1
Năm Chiêu Hòa thứ 16 (năm 1941 Công nguyên), cục diện chiến tranh thế giới bước vào một giai đoạn mang tính quyết định.
Tháng sáu, quân Đức xâm lược Liên Xô, chiến tranh Xô - Đức bùng nổ.
Ngày 7 tháng 12, Nhật Bản tập kích Trân Châu Cảng. Chiến tranh Thái Bình Dương bùng nổ.
Cùng ngày, máy bay Nhật Bản tổng tấn công tất cả các căn cứ quân sự của Đồng minh phương Tây ở Nam Thái Bình Dương. Chỉ trong vòng một tuần, quân Đồng minh tổn thất một nghìn máy bay chiến đấu và một trăm hai mươi tàu chiến, đánh mất quyền chủ động trong chiến tranh.
Luân Đôn, dinh thủ tướng.
- Thưa tước sĩ, đây chẳng lẽ có thể coi là tin xấu sao? - Lão béo Churchill chồm dậy từ chiếc ghế bành, kích động hét lên với Ngoại trưởng - Tước sĩ Eden: - Này! Bọn Nhật Bản đã làm cái trò ngu ngốc gì thế... Anh nghĩ mà xem, đâm một dao vào mông gã cao bồi Mỹ, thì sẽ có kết quả gì đây?! Dù thế nào đi nữa, chúng ta sẽ không phải đơn độc chiến đấu nữa.
Ngày 8 tháng 12, Anh tuyên chiến với Nhật.
Mát-xcơ-va, điện Crêm-li.
Khi Trung tướng Vasi-lép-xki, Trưởng bộ tác chiến quân đội Liên Xô vội vã báo cáo tin Nhật Bản tập kích Trân Châu Cảng lên Tổng tư lệnh, đồng chí Stalin đang mơ màng chợp mắt trong căn hầm trú ẩn.
Cái gì?! Anh đọc lại cho tôi nghe lần nữa! - Stalin đột nhiên sáng bừng hai mắt, hưng phấn như một con sư tử vừa tỉnh giấc: - Quá tuyệt, quả thực quá tuyệt! Nghe đi, lũ khỉ mặt vàng này làm ăn không tệ chút nào.
Nửa tháng sau, Bộ Tổng tư lệnh tối cao Liên Xô bí mật điều động hai phần ba binh lực từ Quân khu Viễn Đông, bao gồm ba mươi sư đoàn bộ binh, chín trăm xe tăng và toàn bộ máy bay chiến đấu đổ vào mặt trận Mát-xcơ-va. Phía Viễn Đông chỉ để lại một phần bộ đội biên phòng đối đầu với quân Quan Đông của Nhật Bản.
Ngày 17 tháng 12, đặc sứ Thủ tướng Anh, Ngoại trưởng - Tước sĩ Eden bay đến Mát-xcơ-va, hối thúc Liên Xô lập tức tuyên chiến với Nhật Bản. Yêu cầu này đã bị Stalin giận dữ cự tuyệt.
Từ đó về sau, nguyên thủ Anh và Mỹ nhiều lần hối thúc Liên Xô tuyên chiến với Nhật, đều bị từ chối.
Hiệp ước bất tương xâm Xô - Nhật vẫn luôn được duy trì cho đến ngày 8 tháng 8 năm 1945, tức là một tuần trước khi Thiên hoàng Nhật Bản tuyên bố đầu hàng vô điều kiện và đúng ngày Mỹ thả bom nguyên tử xuống Hiroshima, mới bị chính phủ Liên Xô tuyên bố đơn phương xé bỏ. Liên Xô là quốc gia Đồng minh duy nhất trong Chiến tranh thế giới thứ hai giữ lập pháp trung lập và duy trì quan hệ ngoại giao với Nhật Bản.
Đối với phe Đồng minh Anh - Mỹ, giai đoạn đầu ở Thái Bình Dương không nghi ngờ gì là một khoảng thời gian tràn ngập tai ương, nhục nhã và những ngày tháng không nỡ nhìn lại.
