1

"Đường cao tốc Điền - Miến: Đông khởi từ Côn Minh, Vân Nam, tây ra trấn trọng điểm biên giới Wanding nối liền với đường cao tốc Yangon, tổng chiều dài 963 km. Dọc đường núi cao hẻo lánh, địa hình hiểm trở. Đường cao tốc bắt đầu xây dựng từ cuối thời Dân quốc năm thứ hai mươi sáu (tức năm 1937), huy động hơn hai mươi vạn dân phu, ngày đêm không nghỉ, người gánh vai khiêng, vô cùng gian khổ. Trải qua hơn một năm mới hoàn thành."

—— 《Tư liệu Văn sử Vân Nam tập thứ hai mươi bảy》

Tháng hai năm một nghìn chín trăm bốn mươi hai, khoảng hai tuần sau khi Moulmein thất thủ, trên đường cao tốc Điền - Miến bụi mù mịt, cờ xí phấp phới, đội quân Trung Quốc hùng hổ như một con rồng xám dài không thấy điểm cuối, bắt đầu tiến quân quy mô lớn vào lãnh thổ Myanmar.

Dư luận trong nước không đâu là không vui mừng phấn khởi.

Ủy viên trưởng Tưởng phát biểu trước giới báo chí chỉ ra rằng: "Quân Hoa ta lần này vào Miến, nhất định có thể đảo ngược cục diện nước Miến."

Ủy ban Quân sự Trùng Khánh phát biểu bố cáo: "Thư gửi nhân dân hậu phương về việc quốc quân vào Miến".

Báo "Trung ương Nhật báo" ra số đặc biệt: "Quốc quân viễn chinh Myanmar, nhất định sẽ giương oai nơi xứ người".

Báo "Vân Nam Nhật báo" đưa tin: "Nhân dân tỉnh ta hăng hái úy lạo quân đội, quang cảnh các huyện trên tuyến đường Điền - Miến vô cùng cảm động". Tin tức trên báo "Thương báo": "Bộ Quân chính ra lệnh rõ ràng, quân viễn chinh đều được phát bằng đồng Rupi".

Báo "Tân Hoa Nhật báo" ở Diên An đăng xã luận với tựa đề "Úy lạo quốc quân vào Miến", ca ngợi quân viễn chinh xuất ngoại kháng Nhật.

---❊ ❖ ❊---

Một đội nhiếp ảnh tùy quân lặn lội đường xa từ Quảng Tây, Tứ Xuyên, Quý Châu chuyển tuyến đến Vân Nam, đi đến đâu cũng chụp lại những khung cảnh cảm động của các bậc cha chú bốn phương "mang cơm nước đón chào vương sư". Cuối cùng cuốn phim lại không thể ra mắt khán giả, nguyên nhân là do máy bay không may gặp tai nạn, toàn bộ thành quả điện ảnh đều bị thiêu rụi trong ngọn lửa lớn.

Đại An Lan, hiệu Hải Âu, thiếu tướng lục quân, người Vu Hồ, An Huy. Tốt nghiệp khóa ba Hoàng Phố, những năm đầu tham gia Bắc phạt. Do có công lớn trong chiến dịch "tiễu cộng", nhiều lần được thăng chức. Sau "Sự biến Lô Cầu Kiều", lần lượt tham gia Chiến dịch bảo vệ Vạn Lý Trường Thành, đại chiến Tai'erzhuang và Đại chiến Vũ Hán, nhiều lần lập chiến công. Năm ba mươi lăm tuổi được thăng chức thiếu tướng sư đoàn trưởng Sư đoàn 200 Lục quân.

Sư đoàn 200 là quân đội thân cận của Tưởng Giới Thạch, đồng thời cũng là sư đoàn bộ binh cơ giới hóa duy nhất của Trung Quốc lúc bấy giờ. Toàn sư đoàn được trang bị xe tăng, xe bọc thép, xe máy và pháo cỡ lớn, tỷ lệ bộ binh trên pháo binh đạt ba chọi một. Tháng mười một năm một nghìn chín trăm ba mươi chín, Sư đoàn 200 đã chiến đấu quyết liệt suốt một tháng với lực lượng tinh nhuệ của quân Nhật là Sư đoàn 5 tại Côn Lôn Quan, Quảng Tây, tranh giành trận địa ác liệt, cuối cùng tiêu diệt chỉ huy quân Nhật là Thiếu tướng Masao Nakamura, giành được Đại tiễn Côn Lôn Quan nổi tiếng. Trận chiến này thể hiện đầy đủ ưu thế trang bị và sức chiến đấu của Sư đoàn 200, vì thế toàn sư đoàn được Chính phủ Quốc dân biểu dương tập thể một lần, nhân viên tham chiến được tăng hai bậc lương. Sư đoàn trưởng Đại An Lan vì chỉ huy có phương pháp và bị thương nặng nhưng không rời chiến tuyến, vinh dự nhận được một Huân chương Bảo đỉnh Thanh Thiên Bạch Nhật hạng tư, được ca ngợi là "Tướng lĩnh thanh niên tiêu chuẩn của thời đại" (lời của Tưởng Giới Thạch).

Vào đầu cuộc chiến Myanmar, lấy ba quân chủ lực hệ thống trung ương làm chủ lực, lấy Sư đoàn 200 tinh nhuệ nhất trong nước làm tiên phong tiến vào Myanmar chiến đấu, bản thân sự bố trí binh lực này đã đủ để cho thấy quyết tâm của Ủy viên trưởng lớn hơn cả chiến sự trong nước.

Đầu tháng ba, Tưởng Giới Thạch lần đầu tiên bay đến thị sát Lashio ở Myanmar với tư cách là Tổng tư lệnh Chiến khu Trung - Ấn - Miến của lực lượng Đồng minh.

Lashio là một thị trấn biên giới có lịch sử lâu đời ở miền bắc Myanmar. Nó tọa lạc tại khu vực tam giác bị kẹp giữa dãy núi Tangpeng và sông Salween, là nút giao thông quan trọng ở miền bắc Myanmar. Đường cao tốc Điền - Miến quanh co chạy đến đây, nối liền với đường cao tốc Yangon và tuyến đường sắt Yangon - Myitkyina tại đây. Lashio trong lịch sử từng thuộc quyền quản lý của chính quyền nhà Thanh, trên vách đá ở vùng ngoại ô phía đông thành phố Lashio đến nay vẫn có thể nhìn thấy văn bia khắc đá của phủ Vĩnh Xương.

