1

Xét thấy Mật Chi Na cùng Tùng Sơn, Đằng Xung lần lượt thất thủ, mục tiêu trọng điểm trong tác chiến giai đoạn hai của chiến dịch "Đoạn" thuộc Quân đoàn 33 Nhật Bản liền chuyển sang phòng thủ một thành phố quan trọng khác ở miền bắc Miến Điện là Bát Mạc. Mục đích nhằm kiên quyết cắt đứt đường Trung - Ấn, ngăn chặn và đánh tan ý đồ chiến lược hội quân của quân Trung Quốc trú tại Ấn Độ với Viễn chinh quân trong nước.

Quân Nhật có tới bốn sư đoàn mang phiên hiệu khác nhau tham gia vào đại chiến dịch Bát Mạc.

Thành Bát Mạc nằm trên đồng bằng Bát Mạc, cách Mật Chi Na một trăm năm mươi dặm về phía nam, là thành phố lớn thứ hai của Miến Điện. Khu nội thành Bát Mạc tọa lạc tại nơi hợp lưu giữa sông Ayeyarwady và sông Đại Doanh, ba mặt giáp nước, mặt sông rộng tới hơn ngàn thước Anh, dễ thủ khó công, địa thế vô cùng hiểm trở.

Tháng 11 năm 1944, tức ba tháng sau khi Mật Chi Na bị đánh chiếm, tại các vùng núi phía bắc Miến Điện và các khu vực dọc tuyến đường Trung - Ấn đi qua, đâu đâu cũng thấy những hàng quân Trung Quốc tiến ra từ các căn cứ ở Ấn Độ.

Ngày 4 tháng 11, một sư đoàn thuộc Tân Lục quân Trung Quốc dưới sự chỉ huy của Quân đoàn trưởng Liêu Diệu Tương đã bí mật cơ động tới Thụy Cô, cách Bát Mạc một trăm dặm về phía tây nam. Sau đó, nhờ sự yểm hộ của rừng rậm và sương mù dày đặc, họ bất ngờ phát động chiến dịch vượt sông. Sau hai ngày kịch chiến, quân Nhật bỏ lại hơn một ngàn thi thể rồi tháo lui. Quân Trung Quốc chiếm lĩnh Thụy Cô, cắt đứt đường rút lui trên mặt nước của quân Nhật ở Bát Mạc.

Đảm nhiệm mũi tiến công chính diện, Tân Nhất quân chia làm hai cánh tả hữu xuất kích tới phòng tuyến Ba Lãng, Mạn Xương, triển khai thế công vào quân địch cố thủ Bát Mạc. Đầu tháng 11, Tân Nhất quân cơ bản quét sạch các cứ điểm ngoại vi Bát Mạc, hình thành thế bao vây khu nội thành.

Ngày 11, Quân đoàn trưởng Tôn Lập Nhân tiến vào sở chỉ huy tiền tuyến, các đơn vị tuyến đầu bắt đầu đột kích vào nội thành. Đến ngày 13, một bộ phận thuộc Sư đoàn Tân 38 đột nhập vào thành phố, đánh chiếm tòa thị chính và một phần nhà dân; một tiểu đoàn khác cưỡng bức vượt sông Đại Doanh, đánh chiếm sân bay ngoại ô phía nam. Quân cố thủ bắt đầu lộ rõ dấu hiệu không chống đỡ nổi và tan rã. Thế nhưng khi màn đêm buông xuống, lực lượng đột nhập vào thành phố bất ngờ bị quân địch phản công ồ ạt, trận địa vừa chiếm được lại bị mất. Tiếp đó có báo cáo gửi về, trên trục đường công lộ từ Nam Khảm đến Bát Mạc đối diện Ba Lãng cũng xuất hiện một lượng lớn bộ đội cơ động của địch. Sau khi trời sáng thì điều tra rõ ràng, quân địch chi viện là Sư đoàn 2 và Sư đoàn 49 mới được điều động tới của Nhật.

Chiến sự Bát Mạc lại trở nên căng thẳng khốc liệt.

2

Ở Mật Chi Na, Tôn Lập Nhân hay tin Joseph W. Stilwell bị triệu hồi về nước, như sét đánh ngang tai, không khỏi đứng chết lặng hồi lâu. Ban đầu khi nghe phong thanh Stilwell sẽ nhậm chức Tổng tư lệnh chiến khu Trung Quốc và tiếp quản quyền chỉ huy quân đội Trung Quốc, tâm trạng ông vô cùng phấn chấn. Với tình bạn đồng cam cộng khổ giữa ông và Stilwell, lại thêm tư cách phi phàm là vị tướng lĩnh cấp cao duy nhất của Trung Quốc tốt nghiệp trường võ bị West Point của Mỹ, tương lai một bước lên mây cũng là điều hoàn toàn có thể. Thế nhưng sự biến mất đột ngột của Stilwell đã dội một gáo nước lạnh buốt đầu, khiến ông bỗng nhận ra tình cảnh của mình chẳng mấy sáng sủa.

Trịnh Động Quốc triệu tập cuộc họp tác chiến tại tổng bộ chỉ huy, Tôn Lập Nhân đến trước một bước. Khi thấy Liêu Diệu Tương bước ra khỏi xe jeep, ông lập tức thay đổi thái độ kiêu ngạo thường ngày, chủ động bước tới niềm nở chào hỏi đối thủ cũ.

Liêu Diệu Tương vóc người đẫy đà, sắc mặt hồng hào, rõ ràng tâm trạng đang rất tốt. Ông nheo mắt nhìn trời, trong ánh mắt lộ ra vẻ đắc ý ngập tràn cùng thái độ xem thường chẳng buồn che giấu.

"Hôm nay thời tiết đẹp thật, Tôn quân trưởng, tôi thấy bọn mình phải đến Kolkata hay Mumbai chơi một chuyến cho đã đời mới phải."

Trong lực lượng trú tại Ấn Độ, chuyện ngoài mặt cười nụ trong bụng giấu dao giữa hai người Tôn - Liêu gần như ai ai cũng rõ. Liêu Diệu Tương làm người khéo léo, là tay chân thân tín của Tưởng Giới Thạch; Tôn Lập Nhân được Stilwell hết mực trọng dụng, khó tránh khỏi tác phong bức người. Vì người Mỹ khắp nơi đều thiên vị sư đoàn của Tôn Lập Nhân, từ vũ khí trang bị đến tiếp tế hậu cần đều được ưu tiên, thậm chí xe jeep của Tôn Lập Nhân năm nào cũng được đổi xe mới do General Motors của Mỹ sản xuất, khiến các tướng lĩnh khác vô cùng bất mãn. Trong khi đó, sư đoàn của Liêu Diệu Tương thường xuyên chịu sự phân biệt đối xử và gây khó dễ từ phía Mỹ, xe jeep của Liêu Diệu Tương vẫn là chiếc xe cũ sản xuất từ năm 1940. Sự phân bổ bất công khiến hai cánh quân Trung Quốc tích tụ bao ân oán sâu nặng, hễ chạm mặt là xích mích vì những chuyện nhỏ nhặt, thậm chí đôi khi trên chiến trường còn xảy ra cảnh khoanh tay đứng nhìn không thèm cứu viện.

Tôn Lập Nhân như bỗng nhiên nhìn thấy chiếc xe jeep cũ kỹ của Liêu Diệu Tương, liền lớn tiếng dặn dò viên phó quan: "Mau phái người đưa chiếc xe mới 'Q·L·JEEP' của tôi sang quân bộ của Liêu quân trưởng."

Liêu Diệu Tương cười ha hả nói: "Hà tất phải thế hả Tôn quân trưởng, xe này của tôi cũng tốt chán, tốt chán mà."

Tôn Lập Nhân nắm lấy tay Liêu Diệu Tương, khẩn thiết nói: "Chuyện trước kia, nếu có điều chi không phải, xin Liêu quân trưởng rộng lòng lượng thứ."

Liêu Diệu Tương dĩ nhiên hiểu rõ vì sao Tôn Lập Nhân lại khiêm nhường đến vậy. Ông cũng chẳng muốn đắc tội với Tôn Lập Nhân, huống hồ lúc này Tôn Lập Nhân vẫn còn rất được việc bên phía người Mỹ.

"Tôn quân trưởng nói đi đâu thế, kẻ hèn này về sau còn phải trông cậy vào sự nâng đỡ của Tôn quân trưởng nhiều." Liêu Diệu Tương lập tức đổi sang một bộ mặt khác, thân mật đáp lời.

Ngày 15 tháng 11, đoàn người Trịnh Động Quốc, Tôn Lập Nhân tiến vào sở chỉ huy tiền tuyến Sư đoàn Tân 38 ở Bát Mạc. Sư đoàn trưởng Lý Hồng báo cáo, sau hai ngày giằng co qua lại, trận địa của Sư đoàn Tân 38 ở phía nam thành đã được củng cố, quân địch lui về nội thành. Hiện đã điều tra rõ, quân địch tăng viện cho Bát Mạc tuy mang phiên hiệu của hai sư đoàn, nhưng binh lực thực tế chưa đầy một vạn người. Lại theo báo cáo trinh sát đường không, quân Nhật có một lượng lớn lực lượng tiếp ứng đang tập kết trên tuyến Lạp Tuất phía nam Uyển Đinh, ước chừng là tổng trù bị đội của Quân đoàn 33 tăng viện cho Bát Mạc và Nộ Giang.

Lúc này ở tiền tuyến Nộ Giang, Viễn chinh quân Trung Quốc đã hạ được Long Lăng, Mang Thị, đang dọc theo đường công lộ Điền - Miến tiến về Uyển Đinh cùng nội địa Miến Điện. Quân Nhật tuy bại lui từng chặng nhưng lại ngoan cường kháng cự khắp nơi. Tư lệnh Bản Đa giữ đội dự bị ở Lạp Tuất để cơ động, chứng tỏ ông ta vẫn còn do dự, chưa hạ quyết tâm mở màn hội chiến, bởi lẽ ông ta có thể bị kẹp đánh hai mặt từ Viễn chinh quân và quân trú tại Ấn Độ bất cứ lúc nào. Nếu quân trú tại Ấn Độ bố trí một sư đoàn chốt chặn trên công lộ Nam (Khảm) - Bát (Mạc) để chặn đánh, rồi lấy chủ lực Tân Nhất quân toàn tuyến xuất kích thì việc tiêu diệt toàn bộ quân địch cố thủ Bát Mạc chắc chắn nắm chắc trong tay.