Tuần đầu tiên của chiến tranh, quân Nhật chiếm toàn bộ lãnh thổ Thái Lan, ép chính phủ Phibun ký hiệp ước đầu hàng nhục nhã.
Ngày 10 tháng 12, quân Nhật đồng thời đổ bộ thành công lên Phi-líp-pin và Kota Baru.
Ngày 12, quân Nhật vượt sông Johor, tiến đánh bán đảo Mã Lai và Xinh-ga-po.
Ngày 25, Hồng Kông thất thủ, Toàn quyền - Tước sĩ Mark Young tuyên bố đầu hàng.
Một tháng sau đó, Ma-ni-la, Kuala Lumpur và Xinh-ga-po lần lượt thất thủ. Bảy vạn thủ quân Mỹ - Phi buông vũ khí, tám vạn quân Anh ở Xinh-ga-po phất cờ trắng trước ba vạn kẻ xâm lược Nhật Bản. Tổng tư lệnh quân đội Mỹ - Tướng MacArthur hoảng hốt trốn chạy khỏi Úc. Quân Nhật thừa thắng đánh xuống phía nam, chiếm đóng Java, Nam Xú-mát-tra và Balikpapan.
Nhìn lại chiến trường châu Á năm 1941 và những năm tiếp theo, chúng ta có đầy đủ lý do để phân chia cuộc chiến này thành hai bộ phận cục bộ có liên quan lẫn nhau: một là đại lục Trung Quốc rộng lớn ở miền Đông châu Á (chiến trường Trung Quốc), hai là các quốc gia Đông Nam rộng lớn dọc bờ biển Nam Thái Bình Dương (chiến trường Thái Bình Dương). Tổng binh lực quân Nhật sử dụng trong giai đoạn đầu Chiến tranh Thái Bình Dương chưa đầy hai mươi sư đoàn, khoảng năm mươi vạn người. Trong khi đó, ở đại lục Trung Quốc, binh lực quân Nhật duy trì quanh năm lên tới năm mươi đến bảy mươi sư đoàn, tổng số vượt quá một triệu người. Do chiến trường Trung Quốc kéo dài dai dẳng kiềm chế hơn một nửa binh lực lục địa của Nhật Bản, lại không ngớt tiêu hao tài nguyên chiến tranh trong nước của Nhật, nên các đời nội bộ Nhật Bản đều coi sự tồn tại của quân dân kháng Nhật Trung Quốc là cái gai trong mắt, mối họa lớn trong tim.
Chỉ tính riêng năm Dân Quốc thứ 30 (1941) khi "Sự biến Trân Châu Cảng" bùng nổ, quân Nhật xâm lược Trung Quốc đã lần lượt phát động Chiến dịch Nam Hà Nam, Hội chiến Cẩm - Hô, Đại chiến Trung Điều Sơn và các cuộc hội chiến Trường Sa lần thứ hai, thứ ba, nhưng đều không đạt được mục đích.
Tháng 12, Tōjō Hideki của Nhật Bản liên tục phát biểu đàm thoại về Trung Quốc trên đài phát thanh Tokyo, hối thúc chính phủ Trùng Khánh "ngừng bắn", "nghị hòa", nhưng đều bị cự tuyệt nghiêm khắc.
Quân Nhật mặc dù chiếm đóng phần lớn Trung Quốc, chiếm ưu thế lớn về mặt quân sự, nhưng trước sau vẫn không thể đạt được mục đích chiến lược đánh nhanh thắng nhanh và một đòn đánh gục chính phủ Trùng Khánh.
Nhưng quân Nhật lại liên tiếp đắc thủ ở các khu vực khác của Chiến tranh Thái Bình Dương:
Tháng 6 năm 1941, quân Nhật chiếm đóng Đông Dương thuộc Pháp (Việt Nam), tuyến đường sắt Điền - Việt bị cắt đứt.
Cùng tháng, theo sự bùng nổ của chiến tranh Xô - Đức, vận chuyển viện trợ mang tính biểu tượng của Liên Xô dành cho Trung Quốc lần lượt bị gián đoạn.
