩnh nghe lệnh Tổng thống, Tổng thống chịu sự chế ước của Nghị viện; tại Trùng Khánh, Đảng - Chính - Quân là một, chính phủ nghe lệnh quân nhân, quân nhân nghe lệnh độc tài.

Hôm nay, tâm trạng của Ủy viên trưởng rõ ràng rất tốt, ông từ từ ngắm mình trong gương, khóe miệng nở một nụ cười khó nhận ra.

Sau Hội nghị Cairo, cục diện chiến trường Thái Bình Dương tiếp tục chuyển biến tốt. Tháng 6, quân Mỹ vượt qua Philippines, đổ bộ lên đảo Saipan, đẩy chiến tranh đến tận lãnh thổ Nhật Bản. Về phía Miến Điện, liên quân Trung - Mỹ bao vây Myitkyina, đường bộ Trung - Ấn sắp thông xe. Nửa tháng trước, máy bay ném bom hạng nặng của Mỹ lần đầu tiên cất cánh từ sân bay Thái Bình Tự ở Thành Đô để ném bom Tokyo, Nhật Bản, sau đó mở rộng khu vực ném bom ra tất cả các thành phố của Nhật. Trên lục địa, mặc dù cuộc tấn công "Chiến dịch số 1" của quân Nhật đang dữ dội, phần lớn Hà Nam, Hồ Bắc đã thất thủ, trận bảo vệ Hành Dương vẫn đang diễn ra ác liệt, nhưng Ủy viên trưởng đã nhạy bén dự đoán rằng, thế tấn công của quân Nhật chẳng qua chỉ là nỏ mạnh hết đà. Thắng lợi của phe Đồng minh ở châu Âu và Thái Bình Dương cuối cùng sẽ dẫn đến thất bại của người Nhật. Dựa trên tầm nhìn xa này, ông đã mật lệnh cho Quân đoàn trưởng Quân đoàn 10 ở Hành Dương là Phương Tiên Giác, nếu tình thế bắt buộc thì dừng kháng cự tại chỗ để bảo toàn thực lực.

"Khúc tuyến cứu quốc" không phải là phát minh của Ủy viên trưởng, nó thực ra là một trong những mưu lược văn hóa cổ xưa nhất của Trung Quốc.

Tùy tùng đội mũ quân đội, đeo đoản kiếm cho Ủy viên trưởng. Ủy viên trưởng lấy tay chỉnh lại vành mũ, lại rút đoản kiếm ra lau chùi cẩn thận, rồi cắm lại vào bao. Đây là một thanh đoản kiếm Nhật tinh xảo, chuôi kiếm gắn huy hiệu hoa cúc vàng, cho thấy nó là món quà từ hoàng gia Nhật Bản. Ủy viên trưởng có thói quen đeo kiếm, đeo kiếm khác với đeo súng, đeo kiếm thể hiện rõ hơn khí phách kiên cường, bất khuất của võ sĩ đạo phương Đông. Chúng ta có thể coi thói quen cá nhân này là hệ quả trực tiếp từ việc Ủy viên trưởng du học tại Trường Sĩ quan quân đội Nhật Bản những năm đầu đời.

Hôm nay, Ủy viên trưởng sẽ cùng phu nhân tham dự "Đại hội kỷ niệm 7 năm kháng chiến 7/7" của các giới tại Trùng Khánh và phát biểu bài diễn văn quan trọng.

Trần Bố Lôi vội vã bước vào cửa. Ông ra hiệu cho tùy tùng lui xuống, sau đó đưa một bức điện khẩn cho Ủy viên trưởng.

Điện khẩn đến từ bên kia đại dương. Người gửi là Tổng thống Mỹ Roosevelt.

Tưởng Giới Thạch đọc điện báo, sắc mặt thay đổi đột ngột. Ông đột nhiên xé nát bức điện, giận dữ quát: "Thật là vô lý! Mẹ kiếp! Nếu giao hết quân đội cho hắn, thà rằng ta đi giảng hòa với người Nhật còn hơn!"

Trần Bố Lôi đã chuẩn bị tinh thần cho việc Ủy viên trưởng nổi giận. Ông đã đọc trước bức điện, biết rằng Tổng thống Mỹ đã đưa ra cho Ủy viên trưởng một bài toán khó. Roosevelt lấy lý do nhanh chóng đánh bại Nhật Bản và phối hợp với chiến trường Thái Bình Dương để yêu cầu Tưởng Giới Thạch giao toàn bộ quyền chỉ huy chiến khu Trung Quốc cho Stilwell.

Giao ra quân đội đồng nghĩa với việc bị tước đoạt, tước đoạt địa vị, quyền lợi và tất cả mọi thứ. Đối với nhà lãnh đạo Trung Quốc, giao ra quân đội thậm chí còn khó khăn hơn giao ra tính mạng. Đây không nghi ngờ gì là một cuộc khủng hoảng lớn hơn, là sự tiếp nối của "Khủng hoảng Nộ Giang" mấy tháng trước.

Trần Bố Lôi khuyên nhủ thấp giọng: "Tiên sinh tuyệt đối đừng nổi giận. Người Mỹ tuy vì lợi mà mờ mắt, nhưng chiến trường phía Nam chưa phân thắng bại, chiến sự ở Nộ Giang và Myitkyina đang ác liệt, vẫn mong tiên sinh xem xét thời thế, đừng mắc mưu người Mỹ."

"Chẳng lẽ người Mỹ có thể muốn làm gì thì làm thế sao?" Tưởng Giới Thạch tức giận nói.

"Tôi cho rằng đây chính là chỗ nông cạn của người Tây. Dân tộc Trung Hoa chúng ta nguồn xa dòng dài, lẽ nào lại chịu sự khống chế của một kẻ như Stilwell?" Trần Bố Lôi hiểu rõ tính khí của Tưởng Giới Thạch, ông biết Tưởng Giới Thạch là người cực kỳ thâm trầm, tuyệt đối không phải là người hành động theo cảm tính, nên không bỏ lỡ cơ hội dùng lời nói để ám chỉ ông.

"Úy Lũy có cao kiến gì?" Tưởng Giới Thạch quả nhiên quay người lại. Trong số đông đảo các chính trị gia và cố vấn, ông đặc biệt trọng dụng vị Tổng thư ký đầy mưu lược trước mắt này.

Trần Bố Lôi vội vàng tiến lên một bước, bình tĩnh thốt ra tám chữ: "Dĩ thối vi tiến, cương nhu kiêm tế." (Lấy lùi làm tiến, cương nhu kết hợp).

Đây là hai câu nổi tiếng nhất trong mười sáu chữ quyết của "Tôn Tử Binh Pháp". Tiến không phải là tiến, lùi không phải là lùi, tiến lùi đều có thế định sẵn; cương dễ gãy, nhu dễ uốn, cương nhu kết hợp mới thành ý trời.

Sắc mặt Tưởng Giới Thạch nhanh chóng bình tĩnh lại.

Một tùy tùng ngoài cửa báo cáo: "Phu nhân mời tiên sinh cùng lên xe."

Tưởng Giới Thạch đi đi lại lại trong phòng mấy vòng, đột ngột đứng lại, nói: "Úy Lũy à, hôm nay ta không dùng bản thảo diễn văn của anh nữa. Ta muốn nói thêm về ý nghĩa của kháng chiến. Ta thấy hiện nay trong Quốc Dân Đảng không chỉ có một Tôn Lập Nhân, mà là rất nhiều, ta phải gióng lên hồi chuông cảnh báo cho họ."