Trịnh Động Quốc phê chuẩn phương án tác chiến của Tôn Lập Nhân ngay tại chỗ, đồng thời điều Sư đoàn 14 thuộc Tân Lục quân tới Bát Mạc làm tổng trù bị đội.

Ngày 17, Trung đoàn 88 thuộc Sư đoàn Tân 38 từ Ba Lãng xuất kích đánh Nam Khảm, cắt đứt công lộ Bát Mạc đi Nam Khảm, bày ra thế trận đóng cửa đánh chó.

Cùng ngày, máy bay Mỹ ném bom nội thành Bát Mạc liên tục suốt ba ngày, những quả bom hạng nặng do pháo đài bay B-29 mang theo gần như san phẳng toàn bộ nhà cửa trong thành. Quân Nhật chỉ còn cách dựa vào các công sự ngầm dưới đất và những bức tường đổ nát để đánh cận chiến trên đường phố.

Một tuần sau đó, quân đội Trung Quốc phát động tổng công kích Bát Mạc. Do xe tăng bị kẹt ở đường núi phía sau không thể kịp thời lên tiền tuyến, các đơn vị công thành đành phải dựa vào hỏa lực pháo binh yểm hộ để giành giật từng căn nhà, từng tòa lầu với kẻ thù. Cả hai bên đều thương vong nặng nề, trận công kiên bước vào giai đoạn quyết liệt tột cùng.

Ngày 20, một lượng lớn quân Nhật bất ngờ xuất hiện từ hướng Nam Khảm, đồng thời phát hiện cả đoàn xe tăng của địch. Trận địa Trung đoàn 88 nhiều lần bị chọc thủng, trung đoàn trưởng cùng sĩ quan từ cấp tiểu đoàn trở xuống thương vong quá nửa. Sư đoàn trưởng Đường Thủ Trị đích thân dẫn hai trung đoàn còn lại tham chiến, thế nhưng thế công của quân Nhật chẳng những không giảm mà còn tăng. Hóa ra tên Tư lệnh Bản Đa giảo quyệt đã tung một đòn nghi binh, đem toàn bộ ba vạn quân dự bị ném hết vào chiến trường Bát Mạc.

Tình hình chiến trường bỗng chốc trở nên cực kỳ hiểm nghèo.

Một mặt, Tôn Lập Nhân hạ tử lệnh cho Đường Thủ Trị; mặt khác, ông khẩn cấp đánh điện cho Trịnh Động Quốc, khẩn cầu Tân Lục quân lập tức từ Thụy Cô phát động tấn công vào sườn lưng Nam Khảm để giải tỏa mối đe dọa nghiêm trọng do quân địch ở Nam Khảm gây ra đối với chiến dịch Bát Mạc.

Đúng lúc này, một bức điện khẩn từ Trùng Khánh được chuyển đến tận tay Tôn Lập Nhân.

Người kế nhiệm Stilwell là Trung tướng Albert C. Wedemeyer, một quân nhân Mỹ tính tình hòa nhã, xử thế chu toàn. Ông giỏi ứng đối với mọi cấp trên mà hiếm khi mắc sai sót, vì thế luôn được coi trọng và thăng tiến đều đặn. Bài học đắt giá của Stilwell không nghi ngờ gì đã mang lại lợi ích lớn cho Wedemeyer. Ông tiến cử cấp phó của mình là Tướng Sultan tiếp quản chức vụ Tổng chỉ huy quân Trung Quốc trú tại Ấn Độ, nhưng đồng thời dặn dò Sultan rằng lực lượng trú tại Ấn Độ không phải quân đội Mỹ, chớ nên can thiệp quá sâu vào nội bộ của họ. Sultan tuân thủ nghiêm ngặt tinh thần chỉ thị của Tướng Wedemeyer, chuyển phần lớn vũ khí trang bị và máy bay chiến đấu sang các chiến khu khác của quân Đồng Minh. Cứ như thế, tuy Ủy viên trưởng củng cố được quyền lực, nhưng từ đó về sau số hàng viện trợ của Mỹ vận chuyển vào Trung Quốc lại giảm dần theo từng tháng, ngay cả việc chi viện máy bay cho chiến trường tiền tuyến sau này cũng chẳng còn được đáp ứng theo kiểu muốn gì được nấy như trước nữa.

Ủy viên trưởng chẳng bận tâm đến những tổn thất ấy. Đối với Ủy viên trưởng, điều quan trọng là ông ta đã đánh bại sự thách thức của Stilwell. Nhật Bản sớm muộn gì cũng bị quân Đồng Minh đánh bại, khi ấy, ai nắm quân đội thì người đó sẽ nắm được Trung Quốc. Thứ ông ta màng tới là quyền lực.

Tháng 10, quân Nhật phát động chiến dịch Quế Liễu cuối cùng ở Quảng Tây, liên tiếp đánh chiếm Quế Lâm, Liễu Châu, Nam Ninh; một cánh quân Nhật khác chiếm Độc Sơn ở Quý Châu, áp sát Quý Dương. Chính phủ Trùng Khánh điều động hai mươi sư đoàn phản công, đẩy lui quân Nhật về Hà Trì, Quảng Tây. Từ đó cho đến khi kháng chiến thắng lợi, quân Nhật không còn đủ sức mở đợt tấn công nào nữa, cơ bản chuyển sang thế thủ. Quân đội Trung Quốc chuyển sang phản công, lần lượt thu phục Liễu Châu, Quế Lâm thuộc Quảng Tây, cùng một phần đất đai bị mất ở hai tỉnh Hồ Nam, Hồ Bắc và Giang Tây, Quảng Đông.

Ngày 20 tháng 11, tức tuần thứ hai sau khi Sultan nhậm chức, vị Ủy viên trưởng Trung Quốc vốn đã ôm lòng đề phòng, vì để ngăn chặn người Anh ích kỷ lại lợi dụng quân trú tại Ấn Độ làm bia đỡ đạn trong trận chiến thu phục Miến Điện, đã bất chấp sự kháng nghị kịch liệt của Bá tước Mountbatten và lời can ngăn của Tướng Wedemeyer, lấy cớ chiến sự trong nước căng thẳng để đơn phương hạ lệnh không vận Tân Lục quân về nước. Ngày 1 tháng 12, tốp lính Tân Lục quân cuối cùng đã hoàn tất việc lên máy bay tại sân bay Sadiya Tingjan ở Ấn Độ, rồi được không vận đáp xuống sân bay Chỉ Giang, Hồ Nam. Nửa năm sau, đội quân hùng dũng trang bị toàn đồ Mỹ này đóng vai trò như "ngự lâm quân" của chính phủ Trung Hoa Dân Quốc, một lần nữa được không vận về thủ đô Nam Kinh để tiếp nhận lễ đầu hàng, khiến người dân Nam Kinh từng chịu bao dày vò của giặc Nhật được mở rộng tầm mắt, sục sôi bầu nhiệt huyết.

Thế nhưng bức điện lệnh đó lại khiến Tổng chỉ huy tiền tuyến Bát Mạc là Tôn Lập Nhân, người đang giữa lúc chiến đấu ác liệt, phải chết lặng như khúc gỗ.

Đối với Tôn Lập Nhân, đòn rút củi đáy nồi của Ủy viên trưởng đồng nghĩa với một lời cảnh cáo. Nó lập tức đẩy Tôn Lập Nhân vào tình thế tiến thoái lưỡng nan: ông buộc phải đơn độc gánh vác toàn bộ chiến dịch Bát Mạc. Nếu trận chiến thất bại, ông sẽ phải gánh chịu hậu quả nặng nề; nếu ông từ bỏ chiến dịch, ông lại phải gánh trách nhiệm lớn vì tội sợ địch không tiến và làm chậm trễ việc thông tuyến đường Trung - Ấn. Tôn Lập Nhân rùng mình ớn lạnh. Qua bức điện báo, ông nhìn thấy rõ mồn một ánh mắt u ám đầy vẻ bất tín nhiệm của vị Ủy viên trưởng.

Chuông điện thoại reo vang, là Liêu Diệu Tương gọi tới từ sân bay.

"Tôn quân trưởng, tôi đi trước một bước đây. Ủy viên trưởng đã có lệnh từ trước, hiền đệ không thể không cáo từ." Trong giọng nói của Liêu Diệu Tương lộ rõ niềm vui không giấu giếm, Tôn Lập Nhân hoàn toàn có thể tưởng tượng ra bộ dạng đắc ý vênh váo của ông ta.

"Liêu quân trưởng chuyến này đi vận đỏ ngập tràn, tiền đồ xán lạn, thật đáng mừng đáng chúc." Đặt mình vào thế đối chiếu, trong lòng Tôn Lập Nhân càng thêm chua xót cay đắng.

"Đâu có đâu có, Tôn quân trưởng lao khổ công cao, hãy ráng bảo trọng thật nhiều." Đối phương cười xòa nói qua điện thoại.

Tôn Lập Nhân đắn đo hồi lâu, cuối cùng hạ quyết tâm, dùng giọng điệu chẳng mấy tự nhiên nhưng hết sức thẳng thắn mà nói: "Liêu quân trưởng về nước sớm, hiền đệ vốn nên đến tận nơi tiễn đưa, ngặt nỗi việc quân quấn thân, không dám lơ là. Tôi lập tức phái người ra sân bay, kính gửi một viên huyết thạch sản xuất tại Ấn Độ, một hộp ngọc bích Mật Chi Na, mong Liêu quân trưởng vui lòng nhận cho."

"Hiền đệ vô công bất thọ lộc, sao dám nhận hậu ý lớn thế này của Tôn quân trưởng? Thật hổ thẹn quá, hổ thẹn quá."

"Liêu quân trưởng sau này là người cận kề Ủy viên trưởng, mong hãy vì hiền đệ mà nói đỡ vài lời chu toàn."

Liêu Diệu Tương tất nhiên hiểu rõ tình cảnh lúng túng lúc này của Tôn Lập Nhân. Ông ta kín đáo bóng gió: "Theo ý hiền đệ, Tôn quân trưởng làm việc dưới trướng người Mỹ hà tất phải quá nghiêm túc làm gì. Bắt không được cá chẳng lẽ không thể đuổi cá đi hay sao? Miến Điện sau này rốt cuộc vẫn là địa bàn của người Anh mà."