Tháng 12, Hồng Kông thất thủ. Nguồn tiếp tế vật chất từ Hồng Kông thông sang nội địa bị cắt đứt.
Cũng trong tháng này, quân Nhật xâm lược Thái Lan tiến ra biên giới Thái Lan - Miến Điện, hổ rình mồi đối với Miến Điện...
Sau khi Chiến tranh Thái Bình Dương bùng nổ, sự bại lui liên tiếp của quân Đồng minh Anh - Mỹ ở Đông Nam Á không chỉ tiếp thêm khí thế cho kẻ xâm lược Nhật Bản, mà còn phơi bày hoàn toàn hậu phương lớn của Trung Quốc.
Do quân Nhật liên tục cắt đứt đường sắt Điền - Việt và tuyến tiếp tế của Hồng Kông, vật tư viện trợ phương Tây cho Trung Quốc chỉ có thể đến được Rangoon, rồi thông qua con đường độc đạo là đường cao tốc Miến Điện vòng vèo chuyển đến Côn Minh. Do đường sá xa xôi, vô vàn khó khăn, cho nên đến tháng Giêng năm sau, tổng lượng vận chuyển vật tư viện trợ Trung Quốc đã sụt giảm nghiêm trọng từ ba mươi lăm nghìn tấn mỗi tháng bình thường xuống còn chưa đầy sáu nghìn tấn.
Giữa tháng 1 năm 1942, quân Nhật công phá Trường Sa. Lữ đoàn pháo binh số 1 thuộc Chiến khu 9 chiếm cứ trận địa Nhạc Lộc Sơn, áp chế hỏa lực của địch. Thời điểm giao chiến ác liệt nhất, đạn pháo cạn kiệt. Bộ Tư lệnh Chiến khu 9 điện báo về Trùng Khánh, Bộ Quân lệnh đáp: đạn pháo vẫn đang chờ vận chuyển ở Rangoon.
Cùng tháng, xưởng vũ khí từ Hán Dương dời đến Trùng Khánh vì thiếu thép và nguyên liệu, buộc phải đình công. Mười mấy chiếc máy bay vận tải ít ỏi của chính phủ Quốc dân đảng cũng vì thiếu nhiên liệu mà phải ngừng bay.
Nguy cơ thiếu thốn vật tư tác chiến cũng ảnh hưởng đến chiến trường sau lưng địch. Trụ sở Diên An từng điện báo cho Trùng Khánh, căn cứ địa Nghi Mông Sơn bị địch "vây quét bức tường sắt", đang rất cần viện trợ đạn dược, lương thực và quân trang quân phục. Phía Trùng Khánh đáp: Do ngoại viện bị cản trở, chiến trường chính diện cũng không thể bảo đảm cung cấp. Từ nay các căn cứ địa kháng Nhật phải tự nghĩ cách quyên góp vật tư tại chỗ.
Tư liệu văn sử ghi chép: Kể từ sự biến "Thất Thất", các loại chiến lược và các loại vật tư dân dụng mà hậu phương kháng chiến Trung Quốc cần đến: xăng dầu, dầu hỏa, dầu die-sel, cao su, phụ tùng ô tô chiếm một trăm phần trăm, dược phẩm, thép, sợi bông, đường trắng, giấy viết chiếm chín mươi phần trăm, đều phải nhập khẩu từ phương Tây. Nếu quân Nhật cắt đứt đường cao tốc Miến Điện, cắt đứt mọi liên lạc giữa Trung Quốc với thế giới bên ngoài, lượng dự trữ các loại vật tư chiến lược trong nội địa Trung Quốc nhiều nhất chỉ đủ duy trì trong ba tháng. Hèn chi Ngoại trưởng Tống Tử Văn lúc bấy giờ của Trùng Khánh cũng phải kinh hô:
... Ví như giặc Nhật xâm phạm Miến Điện, cắt đứt con đường Miến Điện mà chúng ta dựa vào để sinh tồn, thì quân dân hậu phương chúng ta khác nào bị cô thành thủ tiết, khoanh tay chờ chết... ("Đại sự ký Trung Quốc Quốc dân đảng")
Tháng 12, lực lượng tiên phong Tập đoàn quân số 15 của quân Nhật xâm lược Thái Lan đã xâm chiếm Mũi Victoria ở phía nam Miến Điện, đe dọa trực tiếp đến Rangoon và đường cao tốc Miến Điện, trong khi toàn bộ binh lực của người Anh ở Miến Điện tính tổng cộng chỉ có hai sư đoàn Anh - Miến. Trước tình thế Miến Điện ngàn cân treo sợi tóc, trước lập trường ích kỷ ngoan cố bám giữ ý định rút lui về Ấn Độ của thực dân Anh, vào cuối tháng cùng ngày, Ủy viên trưởng Tưởng Giới Thạch của Trung Quốc đã chủ trì cuộc họp liên tịch quân sự Trung - Anh - Mỹ tại Trùng Khánh. Sau cuộc họp, Tưởng Giới Thạch tiếp các phóng viên trong và ngoài nước rồi phát biểu.