"Vâng, thưa tiên sinh. Bài diễn văn của ngài đã được sắp xếp để truyền hình trực tiếp đến toàn quốc tại hiện trường." Trần Bố Lôi cung kính trả lời.

Mười giờ, Đại hội kỷ niệm được tổ chức tại Hội trường Quốc hội Giang Bắc.

Trong tiếng vỗ tay nồng nhiệt, Ủy viên trưởng bước lên bục chủ tịch. Lãnh tụ vẫn vĩ đại, uy nghiêm như trên bức chân dung treo lớn, nét mặt dè dặt mà kiên nghị. Ông đứng trước micro, từ từ tháo mũ quân đội, để lộ cái đầu trọc gây sợ hãi đó.

"Bạn bè các giới, các đồng chí, đồng bào:

"Hôm nay là ngày kỷ niệm sự biến Hoa Bắc, là ngày quốc nạn, tâm trạng của tôi cũng nặng nề như các bạn. Tôi đề nghị, trước tiên chúng ta hãy dành một phút mặc niệm cho những liệt sĩ và đồng bào đã hy sinh trong 7 năm kháng chiến. (Toàn thể đứng dậy, mặc niệm nửa phút)

"Chủ tịch đại hội muốn tôi nói vài lời. Hôm nay trong buổi họp như thế này, tôi nhất định phải nói vài câu. Có người đã viết sẵn cho tôi một bản diễn văn, nhưng tôi không muốn đọc. (Bản thảo bị vo viên, ném đi) Tôi muốn nói những lời của chính mình. (Vỗ tay)"

Giọng của Tưởng Giới Thạch cao vút, sắc nhọn, trong âm điệu chứa đầy sự nhiệt huyết chiến đấu sục sôi, như thể đang tuyên chiến với một kẻ thù vô hình.

Chỉ có Trần Bố Lôi hiểu Tưởng Giới Thạch đang diễn kịch.

"Một diễn viên xuất chúng." Trần Bố Lôi thầm khen ngợi trong lòng. Ông đứng dưới đài, thân người đứng thẳng tắp, cho đến khi cảm thấy chân trái tê nhức mới cử động, dồn trọng tâm sang chân phải.

Trần Bố Lôi nghe Tưởng Giới Thạch diễn thuyết lần nào cũng vậy. Ông thực lòng sùng bái Ủy viên trưởng, sùng bái quyền lực, thủ đoạn và ý chí của Ủy viên trưởng. Ông cho rằng Tưởng Giới Thạch là một vĩ nhân, một lãnh tụ thiên bẩm, nhưng tuyệt đối không phải là người hoàn hảo. Ở Trung Quốc, e rằng không ai hiểu rõ con người, nhân cách và tâm cơ của Tưởng Giới Thạch hơn Tổng thư ký Trần Bố Lôi. Tưởng Giới Thạch là một kẻ tiểu nhân lật lọng, một quân tử giả danh bội tín, một kẻ âm mưu đùa giỡn quyền thuật, một bạo chúa tàn nhẫn vô tình. Nhưng tất cả những điều này không cản trở việc ông cũng là một vĩ nhân. Vĩ nhân là nói về đối với quốc gia, dân tộc, đảng phái, chiến tranh chứ không phải là phẩm chất đạo đức cá nhân. Trần Bố Lôi tỉnh táo sùng bái Ủy viên trưởng, cũng kiên định như niềm tin của ông vào Chủ nghĩa Tam Dân vậy.

Sử ghi: "Trần Bố Lôi, người Từ Khê, Chiết Giang, tốt nghiệp Trường Cao đẳng Chiết Giang năm 1911. Từng làm phóng viên, biên dịch viên, Trưởng ban biên tập báo 'Thương Báo' v.v. Năm 1927 được Tưởng Giới Thạch giới thiệu gia nhập Quốc Dân Đảng, lần lượt giữ các chức vụ Bí thư trưởng Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Tuyên truyền, Phó thư ký trưởng Hội nghị Chính trị Trung ương, Chủ nhiệm Văn phòng số 2 phủ Tổng thống v.v., làm người soạn thảo văn kiện cho Tưởng Giới Thạch trong thời gian dài. Tháng 11 năm 1948 tự sát tại Phủ Tổng thống Nam Kinh."

Ủy viên trưởng đang thao thao bất tuyệt kể lại vô số khổ nạn mà các cường quốc thế giới đã lăng nhục Trung Quốc và áp đặt lên nhân dân Trung Quốc trong hơn trăm năm qua. Những mối thù này như ngọn lửa đất cổ xưa bị chôn vùi sâu dưới lòng đất, một khi được khơi gợi lập tức phun trào ra những dòng nham thạch dữ dội và cuồn cuộn trong lòng thính giả. Ủy viên trưởng là một nhà diễn thuyết miệng lưỡi lưu loát bẩm sinh, một chính trị gia thất tín, ông dễ dàng đưa cảm xúc của thính giả trở về điểm xuất phát là lòng căm thù thế lực nước ngoài và bảo vệ lòng tự tôn dân tộc.

Sau đó, Ủy viên trưởng phát huy và tổng kết quan điểm lịch sử của mình --

"Vì vậy, tôi không tán thành chế độ chính trị và tự do bình đẳng của xã hội tư bản phương Tây, chế độ của họ trái ngược với tình hình quốc gia của Trung Quốc. Tất cả các vấn đề xã hội, chính trị, kinh tế hiện nay của Trung Quốc đều là kết quả của sự xâm lược áp bức của các cường quốc đế quốc trong một trăm năm qua. Ngày Quốc phụ còn sống đã đề ra trọng trách cứu Trung Quốc, nay tôi muốn đề xuất lại, Trung Quốc chỉ có một chủ nghĩa, một đảng, một lãnh tụ.

"Một chủ nghĩa chính là Chủ nghĩa Tam Dân do Quốc phụ khởi xướng. (Vỗ tay)

"Một đảng chính là Trung Quốc Quốc Dân Đảng do Quốc phụ gây dựng. (Vỗ tay)

"Một lãnh tụ chính là nhà lãnh đạo quốc gia của Trung Quốc, người tận tâm hoàn thành di nguyện của Quốc phụ. (Vỗ tay nhiệt liệt)..."

Về bản chất, Ủy viên trưởng là một nhân vật lịch sử như vậy: mặc dù ông nhờ thế lực tư bản phương Tây đánh bại quân phiệt Bắc Dương, thành lập chính phủ trung ương, hoàn thành cuộc cách mạng tư sản lật đổ chế độ đế chế và kết thúc sự chia cắt phong kiến, nhưng lý tưởng chính trị mà ông mơ ước vẫn là xây dựng một đế chế phong kiến đại nhất thống, một vương triều họ Tưởng duy trì huyết thống gia tộc chứ không phải chính trị dân chủ.

Ông là một nhà lãnh đạo phong kiến đầy tham vọng được sinh ra từ xã hội phong kiến. Một vị vua phong kiến bị nguyền rủa bởi hồn ma của một đại quốc không bao giờ tan biến trong thiên niên kỷ.

