Năm 1973, không lâu sau khi kết thúc cuộc sống lang bạt trở về đơn vị, tôi nhận được một lá thư từ nhà. Mẹ viết trong thư bảo tôi rằng, chính sách đối với cha đã được thực thi, ông được phân công từ trường cán bộ "Ngũ·Thất" về làm việc tại một nơi gọi là trấn Long Môn ở tây bắc Tứ Xuyên, mẹ cùng các em cũng chuyển khỏi thành phố theo ông. Họ đều rất nhớ tôi, vân vân.

Tối hôm đó, tôi tìm kiếm trên bản đồ rất lâu, vẫn không thể tìm thấy địa danh xa xôi lạ lẫm ấy.

Một năm sau, tôi được phép về nhà thăm thân. Sau hơn mười ngày lặn lội gió bụi, chiếc xe hơi cuối cùng cũng dừng lại bên ngoài một bến xe nhỏ hoang tàn, hẻo lánh ở thượng nguồn sông Gia Lăng.

Từ cửa sổ xe, tôi nhìn thấy người cha đã xa cách bấy lâu.

Cha hơi còng lưng, mặc một bộ đồ bảo hộ lao động bằng vải thô đã giặt đến bạc màu, mới ngoài bốn mươi tuổi mà tóc đã hoa râm. Mẹ đứng cạnh cha, trông thật nhỏ bé và yếu ớt. Họ khoác tay nhau thật chặt, mặc cho bụi mù trên con đường quốc lộ phủ đầy người, mòn mỏi trông ngóng đứa con trai từ phương xa trở về.

Tôi bỗng chốc cay sống mũi, nước mắt trào ra.

Nhớ trước Cách mạng Văn hóa, mẹ thường tự hào nói với chúng tôi rằng, bà và cha đều lớn lên trong chiếc nôi của trường giáo hội.

Trường giáo hội là sản phẩm của các cường quốc phương Tây cận đại khi du nhập giáo dục bình dân vào Trung Quốc. Trường chủ yếu mở các môn khoa học tự nhiên, kiêm truyền bá văn hóa xã hội và giáo lý Cơ Đốc. Do trường giáo hội thi cử nghiêm ngặt, học phí đắt đỏ, thêm nữa là nam nữ học chung, nam nữ thụ thụ bất thân không mấy phù hợp với tình hình Trung Quốc, nên thường chỉ một bộ phận học sinh gia cảnh giàu có và chăm chỉ tiến thủ mới có thể nhập học chuyên sâu mà không bị bỏ dở giữa chừng.

Cha mẹ tôi chính là vừa hát những bài thánh ca ca ngợi Chúa, vừa đi từ nhà trẻ cho đến khi tốt nghiệp đại học.

Nghe nói cha của cha tôi là một người đàn ông thấp bé, tinh khôn, chuyên quyền, đầy tham vọng và bất khuất. Thành tựu quan trọng nhất mà ông đạt được trong đời chính là hoàn thành bước ngoặt vĩ đại từ nông thôn tiến quân ra thành thị, từ một đứa trẻ ăn mày tám tuổi kỳ diệu trưởng thành thành một ông trùm công nghiệp sở hữu triệu tài sản, sáng lập nên "Công ty Dệt may Vũ Hán Dụ Đại Hoa (Tập đoàn)", một trong "Tứ đại tài phiệt Trung Quốc".

Trong số đông anh chị em, cha tôi nổi tiếng là người giàu trí tưởng tượng và không chịu ngồi yên, nên không ít lần ăn gậy của ông cụ, thường xuyên bị lôi ra bêu rếu. Thế nhưng, muốn lấy công chuộc tội để được ông cụ tha thứ cũng không khó, đó là phải học hành tử tế, lấy điểm số làm đầu. Ông cụ chưa bao giờ đến trường, rất khinh thường phụ nữ, nhưng lại sùng bái thánh hiền, mê tín đạo Khổng Mạnh "Vạn ban giai hạ phẩm, duy hữu độc thư cao". Vì vậy, người cha thông minh hơn người thường xuyên sửa đổi điểm số thành những con số cao chót vót mang về nhà lấy công, mới tránh được kết cục nhục nhã là bị đuổi ra khỏi nhà đi làm kẻ lang thang.

Hán Khẩu thất thủ, cả gia đình cùng nhà máy dời về Trùng Khánh. Cha tôi thi đỗ vào một trường giáo hội tên là "Bác Học (ERUDITE)" để học trung học, địa chỉ tại Hoàng Giác Á, quận Giang Bắc. Ông từ nhà máy sợi Dụ Hoa ở Khiếu Giác Đà đi học, ngày nào cũng phải leo qua hai ngọn đồi, đi một quãng đường núi rất xa.