Khá cho một tên nhà quê lọc lõi! Tôn Lập Nhân vỗ trán một cái, bỗng chốc tỉnh ngộ hoàn toàn. Điều này có nghĩa là, Ủy viên trưởng tuyệt đối không muốn nhìn thấy quân trú tại Ấn Độ liều mạng tiêu hao thực lực với người Nhật; Miến Điện là thuộc địa của người Anh, người Trung Quốc cớ sao phải nhọc nhằn may áo cưới cho kẻ khác làm gì?

Tôn Lập Nhân chỉ cần trả cái giá nhỏ nhất để đuổi quân Nhật đi, đuổi chúng về phía nam Mandalay vào chiến khu của người Anh, để mặc bọn họ đánh nhau sống mái một mất một còn, thế là coi như hoàn thành viên mãn nhiệm vụ mà Ủy viên trưởng giao phó.

Gác ống nghe, Tôn Lập Nhân lập tức hạ lệnh: các sư đoàn công thành tạm hoãn tấn công, Sư đoàn Tân 30 rút khỏi công lộ Nam Khảm, mở một lối thoát. Chủ lực Tân Nhất quân bày trận trên tuyến Ba Lãng, Mạn Xương, Toa Cơ để giằng co đối đầu với quân Nhật.

Giờ đây, Tôn Lập Nhân đã nắm chắc phần thắng trong tay, thở phào nhẹ nhõm một hơi dài. Ông chỉ cần đợi Viễn chinh quân Trung Quốc đánh tới tuyến Uyển Đinh, Thụy Lệ thì quân địch sẽ tự khắc rút lui mà không cần đánh. Khi ấy, ông sẽ vững vàng "đạt được thắng lợi lớn nhất với cái giá nhỏ nhất".

3

Ngày 20, tiền duyên trận địa của Sư đoàn Tân 30 bị pháo kích dữ dội. Sau đợt pháo kích, từng tốp bộ binh Nhật Bản dưới sự yểm hộ của xe tăng đã ồ ạt tấn công vào cao điểm Đinh Khang do Tiểu đoàn 1 thuộc Trung đoàn 88 chiếm giữ.

Tiểu đoàn trưởng Vương Lễ Cai quan sát xe tăng địch qua ống nhòm. Xe tăng địch không nhiều, chừng mười mấy chiếc, trông như một đàn rùa sắt xấu xí đang bò chậm chạp trên mặt đất.

Vương Lễ Cai là một chỉ huy bộ binh dày dạn sa trường, anh biết rõ phải đối phó với đàn rùa sắt của địch ra sao. Một mặt anh liên tục điều động hỏa lực pháo binh, mặt khác chỉ huy súng máy hạng nhẹ và hạng nặng tiêu diệt bộ binh địch. Xe tăng địch dưới hỏa lực pháo kích dày đặc gầm rít trút xuống, chiếc thì bị hất tung lật nhào, chiếc thì bốc cháy nghi ngút khói đen, những chiếc còn lại hốt hoảng quay đầu tháo chạy thục mạng. Quân đội Trung Quốc áp đảo quân địch bằng ưu thế hỏa lực pháo binh; ngay trong ngày hôm đó, ba đợt tấn công của giặc đều bị bẻ gãy hoàn toàn.

Đến đêm, quân địch giảo quyệt phái một đội quân cơ động tinh nhuệ luồn qua công lộ Nam Khảm, tập kích vào sở chỉ huy và trận địa pháo binh của Trung đoàn 88 từ phía sườn lưng. Trời vừa tờ mờ sáng, khi một đội xe tăng Nhật Bản hung hãn bất ngờ xông thẳng vào trận địa phía sau, mọi người đều trở tay không kịp, hỗn loạn thành một mớ bòng bong. Xe tăng Nhật xông vào sở chỉ huy bộ binh, bắn chết nhiều sĩ quan, phá hủy hai trận địa pháo, thu giữ hơn ba mươi khẩu lựu pháo tầm xa 155mm và pháo dã chiến. Cao điểm Đinh Khang mất đi hỏa lực pháo binh yểm hộ, rốt cuộc đã rơi vào tay giặc vào chiều cùng ngày.

Cao điểm Đinh Khang án ngữ yết hầu của trục đường công lộ Nam Khảm - Bát Mạc. Cao điểm vừa mất, chính diện của Sư đoàn Tân 30 liền bị xé toạc một mảng lớn. Đường sư đoàn trưởng suốt đêm chạy tới Tiểu đoàn 1. Sư đoàn trưởng nhìn chằm chằm vào viên Tiểu đoàn trưởng họ Vương đầu quấn băng trắng toát, sắc mặt tái mét, tựa như đang soi xét một thứ phế vật vô tích sự.

"Hạn cho cậu trong ngày mai phải thu phục lại cao điểm, bằng không đừng vác mặt về gặp tôi nữa." Sư đoàn trưởng dứt lời liền quay lưng đi thẳng, không buồn ngoảnh đầu lại.

Vương Lễ Cai, mang quân hàm thiếu tá, mới hai mươi sáu tuổi, tốt nghiệp trường võ bị Portsmouth của Anh. Lúc này anh đã mang ba vết thương trên người, máu me bê bết khắp thân thể. Thuộc hạ dưới quyền chỉ còn lại chưa đầy một nửa. Những thanh niên trí thức đầy nhiệt huyết gác bút tòng quân ấy, đã có biết bao người anh dũng hy sinh, vĩnh viễn nằm lại nơi mảnh đất lạnh lẽo nơi xứ người. Nếu bây giờ lại xua số binh lính còn sót lại lên cao điểm liều mạng với giặc, anh cảm thấy làm vậy thực sự quá đỗi tàn nhẫn và vô nhân đạo.

Thế nhưng mệnh lệnh của sư đoàn trưởng là không thể làm trái. Quân nhân lấy việc phục tùng mệnh lệnh làm thiên chức. Vương tiểu đoàn trưởng tập hợp đội ngũ trong niềm bi tráng, đón ánh ban mai rực rỡ mà tiến thẳng về phía cao điểm tử thần.

Kịch chiến lại tiếp diễn trọn vẹn suốt một ngày.

Lúc hoàng hôn buông xuống, Tiểu đoàn 1 rốt cuộc đã đoạt lại được cao điểm, toàn tiểu đoàn sĩ quan binh lính chỉ còn sống sót chưa đầy bốn mươi người. Vương tiểu đoàn trưởng bị thương nặng, được binh lính cáng lên cao điểm. Anh rưng rưng nước mắt báo cáo với sư đoàn trưởng tin thắng trận Tiểu đoàn 1 đã thu phục được cao điểm. Nào ngờ sư đoàn trưởng không hề mảy may xúc động, ngược lại còn hạ lệnh cho Tiểu đoàn 1 từ bỏ cao điểm, rút về Ba Lãng chờ lệnh.

Vương tiểu đoàn trưởng khó nhọc ngẩng đầu lên, nhìn về ráng chiều đỏ rực như máu nơi chân trời. Ánh tà dương rực rỡ chiếu rọi xuống chiến trường, rọi lên những hố đạn chằng chịt cùng xác chết ngổn ngang của các quan binh Trung Quốc dưới chân cao điểm. Anh thét lên một tiếng đau đớn, hộc máu mà chết.

Đối với người cha làm lính nấu bếp khao khát làm nên việc lớn của tôi mà nói, một buổi chiều muộn vào hạ tuần tháng 12 năm 1944 chắc chắn là một khoảnh khắc rực rỡ sắc màu chủ nghĩa anh hùng và không thể nào quên trong suốt cuộc đời.

Hôm ấy ông nhận lệnh đi đưa lương thực tiếp tế ra tiền tuyến Bát Mạc. Lúc lên đường, ông được thông báo rằng bộ đội ở đó đã đánh nhau liên miên mấy ngày mấy đêm, ông buộc phải đưa tiếp tế đến sở chỉ huy trung đoàn trước khi trời sáng.

Thế nhưng trên đường đi, ông lại gặp phải một tai nạn bất ngờ.

Khi ông cùng người phụ tá lái chiếc xe tải lớn mười bánh hiệu GMC xóc nảy gập ghềnh trên con đường núi hiểm trở, bỗng nhiên từ sườn núi gần đó phía dưới vang lên tiếng súng máy bắn xối xả, xen lẫn tiếng lựu đạn nổ tung và tiếng người la hét thất thanh. Tiếng súng bất thình lình khiến thần kinh cha tôi căng thẳng tột độ và phấn khích tột cùng. Ông cho xe rẽ vào lùm cây ẩn nấp, sau đó xách khẩu carbine chui ra khỏi buồng lái, bò trườn cả tay lẫn chân leo lên sườn dốc.

Hóa ra có một chiếc xe tăng du kích của địch đang tập kích đoàn xe qua lại.

Đây là một chiếc xe tăng siêu nhẹ "Kiểu 35" của Nhật. Cha tôi tuy không được làm lính xe tăng nhưng trước sau vẫn luôn dành một niềm say mê nồng nhiệt với xe tăng, vì thế hiểu biết rất nhiều về tình hình chiến xa của địch. Nói một cách nghiêm túc, loại xe tăng hạng nhẹ này không thể coi là xe tăng thực thụ, nó có hình dáng như một chiếc hòm sắt vuông, lớp giáp mặt trước chỉ dày bằng một nửa xe tăng chiến đấu chủ lực, không có tháp pháo xoay, chỉ trang bị từ hai đến ba khẩu súng máy cỡ lớn. Toàn bộ trọng lượng chiến đấu của xe chỉ vỏn vẹn bốn tấn rưỡi, có thể chở được bằng xe tải. Nếu đụng phải xe tăng ba mươi hai tấn "Sherman" hay năm mươi tấn "Pershing" của Mỹ, chẳng cần nổ pháo cũng có thể nghiền nát nó thành một đống sắt vụn. Trong cuốn "Bách khoa toàn thư quân sự Anh" xuất bản năm 1940, người Anh từng công khai chế nhạo loại xe tăng này của Nhật, gọi nó là "xe tăng cái" (tức xe tăng không có pháo).