"... Bản thân tôi từng nói trong cuốn sách nhỏ 'Vận mệnh của Trung Quốc': Nếu Trung Quốc ngày nay không có Trung Quốc Quốc Dân Đảng, thì sẽ không có Trung Quốc. Nói một cách đơn giản, vận mệnh của Trung Quốc hoàn toàn ký thác vào Quốc Dân Đảng. Nếu cách mạng của Trung Quốc Quốc Dân Đảng hôm nay không may thất bại, thì vận mệnh quốc gia của Trung Quốc cũng sẽ không có nơi ký thác (Vỗ tay nhiệt liệt)... Nhiệm vụ lịch sử của người Quốc Dân Đảng là đánh bại đặc quyền của chủ nghĩa đế quốc, khôi phục và thiết lập địa vị thống trị của Trung Quốc trên thế giới! (Toàn thể đứng dậy, vỗ tay kéo dài)..."

Ủy viên trưởng lau những giọt mồ hôi trên trán, đội mũ quân đội, bình thản rút lui.

Bài diễn thuyết vô cùng thành công!

Như để chứng minh cho lời tiên tri của Ủy viên trưởng, một tiếng động cơ nặng nề từ xa lại gần. Đây là lực lượng Không quân số 14 của Mỹ theo yêu cầu của chính phủ Trung Quốc, xuất kích 120 chiếc B-29 "Pháo đài bay" ném bom lãnh thổ Nhật Bản vào ngày quốc nạn. Máy bay Mỹ lướt qua bầu trời hội trường, làm nổi bật bầu không khí chiến thắng, hội trường sôi sục. Mỗi người Trung Quốc đều cảm thấy hả hê, vô cùng phấn khích, như thể Trung Quốc thực sự đã mạnh mẽ lên, mạnh mẽ đến mức có thể khinh miệt kẻ thù và chinh phục thế giới như Tần Hoàng Hán Vũ vậy.

Trần Bố Lôi nhanh bước đỡ Ủy viên trưởng, đưa cho ông một chiếc gậy ba toong. Chỉ mình ông hiểu trong lòng, đây là bản tuyên ngôn chính trị của một nhà lãnh đạo Trung Quốc không bao giờ có ý định khuất phục trước bất kỳ áp lực bên ngoài nào và giao ra quyền lực.

Ủy viên trưởng quyết tâm phản công lại người Mỹ.

2

Đầu tháng 9, Stilwell với đầy tự tin mang theo bức thư viết tay của Tổng thống Roosevelt bay đến Trùng Khánh.

Vị tướng bốn sao mới được thăng chức của Mỹ này bước xuống máy bay với sải bước lớn, vây quanh là một đám tùy tùng. Ông không hề che giấu tâm trạng vui vẻ khi sắp lập được công lớn, sau khi xã giao đôi câu với Hà Ứng Khâm, Thương Chấn và các quan chức đến đón tại sân bay, ông liền chui vào xe ô tô thẳng tiến đến khách sạn nghỉ ngơi.

Đêm đó, vợ chồng Ủy viên trưởng gặp Stilwell tại biệt thự Hoàng Sơn. Theo "Nhật ký Stilwell" ghi lại, bầu không khí cuộc gặp "thẳng thắn và thân thiện đến bất ngờ". Ủy viên trưởng chào đón Stilwell đến với sự nhiệt tình và thái độ khiêm tốn hiếm có, ông thậm chí còn hạ mình đích thân xuống núi đón, khiến vị khách Mỹ vốn kiêu ngạo cảm thấy vô cùng kinh ngạc.

Trong cuộc hội đàm, Ủy viên trưởng chân thành bày tỏ ông đang cân nhắc chấp nhận đề nghị của Tổng thống Roosevelt, chuyển giao quyền chỉ huy quân đội Trung Quốc cho Tướng Stilwell. Nhưng ông lại bày tỏ việc chuyển giao nên thận trọng, cần có một quá trình để tránh gây ra hỗn loạn, vì vậy ông đề nghị Stilwell trước tiên hãy đến thị sát chiến khu phía Nam. Stilwell tin là thật, vui vẻ chấp nhận đề nghị của Ủy viên trưởng.

Đêm khuya, Stilwell không chút mệt mỏi đứng trên ban công khách sạn nhìn ngắm ánh đèn của thành phố núi, ông cảm thấy niềm vui thắng lợi to lớn trào dâng trong lòng. Hiện tại, vị tướng Mỹ hầu như không còn nghi ngờ gì nữa, ông tin rằng mình đã nắm chắc phần thắng, "hạt đậu phộng" (tên gọi miệt thị của Stilwell dành cho Tưởng Giới Thạch) chắc chắn sẽ phải khuất phục, bởi vì bản thân có Tổng thống Mỹ chống lưng, có sức mạnh to lớn của Mỹ đối với các vấn đề châu Á và thế giới, bao gồm cả sức mạnh chính trị, quân sự và kinh tế làm hậu thuẫn, nên ông không có lý do gì để không tin rằng mình không thể thành công. Lịch sử chứng minh ý chí của Mỹ và Tổng thống Mỹ là không thể cưỡng lại, đặc biệt là đối với quốc gia đồng minh châu Á đang thoi thóp này.

Đêm hôm đó, Stilwell không ngủ suốt đêm, thảo một báo cáo gửi Tổng thống Roosevelt, đề xuất một ý tưởng chiến lược táo bạo, đó là ông sẽ chỉ huy liên quân Trung - Mỹ đổ bộ lên bán đảo Triều Tiên và tấn công lãnh thổ Nhật Bản. Kế hoạch này không phải là sản phẩm của một phút ngẫu hứng, nó là phương án mà Stilwell đã nhen nhóm và dần dần chín muồi trong rừng rậm ở mặt trận Miến Điện hơn một năm nay. Stilwell không nghi ngờ gì là một quân nhân Mỹ xuất sắc, ông dũng cảm, kiên định, có tinh thần hy sinh không sợ hãi và bất khuất. Ông chú trọng vinh dự, cũng chú trọng cảm giác ưu việt của người Mỹ. Ông cho rằng vấn đề của người Trung Quốc phải do người Mỹ giải quyết, bao gồm cả quân đội và chế độ của Trung Quốc, điều này khiến ông mắc sai lầm trăm phần trăm về tầm nhìn chính trị ngắn hạn và làm thay công việc của người khác. Tất cả các vấn đề của Trung Quốc suy cho cùng đều là vấn đề chính trị, mà chính trị của Trung Quốc phụ thuộc vào văn hóa và lịch sử của Trung Quốc, phụ thuộc vào toàn bộ quá trình tiến hóa của xã hội Trung Quốc, bất kỳ ý tưởng nào cố gắng hủy bỏ hoặc vượt qua quá trình này đều là phi thực tế, vì vậy định sẵn sẽ thất bại và đi ngược lại với mong muốn.

Một tuần sau, Stilwell rời Trùng Khánh đi Quế Lâm thị sát.

Ủy viên trưởng đầy mưu mô bắt đầu tiến hành một cuộc đọ sức quyền lực chênh lệch thực lực với đồng minh Mỹ của mình.