Hoàng Giác Á nằm dưới sườn đồi bên bờ bắc sông Trường Giang, đối diện qua sông với trung tâm thành phố phồn hoa, tòa biệt thự Hoàng Sơn nổi tiếng kia nằm trên sườn đồi ngoài trấn Hoàng Giác Á. Phía sau trường có một con đường nhỏ lát đá xanh dẫn lên núi, nhưng trên núi có lính canh đeo súng ngắn gác cổng, nên học sinh chỉ có thể leo lên lưng chừng núi đứng nhìn từ xa một lúc, thấy thấp thoáng những mái nhà xám giữa rừng cây.

Mùa hè nắng nóng, đôi khi nhân vật lớn không thích ngồi xe, liền đi cáng qua con đường nhỏ xuống núi, trước sau mỗi đầu một người, theo sau là bảy tám tùy tùng. Luôn là người nữ đi trước, thong dong thư thái; người nam đi sau, mặc áo dài vải xanh, vẻ đầy hứng khởi. Thời kháng chiến, lãnh tụ quốc gia trong lòng dân chúng vẫn rất thần thánh, mặc dù uy tín này chủ yếu đến từ sự kính sợ và sùng bái của người dân đối với quyền lực quốc gia. Ủy viên trưởng dường như không mấy sợ dân thường ám sát, những nơi ông đi qua cũng không giới nghiêm, người đi đường chiêm ngưỡng từ xa cũng không bị đánh đập hay xua đuổi. Thế nên một ngày nọ, một thiếu niên học trung học đột nhiên lấy hết can đảm chặn cáng lại, muốn nói với nhân vật lớn một câu, nhân vật lớn vậy mà lại đồng ý.

"Cậu nói đi, ta đang nghe đây." Giọng của nhân vật lớn nghe chẳng chút thân thiện.

Thiếu niên bắt đầu nhát gan. Cậu đỏ bừng mặt, ấp úng hỏi: "Con muốn biết, con... chúng con bao giờ mới có thể về... về nhà cũ ạ?"

"Nhà cũ của cháu ở đâu?"

"Ở Hán Khẩu ạ."

"Trùng Khánh không tốt sao?"

Nhân vật lớn cau mày. Thiếu niên cảm thấy vẻ mặt của nhân vật lớn khó coi như lúc đang giận dữ.

Người phu nhân phía trước cũng dừng lại. Bà vẫy tay gọi thiếu niên, bảo cậu đi đến trước mặt bà.

"Lời của cháu ta đã nghe thấy rồi." Phu nhân dịu dàng nói, "Cháu là học sinh của trường này sao?"

"Chúng con đều là ạ." Thiếu niên chỉ vào những người bạn đứng xa xa trả lời.

"Để ta nói cho cháu biết, các cháu đều sẽ được trở về nhà cũ, ta đảm bảo."

Thiếu niên ngẩn người nhìn phu nhân, cậu thấy gương mặt phu nhân sống động vô cùng, làn da trong suốt, ánh lên vẻ dịu dàng, hệt như Đức Mẹ Maria trên tranh vẽ. Cậu đứng ngẩn người vài giây, tim bỗng đập thình thịch, quên cả nói lời từ biệt, liền cuống cuồng bỏ chạy. Từ đó mấy ngày liền, cậu trong lớp học hồn xiêu phách lạc, chẳng nghe lọt tai được chữ nào, thầy giáo nghi ngờ học sinh này có phải đang yêu sớm lén lút hay không.

Thiếu niên thích ảo tưởng và không chịu ngồi yên này sau này chính là cha tôi. Vài chục năm sau, cha theo yêu cầu của tôi mà tích tiểu thành đại, sắp xếp ký ức thành tập, đánh số thứ tự, chỉ định tôi là người kế thừa.

Thế là cha tôi nghiễm nhiên trở thành một trong những nhân vật chính của bộ văn học ký sự dài tập mà tôi đang viết.

2

Tin tức về "Sự kiện Trân Châu Cảng" truyền đến Trùng Khánh, mọi người chạy đôn chạy đáo loan báo cho nhau, vui mừng khôn xiết. Các giáo viên người Mỹ ở trường trung học Bác Học thì ai nấy đều ủ rũ, như đưa đám. Lớp cha tôi có một giáo viên toán tên là John Badery, ngoài hai mươi tuổi, người gầy cao, tính tình cực kỳ quái gở, thường xuyên không có lý do mà gào thét vào mặt học sinh Trung Quốc, nên học sinh lén đặt biệt danh cho thầy là "Bạch Quỷ Tử". Nghe nói Bạch Quỷ Tử thất nghiệp ở trong nước mới sang Trung Quốc dạy học, nên học sinh Trung Quốc không mấy coi trọng, thấy ông ta như kẻ ăn mày.