Nhật Bản là một quốc gia nghèo nàn tài nguyên. Người Nhật quý sắt như vàng, thế nên khi thiết kế loại xe tăng mini này, họ không màng tới hình thức bên ngoài mà chú trọng hơn vào tính linh hoạt và thực dụng của nó. Xe tăng "Kiểu 35" có thể luồn lách khéo léo qua rừng rậm và ruộng nước, đi lại được trên những con đường núi gập ghềnh hiểm trở mà không cần gia cố đường sá cầu cống, tính năng ngụy trang rất tốt, thường có thể bất ngờ phát động tập kích ở những nơi đối phương khó lòng phát hiện. Trên chiến trường Thái Bình Dương năm 1942, những người lính Anh - Mỹ kiêu ngạo đã bị chính loại xe tăng nhỏ bé xấu xí này đánh cho tơi bời hoa lá. Còn trên chiến trường Trung Quốc, loại xe tăng này lại càng tung hoành ngang dọc, đuổi quân đội Trung Quốc vốn thiếu pháo hạng nặng và vũ khí chống tăng chạy ròng rã từ vùng Đông Bắc tận đến Quý Châu.

Bây giờ, cái thứ đê tiện chuyên làm trò lén lút ấy lại mò vào hậu phương của quân Đồng Minh, điên cuồng xả súng vào đoàn xe tiếp vận, tàn sát những nhân viên hậu cần không hề phòng bị.

Đối với người cha làm lính nấu bếp chưa từng đánh trận bao giờ của tôi, cảnh tượng chiến tranh tàn khốc này quả là lần đầu tiên được nếm trải. Ông nhìn thấy mấy chiếc xe quân sự bị bắn bốc cháy ngùn ngụt, cuồn cuộn những cột khói đen đặc. Những người lính Trung Quốc hoảng loạn nhảy vội xuống đường tìm chỗ trốn, đạn súng máy tàn nhẫn đuổi theo găm lỗ chỗ khắp người họ... Có người bắt đầu bắn trả, nhưng đạn tiểu liên chỉ tóe lên những tia lửa trên thân xe tăng, lựu đạn ném vào cũng chẳng ăn thua, không có bộc phá, không có pháo chống tăng, con rùa sắt xấu xí kia cứ nghiến xích lộc cộc bò qua bò lại, nghênh ngang như chốn không người.

"Mình phải hạ gục thằng này! Bằng bất cứ giá nào mình cũng phải làm thịt nó!" Người cha toàn thân run rẩy của tôi nằm rạp trên mặt đất, tuyệt vọng nghĩ thầm.

Nỗi sợ hãi nhanh chóng tan biến. Đối mặt với sự khiêu khích ngông cuồng của chiếc xe tăng địch, cha tôi bắt đầu cảm thấy một thôi thúc không thể kìm nén nổi: quyết đấu với kẻ thù, tiêu diệt nó! Ông bắt đầu vắt óc suy nghĩ.

Nhìn từ địa thế, họ ẩn nấp ở phía trên sườn núi, xe tăng địch ở phía dưới. Con đường dưới chân dốc uốn một khúc cua gấp hình chữ "S" lớn, phía ngoài chữ "S" là một khe suối sâu hoắm dựng đứng. Xe tăng địch chiếm giữ địa hình hiểm yếu này, dùng hỏa lực phong tỏa toàn bộ mặt đường.

Quân địch chiếm ưu thế về hỏa lực và vỏ giáp, còn cha tôi ẩn nấp phía trên, chiếm ưu thế về mặt địa hình. Chiếc xe tải lớn GMC do ông lái có tự trọng ba tấn, tải trọng bảy tấn, động cơ tám xi-lanh, công suất một trăm ba mươi mã lực. Nếu ông bất thình lình lao thẳng xuống, dùng trọng lượng mười tấn cộng với gia tốc đâm thật mạnh vào chiếc xe tăng nhỏ bốn tấn kia thì hoàn toàn có khả năng húc lật nó hoặc đẩy nó rơi xuống vực sâu. Nhưng nếu quân địch kịp thời phát hiện rồi xả súng bắn chặn, hoặc xe bị chết máy giữa chừng, hoặc lực tông không đủ mạnh, không đâm trúng mục tiêu, vân vân... thì cha tôi sẽ biến thành một tấm bia thịt nát bấy cho họng súng máy kia xơi tái.

Cơ hội thành công và thất bại chia đều năm mươi - năm mươi.

Chiếc GMC nổ máy, động cơ gầm lên từng chập. Cha tôi tim đập thình thịch như đánh trống, nín thở chầm chậm lái xe ra khỏi bụi rậm. Giữa lúc chiếc xe tăng kia vẫn đang ngông nghênh rượt đuổi dòng người trên đường, ông đạp lút chân ga xuống sàn xe, lái chiếc xe tải lớn lao thẳng xuống sườn dốc.

Nhiều năm về sau ông mới bàng hoàng kể lại với tôi: Lúc ấy đầu óc ông hoàn toàn trống rỗng, lồng ngực bị đè nén đến ngột ngạt không thở nổi, các ngón tay co quắp ghì chặt lấy vô lăng, trước mắt chỉ chập chờn ảo ảnh của một chiếc xe tăng quái dị. Mọi cảm giác giống như một cơn mơ, lại tựa như đang cưỡi mây đạp gió.

Ông nghe thấy tiếng gió rít vù vù bên tai, cảm giác dường như đã trôi qua cả một thế kỷ, nhưng kỳ thực toàn bộ quá trình giao chiến không kéo dài quá vài phút đồng hồ.

Chiếc xe tăng địch hoàn toàn không ngờ sẽ có một chiếc xe tải từ trên núi lao xuống liều mạng đến vậy. Đợi đến khi tên tài xế phát hiện ra chiếc xe tải báo thù đang ầm ầm lao tới thì muốn quay họng súng hay tháo chạy cũng đã không còn kịp nữa rồi. Chỉ nghe một tiếng "rầm" trầm đục vang dội, chiếc xe tăng nhỏ bị lực xung kích cực mạnh hất tung lên, lộn nhào khỏi mặt đường rồi lăn long lóc xuống đáy khe núi dốc đứng, nổ bùng cháy dữ dội.

Cha tôi bị va đập dữ dội, ngất lịm đi mất vài phút. Não bộ của ông bị chấn thương nghiêm trọng đến mức để lại di chứng chấn động não suốt cả cuộc đời. Đợi đến khi được người phụ tá cứu tỉnh lại, ông mới thấy nắp ca-pô chiếc xe tải đã bẹp dúm hoàn toàn, xăng chảy lênh láng khắp mặt đất. Hai người vừa kịp né ra xa thì chiếc xe liền bốc cháy ngùn ngụt.

Vì cha tôi làm tiêu đời cả một xe tiếp tế, khiến đơn vị nọ phải ôm bụng đói meo suốt hai ngày ròng trong chiến hào, nên suýt chút nữa ông đã bị đưa ra tòa án quân sự truy cứu. May nhờ có người phụ tá làm chứng về việc tiêu diệt được một chiếc xe tăng địch, lấy công chuộc tội, nên mới thoát khỏi cảnh bị áp giải lên quân pháp xứ hay bị ăn đòn, nhốt phòng giam. Chỉ có điều cái kết cục này chẳng mấy công bằng, nó khiến ông vuột mất cơ hội chạm tay vào vinh quang và giấc mơ trở thành anh hùng.

Cha tôi còn kể với tôi rằng, người bạn học Cung Tráng Đinh của ông đã anh dũng hy sinh trong chiến dịch Bát Mạc. Địa danh đó hình như gọi là Ba Lãng, nhớ mang máng chỉ là một dải đồi thoai thoải.

Như để chứng thực ký ức của cha, nhiều năm sau tôi xuống nông thôn vào Binh đoàn Xây dựng Vân Nam làm thanh niên trí thức, địa điểm đóng quân ngay tại Lộng Ba, cách phố Ba Lãng của Miến Điện chỉ một con sông nhỏ nhìn sang. Bất kể ngày hay đêm, đều có thể nhìn thấy bên sườn núi đối diện có rất nhiều ngôi nhà mái tôn sáng loáng và ánh đèn le lói. Phố Ba Lãng là một địa điểm lớn đối với thế hệ chúng tôi, người bản xứ không gọi là Ba Lãng mà gọi là "phố Dương Nhân". Chúng tôi đến vùng biên cương tiếp nhận giáo dục lại, bài học đầu tiên khi xuống xe chính là bài học giáo dục tình hình địch. Cán bộ bảo vệ trung đoàn liệt kê hàng loạt sự thật, chứng minh hùng hồn dã tâm "muốn tiêu diệt ta của bọn phản động chưa bao giờ chết", năm xưa bọn phỉ chặt đứt hai tay của Từ Học Huệ chính là do phố Dương Nhân phái sang. Chúng tôi còn được xem hiện vật, có tranh ảnh, áo dính máu, máy chém các loại, khiến mắt ai nấy đều sáng như tuyết. Ngày tháng trôi qua lâu dần, có những thanh niên trí thức phạm thói tự do hóa, lén lút trốn sang bên đó đi chợ phiên, khi về lại bảo bên ấy cái gì cũng có, vui vẻ lắm.

Cung Tráng Đinh là pháo thủ ngắm bắn, là con mắt của pháo binh. Đơn vị của họ lên tiền tuyến vào giai đoạn sau của chiến dịch Mật Chi Na. Nghe nói Cung Tráng Đinh thể hiện vô cùng dũng cảm, tháng 8 được thăng lên thượng sĩ tiểu đội trưởng. Cha tôi từng tình cờ gặp anh ấy trên đường vận tải, thấy anh ngồi trên xe kéo pháo, nước da đen đi nhiều. Cả hai người đều hét toáng lên gọi nhau, rồi hai chiếc xe lao vút qua nhau trong tích tắc, hệt như biết bao cảnh tượng trôi qua chẳng kịp ngoảnh đầu lại trong cõi nhân sinh.