- Ủy viên trưởng có thể chia sẻ đôi chút về viễn cảnh chiến tranh không? - Có phóng viên đặt câu hỏi.
Tưởng Giới Thạch đáp: - Giặc Nhật chỉ là một quốc gia hải đảo cỏn con, chỉ cần các nước Anh - Mỹ nhìn rõ đại cục, chuyển trọng tâm chiến lược sang chiến trường châu Á, tôi có thể khẳng định với mọi người, tối đa chỉ mất một năm thời gian là có thể đánh bại Nhật Bản.
- Theo tôi được biết, tình hình hiện tại không có lợi cho Trung Quốc. Vạn một Miến Điện không giữ được, xin hỏi chính phủ Trung Quốc có năng lực đối phó với cục diện khó khăn bị kẻ thù vây tứ phía không? - Phóng viên hỏi.
- Thưa các vị, tôi xin nhân cơ hội này tiết lộ cho mọi người một tin. Trước tình hình châu Á ngày càng nghiêm trọng, quốc dân nước ta đã đưa ra quyết định: không lâu nữa sẽ xuất binh Miến Điện, quyết chiến một trận với giặc Nhật. - Tưởng Giới Thạch nói.
- Xin hỏi Tưởng Ủy viên trưởng, Trung Quốc xuất binh có nắm chắc phần thắng không? - Phóng viên hỏi.
Tưởng Giới Thạch đáp: - Giặc Nhật tuy hung hăng phách lối, nhưng rốt cuộc cũng chỉ có thể làm càn nhất thời. Quân đội chúng ta là đội quân chính nghĩa đường đường chính chính, không đội trời chung với quân Nhật, chuyến xuất chinh vào Miến Điện lần này là hành động sinh tử của quốc gia, nhất định sẽ phấn dũng giết giặc, đặt mình vào chỗ chết rồi mới sống.
- Xin hỏi Trung Quốc xuất binh còn có bối cảnh nào khác không? - Phóng viên hỏi.
Tưởng Giới Thạch đáp: - Quân Nhật nếu thôn tính Miến Điện, tất sẽ đại cử xâm lược Ấn Độ, tiến quân Trung Đông. Miến Điện không được bảo vệ, Ấn Độ cũng nguy trong gang tấc. Cho nên quốc quân vào Miến, mục đích của họ không chỉ bảo đảm tuyến giao thông Điền - Miến, mà còn là bảo đảm đại nghiệp mặt trận thống nhất của quân Đồng minh.
Hôm sau, bài phát biểu của Tưởng Giới Thạch được đăng tải nổi bật trên trang nhất của tờ "Trung ương Nhật báo" và các tờ báo lớn trong nước.
Trận chiến Miến Điện lập tức trở thành điểm nóng mới ảnh hưởng đến sự phát triển cục diện Trung Quốc và châu Á.
2
Tin tức chính phủ Trung Quốc xuất binh Miến Điện lập tức làm chấn động thế giới phương Tây.
Trước hành động kinh ngạc của người Trung Quốc, dư luận thế giới có phản ứng khác nhau.