Từ khi đường cao tốc Điền - Miến thông xe, thị trấn nhỏ bỗng chốc biến thành một nhà kho quân sự siêu lớn chỉ sau một đêm. Các đoàn tàu xuất phát từ cảng Yangon không ngày đêm dỡ vũ khí đạn dược và đủ loại vật tư chiến tranh xuống nhà ga và bãi đất trống ngoài thành, rồi lại được những đoàn xe dài xuất phát từ trong lãnh thổ Trung Quốc vận chuyển đi. Do đường cao tốc Điền - Miến lắm núi dốc đứng, tình trạng đường sá vô cùng tồi tệ, nên vật tư đạn dược ùn ứ ở Lashio luôn chất cao như núi, sau đó người Anh đành phải ném gánh nặng cho Trung Quốc, để người Trung Quốc tự mình đảm nhận công việc bốc vác và canh gác.

Khi quân viễn chinh mới bước chân vào Myanmar, chính quyền Trùng Khánh vì muốn tiết kiệm chi phí quân sự, đã ra lệnh cho tất cả các quân đội đem toàn bộ trang bị để lại trong nước, sau đó tay không đến Lashio để tái vũ trang. Biện pháp này gây ra sự hỗn loạn cực lớn. Nhiều sư đoàn chiến đấu không thể tiếp tục tiến quân vì trang bị không đầy đủ hoặc không nhận được vũ khí đồng bộ, thế nên thị trấn nhỏ yên bình này vì sự ùn ùn kéo đến của đại quân Trung Quốc mà ngày nào cũng trở nên náo nhiệt.

Ngày mùng ba tháng ba, khi máy bay của Ủy viên trưởng vừa dừng hẳn ở sân bay Lashio, một chiếc máy bay ném bom của Mỹ được sơn màu đen cũng chui ra từ đám mây và hạ cánh từ từ ở đầu kia đường băng. Ủy viên trưởng và tham mưu trưởng người Mỹ của ông bất ngờ gặp nhau ở Myanmar.

Ủy viên trưởng chậm rãi bước tới. Ông vươn tay ra từ xa, mỉm cười, rồi đứng yên. Đầu ông gắng ngước ra sau, mắt nhìn thẳng, tư thế khá cứng nhắc. Ủy viên trưởng vừa muốn bày tỏ tình hữu nghị với khách, lại vừa bị sự câu nệ và cảm giác ưu việt trong lòng kìm hãm, cho nên trông rất giống một con rối không thể tự chủ. Ủy viên trưởng là một nhà chính trị phương Đông như vậy: bản chất của ông là sản phẩm của nền kinh tế tiểu nông, mang đậm màu sắc bảo thủ và phong kiến, thế nhưng quan điểm chính trị của ông lại là sự pha trộn giữa một vị vua anh minh và chế độ cộng hòa phương Tây. Trong sự nghiệp chính trị của ông, có hai sự việc ảnh hưởng lớn nhất đến ông: một là đi theo tiên phong dân chủ Tôn Trung Sơn, hai là nhiều lần sang Nhật Bản du học và khảo sát. Lịch sử đã chứng minh Tôn Trung Sơn là một nhà lý tưởng thất bại, Chủ nghĩa Tam Dân và chế độ dân chủ phương Tây do ông ta đề xướng đã được định sẵn là không thể đi thông ở Trung Quốc nửa đầu thế kỷ này. Mà Thiên hoàng Meiji lại là một Peter Đại đế phương Đông, ông ta không chỉ chấm dứt thành công cục diện chia cắt phiên trấn, mà còn thúc đẩy đế quốc Nhật Bản nhanh chóng cường đại, muốn tranh hùng thế giới với các cường quốc phương Tây.

Tận sâu trong nội tâm, Ủy viên trưởng vẫn luôn lấy Thiên hoàng Meiji làm tấm gương để noi theo.

Còn người Mỹ Joseph W. Stilwell thì dựa vào trực giác của người phương Tây mà không mấy thiện cảm với vị Ủy viên trưởng người Trung Quốc đang mặc quân phục đại nguyên soái trước mặt này. Ông ta soi mói cảm thấy biểu cảm của Ủy viên trưởng quá mức gượng gạo, ánh mắt lạnh băng, thiếu đi sự cuốn hút của sự khôn ngoan và nhiệt huyết. May là Tưởng phu nhân nhiệt tình hoạt động đã kịp thời chuyển dời sự chú ý của vị tướng quân người Mỹ, bà nói tiếng Anh Mỹ trôi chảy và hay ho, khiến tất cả các vị khách người Mỹ đều cảm thấy gần gũi.

Buổi chiều, Ủy viên trưởng tiếp Joseph W. Stilwell tại khách sạn Hoàng Gia nơi ông ở và giới thiệu ông ta với các thuộc hạ của mình. Phương thức tiếp kiến mang đậm bản sắc Trung Quốc: Ủy viên trưởng đứng trên ban công diễn thuyết huyên thuyên, trong khi biểu cảm của các vị tướng quân dưới quyền ông lại giống như một bầy cừu.

Joseph W. Stilwell nhíu mày, ông ta ngửi thấy một thứ mùi vị chuyên chế của kẻ độc tài từ người Ủy viên trưởng.

Chiều tối, đoàn Joseph W. Stilwell rời khỏi Lashio, lên máy bay tiếp tục đi về phía đông.

2

Myanmar tháng ba, lưu vực sông Salween nắng cháy như thiêu đốt, hạn hán khốc liệt, gió mùa nhiệt đới dữ dội giống như từng đàn ngựa hoang chạy loạn trên vùng đồng bằng trọc lóc. Đây là mùa tiêu điều nhất cũng là nóng bức nhất trong năm ở Myanmar, lúa muộn đã sớm gặt xong, lúa sớm vẫn chưa cấy, cho nên Đại đồng bằng Toungoo với những cánh đồng màu mỡ ngút ngàn đi đến đâu cũng hiện lên vẻ trống trải và cô tịch sâu thẳm.

Bình minh ngày hai mươi chín, mặt trời chưa ló dạng, sông Paunglaung bên ngoài thành Toungoo được bao phủ bởi một lớp sương mù mỏng manh. Nhìn từ xa, cầu sông Paunglaung giống như một con mãng xà khổng lồ chết trôi, bất động nằm cứng đờ trên mặt nước.

Mấy ngày nay, tàn quân Anh - Myanmar rút lui từ Yangon ùn ùn kéo qua cầu như thủy triều, bọn họ thậm chí không dám dừng chân ở thành Toungoo, cứ thế hốt hoảng đi vòng qua thành, trốn chạy về hướng Mandalay. Trên quốc lộ Yangon - Mandalay dài không thấy điểm cuối, đâu đâu cũng là vũ khí và trang bị do người Anh vứt bỏ, còn có rất nhiều xe ô tô lật nhào dưới mương nước.