Tin dữ Cung Tráng Đinh hy sinh phải đợi đánh xong trận mới truyền tới. Nghe nói trận địa của họ bị pháo binh địch tập kích, một quả đạn pháo bắn trúng ngay mâm pháo, toàn bộ binh sĩ trong tiểu đội tử trận tại chỗ, có người chỉ còn lại một cánh tay hoặc vài mảnh áo rách tơi tả. Sau khi kết thúc chiến sự, hễ là thi thể quan binh nào tìm được đều được chuyển về Bát Mạc chôn cất. Tôn Lập Nhân hạ lệnh xây một nghĩa trang liệt sĩ ở ngoại ô thành Bát Mạc, đem gần trăm chiếc xe tăng, xe tải của quân Nhật bị bắn cháy chất đống lại bên ngoài nghĩa trang, vây thành một bức tường lớn, vừa có ý khoe khoang chiến tích, vừa mang hàm ý dùng đầu giặc để tế lễ anh linh các liệt sĩ. Đó chính là "Nghĩa trang Chiến xa" nổi tiếng lúc bấy giờ. Năm 1973 tôi có dịp đi ngang qua Bát Mạc, nghĩa trang đã biến thành một bãi tha ma hoang tàn gò đống. Do hành trình vội vã nên chẳng thể đích thân tới chiêm bái viếng thăm, coi như một điều nuối tiếc khôn nguôi.

Sau này cha tôi trên đường về nước đi ngang qua Bát Mạc, đã đặc biệt lên nghĩa trang chiến xa ấy để viếng thăm và khóc một trận ròng rã. Ông còn châm một chuỗi tiền vàng mã, thắp một nén nhang thơm, dùng cái cách mê tín nhất ấy để vĩnh biệt người bạn đã khuất của mình.

Tháng 12, Viễn chinh quân Trung Quốc gõ mạnh vào cánh cửa đất nước tại Uyển Đinh. Tư lệnh Bản Đa thấy chiến thắng đã tuyệt vọng, lại bị kẹp đánh trước sau nên buộc phải kết thúc chiến dịch "Đoạn". Ngày 14, quân Nhật ở Bát Mạc tự động rút khỏi nội thành, Tân Nhất quân cũng không truy đuổi ráo riết.

Ngày 15, Bát Mạc chính thức được thu phục.

4

Tháng 1 năm 1945, Tập đoàn quân 11 thuộc Viễn chinh quân Trung Quốc đánh chiếm Uyển Đinh, quân Nhật lui về cố thủ Lạp Tuất. Cùng lúc đó, chủ lực Tân Nhất quân Trung Quốc tiến ra Nam Khảm, chuẩn bị hội sư với Viễn chinh quân.

Do Tổng tư lệnh kế nhiệm của Tập đoàn quân 11 là Hoàng Kiệt có ý thiên vị thuộc hạ cũ, muốn nhường công đầu hội quân cho Quân đoàn 71, khiến mấy đơn vị khác nảy sinh bất mãn. Thế nên sang ngày thứ hai sau khi thu phục Uyển Đinh, các đơn vị đều không nghe hiệu lệnh, mạnh ai nấy vượt biên giới xuất kích, hy vọng giành giọt công đầu hội sư với quân trú tại Ấn Độ.

Đại đội trưởng mang hàm đại úy Giải Vân Tường thuộc Sư đoàn 9, Quân đoàn 2, người La Giang, Tứ Xuyên, tốt nghiệp khóa 19 trường võ bị Bảo Định. Ngày 24, anh nhận lệnh dẫn đại đội trinh sát xuất kích vượt biên giới, hành quân hết tốc lực dọc theo công lộ Uyển (Đinh) - Mộc (Tỉ) - Nam (Khảm). Mệnh lệnh truyền miệng của tham mưu trưởng là: Bằng mọi giá phải hội quân với Tân Nhất quân.

Thế nhưng lúc này chẳng ai biết chính xác vị trí của cánh quân bạn đến từ Ấn Độ nằm ở đâu. Từ Nam Khảm tới Uyển Đinh có ít nhất năm, sáu con đường lớn nhỏ có thể thông nhau, bởi vậy ai giành được công đầu đành phải trông cậy vào vận may của từng người.

Vừa ra khỏi biên giới, các trục đường công lộ ở Miến Điện đều là đường nhựa, nhựa đường bị mặt trời nung chảy ra, bốc khói xèo xèo. Rất nhiều binh sĩ Trung Quốc chưa từng thấy đường nhựa bao giờ nên tha hồ bẽ mặt: có người bị nhựa đường dính tụt cả dép cỏ, có người bị bỏng rát lòng bàn chân, lại có người ngã lăn vào đống nhựa đường, giặt giũ mấy tuần liền cũng không sạch nổi. Dẫu cho trên mặt đường hơi nóng bốc lên hầm hập lại nồng nặc mùi hôi khét, nhưng đoàn binh sĩ hành quân ai nấy đều hớn hở vui tươi, nhiệt huyết dâng trào.

Dọc đường trên các đỉnh núi vẫn có những toán nhỏ tàn quân Nhật nổ súng bắn xuống lòng đường. Về hướng Nam Khảm, quân địch vẫn còn những lực lượng có phiên hiệu hoàn chỉnh vừa đánh vừa lui kháng cự từng chặng. Thế nhưng trên con đường cái từ Uyển Đinh thông tới Nam Khảm, cánh quân Trung Quốc chưa đầy ba trăm người này lại nghênh ngang sải bước hành quân. Nếu quân Nhật cố ý bố trí phục binh thì đội quân chân đất đắc ý quên hình này chắc chắn sẽ rước họa vào thân.

Ngặt một nỗi vào tháng 1 năm 1945, "Hoàng quân" Nhật Bản thực sự đã biến thành chim sợ cành cong. Họ bị máy bay Đồng Minh xả súng từ trên trời, bị quân đội Trung Quốc rượt đuổi sát gót dưới mặt đất, chẳng thể nào tái hiện lại kỳ tích một đại đội (tiểu đoàn) tiêu diệt cả một sư đoàn Trung Quốc như hồi đầu cuộc chiến được nữa. Bởi vậy suốt ba ngày liền, đoàn binh sĩ Trung Quốc xộc thẳng vào vùng địch này vẫn ung dung nghênh ngang hành quân trên đường nhựa, có người cởi trần trùng trục, có người đeo súng lủng lẳng ngang cổ, lại có những kẻ còn lêu lổng hơn, cởi truồng nhảy tót xuống mương tắm táp. Đôi khi bị quân địch bắn lén bực mình, họ liền dựng súng máy lên chạy vội mấy bước bắn xối xả một trận, lính Nhật lập tức co giò chạy như thỏ đế, biến mất không tăm hơi.

Chiều tối ngày thứ ba, đoàn quân tới một ngã ba đường, trên sườn núi có mấy gian nhà tranh bỏ trống. Giải đại đội trưởng hạ lệnh đóng quân nghỉ đêm. Nào ngờ ngủ tới nửa đêm, khắp nơi bỗng ồn ào nhao nhao cả lên, thắp đèn nhìn lại mới thấy trong nhà bọ chét bu kín như mây. Giải đại đội trưởng đang còn nghi hoặc thì sư bộ phái người đưa điện khẩn tới, thông báo các đơn vị phải nâng cao cảnh giác, nói rằng ở Mang Thị, Già Phóng đã phát hiện bom vi trùng do địch thả xuống. Đại đội trưởng giật nảy mình, vội lệnh cho bộ đội rút ra ngoài, rồi châm lửa đốt rụi mấy gian nhà tranh.

Khí hậu Miến Điện chênh lệch nhiệt độ vô cùng lớn, ban ngày nắng nóng khó chịu khôn xiết, nhưng nửa đêm về sáng sương mù lại giăng kín, đọng lại một lớp sương giá mỏng. Binh lính áo quần mỏng manh lại rách rưới, rét run cầm cập. Có người đi nhặt cành cây khô về sưởi lửa, đại đội trưởng cũng không ngăn cấm, chỉ dặn tăng cường cảnh giới. Thế là trên sườn núi đâu đâu cũng lập lòe đóm đỏ tàn thuốc và từng đống lửa trại bập bùng.

Tờ mờ sáng, lính gác bỗng nghe thấy tiếng xe tăng và xe tải tiến vào từ phía mặt đường. Giải đại đội trưởng vừa chợp mắt được một lát, tim như muốn ngừng đập. Theo lẽ thường, nếu lực lượng tiến tới là quân tăng viện của địch thì chúng đã phát hiện ra họ từ cách xa một dặm rồi.

Giải đại đội trưởng nằm rạp dưới đất, lắng nghe tiếng xích xe tăng nghiến rầm rập mỗi lúc một gần, trong lòng trào dâng nỗi sợ hãi và hối hận tột cùng. Anh hối hận vì mình đã sơ suất lơ là, ham công mà tiến liều; chuyện tranh giành công đầu là nhỏ, làm mất mạng mình cùng cả một đại đội anh em mới là chuyện tày đình.

Đại đội trinh sát vội vã nghênh chiến, chuốc lấy một trận pháo kích dữ dội từ xe tăng dội tới, bắn cho đất đá trên sườn núi bay mù mịt tứ tung. May sao đêm tối gió lớn, xe tăng bắn bừa bắn bãi nên chỉ làm bị thương mấy anh lính nấu bếp.

Sau trận pháo kích, trên mặt đường xuất hiện tốp bộ binh đội mũ sắt đen sì đang xung phong ùa tới. Giải đại đội trưởng nhìn không rõ mặt mũi kẻ thù, nghĩ bụng đằng nào cũng liều mạng rồi, chẳng thà làm cho ra nhẽ. Thế là anh phái một người lính có giọng vang dội hét lớn xuống chân núi, hỏi các anh thuộc đơn vị nào, có phải quân trú tại Ấn Độ không?

Dưới chân núi bất ngờ ngừng bắn. Có tiếng người đáp lại, hỏi trên núi các anh thuộc đơn vị nào? Giải đại đội trưởng nghe rất rõ ràng, dưới núi rõ mồn một là tiếng Trung Quốc, lại còn mang giọng Tứ Xuyên.

Để đề phòng quân địch giở trò quỷ quyệt, Giải đại đội trưởng nép sau tảng đá kiên quyết hỏi vặn lại: "Các anh nói trước xem là đơn vị nào?"

Dưới núi đáp lại: Tiểu đoàn tiên phong của Tân Nhất quân. Lại hỏi các anh có phải Viễn chinh quân không?

Đến lúc này, toàn bộ binh sĩ trên núi đều mừng rỡ reo hò, chẳng màng đến việc có để lộ mục tiêu hay không, đều đứng bật dậy nhốn nháo cả lên. Giải đại đội trưởng phái hai người lính xuống núi liên lạc, đối phương quả nhiên là Tân Nhất quân. Đêm qua họ vừa đánh hạ Nam Khảm, lúc này đang trên đường truy kích tàn quân địch.