Nhà bình luận của tờ "The Times" viết: - Hành động quyết định quay trở lại Miến Điện của người Trung Quốc cho thấy, uy quyền thống trị của người da trắng ở châu Á thuở trước đã tan vỡ...
Nhà bình luận chiến lược người Anh - Ông R. D. Fane: - ... Quyết định của người Trung Quốc không chỉ thể hiện tiềm năng quân sự của họ, mà còn thể hiện niềm tin của họ đối với chiến tranh. Chính từ điểm này mà tôi nhìn ra cục diện diễn biến tương lai ở châu Á không mấy lạc quan.
Tờ "Star" của Úc: - Nguyên nhân khiến người Trung Quốc dám tiến hành cuộc viễn chinh quy mô lớn như vậy là vì họ cảm thấy Mỹ tham chiến, cuối cùng chiến thắng đã có sự bảo đảm...
Bình luận của hãng thông tấn AP: - Ủy viên trưởng Tưởng Giới Thạch... quyết tâm đóng vai trò đại quốc trong đại liên minh, và tiếp tục xác lập địa vị đại quốc của Trung Quốc trong chiến lược thế giới...
---❊ ❖ ❊---
Chính phủ Anh có phản ứng nhạy bén.
Ngày 14 tháng 12, Đại sứ Anh tại Trung Quốc - Kerr đại diện cho chính phủ Anh biểu thị: - Một khi tình hình Miến Điện nguy cấp, sẵn sàng cùng chính phủ Trung Quốc tăng cường phòng thủ Miến Điện.
Trên bản đồ của Đế quốc Anh, Miến Điện chỉ là một tỉnh Ấn - Miến không đáng kể, ý nghĩa của nó trong chiến tranh chẳng qua chỉ cấu thành một lớp bình phong vòng ngoài đối với Ấn Độ. Đối với những người Trung Quốc đang kháng chiến gian khổ mà nói, trận chiến Miến Điện lại là trận chiến nhất định phải đoạt lấy. Miến Điện là con đường duy nhất để Trung Quốc thông ra thế giới bên ngoài, sự tồn tại của nó liên quan trực tiếp đến sự an nguy của hậu phương lớn kháng chiến. Thế nhưng sự phức tạp của vấn đề lại nằm ở chỗ, người Anh tuy thân mình lo chưa xong, nhưng lại không muốn đồng minh Trung Quốc nhúng tay vào công chuyện Miến Điện.
Thái độ ngoan cố của đế quốc thực dân già cỗi thiếu thành ý này của người Anh đã định sẵn khiến cho cuộc hội đàm ngay từ khi bắt đầu đã bị phủ lên một bóng đen thù địch lẫn nhau.
Tưởng Ủy viên trưởng hội kiến và thiết yến khách quý người Anh tại biệt thự Hoàng Sơn ở Trùng Khánh. Ông mười phần tươi cười, mặc trang phục quân ngũ, bước ra khỏi phòng khách chào đón sự đến phu nhân quý khách. Đệ nhất phu nhân Trung Quốc - Tống Mỹ Lệnh trực tiếp làm phiên dịch ngoại giao cho chồng. Tưởng Ủy viên trưởng rõ ràng tỏ thái độ lạc quan đối với cuộc hội đàm Trung - Anh sắp bắt đầu, bởi vì đại địch hiện trước mắt, người Anh đi đâu cũng thua trận, cho nên ông trông chờ nhận được sự bảo đảm chắc chắn từ vị quý tộc Anh chột mắt này về việc trả lại vật tư bị cướp đoạt, đồng thời đạt được thỏa thuận nguyên tắc về phòng thủ chung Miến Điện.
Nào ngờ cuộc hội đàm vừa bắt đầu, đại diện phía Anh là Wavell đã giành đọc trước một bản ghi nhớ mang thái độ cứng rắn. Bản ghi nhớ yêu cầu phía Trung Quốc chuyển một phần "vật tư cho thuê cho mượn đang tụ tập tại cảng Rangoon vào công tác phòng thủ Miến Điện", đồng thời quy định số lượng quân đội Trung Quốc vào Miến Điện "không vượt quá một trung đoàn".