Theo tin tình báo, một sư đoàn quân Nhật đã bám đuổi sát nút, một sư đoàn khác đang bọc lót từ phía tây với ý đồ tiêu diệt gọn chủ lực quân Anh - Myanmar. Người Anh hoảng loạn chống trả từng lớp, nhưng sự kháng cự của họ hầu như chẳng ăn thua gì, hiện tại tiền phương quân Nhật đã cách thành Toungoo chưa đầy hai mươi dặm.

Khi tốp tàn binh Anh - Myanmar cuối cùng tràn qua cầu sông Paunglaung, một tiểu đoàn thuộc lực lượng tiên phong Sư đoàn 200 Quân viễn chinh Trung Quốc vừa hay đuổi đến bờ bắc cây cầu.

Đối với đại quân Trung Quốc vừa mới bước chân vào Myanmar mà nói, tình hình chiến trường mà họ phải đối mặt vô cùng nghiêm trọng: Yangon thất thủ, cửa ngõ Myanmar mở toang, quân Nhật tiến thẳng vào trong, quân Đồng minh chạm trán là tan rã. Vội vàng nghênh chiến trong tình hình này, chắc chắn ngay từ đầu đã rơi vào thế bị động và bất lợi.

Quan trọng hơn là Ủy viên trưởng lại một lần nữa tỏ ra thiếu tự tin.

Kẻ địch đại quân áp đảo, chỉ dựa vào Quân viễn chinh Trung Quốc để thu hồi Yangon là không đủ, nhưng nếu không thể thu hồi Yangon, chiến dịch vào Myanmar sẽ mất đi mục đích, mà nạn nhân lớn nhất khi Myanmar thất thủ vẫn sẽ là Trung Quốc. Người Anh đáp lại: đã ra lệnh cho quân đội Trung Đông và Ấn Độ tăng viện cho Myanmar, xin quý quân khẩn trương xuất phát ra tiền tuyến. Ủy viên trưởng nhạy bén nhận ra đây là một chiêu trò của người Anh. Người Anh vốn dĩ không muốn thu hồi Yangon, bọn họ chỉ muốn lấy quân đội Trung Quốc ra làm lá chắn.

Vấn đề nằm ở chỗ Ủy viên trưởng đã đâm lao phải theo lao: thắng lợi không có nắm chắc, rút quân lại không có cái cớ. Khi Ủy viên trưởng nhậm chức Tổng tư lệnh Chiến khu Trung - Ấn - Miến, từng gửi điện tín cho Tổng thống Mỹ, khoác lác rằng sẽ "để quân đội Trung Quốc độc lập phòng thủ Myanmar". Nếu đánh mà không thắng, hoặc không bắn một phát súng nào mà chuồn mất dạng, đều sẽ tổn hại nghiêm trọng đến hình ảnh của Ủy viên trưởng. Huống hồ Ủy viên trưởng còn đang tính toán lấy thêm nhiều trang bị vũ khí và vật tư cho thuê mượn từ người Mỹ.

Ủy viên trưởng quả hổ thẹn là nhà chính trị, nhà chính trị thường giỏi nắm bắt sách lược và cơ hội từ vĩ mô. Trận chiến đương nhiên phải đánh, hơn nữa phải đánh cho thật oanh liệt, nhưng tổn thất phải có giới hạn. Ủy viên trưởng không muốn làm áo cưới không công cho người Anh.

Ông vừa ra lệnh cho đại quân án binh bất động, vừa đơn độc triệu kiến Đại An Lan, hỏi xem Sư đoàn 200 có thể kiên thủ ở Toungoo một hai tuần, đánh một trận thắng hay không? Đại An Lan đứng nghiêm, lời thề đanh thép:

"Chuyến viễn chinh lần này là một sự kiện lớn giương oai nơi nước ngoài kể từ thời nhà Minh, Đại mỗ dù chiến đấu đến một binh một tốt, cũng nhất định phải bẻ gãy ngọn lửa hung hăng của địch, kiên thủ Toungoo." (《Tiểu sử Đại An Lan》, Nhà xuất bản Quân giải phóng bản xuất bản năm 1988)

Ngày mùng chín tháng ba, Ủy viên trưởng bay rời Lashio về nước, quyền chỉ huy trao lại cho Du Yuming. Trận chiến Toungoo sau khi Ủy viên trưởng đi đã được định sẵn là một trận chiến bị động thiếu đi tinh thần tiến thủ và sự oanh liệt.

Sáng ngày mười chín, một đại đội cơ giới quân Nhật chia làm hai mươi chiếc ô tô và mô tô cướp được, nghênh ngang bám đuổi đến bờ nam sông Paunglaung. Người Nhật hoàn toàn không coi đám tàn binh bại tướng Anh - Myanmar ra gì, bọn họ thậm chí còn bỏ qua cả việc trinh sát hỏa lực thông thường, cứ thế vừa nổ súng vừa không kiêng nể gì lao thẳng về phía cây cầu.

Thiếu tá Cao Xingxian, phó tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn tiên phong mai phục ở bờ bắc nhìn rất rõ qua ống nhòm, ông thả đoàn xe của địch vào vòng mai phục, rồi vung tay mạnh một cái. Theo một tiếng nổ lớn, mấy trăm ký thuốc nổ được bố trí từ trước đã hất tung cầu sông Paunglaung lên trời, ô tô và đám đông trên cầu rơi tòm xuống sông như sủi cảo. Quân đội Trung Quốc mai phục ở bờ sông trút những viên đạn súng máy và đạn pháo xối xả như mưa bão về phía quân địch, đánh cho kẻ địch không kịp trở tay, vứt lại vô số xác chết và xe ô tô hoảng loạn tháo chạy.

Tiểu đoàn tiên phong thắng lợi trận đầu, gửi điện báo về sở chỉ huy sư đoàn báo tin mừng đã đánh lui một đại đội địch, tiêu diệt một tiểu đoàn.

Khi thu dọn chiến trường, các binh sĩ tìm thấy một bản đồ tác chiến từ thi thể của một sĩ quan cấp đại úy người Nhật. Trên bản đồ ghi rõ: kẻ địch ở chính diện Toungoo là Sư đoàn 55 quân Nhật, tuyến đường phía tây là Sư đoàn 33. Ngoài ra còn có hai sư đoàn chủ lực tăng viện đang vội vã đổ bộ từ đường biển đến Yangon. Phó tiểu đoàn trưởng Cao hít một ngụm khí lạnh, vội vàng tự mình mang bản đồ thu được đến sở chỉ huy sư đoàn.