Công bằng mà nói, Ủy viên trưởng là chính trị gia Trung Quốc đầu tiên tham gia vào các vấn đề thế giới kể từ thế kỷ này. Ông dành cả đời để chiến đấu thống nhất Trung Quốc, nỗ lực tăng cường cai trị tập quyền và đưa quốc gia do ông lãnh đạo lọt vào hàng ngũ các cường quốc thế giới, "khôi phục và thiết lập địa vị thống trị của Trung Quốc trên thế giới". Nhưng đây luôn là giấc mơ đế quốc mà một lãnh tụ phong kiến không thể thực hiện được. Ngay cả sau khi Tuyên bố Cairo của Mỹ, Anh, Trung được công bố, Ủy viên trưởng vẫn không được các cường quốc phương Tây đối xử như một nguyên thủ quốc gia lớn thực sự. Trong thời gian hội nghị, Thủ tướng Churchill nhiều lần gọi ông là "tù trưởng bộ lạc" sau lưng, Stalin thẳng thừng từ chối gặp người Trung Quốc.

Dù thế nào đi nữa, Ủy viên trưởng tuyệt đối không có ý định khuất phục trước bất kỳ đối thủ nào, dù những đối thủ đó là người trong nước hay người nước ngoài.

Ngay từ tháng 7, phía Mỹ đã bắt đầu gia tăng áp lực, các bức điện mang tính tối hậu thư tới tấp bay tới. Ủy viên trưởng luôn như một cao thủ Thái Cực quyền thâm hậu, vững vàng đón nhận mọi cơn gió thổi từ tám hướng, lấy nhu thắng cương, vận dụng mưu lược cổ xưa của Trung Quốc để xoay xở với vị Tổng thống Mỹ đầy áp đặt.

Tháng 8, Ủy viên trưởng điện trả lời Nhà Trắng, giọng điệu vô cùng khiêm tốn, bày tỏ sẵn sàng cân nhắc đề nghị của Tổng thống. Trong điện, ông đề nghị cần có một đặc sứ được Tổng thống tin tưởng đến Trung Quốc thương thảo việc chuyển giao quyền chỉ huy, thân phận của đặc sứ này phải là một quan chức văn sự chứ không phải là vị tướng lĩnh nào khác.

Đây là một cái bẫy kiểu phương Đông điển hình. Nó tương đương với việc nhắc nhở Tổng thống chú ý rằng, dục vọng quyền lực đầy tham vọng của các tướng lĩnh quân đội là không đáng tin, cần mở ra một kênh khác để các chính trị gia đối thoại với nhau.

Trùng hợp thay, với tư cách là chính trị gia, Roosevelt từ lâu đã nảy sinh ý định phái một đặc sứ không phải là quân nhân đến Trùng Khánh. Ông không phải không tin tưởng các tướng lĩnh của mình, mà là tin tưởng hơn vào sự nhạy bén và khả năng phán đoán của các chính trị gia. Ông từng nói với trợ lý Hopkins: "Harry, anh có thể tìm giúp tôi một nhân vật đến Trùng Khánh một chuyến không? Anh ta phải là một nhà ngoại giao." ("Roosevelt và Hopkins")

Ba ngày sau, Ủy viên trưởng lại điện cho Roosevelt, đưa ra điều kiện bổ sung đối với đặc sứ, tức là quyền lực của sứ giả đến phải cao hơn Stilwell và không chịu sự kiểm soát của Sử. Để duy trì tôn nghiêm, Tổng thống Mỹ đã phủ quyết điều kiện của phía bên kia.

Tuy nhiên, Tổng thống khi xác định nhân tuyển đặc sứ và làm rõ quyền hạn của người đó lại hoàn toàn tuân theo hướng tư duy mà Ủy viên trưởng cung cấp. Ông bất chấp sự phản đối mạnh mẽ của Tham mưu trưởng Marshall, bổ nhiệm một chính trị gia kiêm nhà ngoại giao kỳ cựu đến Trùng Khánh, mà vị đặc sứ này dù là tư cách hay quyền lực đều cao hơn Tướng Stilwell.

Nhân vật này chính là ông Patrick J. Hurley, người sau này trở thành một vai phản diện trong "Tuyển tập Mao Trạch Đông".

Ông Hurley là một nhân vật quan trọng xuất hiện thoáng qua trong lịch sử quan hệ Trung - Mỹ hiện đại. Lý do Roosevelt chọn ông làm đặc sứ của Tổng thống, chính là vì ông có thể dùng một cái nhìn chính trị gần gũi với Tổng thống để cùng lúc quan sát Stilwell và Tưởng Giới Thạch.

Một ngày tháng 9, những đám mây thấp bao phủ thành phố núi Trùng Khánh vẫn chưa tan cái nóng bức, Hurley lần đầu tiên xuất hiện trên sân khấu chính trị Trung Quốc. Vị đặc sứ vóc dáng cao lớn, trang phục không tì vết, trông rất tự tại tự tin, đầy cảm giác ưu việt bề trên của chủng tộc da trắng đối với người da màu. Đặc sứ mang đến cho Ủy viên trưởng một văn kiện ngoại giao do Tổng thống ký, văn kiện quy định chuyến thăm của đặc sứ là "cuộc hội đàm cấp cao". Đặc sứ truyền đạt miệng với Ủy viên trưởng rằng, ông mang sứ mệnh toàn quyền điều đình mâu thuẫn Tưởng - Sử và chấp nhận việc chính phủ Trung Quốc chuyển giao quyền chỉ huy quân đội. Nếu Ủy viên trưởng thực sự hợp tác, Tổng thống sẽ thông qua con đường ngoại giao để hai điều kiện trao đổi sau đây có hiệu lực chính thức:

1. Sau chiến tranh, Mỹ gánh vác nghĩa vụ giúp Trung Quốc thực hiện công nghiệp hóa.

2. Sau chiến tranh sẽ tịch thu toàn bộ doanh nghiệp Nhật Bản và chuyển giao quyền sở hữu cho chính phủ Trung Quốc.

Ngày 11 tháng 9, đàm phán bắt đầu. Quan hệ Trung - Mỹ đi đến một ngã ba đường mới.

Vì Ủy viên trưởng đã đạt được bước mục đích đầu tiên là loại Stilwell khỏi bàn đàm phán, việc còn lại ông cần làm là để đặc sứ của Tổng thống hiểu một đạo lý đơn giản: chính trị Trung Quốc thuộc về người Trung Quốc, bất kỳ người nước ngoài nào cũng không có quyền can thiệp. Người Trung Quốc tuy coi trọng công nghiệp hóa, nhưng càng coi trọng quyền thống trị của mình hơn. (Tôi cho rằng, "quyền thống trị" nên đổi thành "chủ quyền". Quyền chỉ huy quân đội là một phần quan trọng của chủ quyền quốc gia. -- Người đăng)

Trong một tháng qua, đặc sứ Mỹ đã gặp gỡ Ủy viên trưởng nhiều lần, tiến hành một loạt các cuộc đàm phán gian khổ kiểu marathon với các quan chức cấp cao Trung Quốc, còn được mời tham dự nhiều hoạt động tham quan thị sát và hoạt động xã hội do chủ nhà sắp xếp tỉ mỉ. Với tư cách là một chính trị gia kỳ cựu, Hurley nhanh chóng nhận ra "cuộc khủng hoảng quyền chỉ huy" giữa Trung và Mỹ này gai góc hơn nhiều so với dự tính của Nhà Trắng và Lầu Năm Góc. Ông còn nhạy bén ngửi thấy một mùi vị hiểm ác của kẻ âm mưu từ Ủy viên trưởng, ông dần nhận ra chính kẻ âm mưu này đã thao túng cuộc đàm phán của họ từ đầu đến cuối, và gieo một bóng đen điềm gở lên tương lai của cuộc đàm phán.