Mặt đường lập tức náo nhiệt vô cùng. Cánh quân bạn hội ngộ nhau, sau một phen hiểu lầm lại càng thêm phần thắm thiết. Binh lính quân trú tại Ấn Độ ngồi trên xe tăng và xe tải nắm chặt lấy tay những người anh em trong nước, nhìn ngắm những bộ quần áo rách bươm và đôi dép cỏ dưới chân họ, trong lòng trào dâng bao niềm xót xa trắc ẩn, liền hào phóng lôi thuốc lá cùng lương khô nén ra chiêu đãi đồng đội.

Giữa lúc đang hân hoan rộn rã, một chiếc xe thiết giáp phanh kít lại, Trung tướng Quân đoàn trưởng Tôn Lập Nhân trong bộ quân phục kiểu Mỹ bước xuống xe. Khi hay tin đôi bên nảy sinh hiểu lầm làm mỗi bên thương vong chừng mười hai mươi binh lính, ông suýt chút nữa đã tống Giải đại đội trưởng đang sợ chết khiếp ra tòa án quân sự. Về sau ông mới vỡ lẽ đây chẳng phải lỗi của ai cả. Hiểu lầm là do việc liên lạc không theo kịp. Mà liên lạc không theo kịp là bởi Viễn chinh quân trung bình mỗi trung đoàn mới có nổi một máy vô tuyến điện, trong khi ở đơn vị của ông, mỗi đại đội đều được trang bị đài vô tuyến, lại còn có thừa thãi xe tải lớn mười bánh do Mỹ sản xuất.

Ngày 28 tháng 1 năm 1945, tại một nơi có tên là Mang Hữu trên vùng biên giới Miến Điện, lễ duyệt binh hội quân giữa quân X (quân trú tại Ấn Độ) và quân Y (Viễn chinh quân) kiêm lễ thông xe mừng khánh thành đường Trung - Ấn đã được long trọng tổ chức.

Hôm ấy, bầu trời Miến Điện trong xanh không một gợn mây, gió hòa nắng ấm, mặt trời rực rỡ chói chang. Binh lính dựng lễ đài duyệt binh trên bãi bồi ven sông, cắm la liệt cờ hoa xanh đỏ sặc sỡ trên các bãi cỏ sườn đồi, đem lại bầu không khí lễ hội tưng bừng cho thung lũng miền núi Miến Điện vốn thưa thớt bóng người nơi đường Trung - Ấn chạy qua.

Mười giờ sáng, buổi lễ bắt đầu, tướng lĩnh hai cánh quân bước lên lễ đài. Mở đầu, Vệ Lập Hoàng tuyên đọc bức điện chúc mừng do Tưởng Ủy viên trưởng gửi tới từ Trùng Khánh. Trong bức điện chúc mừng, Tưởng Ủy viên trưởng khích lệ các quan binh Trung Quốc tiếp tục nỗ lực, đánh đuổi giặc lùn thu phục giang sơn, đồng thời hết lời ca ngợi tình hữu nghị vĩ đại cùng vào sinh ra tử chi viện lẫn nhau giữa quân đội ba nước Đồng Minh Trung - Mỹ - Anh. Điều mang đầy vẻ châm biếm là, Tổng tư lệnh tối cao quân Đồng Minh tại Đông Nam Á là Mountbatten và Tổng tư lệnh quân đội Mỹ Wedemeyer đều không cử đại diện tới tham dự buổi lễ mừng hội quân. Dưới góc nhìn của họ, người Nhật vẫn còn ở Miến Điện, ăn mừng lúc này là quá sớm. Họ không muốn nhìn thấy người Trung Quốc đơn phương đặt dấu chấm hết cho cuộc chiến tranh.

Lễ duyệt binh long trọng bắt đầu.

Đây là một cuộc đại diễu binh vũ khí trang bị kiểu Mỹ đúng nghĩa. Xuất hiện đầu tiên là Sư đoàn thiết giáp cơ giới hóa của Tân Nhất quân. Chín mươi chiếc xe tăng ba mươi hai tấn do Mỹ chế tạo xếp thành hàng ngũ chỉnh tề gầm rú tiến ra từ trong thung lũng, cát bụi bốc lên mù mịt che cả mặt trời, trên mỗi tháp pháo xe tăng đều cắm một lá quốc kỳ thanh thiên bạch nhật. Dòng thác thép cuồn cuộn, chiến xa gầm vang, đoàn quân duyệt binh dài dằng dặc nhìn không thấy điểm dừng. Xe thiết giáp "Ferret" sáu tấn, pháo chống tăng Ro-Tong, lựu pháo tầm xa 155mm, xe chở quân chạy dầu diesel tám xi-lanh hiệu GMC, xe jeep thông tin vô tuyến hiệu Ford lần lượt tiến qua lễ đài; lại thêm các trung đoàn bộ binh cơ giới, trung đoàn công binh, trung đoàn vận tải và trung đoàn súng phun lửa đặc chủng, khiến người xem hoa cả mắt, nhìn không xuể. Bộ binh thảy đều đội mũ sắt, tay lăm lăm tiểu liên kiểu Mỹ, ngồi trên xe chở quân tiến qua, uy phong lẫm liệt, khí thế ngút trời. Phía quân Y trong nước chỉ có Sư đoàn 200 tham gia lễ duyệt binh. Dẫu cho họ cũng đội mũ sắt, xếp thành khối vuông tề chỉnh, nhưng những bộ quân phục vải thô màu xám xịt ảm đạm cùng những khẩu súng trường Trung Chính nặng nề thô kệch vác trên vai lại khiến đội quân tinh nhuệ lừng danh trong nước này trông giống một đội dân binh địa phương hơn.

Chín chiếc máy bay tiêm kích - ném bom của Mỹ cất cánh từ sân bay Mật Chi Na gầm rú lướt qua bãi bồi ven sông, vẽ nên một đường vòng cung lớn trên không trung, rồi bay về phía nam cách đó một trăm dặm để ném bom Lạp Tuất. Một biên đội máy bay vận tải thả hai đại đội lính dù Trung Quốc xuống bãi bồi. Giữa bầu trời bỗng chốc bung nở muôn vàn đóa hoa dù rực rỡ sắc màu, đẩy bầu không khí buổi lễ lên đỉnh điểm cao trào.

Tôn Lập Nhân đứng trên lễ đài, bất động như tượng đồng. Đơn vị của ông đang ầm ầm tiến bước, ông đứng nghiêm trang, đưa mắt dõi theo đoàn quân của mình với ánh nhìn đầy trang trọng. Lễ hội quân long trọng chẳng hề mang lại cho ông niềm vui sướng và xúc động đáng có; ngược lại, hễ quay về mảnh đất xám xịt của Trung Quốc, quay về giữa đám đồng liêu bụng phệ nơi quê nhà, ông lại cảm thấy một nỗi đè nén và cô độc không sao dứt bỏ được.

Niềm an ủi duy nhất chính là Tân Nhất quân. Ông đã sáng lập ra nó, bởi vậy chúng thuộc về ông, hệt như bộ quân phục và những tấm huân chương đeo trên ngực áo. Nhưng Tân Nhất quân quả thực quá xuất sắc, xuất sắc đến mức khiến người ta phải lo ngại. Đám chính khách lớn nhỏ ở Trùng Khánh từ lâu đã thèm thuồng nhỏ dãi muốn xâu xé nó.

Chiến xa tiếp tục tiến qua, hàng ngũ tiếp tục nối dài.

Con đường lịch sử cũng đang không ngừng kéo dài về phía trước.

Tôn Lập Nhân vẫn đứng nghiêm, ánh mắt u buồn vượt qua sông suối, vượt qua núi non trùng điệp, phóng thẳng vào chốn sâu thẳm mịt mù khói sương của lịch sử. Chính vì không thể tự nắm giữ vận mệnh của mình nên ông mới phải ngả về phía Stilwell; nhưng kết cục của việc nương tựa vào Stilwell lại là càng không thể làm chủ được số phận, đó chính là nguyên nhân sâu xa khiến ông không thể không ôm nỗi âu lo to lớn cho tương lai mai này.

Nửa năm sau, Tổng tư lệnh quân Đồng Minh tại châu Âu, vị Tổng thống tương lai của nước Mỹ là Tướng Eisenhower đích danh mời Tôn Lập Nhân sang khảo sát chiến trường châu Âu. Tới bất cứ nơi đâu, Tôn Lập Nhân cũng nhận được sự tiếp đón phá lệ long trọng của phe Đồng Minh. Eisenhower hết lời ca ngợi Tướng Tôn là "Montgomery của phương Đông".

Lại một năm nữa trôi qua, Tưởng Ủy viên trưởng lấy cớ Tôn Lập Nhân tác chiến không đắc lực, tước bỏ quân quyền của ông, điều sang tỉnh Đài Loan xa xôi hẻo lánh và ít ai để mắt tới nhất của Trung Quốc thời bấy giờ để giữ chức Chủ tịch tỉnh kiêm Tư lệnh Cảnh bị. Tân Nhất quân bị sáp nhập vào dưới trướng của đối thủ cũ Liêu Diệu Tương.

Năm 1949, Ủy viên trưởng đại bại ở đại lục, rút lui về đảo Đài Loan. Họ Tưởng nơm nớp lo sợ họ Tôn ghi hận thù xưa, Tôn Lập Nhân liền khép nép giãi bày: "Mọi việc ở Đài Loan, xin nhất nhất tuân theo mệnh lệnh của Lãnh tụ." Họ Tưởng cũng lấy làm cảm động, thề thốt: "Tưởng mỗ từ nay xin lui về điền viên, không màng chính sự nữa." Tôn Lập Nhân liền được bổ nhiệm làm Tổng tư lệnh Lục quân, thụ phong Lục quân Nhị cấp Thượng tướng.

Về sau, họ Tưởng vẫn luôn canh cánh trong lòng về khuynh hướng thân Mỹ của Tôn Lập Nhân, cuối cùng lấy cớ "chỉnh đốn quân đội không nghiêm, trị quân vô phương" để cách chức Tổng tư lệnh Lục quân của ông. Nửa năm sau, lại gán cho ông tội danh "âm mưu binh biến" vô căn cứ, tước đoạt toàn bộ quyền lực, giam lỏng tại thành phố Đài Trung. Hơn một trăm ba mươi sĩ quan trung và cao cấp bị liên lụy. Đó chính là vụ án "Tôn Lập Nhân mưu phản" từng gây chấn động dư luận Đài Loan một thời.