Toungoo là một thành phố nhỏ trên vùng đồng bằng miền nam Myanmar, còn được dịch là Dongyu hoặc Donggua, dân số mười một vạn người. Toungoo cách Yangon hai trăm sáu mươi cây số, nắm giữ huyết mạch đường bộ, đường sắt và đường thủy, phía bắc thành phố còn có một sân bay quân sự Yongkegang, vị trí chiến lược vô cùng quan trọng.

Đại chiến Toungoo nổi tiếng chính thức mở màn tại đây.

Sở chỉ huy Sư đoàn 200, sư đoàn trưởng Đại An Lan đi qua đi lại trong phòng, mày nhíu chặt, không ngừng xoa xoa cái đầu trọc lóc cạo xanh lè. Đại An Lan vóc dáng cao lớn vạm vỡ, thích đi ủng da ngựa mang đao ngựa, trông rất giống sĩ quan quân đội Bạch Nga thời Sa hoàng, thế nên trong đại chiến Côn Lôn Quan kẻ địch từng nhầm lẫn ông là người Nga, kinh hô "trên chiến trận Trung Quốc có một vị tướng quân Bạch Nga".

Lúc này, vị tướng quân bách chiến bách thắng này lại rơi vào một trạng thái nôn nóng hiếm có và khó hiểu.

Tình hình phát triển vượt ngoài dự kiến. Ở Lashio, Ủy viên trưởng khen ngợi sự trung thành của Đại An Lan rất nhiều, nhưng cơ mật được truyền thụ lại vô cùng mơ hồ. Ủy viên trưởng nhấn mạnh đi nhấn mạnh lại "bảo toàn thực lực", "kiên thủ Toungoo một hai tuần", thế nhưng lại không chỉ rõ ý nghĩa chiến thuật của việc kiên thủ Toungoo nằm ở đâu? Kìm chân địch? Yểm trợ quân Anh rút lui? Hay là trương dương thanh thế? Nếu tập trung binh lực ưu thế của quân viễn chinh, quả cảm nghênh kích kẻ địch xông xáo ở chính diện, đánh tan hoặc nuốt chửng một phần trong số đó là hoàn toàn có thể xảy ra. Vấn đề nằm ở chỗ Đại An Lan chỉ là một sư đoàn trưởng, đối với quyết sách của lãnh tụ, ông vừa không có quyền chất vấn, lại vừa không dám nhiều lời lỗ mãng, cho nên sứ mệnh của ông được định sẵn là "cái gì hiểu và không hiểu đều phải chấp hành".

Đã thế Ủy viên trưởng cần Sư đoàn 200 "đánh một trận thắng", sự hiểu biết của ông chính là chặn đứng kẻ địch, không cho kẻ địch vượt qua nửa bước khỏi thành Toungoo. Nhưng tình hình địch do tiểu đoàn tiên phong gửi về lại càng làm tăng thêm sự bất an của ông. Một khi viện binh của địch kéo đến, cái sư đoàn cỏn con của ông có thể chặn đứng được thế công mạnh mẽ từ hai đến ba sư đoàn của địch hay không?

Lúc đó cái gọi là thắng lợi, đành phải cùng chung số phận sinh tử với trận địa. Thế nhưng ý nghĩa của sự hy sinh nằm ở đâu? Đại An Lan đứng lại trước tấm bản đồ, một nỗi buồn man mác giống như con sâu lặng lẽ bò lên cõi lòng.

"Sư tòa, tôi thấy nên rút trận địa tiền tiêu sông Paunglaung về." Tham mưu trưởng Yu Congde cẩn thận nhắc nhở ông.

Đại An Lan giật mình, tiểu đoàn phó Cao đã đứng nghiêm ở một bên từ lâu.

"Rút về ư? Tôi thấy được đấy. Về nói với đoàn trưởng Hoàng của các anh, bố trí thêm vài tổ trạm gác cơ động, các lực lượng còn lại xây dựng trận địa ở vùng Wudun. Cẩn thận xe tăng địch." Đại An Lan đồng ý.

Đại An Lan là một quân nhân Trung Quốc điển hình như thế, lệnh hành cấm chỉ, dũng mãnh kiên cường, một khi đã nhận lệnh, liền lấy cái chết để đền đáp, tuyệt đối không có hai lòng.

"Sư tòa, tình hình địch có biến, Toungoo chẳng mấy chốc sẽ thành thành cô độc, nhỡ đâu viện binh không đến ——" Tham mưu trưởng nhỏ giọng nói ra sự lo lắng của mình.

“Đã muộn rồi, Đức Công.” Đại An Lan thở dài ngao ngán: “An Lan đã lập quân lệnh trạng trước Ủy viên trưởng, chiến đấu đến một binh một tốt, tử thủ Toungoo. Nếu trời không giúp tôi, nơi này chính là chôn thân của An Lan!”

Tham mưu trưởng sa sầm nét mặt. Đại An Lan sợ tâm trạng bi quan của mình ảnh hưởng đến bộ hạ, thế là dứt khoát tuyên bố:

"Người đâu! Truyền mệnh lệnh của tôi, các đoàn các tiểu đoàn vào vị trí chiến đấu, chuẩn bị chiến đấu. Bản sư đoàn trưởng đã lập di chúc từ trước: nếu sư đoàn trưởng tử trận, lấy phó sư đoàn trưởng thay thế, phó sư đoàn trưởng tử trận, tham mưu trưởng thay thế, đoàn trưởng tử trận, tiểu đoàn trưởng thay thế… Cứ theo đó mà suy ra, các cấp đều thế."

Hạ quyết tâm phải chết, Đại An Lan ngược lại thấy nhẹ nhõm. Quân nhân đã không sợ chết, hà cớ gì phải phiền não rối ren? Thế là ông cúi đầu trên bàn, cùng tham mưu trưởng toàn tâm toàn ý nghiên cứu bản đồ.

Một tên phó quan trẻ tuổi vội vã chui vào sở chỉ huy, gót giày nện vào nhau:

"Báo cáo, Du quân trưởng phó tư lệnh trưởng quan đến ——"

Để phòng ngừa Sư đoàn 200 đơn độc tiến sâu bị quân Nhật nuốt chửng, bộ tư lệnh quân viễn chinh đang luống cuống tay chân vội ra lệnh cho hai tập đoàn quân thứ năm và thứ sáu từ Lashio tiến về Mandalay, đồng thời ra lệnh cho Sư đoàn mới 22 tiến ra tuyến Yedashe và Pyu, đảm nhận hậu viện cho Sư đoàn 200. Ba sư đoàn quân đồng minh Anh - Miến cũng đứng vững chân ở tuyến Prome phía tây, hô ứng từ xa với quân đội Trung Quốc. Đến đây, cả hai bên tham chiến đều đã bày trận thế, quân Nhật đại cử tiến công, khí thế hung hăng áp đảo, binh lực tuyến đầu có hai sư đoàn. Quân đồng minh Trung - Anh thủ thế, tổng binh lực toàn tuyến là mười ba sư đoàn chủ lực.