Vấn đề mấu chốt vẫn nằm ở quyền lực và tầm ảnh hưởng to lớn của Ủy viên trưởng đối với chính trị Trung Quốc. Hurley từng nghiên cứu khá sâu về chính trị phương Đông, bây giờ ông càng nhận thức sâu sắc về sự khác biệt to lớn giữa chính trị và văn hóa Đông - Tây. Ở Trung Quốc với các phe phái san sát, mối quan hệ phức tạp của đấu tranh chính trị giống như một tấm lưới khổng lồ, Ủy viên trưởng chính là con nhện lớn vận hành tấm lưới này. Ông bình ổn và tăng giảm sự đối lập của các lực lượng chính trị các phe, chế ước và điều chỉnh mối quan hệ lợi ích của các tập đoàn xã hội. Trong cuộc sống xã hội của Trung Quốc, ông lấy ý chí tuyệt đối của mình làm trục trung tâm để cấu thành một từ trường quyền lực khổng lồ.

Đối với người dân thường, Ủy viên trưởng chính là quốc gia, là lãnh tụ và thần thánh, là tập hợp của quân đội, cảnh sát, quan phủ, đất đai, thuế khóa, lao dịch v.v. thứ quyền lực đã thiết lập này giống như mặt trời trên bầu trời, ánh sáng của nó bao phủ đất Trung Quốc hầu như mọi lúc mọi nơi.

Đây là một vị lãnh tụ phong kiến quân lâm vạn phương, vị đại độc tài có mối liên hệ huyết thống rối ren với bốn trăm triệu người Trung Quốc và luôn đứng trên đầu họ, bạn có thể cố gắng dùng một tướng lĩnh Mỹ có cái đầu đơn giản để thay thế quyền lực của ông ta sao? Ngay cả khi bạn có thể phế truất một lãnh tụ phong kiến, nhưng bạn có thể phế truất sự sùng bái tinh thần và phương thức văn hóa không thay đổi suốt hàng nghìn năm đã ăn sâu vào trong não bộ của bốn trăm triệu người da vàng không?

Hurley cuối cùng không khỏi tiếc nuối khi thấy rằng, ngay cả vị chính trị gia phương Tây xuất sắc như Tổng thống Roosevelt cũng có nhận thức về Trung Quốc nông cạn đến mức đáng kinh ngạc.

Hurley theo lối suy nghĩ của chính trị gia tiếp tục nghiên cứu cuộc khủng hoảng do quyền chỉ huy gây ra này. Ông xem xét Tưởng Giới Thạch từ góc độ địa chính trị, lại xem xét Stilwell từ góc độ chính trị Trung Quốc. Stilwell đối với người Trung Quốc chỉ là một biểu tượng ngoại lai không thể thiếu, ông đại diện cho viện trợ Mỹ, súng đạn, viện trợ quốc tế và mặt trận đồng minh hùng mạnh, nhưng ông vĩnh viễn không thể đại diện cho chính trị Trung Quốc. Bất kỳ cách làm nào áp đặt một Tổng tư lệnh Mỹ cho người Trung Quốc cũng sẽ gây nguy hại cho quan hệ Trung - Mỹ đã tồn tại. Nhìn từ góc độ chiến lược, vai trò của Trung Quốc trong cuộc chiến chống Nhật sẽ không vượt quá phạm vi ngoài lãnh thổ, đây là điều được quyết định bởi khả năng chiến tranh và nhu cầu chính trị của Trung Quốc, bất kỳ ý tưởng nào cố gắng dựa vào quân đội Trung Quốc để đánh bại người Nhật đều là không thực tế.

Không nghi ngờ gì, với tư cách là chính trị gia, nhận thức của Hurley về chính trị Trung Quốc cũng như bản chất của cuộc khủng hoảng quyền chỉ huy này là khá tỉnh táo và sâu sắc, ông kiên quyết từ bỏ tư tưởng phân biệt chủng tộc và cảm giác ưu việt nước lớn mà ngay cả Tổng thống Roosevelt cũng không tránh khỏi, bình tĩnh đánh giá vị trí lãnh tụ không thể thay thế của Ủy viên trưởng Tưởng trong đời sống chính trị Trung Quốc. Trong bức thư và báo cáo gửi Tổng thống Roosevelt, ông nhấn mạnh nhiều lần:

... Ý kiến của tôi là: Nếu ông bảo vệ Stilwell trong cuộc tranh luận này, ông sẽ mất Tưởng Giới Thạch, và ông còn mất cả Trung Quốc... Nếu chúng ta để Trung Quốc sụp đổ trong chiến tranh, nếu chúng ta không thể để quân đội Trung Quốc tiếp tục tham chiến, thì cho dù tất cả các thiên thần trên thiên đường đều thề rằng chúng ta ủng hộ Stilwell là đúng, điều này cũng không thay đổi được kết luận của lịch sử. Mỹ chắc chắn sẽ thất bại ở Trung Quốc... Tôi kính đề nghị ông lập tức giải chức Tướng Stilwell, bổ nhiệm một vị tướng Mỹ khác chỉ huy tất cả các đơn vị lục quân ở Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của Ủy viên trưởng Tưởng.

---❊ ❖ ❊---

-- Trích từ "Thập tự quân Mỹ tại Trung Quốc"

Stilwell có lẽ là một vị tướng quân sự xuất sắc, ông khao khát vinh dự, hy vọng tự mình đánh bại người Nhật, tạo nên kỳ tích chiến tranh huy hoàng, nhưng ông rốt cuộc vẫn là quân nhân Mỹ, có khí chất và phương thức tư duy của người Mỹ, không hiểu chính trị và tình hình quốc gia đặc thù của Trung Quốc. Quân sự của Trung Quốc luôn thuộc về chính trị, là một công cụ để thực hiện mục đích chính trị. Quân đội thuộc về đảng phái, thuộc về cá nhân, là công cụ tư hữu để cá nhân thực hiện quyền cai trị chính trị và tham vọng quyền lực, vì vậy bất kỳ lãnh tụ nào mất quân đội cũng sẽ mất chính trị, mất tất cả những gì quyền lực chính trị mang lại.

Đây là một phương trình quyền lực phương Đông đơn giản, Stilwell với tư cách là quân nhân có lẽ cả đời cũng không thể giải được nó, nhưng Hurley với tư cách là chính trị gia chỉ trong một tháng đã làm rõ đầu đuôi của nó.

Khi đặc sứ Hurley không còn kiên trì việc Trung Quốc phải chuyển giao quyền chỉ huy quân đội và chiến sự ở tiền tuyến Nộ Giang đã đạt được thắng lợi quyết định, Ủy viên trưởng Tưởng như một võ sư cao minh ra đòn sau, đột nhiên lật bài với Nhà Trắng.

Ngày 2 tháng 10, Ủy viên trưởng triệu tập Hội nghị toàn thể Thường vụ Trung ương Quốc Dân Đảng tại suối nước nóng Trùng Khánh. Tâm trạng Ủy viên trưởng vô cùng kích động, sự kiềm chế của mấy tháng qua đã tiêu hao hết sự kiên nhẫn của ông. Ông phá lệ kể lại những việc xấu xa của người Mỹ cho các ủy viên thường vụ, và trong bài phát biểu nhiều lần sử dụng câu chửi thề nổi tiếng "Mẹ kiếp".