Báo chí đưa tin: Ba mươi ba năm sau, vào tháng 3 năm 1988, Bộ trưởng Quốc phòng Đài Loan là Thượng tướng Trịnh Vi Nguyên đã đích thân tới căn nhà trên đường Hướng Thượng ở thành phố Đài Trung thăm lão tướng Tôn Lập Nhân đang bị giam lỏng, đồng thời tuyên bố minh oan giải oan, giải trừ lệnh cấm vận ngay trong ngày. Vị tướng quân cuối cùng cũng tìm lại được tự do.

Tôn Lập Nhân lúc này đã là một ông lão tuổi xế chiều, thọ tám mươi tám tuổi.

Ngày 28 tháng 1, tại thị trấn nhỏ Ledo nơi biên giới bang Assam của Ấn Độ, lễ cắt băng khánh thành thông xe tuyến đường Ấn - Miến - Trung đã diễn ra vô cùng trọng thể. Thiếu tướng Pick, Tổng chỉ huy công binh làm đường, dõng dạc báo cáo với Tướng Sultan, Tư lệnh quân đội Mỹ tại Miến Điện:

"Đoàn xe vận tải đã tập hợp xong xuôi, xin Tướng quân hạ lệnh xuất phát sang Trung Quốc."

Đoàn xe đầu tiên gồm hai trăm năm mươi chiếc chở đầy ắp hàng hóa, dưới sự hộ tống của xe thiết giáp và lính bộ binh chiến đấu, chầm chậm lăn bánh rời khỏi biên giới Ấn Độ, tiến vào con đường Ledo vừa trải qua lễ rửa tội của bom đạn chiến tranh.

Một tuần sau, đoàn xe tiến vào thành phố Côn Minh, thủ phủ tỉnh Vân Nam rợp trời cờ hoa chiêng trống rộn rã, được các tầng lớp nhân dân cùng đông đảo quần chúng thị dân nhiệt liệt hoan nghênh. Tưởng Ủy viên trưởng đặc biệt từ Trùng Khánh đáp máy bay tới Côn Minh để chủ trì lễ cắt băng khánh thành và đọc diễn văn phát thanh trước toàn quốc. Trong bài phát biểu, Ủy viên trưởng tuyên bố:

"... Chúng ta đã hoàn toàn đập tan sự phong tỏa và vòng vây bao vây của Nhật Bản đối với Trung Quốc... Để biểu dương và tưởng niệm những cống hiến kiệt xuất của người bạn chúng ta, Tướng Joseph W. Stilwell đối với thành tựu này, cũng như vai trò to lớn của quân Đồng Minh do ông lãnh đạo trong chiến dịch Miến Điện và công cuộc xây dựng con đường này, tôi thay mặt Chính phủ Quốc dân đặt tên cho con đường này là đường Stilwell."

Đầu tháng 2, Viễn chinh quân Trung Quốc sau khi hội quân nhận lệnh ngừng tiến công, quay về trong nước nghỉ ngơi chỉnh đốn, phần lớn các đơn vị trong số đó lần lượt được ném vào các trận chiến thu phục Quảng Tây và Hồ Nam. Tân Nhất quân ở lại miền bắc Miến Điện, trên danh nghĩa vẫn thuộc quyền chỉ huy của Bá tước Mountbatten.

Lúc này quân Anh - Ấn đang tiến hành các trận chiến gian khổ nhằm thu phục miền nam Miến Điện, Tân Nhất quân lại án binh bất động, lấy lý do "bảo vệ an toàn cho đường Trung - Ấn" để từ chối điều động. Thế là Bá tước Mountbatten giận tím mặt vội bay từ Ấn Độ sang Trùng Khánh, cố gắng thuyết phục Tưởng Ủy viên trưởng hãy nhìn vào đại cục, ủng hộ ông ta tiến hành cuộc chiến thu phục Miến Điện đến cùng. Nỗ lực của ngài Bá tước gần như công cốc, vị Ủy viên trưởng ngoan cố của Trung Quốc xưa nay chưa từng có chút hứng thú nào với việc khôi phục ách thống trị thực dân của Đế quốc Anh tại Miến Điện. Sau nhiều lần gặp gỡ mặc cả tới lui, cuối cùng nhờ người bạn riêng của ngài Bá tước là Tưởng phu nhân đứng ra dàn xếp, Ủy viên trưởng mới miễn cưỡng nể mặt người Anh một chút, đồng ý để Tân Nhất quân "phối hợp tác chiến có giới hạn với quân Đồng Minh". Thế nhưng, khu vực tác chiến tuyệt đối không được vượt quá "vùng phía bắc Mandalay".

Hạ tuần, Sư đoàn 50 thuộc Tân Nhất quân nhận lệnh nam hạ tác chiến, dọc theo công lộ Yangon - Mật Chi Na tiến về Mandalay, chỉ trong vòng một tháng đã liên tiếp hạ được hàng chục thị trấn lớn nhỏ như Namhkam, Hsipaw, Mongmit, Lạp Tuất, Namtu, Thibaw, Kyaukme, Maymyo, rồi đến đầu tháng 4 thì hội quân với quân Anh tại Kyaukse. Sau đó đơn vị ngừng tiến bước, đóng quân tại chỗ chờ lệnh. Ngày 1 tháng 5, quân Đồng Minh thu phục Yangon, lực lượng trú tại Ấn Độ nhận lệnh về nước, các quân đoàn, sư đoàn khôi phục lại biên chế cũ, Tổng bộ chỉ huy quân Trung Quốc trú tại Ấn Độ chính thức giải thể.

Như vậy, tính từ lần đầu tiên Viễn chinh quân Trung Quốc tiến vào Miến Điện tác chiến, đại chiến Trung - Miến - Ấn kéo dài suốt ba năm ba tháng, cuối cùng đã khép lại bằng khúc ca thắng lợi.

Sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, theo số liệu chính thức được công bố, phía Trung Quốc trên chiến trường Trung - Miến - Ấn đã lần lượt huy động tới bốn mươi vạn binh lực, trong đó còn chưa kể tới một lượng dân công tiếp tế tiền tuyến tương đương; phe Đồng Minh Anh - Mỹ huy động ba mươi vạn lục quân, hơn hai ngàn máy bay, hơn ba ngàn bốn trăm xe tăng thiết giáp; Đế quốc Nhật Bản lũy kế điều động tới bốn mươi vạn quân, hơn tám trăm máy bay.

Quân đội Trung Quốc phải trả giá đắt nhất, tổng số thương vong lên tới gần hai mươi vạn người, chiếm khoảng một nửa tổng số quan binh tham chiến.

Tháng 11 năm 1945, Ủy ban Quân sự Chính phủ Trung Hoa Dân Quốc ban bố mệnh lệnh: Tại các di tích chiến trường Trung - Ấn - Miến (phần trong nước) như Bảo Sơn, Đằng Xung, Tùng Sơn, Long Lăng, Mang Thị, Già Phóng, Uyển Đinh... tiến hành xây dựng các nghĩa trang, đài tưởng niệm (nhà tưởng niệm) Quốc thương liệt sĩ chống Nhật của Trung Quốc, nhằm nêu gương cho hậu thế, an ủi linh hồn hai mươi vạn anh linh liệt sĩ đã vì nước quyên sinh.

Mệnh lệnh vừa ban ra đã lập tức nhận được sự hưởng ứng nhiệt liệt từ chính quyền địa phương và nhân dân, rất nhiều danh sĩ cùng các bậc phú hào thân sĩ đua nhau dốc hầu bao quyên góp. Sang năm thứ hai, nhiều nghĩa trang, đền thờ, đài (nhà) tưởng niệm đã hoàn thành việc xây dựng. Theo ghi chép trong sử chí địa phương Vân Nam: Các huyện khu miền Tây Vân Nam đã xây dựng tổng cộng mười ba đền thờ, nghĩa trang tưởng niệm lớn nhỏ thuộc loại này, trong đó nghĩa trang Quốc Thương ở Đằng Xung là nổi tiếng hơn cả, công trình quy mô lớn nhất, xây dựng hùng vĩ và tráng lệ nhất.

Cuối năm 1987, tôi đến vùng Tây Vân Nam thu thập tư liệu và từng dừng chân ở Đằng Xung vài ngày. Tôi thấy nghĩa trang Quốc Thương đã được trùng tu xong xuôi, đền Trung Liệt và đài tưởng niệm đều được quét vôi sơn sửa mới tinh, thủ bút đề từ của các nhân vật trọng yếu thuộc Quốc Dân Đảng năm xưa sau khi sao chép tỉ mỉ gần như chẳng khác bản gốc một li. Nghĩa trang rộng hàng chục mẫu, cảnh quan trong khuôn viên thanh nhã, thông bách thành rừng, lại mở thêm phòng trưng bày, vườn trà... Nay đã được chính quyền địa phương chính thức công nhận là đơn vị bảo tồn di tích văn hóa.

Tháng sau, tôi trở về nông trường, nhờ một cựu thanh niên trí thức tên Vạn Hoa Kiều sang Bát Mạc làm giúp một việc. Vạn Hoa Kiều vốn cũng là thanh niên trí thức cùng xuống nông thôn với chúng tôi đợt ấy, vì lười lao động ham hưởng thụ nên đã dan díu với một người phụ nữ bên phố Dương Nhân rồi sang đó ở rể, trở thành Hoa kiều. Có người biết rõ gốc tích kín đáo tiết lộ, bảo lão Vạn bên đó sống chẳng mấy khấm khá, thường xuyên phải đi làm thuê làm mướn cho người ta, đủ thấy chẳng phải Hoa kiều nào cũng là những ông trùm lắm tiền nhiều của nứt đố đổ vách.

Vạn Hoa Kiều hút hết của tôi một bao thuốc "Hồng Tháp Sơn", lại xơi sạch hai tô lớn bún lòng, rồi vỗ ngực bôm bốp bảo sẵn sàng vì bạn học cũ mà xả thân vào sinh ra tử. Thực ra điều tôi nhờ vả ông ấy chẳng phải chuyện gì kinh thiên động địa, cũng chẳng khó khăn lên trời xuống biển gì, chỉ là nhờ ông ấy sang Bát Mạc chụp hộ tôi một tấm ảnh "Nghĩa trang Chiến xa" mang về, để an ủi phần nào nỗi niềm hoài niệm của người cha già nơi quê nhà.