Nhưng phía Trung Quốc thực sự lên trận chỉ có Sư đoàn 200.

3

Ngày 20 tháng 3 năm 1942, Sư đoàn 200 Quân viễn chinh Trung Quốc và Sư đoàn 55 quân Nhật xâm lược Myanmar xảy ra giao tranh ác liệt ngoài thành Toungoo, cả hai bên đều có thương vong tương đối lớn.

Cùng ngày, hai máy bay không quân Nhật Bản oanh tạc sân bay Magway lớn nhất của quân đồng minh miền nam Myanmar, máy bay của không quân Anh - Miến ngoại trừ một số ít trốn chạy sang Ấn Độ, phần lớn số còn lại bị tiêu diệt trên mặt đất. Kể từ đó, máy bay của quân đồng minh biến mất trên bầu trời Myanmar khoảng tròn hai năm.

Đã thế trận chiến Toungoo được định sẵn là một trận chiến phòng thủ chênh lệch lực lượng cục bộ, cho nên ngay khi quân Nhật tiến công, Sư đoàn 200 liền co cụm lại như con nhím, bày ra dáng vẻ tử thủ Toungoo và chịu trận.

Dựa trên tài liệu hồ sơ do Bộ Quốc phòng Nhật Bản công bố sau chiến tranh, chúng ta có thể so sánh vũ khí trang bị của hai bên tham chiến lúc bấy giờ:

Sư đoàn 55 quân Nhật:

Binh lực: 20.259 người;

Pháo dã chiến 150mm: 36 khẩu;

Súng cối: 200 khẩu;

Hỗ trợ trên không: 3 liên đội hàng không.

Sư đoàn 200 Quân viễn chinh Trung Quốc:

Binh lực: 11.000 người;

Pháo dã chiến 75mm: 20 khẩu;

Súng cối: 100 khẩu;

Xe tăng: 3 chiếc (số còn lại ở lại Lashio chờ vận chuyển)

Hỗ trợ trên không: Không có

—— Xem 《Tác chiến Myanmar》

Mặc dù quân Nhật chiếm ưu thế lớn hơn đối với quân Hoa, thế nhưng lực lượng tăng viện của quân Nhật vẫn đang tròng trành trên biển, mà hậu thuẫn hùng mạnh của quân Hoa lại ở Mandalay cách đó hai trăm cây số. Nếu liên quân Trung - Anh hạ quyết tâm thực hiện tầm nhìn chiến lược với mục đích thu hồi Yangon, vậy thì việc chủ động bao quanh và nuốt chửng sư đoàn quân Nhật này ở gần Toungoo là hoàn toàn có thể xảy ra.

Sự hoài nghi lẫn nhau và đồng sàng dị mộng giữa quân đồng minh đã đoạn tuyệt hy vọng chiến thắng.

Sư đoàn 55 quân Nhật là một sư đoàn hạng hai rút từ chiến trường Trung Quốc ra, sư đoàn này từng chịu tổn thất nặng nề trong Chiến dịch Trường Sa, từ đó về sau không bao giờ hồi phục nguyên khí. Sư đoàn trưởng mới nhậm chức Trung tướng Hiroshi Takeuchi là một vị tướng trẻ tuổi đầy tham vọng. Sau chiến dịch Yangon, để mở rộng chiến quả, ông ta thậm chí bất chấp hậu phương trống rỗng, dẫn dắt sư đoàn truy sát mãnh liệt, mưu đồ một hơi đánh hạ Mandalay.

Khinh địch tiến sâu chung quy đã phạm phải đại kỵ binh gia.

Trận chiến tiền tiêu sông Paunglaung đã giáng một đòn giáng bước đầu vào tham vọng tiếp tục tiến về phía bắc của ông ta. Tiếp đó vào trưa ngày 20, Trung đoàn Bộ binh 143 phụng mệnh phát động tiến công, vấp phải phản kháng mạnh mẽ nên bị chặn lại ở bờ bắc sông Paunglaung. Ngày 21, chủ lực sư đoàn đến nơi, phát động tiến công toàn diện vào thành Toungoo và các trận địa ngoại vi Zibyu, Wudun.

Nằm ngoài dự liệu của sư đoàn trưởng, quân đội của ông ta lại vấp phải sự kháng cự dữ dội nhất kể từ cuộc chiến Myanmar đến nay. Liên liền ba ngày, Trung đoàn 143, 144 thương vong nặng nề, thế công đã trở nên yếu ớt, sư đoàn trưởng liền điều hai trung đoàn khác tham gia chiến đấu.

Không quân Nhật Bản xuất kích từ sân bay Yangon hơn trăm lượt máy bay oanh tạc cuồng loạn vào thành Toungoo, ném vô số bom cháy bom độc. Thế nhưng phòng tuyến Toungoo vẫn không bị chọc thủng, quân trú phòng trong thành tuyệt nhiên không có dấu hiệu dao động hay bại lui.

Đêm 22, đội cảm tử quân Nhật bắt được một sĩ quan trên trận địa địch, qua thẩm vấn mới biết quân trú phòng Toungoo là Sư đoàn 200 quân Trung Quốc, hơn nữa ở tuyến Mandalay vẫn còn hai quân Trung Quốc đang dàn trận nghiêm túc, tổng binh lực lên tới mười vạn người.

Sư đoàn trưởng Takeuchi bỗng chốc toát mồ hôi lạnh đầy sống lưng. "Biết mình biết người, trăm trận không nguy", người Nhật đối với sự đến của quân Trung Quốc hoàn toàn không biết gì cả, điều này khiến ông ta cảm thấy chấn động. Đồng thời lại thầm cảm thấy may mắn. Nếu người Trung Quốc thiết lập một cái bẫy ở Toungoo, vậy thì sự nghiệp tướng quân của ông ta coi như chấm dứt tại đây. Điều khiến ông ta khó hiểu là, tại sao người Trung Quốc chỉ co cụm trong thành để tử thủ, mà lại bỏ quên cơ hội tuyệt vời này?

Rất nhanh, tin tình báo truyền về từ trên không và mặt đất đã khiến sư đoàn trưởng trút bỏ được gánh nặng lớn. Người Trung Quốc đang xây dựng trận địa phòng thủ ở Pyinmana và Yedashe, phá hủy đường sắt, chủ lực quân Trung Quốc ở Mandalay cũng không có dấu hiệu tiến về phía nam.