"Người Mỹ là thứ gì chứ?" Ánh mắt Ủy viên trưởng vượt qua đỉnh đầu người dự họp, giận dữ chất vấn ngoài cửa sổ. "Họ ở xa như vậy, bên kia Thái Bình Dương, mà lại muốn đến chỉ tay năm ngón với ta, làm Tổng tư lệnh của người Trung Quốc, ai phê chuẩn cho họ có đặc quyền như vậy? Chẳng phải vì họ vận chuyển một số thứ đến Trung Quốc, cho người Trung Quốc chút ngọt ngào, nên họ cho rằng chúng ta nên biết ơn họ, nên để họ muốn làm gì thì làm. Ta muốn nói rõ với họ, chúng ta kháng Nhật cũng là vì lợi ích của Mỹ, 'vật tư cho thuê' là điều đương nhiên, nếu chúng ta mà giảng hòa với người Nhật, họ còn phải trả cái giá đắt hơn nữa. Ta thấy người Mỹ và người Nhật chẳng có gì khác nhau, họ chỉ là dùng một phương thức khác để kiểm soát chúng ta, Mẹ kiếp, đều là đế quốc chủ nghĩa!"

Các ủy viên thường vụ nín thở, không ai dám ngắt lời bài phát biểu của Ủy viên trưởng hoặc bày tỏ ý kiến khác biệt.

"... Nếu ta chấp nhận điều kiện của người Mỹ, thì trái với di huấn của Quốc phụ, trái với tôn chỉ của Chủ nghĩa Tam Dân, đồng thời, các vị cũng đều trở thành con rối của người Mỹ. Nếu vậy, ta thấy thà đi theo Uông Tinh Vệ còn hơn. Đi theo Uông Tinh Vệ, có ai trong các vị giơ tay tán thành không?

"... Thôi thôi, ta biết các vị sẽ không có ai giơ tay đâu. Nếu những người như chúng ta đều làm con rối, thì máu của hàng triệu tướng sĩ tiền tuyến chẳng phải đổ xuống vô ích sao?

"Đừng sợ người Mỹ! Đừng sợ họ hủy bỏ viện trợ, rút đoàn cố vấn! Đừng sợ cái này cái nọ!" Ánh mắt nghiêm khắc của Ủy viên trưởng quét qua các ủy viên thường vụ. "Không có người Mỹ chúng ta vẫn sống được. Stilwell phải rời Trung Quốc, đây là điều kiện tiên quyết trong đàm phán của chúng ta với người Mỹ. Các vị đừng lo người Nhật đánh mạnh ở miền Trung và miền Nam Trung Quốc, quân đội chúng ta ở Nộ Giang và Myitkyina vẫn đánh thắng trận được. Người Nhật sớm muộn gì cũng xong đời, chúng ta còn một nửa Trung Quốc. Chúng ta hôm nay phải hình thành một nghị quyết, phải bày tỏ thái độ của chúng ta với người Mỹ, đó là mục đích ta gọi các vị đến họp."

Các ủy viên thường vụ tham dự đương nhiên nhất loạt giơ tay ủng hộ, toàn thể thông qua một nghị quyết hội nghị đã được soạn thảo từ trước. Nghị quyết phản đối mạnh mẽ hành vi can thiệp vào công việc nội bộ Trung Quốc của chính phủ Mỹ, và yêu cầu Tổng thống Mỹ lập tức thu hồi đề nghị chuyển giao quyền chỉ huy và thay thế Stilwell. Trong những người tham dự, chỉ có Trần Bố Lôi hiểu rõ trong lòng, tình hình tiền tuyến hoàn toàn không lạc quan như Ủy viên trưởng mô tả, người Nhật bắt đầu tấn công Quý Dương, Ủy viên trưởng đã chỉ thị cho ông bí mật bắt tay vào chuẩn bị công tác thành lập chính phủ lưu vong tại Ấn Độ.

Lật bài với người Mỹ là một nước cờ mạo hiểm "được ăn cả ngã về không" mà Ủy viên trưởng tung ra.

Biên bản hội nghị được thông qua con đường chính thức đến tay Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc Gauss và đặc sứ Hurley ngay trong ngày, hôm sau Nhà Trắng nhận được toàn văn biên bản gửi từ Trùng Khánh.

Tổng thống Roosevelt đọc xong "Biên bản hội nghị", cảm thấy vô cùng chấn động. Thái độ của người Trung Quốc khiến ông rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Hopkins ủng hộ đề nghị của đặc sứ Hurley. Ông nói với Tổng thống: khả năng phán đoán của một chính trị gia thắng mười vị tướng xuất sắc nhất. Nhưng Tổng thống khi quyết định có nên từ bỏ Stilwell và nhượng bộ lớn đối với Tưởng Giới Thạch hay không vẫn rất đắn đo, vì ông đồng thời bị quân đội Mỹ và cảm giác sứ mệnh thiêng liêng trong chính mình phản đối mạnh mẽ. Nhưng Tổng thống Mỹ dù sao cũng là chính trị gia có bản lĩnh và kiến thức, ông hiểu trách nhiệm của mình, hiểu phải dùng lý trí loại trừ nhiễu loạn cảm xúc để đưa ra lựa chọn đúng đắn có lợi nhất cho lợi ích của Mỹ.

Đồng minh Anh kịp thời đóng góp một ý kiến tham khảo quan trọng.

"Tướng Stilwell thực sự là một đối tác đáng kính nhưng lại khó hợp tác, ông ta sẽ làm hỏng quan hệ với tất cả mọi người." Huân tước Mountbatten chuyển lời khéo léo với Tổng thống, "Tôi tin rằng ở các chiến khu khác ông ta có lẽ có thể phát huy vai trò lớn hơn."

Một tuần sau, Tổng thống Mỹ điện trả lời Trùng Khánh, tuyên bố có điều kiện hủy bỏ đề nghị bổ nhiệm Tướng Stilwell. Một tuần sau đó, Tổng thống ký lệnh, tuyên bố triệu hồi Stilwell, thay thế vị trí của ông bằng một vị tướng ba sao người Mỹ tên là Wedemeyer.

Ủy viên trưởng đại thắng.

Hai mươi năm sau, các nhà sử học Mỹ khi nghiên cứu cuộc khủng hoảng quyền lực này trong lịch sử quan hệ Trung - Mỹ những năm bốn mươi, hai người Mỹ tên là Manners và Sunderland đã viết như thế này:

"... Việc Stilwell bị triệu hồi, là kết quả tất yếu của tư tưởng cho rằng Trung Quốc phải phụ thuộc và phục tùng Mỹ, Mỹ có thể áp đặt quan điểm của mình lên Trung Quốc một cách tùy tiện. Tuy nhiên, tư tưởng mới, dù là Stilwell hay Roosevelt, đều không thể áp đặt lên họ từ bên ngoài. Tổ chức quân đội của Quốc Dân Đảng được tạo nên bởi chế độ chính trị của nó, muốn cải cách quân đội của họ, trước hết phải cải cách toàn bộ hệ thống của chính phủ Quốc Dân Đảng. Về vấn đề trách nhiệm, Marshall nên chịu trách nhiệm kích hoạt nó; Roosevelt nên chịu trách nhiệm phê chuẩn nó; còn bản thân Stilwell nên chịu trách nhiệm can thiệp và thúc đẩy nó. Sâu xa hơn, cuộc khủng hoảng này nhìn bề ngoài là mâu thuẫn giữa Tưởng và Sử, thực chất nó là kết quả của hai loại bản chất khác nhau, mục đích khác nhau không thể dung hòa." ("Stilwell đi sứ Trung Quốc")

Một nhà sử học khác là Giáo sư Lloyd E. Eastman thì viết: "Tưởng Giới Thạch giống như một bức tượng sơn thần bong tróc sơn thờ trong chùa. ... Bạn muốn từ bên ngoài đánh bại nó, nó thực sự tỏ ra rất yếu ớt, lung lay sắp đổ; nhưng bạn muốn để các nhà sư lật đổ nó, nó lại tỏ ra quá mạnh mẽ..." ("Hạt giống hủy diệt")

3

"Stilwell phải rời đi!" Hai tuần sau khi Ủy viên trưởng gầm thét giận dữ tại hội nghị thường vụ, Stilwell đi thị sát chiến khu phía Nam trở về, chờ đợi ông là một mệnh lệnh giải chức do Tổng thống Mỹ ký.