Qua một phiên chợ (năm ngày một phiên), lão Vạn quả nhiên đến đúng hẹn. Vừa mở miệng ra ông ta đã thao thao bất tuyệt than ngắn thở dài, oán thán ngập trời, tựa như tôi đã làm cho ông ta khuynh gia bại sản đến nơi. Hóa ra ông ta tốn cả một ngày trời đi tìm cái gọi là "Nghĩa trang Chiến xa", mà khu vực đó từ lâu đã bị ủi phẳng lì để làm một con đường cao tốc cùng một xưởng luyện cao su, hại ông ta mất trắng toi một ngày buôn bán.

Tôi tin là thật, tự nhận mình xui xẻo, đành đền bù cho lão Vạn hai mươi đồng Nhân dân tệ.

5

Năm 1971, tôi khi ấy còn chưa tốt nghiệp cấp hai đã được "vinh dự chuẩn y" đi làm thanh niên trí thức ở một vùng biên cương Vân Nam xa xôi tít tắp. Ngày lên xe mắt thấy đã cận kề, ngày 7 tháng 7, bốn giờ rưỡi chiều, chỉ còn cách vài tiếng đồng hồ là tròn ba mươi tư năm kể từ cái thời khắc lịch sử làm chấn động cả nước năm xưa.

Cha tôi từ trường cán bộ "Mùng 7 tháng 5" cách xa hàng trăm dặm vội vã chạy về tiễn tôi. Việc xin nghỉ phép là diện đặc cách, khi ấy ông vẫn đang phải ở "chuồng bò", thuộc diện "chín loại người". Cha tôi rõ ràng đã già đi nhiều, nếm trải đủ phong ba bão táp, một người đàn ông mới ngoài bốn mươi mà lưng đã còng, tóc mai điểm hoa râm. Chỉ có tinh thần là vẫn ổn, nước da bị nắng hun đỏ sạm.

Tôi chỉ tay lên bản đồ một cách đầy hào sảng, khoanh một vòng tròn lên mảnh đất sắp thuộc về chúng tôi tới để bảo vệ và chiến đấu, đưa cho cha xem. Nơi đó gọi là Lộng Ba, nằm cách Uyển Đinh một trăm cây số về phía tây, người thưa đất vắng, giáp ranh với Miến Điện. Nào ngờ cha tôi nhìn chằm chằm vào tấm bản đồ hồi lâu, bỗng buột miệng bảo nơi đó ông từng đến rồi, không phải đi từ Trung Quốc sang, mà là từ mé Ấn Độ đi tới. Ông còn chứng thực rằng phong cảnh những nơi ấy vô cùng tươi đẹp, nguyên sơ, có rất nhiều cánh rừng cổ thụ và những dòng sông trong vắt. Người dân bản xứ hiếu khách, múa giỏi hát hay, thích uống rượu mạnh, cũng thích hút thuốc phiện. Đàn ông gọi là "Chakla", phụ nữ gọi là "Chakni", vân vân.

Lời của cha khiến tôi sững sờ kinh ngạc. Qua những tờ báo chữ lớn, tôi biết cha có một vết nhơ lịch sử, con cái cũng vì thế mà liên tục chịu vạ lây, liền bực bội gặng hỏi cha xem đã khai báo rõ ràng rành mạch chưa? Cha tôi ngồi lặng đi rất lâu, cười cay đắng một tiếng rồi bảo: Đừng hỏi nữa con à, tốt nhất con đừng mang gánh nặng thay cho cha. Nếu con phải đơn độc đi một chặng đường rất dài phía trước, thì hãy cứ tin rằng cha con nhất định chưa từng làm chuyện gì khuất tất cả.

Đêm hôm ấy, tôi nghe thấy cha ngồi hút thuốc suốt đêm ở phòng bên cạnh, sang ngày hôm sau thì trở về trường cán bộ sớm hơn dự định.

Đề tài về việc học sinh tòng quân, cũng chính là khoảng thời gian sau này để lại vết nhơ lịch sử cho cha tôi, dường như vẫn còn thiếu một cái kết hào hùng. Tư liệu xác thực mà tôi nắm giữ trong tay hiện nay chứng minh rằng: lời hứa son sắt của Tưởng Ủy viên trưởng dành cho học sinh đã không được thực hiện. Khi chiến tranh kháng Nhật kết thúc, hai đảng Quốc - Cộng trở mặt thành thù, chiến tranh nội chiến đến nơi, toàn thể học sinh tòng quân trong đó có cha tôi bị ép buộc giữ lại trong quân đội, đánh mất cơ hội quay lại trường học.

Mùa xuân năm 1946, cha tôi không còn là anh nuôi mà đã thành lính vận tải, đoàn xe của họ nhận lệnh tiến về Đông Bắc để đánh nội chiến. Khi đi qua Trường Sa, Hồ Nam, mấy người bạn học đã đút lót cho cấp trên, cùng nhau bỏ xe trốn vào trong thành lẩn trốn. Sau đó tiểu đoàn trưởng hay tin, cầm súng lục dẫn người lùng sục trong thành suốt một ngày trời, may mắn là cuối cùng đã trốn thoát được, đào ngũ thành công. Nghe nói cũng có người bị bắt lại, đem ra trước công chúng xử bắn. Vào thời điểm đó, bắn chết lính đào ngũ là một chuyện rất thường tình.

Ba ngày sau, cha tôi lên chuyến tàu thủy trở về nhà. Các bạn học cũng lần lượt từ biệt, mỗi người một ngả tương lai. Ông nhớ hôm đó là một ngày trời mưa râm ran, sông Tương Giang gầm gừ như khóc nức nở, đầu đảo Cam Chử trông như một ảo ảnh mờ ảo, ẩn hiện giữa màn mưa khói mịt mờ. Khi tàu rời bến, cha tôi đứng trên boong tàu đông đúc, dưới chân chất đống hành lý đơn sơ. Mưa lạnh lất phất, những sợi mưa làm ướt đẫm y phục và tóc ông, gió lạnh làm buốt má và cay xè mắt ông, ông đứng lặng ngẩng người hồi lâu, từ biệt mấy người bạn học trên bờ, đồng thời cũng từ biệt một quãng đời dẫu không hào hùng nhưng cũng vô cùng oanh liệt trong cuộc đời mình. Lúc này, trong lòng ông hoàn toàn không có niềm vui sướng và sự kích động khi bước vào cuộc sống mới, ngược lại còn tràn ngập một nỗi mất mát nặng nề, một sự bi quan sâu sắc đối với đất nước Trung Quốc đang buổi gió dập mưa vùi và tương lai phía trước.

Đây là nốt lặng ảm đạm và trầm lắng đầu tiên trong bản nhạc cuộc đời ông.

Ông chậm rãi giơ cánh tay lên, sức mạnh vẫy thật mạnh về phía cơn gió sông cắt da cắt thịt và thành phố xám xịt. Ông vẫy thật nhọc nhằn, thật gian khó, tựa như đang đấu tranh với nỗi buồn đau và sự cô đơn to lớn bao trùm lấy tâm can. Nhưng ông được định sẵn là sẽ không thành công, bởi vì bóng tối của sự cô đơn chưa từng rời bỏ ông lấy một lần.

Ông đã khóc.

Về đề tài cha tôi, vẫn còn rất nhiều điều để nói. Tôi cho rằng chủ đề vận mệnh bi kịch chính là giai điệu chủ đạo trong cuộc đời của thế hệ họ, giai điệu này được tấu lên lặp đi lặp lại trong cuộc sống của họ, mặc cho người ta có muốn đối mặt với nó hay không.

Mùa hè năm 1981, tôi từ trường đại học trở về Tứ Xuyên thăm người thân sau bao năm xa cách. Lúc đó cha tôi đã được thực hiện chính sách, đang tìm cách chuyển công tác về Thành Đô. Tôi nhắc đến chuyện viết một cuốn hồi ký tự truyện với ông, nhưng đã bị từ chối thẳng thừng. Cha tôi cho rằng đời người là một thứ tài sản cá nhân, cũng giống như sự riêng tư và những vết thương lòng đều cần được bảo vệ, không thể đem ra chia sẻ với người khác. Cho đến mùa hè năm 1989, khi tôi đang vắt óc suy nghĩ, dốc toàn tâm toàn lực để viết tác phẩm văn học ký sự dài ngày về Viễn chinh quân Trung Quốc, cha tôi bỗng đột ngột gửi thư cho tôi, nói rằng ông đã viết riêng cho tôi một bộ tài liệu hồi ức chi tiết, dài gần một vạn chữ, nhưng chỉ để cho một mình tôi tham khảo, không được dùng để xuất bản.

Thế là tôi mới biết về đoạn lịch sử hào hùng mà nặng nề từng thuộc về cha tôi và cả một thế hệ.

Năm 1986, cha tôi nhận được thông báo điều động của Viện Toán học thuộc Viện Khoa học Trung Quốc ở Bắc Kinh do giáo sư Hoa La Canh chủ trì. Lúc này ông đã tròn sáu mươi tuổi, mang trong mình bệnh tâm phế, phong thấp và nhiều thứ bệnh tuổi già khác. Đến Viện Khoa học Trung Quốc ở Bắc Kinh làm việc và dưới sự hướng dẫn của ân sư để theo đuổi nghiên cứu toán học ứng dụng, đây ắt hẳn là tâm nguyện lớn nhất trong đời mà ông hằng khao khát bấy lâu. Thế nhưng đối với một tri thức già đã trải qua muôn vàn gian khổ, sức cùng lực kiệt mà nói, cơ hội này rốt cuộc cũng đã đến quá muộn màng.

Trong bức thư hồi âm gửi cho Hoa lão, ông đã ngửa mặt than thở đầy cảm khái:

"Hoàng hôn vô hạn đẹp, chỉ tại sắp hoàng hôn."

Hai năm sau, giáo sư Hoa La Canh không may đột ngột qua đời tại Nhật Bản. Cha tôi nghe tin vô cùng đau đớn, nằm liệt giường ba ngày không dậy nổi.

Điện chia buồn của cha tôi viết rằng:

"... Ơn thầy như núi, lòng con biết tính sao đây?"