Nói cách khác, Trung Quốc chỉ định lấy một sư đoàn ra thăm dò thực hư, bọn họ hoàn toàn không muốn dốc toàn lực để so tài với quân Nhật. Sư đoàn trưởng Takeuchi lại kiên định lại niềm tin, quyết tâm tiêu diệt Sư đoàn 200, san bằng thành Toungoo.

Đội quân Tình nguyện Độc lập Myanmar do Tướng Aung San lãnh đạo cũng kịp thời đến trợ chiến, gia nhập vào hàng ngũ quân Nhật tiến công người Trung Quốc.

4

Đoàn trưởng Công binh Lý Thụ Chính, đại tá, người Hồ Nam, tốt nghiệp khóa bốn Hoàng Phố. Trong chiến dịch Toungoo đảm nhận chỉ huy lực lượng dự bị cơ động.

Sáng ngày 24, đoàn trưởng Lý phụng mệnh chỉ huy bộ đội phá hủy đường sắt ở phía bắc thành Toungoo, xây dựng công sự phòng ngụy, cảnh giác địch tập kích bên sườn. Lúc đó gặp máy bay địch quấy rối, bộ đội ẩn nấp tại chỗ, bỗng nhiên phó quan báo cáo sĩ quan liên lạc Đồng minh sân bay Yongkegang Thiếu tá James xin gặp khẩn cấp, thế nên đoàn trưởng Lý vội vàng rời khỏi đường sắt, vừa lăn vừa bò chạy về sở chỉ huy.

Chức vụ của thiếu tá James là sĩ quan liên lạc Đồng minh Đông Nam Á, chịu trách nhiệm điều phối tác chiến của quân hữu tuyến tiền tuyến. Ông ta sở hữu một chiếc máy bay quân sự nhỏ ở sân bay Yongkegang, đặc quyền này khiến vô số sĩ quan Trung Quốc vô cùng ngưỡng mộ. Thế nhưng vị thiếu tá này khi giao thiệp với người Trung Quốc lúc nào cũng lắc lư cái đầu, cứ như thể ông ta không phải là một sĩ quan liên lạc nhỏ nhoi mà là Tổng đốc Myanmar. Vấn đề mà thiếu tá chỉ ra cho đoàn trưởng Lý lần này là binh lực phòng thủ sân bay quá ít. Ông ta còn chỉ ra kẻ địch có thể tập kích sân bay bất cứ lúc nào, cắt đứt đường lui của quân trú phòng Toungoo, thế nên thiếu tá yêu cầu ngay lập tức tăng cường không dưới một tiểu đoàn binh lính để củng cố phòng vệ.

“Đúng là quỷ ám rồi!” Đoàn trưởng Lý thầm mắng trong lòng. Ông ta là đoàn trưởng công binh, nhiệm vụ của công binh là phá hủy đường sắt và rải mìn, một thiếu tá người Anh thì có quyền gì mà chỉ tay năm ngón ra lệnh cho ông ta chứ?

“Nói với thiếu tá,” ông ta nói với phiên dịch, “sau khi tôi báo cáo với sư tòa, nhất định sẽ tuân mệnh phái một tiểu đoàn binh lính bảo vệ máy bay của ông ta.”

Cười tươi tiễn người phương Tây đi, đoàn trưởng Lý mới nhổ nước bọt xuống đất mấy bãi. Ông ta lại dặn dò phó quan: “Rút toàn bộ doanh ô tô qua đường sắt đi. Sân bay giao cho Đoàn 598, để người phương Tây tìm sư trưởng mà giải quyết.”

Hai giờ chiều, một lượng quân Nhật không rõ số lượng dưới sự dẫn đường của gian tế Myanmar theo đường tiểu đạo vòng ra phía bắc thành, chạm trán bất ngờ với đoàn công binh đang phá hủy đường sắt. Một đợt xung phong của quân Nhật đã đánh tan đoàn công binh, đoàn trưởng Lý hoảng loạn trèo lên một chiếc xe Jeep trốn chạy đến Pyinmana. Quân trú phòng sân bay đã kháng cự anh dũng, cuối cùng vì ít địch nhiều, tàn quân rút lui vào trong thành. Thiếu tá James mặc cho làn đạn dày đặc của địch cất cánh máy bay, may mắn thoát khỏi Toungoo.

Sự kiện thất thủ sân bay Yongkegang bị báo cáo lên Bộ tư lệnh Đồng minh như là bằng chứng cho thấy người Trung Quốc không biết đánh trận, Du Yuming vì thế mà bị Ủy viên trưởng quở trách. Đoàn trưởng Lý Thụ Chính không có cơ hội lập công chuộc tội, ông ta bị tòa án quân sự phán xử tử hình, thi hành án tại chỗ.

Quân trú phòng Toungoo không vì đường lui bị cắt đứt mà hoảng loạn rút lui, bọn họ thể hiện dũng khí chiến đấu hiếm có và tinh thần hy sinh cao độ trước mặt kẻ địch mạnh. Quan binh Trung Quốc dựa vào công sự và vũ khí thô sơ, từ đầu đến cuối chặn đứng kẻ địch ngoài thành. Thành phố bị san bằng thành bình địa, trận địa đứt lương đứt nước; ngày nào cũng xảy ra cận chiến giáp lá cà, ngày nào cũng có quan binh rút chốt lựu đạn đồng vuốt tận diệt với kẻ địch.

Đêm ngày 24, hơn trăm tên cảm tử quân Nhật mò vào trận địa Zibyu, trung đội trưởng Mã Lập Thành trúng sáu phát đạn, tử chiến không lùi, bị kẻ địch chém chết, thi thể mấy ngày không đổ.

Binh sĩ hạng nhất Kim mỗ, khéo léo quần nhau với kẻ địch ba ngày, tiêu diệt bảy tên địch, an toàn quay về trận địa.

Ngày 26, trận địa Wudun hai lần thất thủ. Tiểu đoàn 3 Đoàn 597 cùng quân Nhật giáp lá cà lặp đi lặp lại, toàn bộ anh dũng hy sinh.

Sáng ngày 28, hơn trăm tên quân Nhật và gian tế Myanmar hóa trang thành thổ dân bản địa, giấu súng ống thuốc nổ trong xe bò, mưu đồ trà trộn vào thành qua đầu cầu sông Sittaung. Được Đoàn 598 phát hiện, tiêu diệt toàn bộ. Kẻ địch thẹn quá hóa giận, thế mà lại bắn vào trong thành hơn trăm quả đạn pháo khí độc mù tạt làm thối rữa. May mắn là vừa đúng mùa hạn hán, khí độc phần lớn bị gió mùa thổi tán đi, người bị nhiễm độc có hơn chục người.