Trong những ngày người Mỹ đi đến đâu thất bại đến đó, Bạch Quỷ Tử lại như biến thành người khác, vui vẻ hớn hở, mài gươm xẻng như thể từ lâu đã mong chờ chiến tranh. Không lâu sau, ông ta quả nhiên được chấp thuận đi Úc tòng quân.

Cha tôi là học sinh toán xuất sắc nhất lớp, cũng là cán sự bộ môn của John Badery. Tuy cha không mấy thích ông ta, nhưng dù sao thầy giáo sắp đi đánh trận, học sinh cũng cảm thấy nuối tiếc. Thế nên khi Bạch Quỷ Tử rời trường, trong đám đông người đến tiễn đưa ông ta chỉ có một học sinh Trung Quốc, đó chính là cán sự bộ môn, cũng là cha tôi.

Bạch Quỷ Tử không chút buồn phiền vì sự cô lập của mình, cũng không nhụt chí vì sự vong ơn bội nghĩa của học sinh Trung Quốc. Ông ta hào hứng vỗ vỗ đầu cậu học sinh Trung Quốc đến tiễn mình, mắt sáng rực lên, vẻ mặt hớn hở như trúng số độc đắc.

"Tôi sắp đi đánh giặc rồi, Đặng." Ông ta đe dọa vung nắm đấm, "Cậu cứ chờ mà xem, chúng ta nhất định phải đánh bại người Nhật! Tôi sẽ cho lũ quỷ nhỏ biết tay."

John Badery để lại toàn bộ hành lý sách vở cho nhà trường. Bản thân đơn thương độc mã đi máy bay rời khỏi Trùng Khánh, ngày ông ta đi thời tiết ảm đạm, cha tôi nhìn theo bóng người thầy khuất dần trong màn mưa bụi, trong lòng thẫn thờ, trống trải. Nửa năm sau, trường truyền đến tin tức, nói rằng ông ta đã tử trận tại quần đảo Solomon ở Nam Thái Bình Dương.

Giáo viên họ Bạch là một người Mỹ bình thường, cũng là một tấm gương tầm thường và nhỏ bé trong mắt cha tôi. Ông ta làm người không thân thiện, cũng chẳng khiêm tốn cẩn trọng, tự cao tự đại, khăng khăng làm theo ý mình, không đủ tư cách làm mô phạm. Nhưng ông ta không lùi bước vào thời điểm mấu chốt, có dũng khí, có nhiệt huyết, có lòng yêu nước và lòng tự tôn dân tộc xuất phát từ nội tâm, nên sức mạnh của tấm gương này đã âm thầm cảm hóa và ảnh hưởng đến người cha công tử bột của tôi, bồi đắp và mở rộng lồng ngực ông, sau đó biến nhiệt huyết anh hùng chủ nghĩa rỗng tuếch của ông thành dũng khí và hành động thiết thực.

Trước khi Chiến tranh Thái Bình Dương bùng nổ, Nhật Bản đã oanh tạc điên cuồng nội địa Trung Quốc đến mức cực điểm và không còn gì để thêm. Ở hậu phương, gần như ngày nào cũng có thành phố bị oanh tạc, trên báo ngày nào cũng có tin dân thường thương vong và tài sản bị hỏa hoạn chiến tranh phá hủy. Trùng Khánh, thủ đô bồi đô, lại càng là mục tiêu trọng điểm của máy bay Nhật, có khi một ngày báo động không kích vang lên tới mười mấy lần. May mà dân chúng Trung Quốc bình thản trước biến cố, không lâu sau liền quen với những ngày loạn lạc và chạy báo động hàng ngày này. Người ta đào hầm trú ẩn vừa sâu vừa dài, đồ quý giá mang theo bên người, chỉ cần bom không rơi trúng đầu nhà mình thì ngày tháng vẫn trôi đi như dòng nước dài chẳng chút vội vã.

Ngày 5 tháng 6 năm 1941, chủ nhật. Ngày hôm đó thời tiết tốt, trời không một gợn mây, sáng sớm bảy giờ, mọi người vẫn chưa thức dậy, quả bóng bay màu đen báo trước không kích đã bay lên cao trên nóc tòa nhà Ngân hàng Xuyên Diêm và Ngân hàng Mỹ Phong ở Triều Thiên Môn. Bảy giờ rưỡi, còi báo động vang lên, tiếng còi tàu thê lương như cây roi quất mạnh vào không khí, gieo rắc hơi thở của cái chết và nỗi kinh hoàng ra khắp mọi hướng.