Ngày 19 tháng 10, Stilwell từ Côn Minh bay đến Trùng Khánh, dừng chân một ngày cuối cùng tại thủ đô thời chiến ảm đạm này của Trung Quốc, rồi qua Úc về nước.

Stilwell đương nhiên hiểu rõ mình đã xúc phạm đến lợi ích của người nào, nhưng ông không thừa nhận đó là sai lầm, ông vẫn kiên trì quan điểm muốn đánh bại người Nhật phải thay thế Tưởng Giới Thạch. Marshall là người bạn đồng hành và ủng hộ kiên định nhất của ông, nhưng Marshall dù sao cũng không phải là Tổng thống. Ông cho rằng Tổng thống bị Hurley che mắt, với tư cách là một quân nhân chuyên nghiệp, Stilwell giống như tất cả các tướng lĩnh, coi thường nhất những chính trị gia kiểu Hurley. Các chính trị gia luôn vo ve xung quanh Tổng thống như ruồi đầu đỏ, hy vọng kiếm chác chút lợi ích, ông cho rằng Hurley đứng về phía Tưởng Giới Thạch chính là để đạt được mục đích thay thế mình.

Mệnh lệnh của Tổng thống dù sao cũng không thể cưỡng lại. Vì vậy, Thượng tướng Stilwell đành phải rời Trung Quốc một cách ảm đạm như một kẻ thất bại trên đấu trường chính trị. Ông có lẽ vĩnh viễn không thể giải thích được cái vòng luẩn quẩn này: nước Mỹ hùng mạnh đã đánh bại người Nhật tàn bạo, người Nhật tàn bạo đã đánh bại Tưởng Giới Thạch tham lam, còn Tưởng Giới Thạch lại đánh bại ông.

Những chuyện trên đời thật khó tin. Tương sinh tương khắc, tuần hoàn lặp lại.

Ủy viên trưởng rộng lượng đến tiễn vị tướng Mỹ bị miễn chức, cùng đi còn có Tưởng phu nhân và Bộ trưởng Ngoại giao Tống Tử Văn. Ủy viên trưởng đầy vẻ áy náy, như thể đuổi Stilwell đi không phải là ý định của ông. Ủy viên trưởng đề nghị đích thân trao cho Tướng Stilwell một tấm "Huân chương Thanh thiên Bạch nhật đặc biệt", đây là vinh dự cao nhất mà các quan chức nước ngoài tại Trung Quốc có thể nhận được. Nhưng vị tướng Mỹ kiên quyết từ chối. Ủy viên trưởng Trung Quốc rộng lượng đương nhiên sẽ không so đo thái độ của Stilwell, ông luôn giữ vẻ mặt mỉm cười, bao dung nhìn vị tướng Mỹ thất bại thảm hại trước mặt, giống như một kẻ mới giàu mãn nguyện nhìn một đối thủ cũ không may phá sản.

Trùng Khánh cuối thu, gió lạnh hiu hắt, mây mù dày đặc. Máy bay của Stilwell chậm rãi trượt trên đường băng sân bay Bạch Thị Dịch. Tiếng gầm rú khổng lồ của động cơ máy bay khiến sân bay trống trải tràn ngập những tiếng vang ầm ầm như thung lũng. Máy bay bắt đầu tăng tốc, bánh xe bùng nổ ra từng cơn rung chuyển sắc nhọn chói tai trong sự ma sát dữ dội với đường băng mặt đất. Đây là nỗi run rẩy và gào thét đau đớn khi trí tuệ con người và sức mạnh ý chí thoát khỏi sự trói buộc của mặt đất. Rất nhanh, máy bay ngẩng đầu lên, dưới tác dụng của gia tốc, bánh xe đột ngột thoát khỏi mặt đất, bay vút lên không trung.

Trong khoang máy bay, Stilwell tha thiết nhìn tòa thành đầy vết sẹo trên mặt đất, nhìn những người dân chịu khổ chịu nạn sống trên mảnh đất vàng này, ông viết dòng cuối cùng trong nhật ký về chuyến đi Trung Quốc:

"Đi thôi! -- Kính chúc thắng lợi, yêu các bạn, người Mỹ Joseph W. Stilwell."

4

Anh hùng chiến tranh quen thuộc của người dân Mỹ, Thượng tướng bốn sao Lục quân Mỹ Stilwell, đã đến sân bay Washington trong tình trạng không ai hay biết. Ngay khi bước xuống máy bay, ông lập tức bị các đặc vụ Cục Điều tra Liên bang bảo vệ chặt chẽ. Không có phóng viên tin tức, không có quan chức cấp cao và tướng lĩnh nào đến đón ông, cũng không tổ chức nghi lễ khải hoàn chào đón anh hùng, chỉ có một Đại tá Bộ Quốc phòng theo công việc mà truyền đạt lời thăm hỏi của Tổng thống và Tổng tham mưu trưởng cho ông.

Trước đó, Stilwell đã nhận được cảnh báo, ông phải chịu trách nhiệm về mọi lời nói và hành động của mình. Bởi vì lúc này nước Mỹ đang tổ chức cuộc bầu cử thay khóa bốn năm một lần, Tổng thống Roosevelt không muốn cho đối thủ chính trị của mình có cơ hội lợi dụng.

Suốt mấy tháng liền, Stilwell bị quản thúc tại nhà ở California. Hành động của ông bị giám sát ở mọi nơi, xung quanh nhà có hiến binh canh gác. Để đề phòng những phóng viên tin tức không lỗ nào không chui vào đó quấy rối, Cục Điều tra Liên bang thậm chí còn hủy bỏ quyền tự do ra ngoài của ông. Sự đãi ngộ như vậy khiến Stilwell tức giận đến tột cùng. Nhưng bất kể ông có nổi trận lôi đình hay phản đối thế nào cũng vô ích, những người bạn cũ trong giới quân sự ngày xưa đều biến mất, ngay cả Tướng Marshall cũng lấy cớ không muốn gặp ông, họ đều sợ hãi uy quyền của nhân vật lớn ở Nhà Trắng đó.

"Lạy Chúa!" Stilwell nguyền rủa trong nhật ký, "Chẳng lẽ bọn khốn này thực sự nghĩ ta đã trở thành kẻ sát nhân?!"