Đêm đến, quân Nhật tập kích sở chỉ huy Sư đoàn 200. Giao tranh suốt đêm, thông tin liên lạc gián đoạn một lúc. Sư trưởng Đại tự mình nắm giữ một khẩu súng máy chiến đấu với quân Nhật. Bình minh viện binh đến, mới báo nguy hiểm được giải trừ.

Đến ngày 29, thế công của quân Nhật dần lộ rõ vẻ kiệt quệ, trận địa tiền tuyến xuất hiện bầu không khí yên bình hiếm thấy. Những đàn quạ mỏ trắng và diều hâu đói tranh nhau bay đến trận địa để mổ xác thối.

Đại An Lan tuần tra trên trận địa chi chít hố đạn.

Giao tranh ác liệt nhiều ngày khiến vị thiếu tướng sư trưởng uy phong lẫm liệt lúc này trông có vẻ tiều tụy đi rất nhiều. Ông đã bị thương ở hai chỗ, cánh tay băng bó, bộ quân phục nỉ màu vàng gừng bị mảnh đạn xé rách một đường lớn, lộ ra chiếc áo lót thấm vết máu bên trong.

Các binh sĩ hoặc ngồi tản mác ở công sự hút thuốc, hoặc dựa vào hầm trú ẩn chợp mắt, trong số họ có không ít là thương binh. Các binh sĩ lặng lẽ nhìn vị sư trưởng của họ đi qua, biểu cảm thờ ơ, không có ai đứng dậy chào.

Tình cảm bi quan tuyệt vọng và phó mặc cho số phận giống như con rắn độc lặng lẽ gặm nhấm cõi lòng vị thiếu tướng sư trưởng. Ở hầm ẩn nấp tiểu đoàn 1 đoàn kỵ binh, Đại An Lan gặp một sĩ quan bị thương đầu quấn băng, ông nhận ra là tiểu đoàn phó đoàn tiên phong Cao Xingxian. Vị thiếu tá tốt nghiệp trường quân sự Đức này trông lúc này khá chật vật: quần áo tả tơi, đi chân trần, mắt đỏ ngầu. Vì xe tăng vẫn ở lại Lashio, đoàn kỵ binh đành phải chịu uất ức làm bộ binh, thế nên những tên bộ binh ngoại đạo này càng vất vả hơn những người khác.

Đại An Lan nhíu mày, lạnh lùng quở trách:

"Anh là một sĩ quan, oai phong trước đây đâu rồi?"

Tiểu đoàn phó Cao đứng nghiêm: "Vâng, trưởng quan."

Mấy người còn lại của tiểu đoàn tiên phong?

"Báo cáo, tính cả thương binh, còn hai trăm hai mươi bảy người."

Đại An Lan chấn động cõi lòng. Tiểu đoàn này đều là nhân tài cơ giới hóa, là vốn liếng để Sư đoàn 200 khởi nghiệp, lẽ nào bọn họ lại bỏ mạng trong trận chiến trận địa không đáng này sao?

"Rút đoàn kỵ binh xuống." Ông hạ quyết tâm, ra lệnh cho tham mưu trưởng, "Điều lực lượng dự bị lên. Doanh đặc vụ sư đoàn làm tổng dự bị."

Tiểu đoàn phó Cao bất động, dứt khoát nói: "Sư tòa, tôi có một lời muốn nói."

Đại An Lan dừng bước, ông nhìn thấy tiểu đoàn phó Cao thở hổn hển, khóe miệng run rẩy.

"Sư tòa, trận chiến này không thể đánh tiếp được nữa."

"Sao lại thấy vậy?"

"Kẻ địch chiếm hết ưu thế, quân ta khốn thủ trong thành cô độc, đây không phải là đánh trận, mà là ngồi chờ chết."

"Khốn kiếp! Anh dám làm dao động quân tâm?!"

Tiểu đoàn phó Cao bỗng quụp một tiếng quỳ xuống, nước mắt nước mũi đầm đìa nói:

"Sư tòa, không phải Cao mỗ sợ chết, thực sự là vì ngài sư trưởng và toàn thể anh em trong sư đoàn mà suy nghĩ! Kẻ địch một khi viện binh đến, quân ta chắc chắn phải chết vì bị vây hãm. Sư tòa, hãy nghĩ đến những người anh em còn sống đi, mau chóng đột phá vòng vây về hướng đông, nếu không để muộn nữa sẽ không kịp đâu!"

Đại An Lan đại nộ, giơ chân đá ngã lăn hắn xuống đất. Nhưng tiểu đoàn phó Cao lại ôm chặt lấy chân ông không buông.

"Sư tòa, ngài không thể liều mạng tiếp được nữa, một vạn anh em Sư đoàn 200 đều trông cậy vào ngài đấy!"

Đại An Lan giận dữ khôn cùng, giáng thẳng hai cái tát vào mặt tiểu đoàn phó Cao, ra lệnh cho vệ binh lôi hắn xuống. Không ngờ sư trưởng vừa mới quay người, phía sau liền truyền đến hai tiếng súng nổ. Hóa ra tiểu đoàn phó Cao giãy ra khỏi vệ binh, rút súng tự sát.

Đại An Lan không nói gì, nội tâm đau đớn khôn cùng.

Ông ban đầu trông mong trung thành với Ủy viên trưởng, dù cho chiến đấu đến một binh một tốt cũng không tiếc. Nhưng hai tiếng súng đã làm rung động tâm hồn tê dại và lạnh lùng của ông. Quân nhân tuy không sợ chết, nhưng chết vì cái gì? Đại An Lan nghe rõ tiếng oán hận và kháng nghị phát ra từ đông đảo quan binh.

Con người một khi chán ghét cái chết, thì sẽ không làm mai một đi tất cả đồng tình và lương tri, Đại An Lan bắt đầu khuất phục trước ham muốn sinh tồn.

Ngày 29, một tin tức chưa được xác thực truyền đến, người Anh ích kỷ cuối cùng đã vứt bỏ đồng minh Trung Quốc, bọn họ nhân lúc chưa thông báo cho quân đồng minh đã hoảng loạn rút lui, phơi bày sườn Toungoo ra trước kẻ địch.

Quyết tâm của Đại An Lan hoàn toàn dao động.

"Kính gửi Du quân trưởng phó tư lệnh trưởng quan đài giám:

Trận chiến tiếp xúc giữa địch và ta từ ngày 19, giao tranh kịch liệt đến ngày 28, tính ra đã hơn mười ngày. Quân ta đã lâm vào cảnh đạn hết lương cạn, quan binh hai ngày không có gì lót dạ, vẫn kiên thủ trận địa phía đông đường sắt Toungoo...