Ủy viên trưởng ăn phải một gậy giáng thẳng vào đầu. Vòng hội đàm thứ nhất rơi vào bế tắc.
Khách vừa bước chân ra ngoài, sắc mặt Ủy viên trưởng lập tức trở nên tái xanh. Tống Mỹ Lệnh an ủi: - Đại lệnh, giao du với người Anh không phải chuyện dễ dàng, may là trong tay em vẫn còn một con bài Mỹ.
Ủy viên trưởng cuối cùng cũng căm hận gầm lên: - Nương hi phì! Bọn người da trắng này, đều là đế quốc chủ nghĩa, không một tên nào tốt đẹp cả.
Sự bất đồng giữa Trung - Anh gây ra sự bất an cực lớn cho Nhà Trắng.
Tổng thống Roosevelt rất bực bội trước sự cận thị và ích kỷ của người Anh. Trung Quốc tham chiến không chỉ tối quan trọng đối với chiến trường châu Á, mà còn rất quan trọng đối với lực lượng Đồng minh đang sứt đầu mẻ trán ở châu Âu. Chỉ cần kéo được người Trung Quốc kiên trì kháng chiến ở châu Á, Anh - Mỹ có thể tập trung lực lượng đối phó với nước Đức. Đừng quên rằng con người là nguồn tài nguyên quý giá nhất trong chiến tranh, mà Trung Quốc thì không thiếu người.
Roosevelt quyết tâm thuyết phục người Anh vứt bỏ cái bộ dạng kẻ thực dân, cùng người Trung Quốc kháng chiến chống giặc. Để điều hòa quan hệ quân đội Anh - Trung, Mỹ phái một vị tướng sang Trung Quốc nhậm chức tham mưu trưởng.
Dùng vũ khí và vật tư của Mỹ để vũ trang cho người Trung Quốc, do người châu Á giải quyết vấn đề của người châu Á, Mỹ và Anh có thể toàn tâm toàn ý đối phó với chiến trường châu Âu.
Chẳng bao lâu sau, hội nghị "Arcadia" nổi tiếng kết thúc tại Oa-sinh-tơn. Hội nghị ký kết và công bố "Tuyên ngôn Liên Hợp Quốc", xác lập phương châm chiến lược lấy châu Âu làm trung tâm thay vì châu Á.
Ủy viên trưởng Trung Quốc không được mời tham dự hội nghị. Nhưng hội nghị quyết định cắt Miến Điện, Thái Lan và Đông Dương thuộc Pháp (Việt Nam) ra khỏi chiến khu Đông Nam Á của quân Đồng minh, sáp nhập với chiến khu Trung Quốc, gọi là "Chiến khu Trung - Miến - Ấn", do Ủy viên trưởng Tưởng đảm nhiệm chức Tổng tư lệnh tối cao.
Người Trung Quốc bất ngờ có được phạm vi thế lực ngoài lãnh thổ thuộc về mình đầu tiên kể từ thế kỷ này.
3
Một ngày vào tháng 2 năm 1942 Công nguyên, tại căn cứ không quân Miami ngập tràn ánh nắng ở bờ biển phía nam nước Mỹ, một vị tướng Mỹ gầy gò cao năm thước chín inch bước lên một chiếc thủy phi cơ màu trắng bạc. Có lẽ ông vẫn chưa kịp tỉnh ngộ từ một sự thật làm choáng váng người như vậy, chỉ vài ngày trước ông còn là một Tổng tư lệnh tập đoàn quân của Mỹ, mà bây giờ lại phải rời khỏi mảnh đất quen thuộc này, đến một quốc gia phương Đông xa xôi để nhậm chức tham mưu trưởng. Có lẽ ông mãi mãi không thể hiểu nổi đây là một sự sắp đặt vận mệnh kiểu gì, nhưng sứ mệnh của ông lại được định sẵn là gắn chặt ông với lịch sử cổ xưa và khúc khuỷu của quốc gia kia.
Tên của vị tướng là Joseph W. Stilwell.