Điều duy nhất khiến vị tướng được an ủi là sự đoàn tụ với gia đình. Vợ Winnie và hai con gái, cùng con trai nhỏ Ben không rời nửa bước bên ông, cùng ông tản bộ trong vườn, kể cho ông nghe những chuyện thú vị ở quê nhà những năm qua. Đến tối, cả gia đình cùng con chó tai to tên Kiel đó đều quây quần bên lò sưởi, nghe những lá thư mà con trai cả của Ben là Joseph nhỏ gửi từ mặt trận Nam Thái Bình Dương về. Nhưng dù cuộc sống gia đình có ấm áp đến đâu cũng không thể xóa nhòa vết thương trong lòng Stilwell, ông trở nên cô đơn hơn, nóng nảy hơn bất cứ lúc nào hết. Cơ thể ông bắt đầu xấu đi rõ rệt, bệnh dạ dày và đau vùng gan khiến ông buộc phải nhập viện.

Tin tức về việc Stilwell bị giải chức quản thúc và Tổng thống Roosevelt khuất phục trước những người Trung Quốc vô ơn bạc nghĩa cuối cùng vẫn lọt ra giới báo chí. Nhất thời dư luận trong nước bùng nổ. Tổng thống Roosevelt buộc phải tổ chức họp báo riêng về việc này. May mà cuộc bầu cử đã bước vào giai đoạn cuối, đối thủ tranh cử của Tổng thống là nghị sĩ Dewey chưa kịp nắm lấy việc này để làm lớn chuyện thì cuộc bỏ phiếu công dân toàn quốc kéo dài ba ngày đã bắt đầu. Kết quả bỏ phiếu, Roosevelt với đa số áp đảo lần thứ ba đắc cử Tổng thống Mỹ.

Tháng 1 năm 1945, Tổng thống Mỹ tái đắc cử đã dỡ bỏ lệnh cấm mật đối với Stilwell, và triệu kiến ông tại Nhà Trắng. Tổng thống đầy vẻ xuân phong mời khách dùng bữa trưa, và tuyên bố trao cho Thượng tướng Joseph W. Stilwell một tấm "Huân chương Quân đoàn Danh dự" và một tấm "Huân chương Lá sồi", nhằm biểu dương những đóng góp to lớn của vị tướng tại chiến trường Trung Quốc và châu Á. Có phóng viên tại chỗ truy vấn: Đã là Tướng Stilwell chỉ huy một cuộc chiến xuất sắc, vậy giải thích việc vị tướng đột nhiên bị cách chức thế nào? Tổng thống liếc nhìn Stilwell đang buồn rầu, nhẹ nhàng trả lời: "Ồ anh bạn, không phải cách chức, là triệu hồi. Tôi nghĩ một phần nguyên nhân là do sức khỏe của vị tướng không thích ứng với khí hậu ở đó."

Cuối tháng 1, đường bộ Trung - Ấn thông tuyến toàn diện, Ủy viên trưởng thay mặt chính phủ Trung Quốc tuyên bố: đặt tên chính thức cho con đường quốc tế này là "Đường cao tốc Stilwell". Tin tức truyền đến Mỹ, tên tuổi Stilwell vang dội, một lần nữa trở thành anh hùng dân tộc trong lòng người Mỹ. Roosevelt thuận theo lòng dân, không bỏ lỡ cơ hội bổ nhiệm Stilwell giữ chức Tổng tư lệnh các đơn vị lục quân lục địa Mỹ. Stilwell đầy muộn phiền vẫn luôn không quên tâm nguyện đánh bại Nhật Bản, dưới sự kiên trì yêu cầu của ông, cùng năm tháng 6 được chấp thuận chuyển đến chiến trường Nam Thái Bình Dương, giữ chức Tổng tư lệnh Tập đoàn quân thứ 10 của Mỹ, đích thân tham gia cuộc chiến cuối cùng tấn công lãnh thổ Nhật Bản.

Tháng 8 năm 1945, Thiên hoàng Nhật Bản tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. Ngày 2 tháng 9, Stilwell tham dự nghi lễ tiếp nhận đầu hàng tổ chức trên boong tàu chiến "Missouri" của Mỹ. Đây là khoảnh khắc quan trọng nhất trong cuộc đời quân nhân của ông. Khi nhìn thấy đại diện Nhật Bản là Ngoại trưởng Shigemitsu Mamoru và Tướng Umezu ký tên vào văn kiện đầu hàng, mọi nỗi oan ức và vất vả cá nhân đều được đền đáp.

Vết sẹo trong lòng vị tướng một phần đã được xoa dịu.

Ngày 28 tháng 9 năm 1946, Stilwell đột ngột nhập viện do sức khỏe xấu đi. Bác sĩ phát hiện nhiều khối u ở vùng bụng ông, chẩn đoán là ung thư dạ dày giai đoạn cuối và di căn sang gan. Bác sĩ không thể giải thích tại sao một ông lão mắc bệnh nan y lại có thể hoạt động đầy năng lượng trên chiến trường như vậy. Những người quan trọng trong chính phủ và quân giới nghe tin liền vội vã đến bệnh viện từ biệt vị tướng. Khi Phó Tổng thống hỏi bệnh nhân có tâm nguyện gì, Stilwell chỉ đưa ra một yêu cầu, hy vọng nhận được một tấm "Huy chương Kỷ niệm Bộ binh chiến đấu". Mọi người đều cảm thấy vô cùng khó hiểu. Bởi vì trong suốt cuộc đời của vị tướng, ông đã nhận được hầu như tất cả các huân chương danh dự quan trọng nhất của Mỹ, nhưng ông lại lưu luyến không quên việc nhận được một tấm huy chương kỷ niệm bình thường mà bất kỳ người lính nào từng lên chiến trường đều có thể nhận được.

Ngày 11 tháng 10, Bộ trưởng Lục quân Stimson đích thân thỏa mãn mong ước nhỏ bé này của vị tướng.

11 giờ trưa ngày 12, Tướng Stilwell lặng lẽ qua đời trong hôn mê, hưởng thọ sáu mươi ba tuổi.

5

Một triết gia đã viết như thế này:

"Lịch sử khắt khe với cá nhân đương nhiên là bất hạnh của cá nhân, nhưng dân tộc khắt khe với cá nhân lại là bất hạnh của cả dân tộc."

Tôi hy vọng những người cùng trang lứa với tôi, ngoài việc biết đến một Bạch Cầu Ân, còn nên biết nhiều người nước ngoài hơn; ngoài việc biết đến "Cách mạng Văn hóa", còn nên biết nhiều hơn về những thứ được gọi là "lịch sử" đó.

Ngày 15 tháng 10 năm 1946. Nam Kinh.

Ủy viên trưởng tổ chức một nghi lễ truy điệu Kitô giáo ngắn gọn tại Phủ Tổng thống. Trước đó không đưa ra thông báo, không mời sứ tiết các nước, chỉ có Đại sứ mới tại Trung Quốc của Mỹ là ông John Leighton Stuart và phu nhân tham dự nghi lễ tưởng niệm. Ủy viên trưởng vừa dự xong một cuộc họp quân sự mật, nét mặt đầy vẻ mệt mỏi. Sau khi mục sư cầu nguyện xong, ông vẽ một dấu thánh giá qua loa, sau đó mời đại sứ chuyển lời đau buồn của mình đến chính phủ Mỹ và người thân của Stilwell, rồi vội vã rời đi.

Nghi lễ tưởng niệm kéo dài chưa đầy hai mươi phút.