Từ đầu cuộc giao tranh, khí thế của địch hung mãnh chưa từng có, nhất là từ ngày 24 đến nay, máy bay địch càng không ngừng oanh tạc, yểm trợ cho xe tăng của chúng hoành hành, hơn nữa pháo binh sử dụng lượng lớn đạn khí độc, ngày đêm luân phiên tiến công trận địa của ta... Viện binh không đến, ta dẫu muốn cùng chung số phận với thành Toungoo, nhưng khó lòng ngăn chặn ngọn lửa hung hăng của giặc Oa... Còn ích lợi gì nữa?..."

Khi nghiên cứu lịch sử, chúng ta có thể xem bức điện tín này là bằng chứng kép về ý chí không kiên định và sự phục hồi lý trí của sư trưởng Đại.

Điện tín vừa mới phát đi, trận địa ngoài thành lại truyền đến tiếng súng pháo dữ dội, trận địa đầu cầu sông Sittaung thất thủ.

Hóa ra lực lượng tăng viện của quân Nhật là Sư đoàn 56 đã phi ngựa ngày đêm đến Toungoo.

5

Sư đoàn 56 quân Nhật là một đội ngũ chủ lực có quân uy lừng lẫy và giỏi tạo ra kỳ tích. Sư đoàn trưởng Trung tướng Masao Watanabe, tốt nghiệp Đại học Lục quân Tokyo, nổi tiếng với biệt tài chiến đấu địa hình rừng núi. Toàn bộ biên chế chiến đấu của sư đoàn bao gồm xe tăng, xe bọc thép, đội pháo, ô tô, mô tô và trung đoàn bộ binh, hành quân thần tốc, hỏa lực mạnh mẽ. Sư đoàn này trong chiến dịch bán đảo Mã Lai vừa kết thúc từng chiếm đóng Kuala Lumpur trước tiên. Do Tổng hành dinh cảm nhận sâu sắc lực lượng Tập đoàn quân 15 tại Myanmar mỏng manh, thế nên ra lệnh điều động khẩn cấp Sư đoàn 56 và một tinh nhuệ khác là Sư đoàn 18 đến Yangon tăng viện. Khi đoàn thuyền của sư đoàn trưởng Watanabe vẫn đang tròng trành trong sóng biển, thì liên tiếp nhận được điện báo nguy cấp từ tiền tuyến Toungoo, thế nên ông ta ra lệnh cho các bộ đội vừa đổ bộ vừa xuất phát, kết quả bộ đội tiên phong chỉ tốn ba ngày thời gian đã hoàn thành cuộc hành quân đường dài ba trăm cây số, đưa vào tiến công Toungoo vào tối ngày 29.

Sự đến của viện binh Nhật Bản đã phá vỡ sự bế tắc ở tiền tuyến Toungoo. Hai quân Trung - Nhật vốn dĩ giống như hai đô vật kiệt sức, không ai có thể quật ngã được ai, thế nhưng sự gia nhập của Sư đoàn 56 ngay lập tức khiến phòng tuyến của quân Trung Quốc rạn nứt vỡ tung như một cái đĩa mong manh.

Ngày 30, một phần quân Nhật dưới sự yểm trợ của xe tăng bọc thép đột nhập vào trong thành, và chia cắt Sư đoàn 200 từ hai mặt bắc nam. Cùng ngày, một bộ phận quân Nhật khác chiếm lĩnh trận địa phía đông sông Sittaung, bóp nghẹt tia hy vọng cuối cùng của Sư đoàn 200 đột phá vòng vây về hướng đông.

Buổi chiều, một nhúm quân Nhật lại áp sát sở chỉ huy. Sư trưởng Đại chỉ huy đại đội đặc vụ kịch chiến với địch, đến chiều tối mới đánh lui được địch.

Đêm ngày 30, Sư đoàn mới 22 Quân viễn chinh Trung Quốc phụng mệnh giải cứu Sư đoàn 200. Bọn họ mở ra một con đường máu từ phía bắc ga Nanyang, yểm trợ Sư đoàn 200 rút lui. Đêm đó tiếng súng pháo vang trời suốt đêm, hai bên hỗn chiến trong bóng tối, thương vong lẫn nhau. Đến rạng sáng hôm sau, đại bộ phận quân trú phòng Trung Quốc đã vượt qua sông Sittaung, nhảy ra khỏi vòng vây của quân Nhật.

Đến đây, Đại chiến Toungoo kéo dài mười hai ngày cuối cùng cũng khép lại bằng việc quân đội Trung Quốc chủ động rút lui. Người Nhật chiếm lĩnh một thành phố trống không, quân Trung Quốc thì lui về thủ thế ở Pyinmana cách đó một trăm dặm. Trận chiến vẫn chưa kết thúc, cả hai bên Trung - Nhật đều số nóng vội phát bản tin chiến thắng ở thủ đô của mình, đều tuyên bố mình giành được thắng lợi to lớn. Dư luận hai bên vì thế mà xôn xao, tâm tình quốc dân theo đó mà phấn chấn khích lệ. Trên thực tế tổn thất của hai bên trong chiến dịch này cơ bản là tương đương: người Nhật bỏ ra cái giá lớn mà chỉ chiếm được một đống đổ nát, quân Trung Quốc tuy lùi lại một trăm dặm, nhưng lại kìm chân được thế công của địch, cho nên kết luận công bằng phải là: cả hai bên đều giành được thắng lợi đáng có và gánh chịu những thất bại không đáng có.

Trận chiến Toungoo đã nắn chỉnh bước đầu sự kỳ thị và thành kiến của người phương Tây đối với quân đội Trung Quốc. Ý nghĩa của nó trong lịch sử quân sự gần như bằng không, nhưng giá trị về mặt nhận thức luận lại bất ngờ đạt điểm cao.

《Tiểu sử Đại An Lan》 ghi chép: "…Tướng giặc Tōjō Hideki thừa nhận tại Nghị viện Nhật Bản rằng, trận chiến Toungoo là trận chiến khổ cực chưa từng có kể từ khi công thành Lữ Thuận."

《Indian Express》: "Tước sĩ Wavell nói, 'Ta cứ tưởng người Trung Quốc không làm nổi trò trống gì… Xem ra hiện tại bọn họ quả thực có thể làm được chút gì đó.'"

Joseph W. Stilwell: "Cận đại lập công nơi xứ người, giương oai danh tiếng đại Hán phỏng chừng lấy Tướng quân Đại An Lan làm người thứ nhất." (《Tiểu sử Đại An Lan》)

Joseph W. Stilwell: "…Trách nhiệm thất bại của chiến trường Trung Quốc không nên quy tội cho binh lính, không phải binh lính sợ chết, mà là sĩ quan bất tài, không phải quân đội không có sĩ khí, mà là thống soái không có lòng tin." (《Joseph W. Stilwell đi sứ Trung Quốc》)