Bồi đô lập tức rơi vào cảnh hoảng loạn và xáo trộn có trật tự.

Người người dìu già dắt trẻ, vác theo túi lớn túi nhỏ, theo từng khu dân cư và con phố khác nhau, lần lượt sơ tán đến hầm trú ẩn được chỉ định để ẩn náu. Hầm trú ẩn ở Trùng Khánh được xây dựng dọc theo sườn núi, hầm lớn nhất có thể chứa hàng vạn người. Đám đông chạy nạn giống như những con thú nhỏ bị nước lũ đuổi theo trong "Sáng Thế Ký", hầm trú ẩn chính là "Con tàu Noah" để lũ thú nhỏ lánh nạn.

Bảy giờ bốn mươi phút, đợt máy bay Nhật đầu tiên gồm sáu chiếc bay đến nội đô. Máy bay Nhật xếp đội hình chỉnh tề, như thể đang duyệt binh, lượn lờ trên không trung, sau đó điềm nhiên bổ nhào xuống, lần lượt bắn phá và ném bom. Vì Trùng Khánh chỉ được bảo vệ bởi rất ít súng máy cao xạ, nên máy bay Nhật hầu như có thể thong dong tìm kiếm mục tiêu dưới mặt đất, từ đó ném bom chính xác không sai một ly vào bất kỳ tòa nhà nào ở bồi đô Trung Quốc.

Tám giờ hai mươi chín phút, đợt máy bay Nhật đầu tiên ném bom xong, đợt thứ hai gồm năm chiếc lại xuất hiện trên bầu trời thành phố. Vẫn lượn lờ, vẫn bổ nhào, bắn phá, ném bom, cứ như thế từ sáng đến tối, không hề gián đoạn. Máy bay Nhật oanh tạc trọng điểm vào khu thương mại phồn hoa nhất và khu dân cư từ bến tàu Triều Thiên Môn đến Giảo Trường Khẩu cho tới Thượng Thanh Tự, phá hủy hàng chục tòa nhà cửa hàng, đốt cháy hàng trăm ngôi nhà dân.

Nhiệt độ ngày hôm đó lên tới ba mươi tám độ C, buổi trưa, trong đường hầm trú ẩn ở Thạch Khôi Thị, Giảo Trường Khẩu, nơi lớn nhất Trùng Khánh, bắt đầu có người chết ngạt. Trật tự trong hầm hỗn loạn. Khi đó hầm trú ẩn ở Trùng Khánh phần lớn là hầm đất hoặc hầm đá tự nhiên đào dọc theo sườn núi, không có thiết bị thông gió cũng không có đèn chiếu sáng, trước kia các sự kiện chết người do ngạt thở cũng thỉnh thoảng xảy ra, nhưng đều không được chính quyền coi trọng. Vì thời gian không kích hôm đó đặc biệt dài, trong hầm nhanh chóng xuất hiện tình trạng thiếu oxy, mọi người rõ ràng cảm thấy khó chịu, thế là những người trong hầm tranh nhau chen lấn ra cửa hầm, người ở cửa hầm không muốn bị đẩy ra khỏi hầm, liền liên tục kêu cứu hiến binh đang làm nhiệm vụ. Hiến binh chạy đến trấn áp, bắn vài phát súng lên trời, mặc kệ ba bảy hai mốt, đóng sầm cánh cửa sắt lớn của hầm trú ẩn lại. Người bên trong tiếp tục chết ngạt, người sống liều mạng chen lấn, thế là trong hầm như có thủy triều dâng lên rồi rút xuống, người ta tranh giành lẫn nhau, giẫm đạp lên nhau, số người tử vong vô số kể.

Đến chạng vạng tối, trên nóc Ngân hàng Xuyên Diêm và Mỹ Phong treo cờ tam giác, báo động giải trừ, mọi người mới phát hiện trong đường hầm trú ẩn này xác chết nằm chồng chất, người sống còn lại chẳng bao nhiêu. Người chết phần lớn là phụ nữ và trẻ em, cũng có thầy trò trường học và quan chức chính phủ, họ hoặc chết vì ngạt thở, hoặc bị chính đồng bào mình giẫm đạp mà chết, cảnh tượng vô cùng thê thảm.

Sau khi tin tức người chết truyền ra, những người sống sót vừa chạy thoát khỏi báo động liền ùn ùn kéo đến, họ tranh nhau xông vào hầm trú ẩn không phải để cứu thương binh mà là để cướp bóc người chết, lột sạch quần áo tiền tài, nhẫn khuyên tai của người chết, có kẻ thậm chí còn làm trò thú tính là cưỡng hiếp xác chết. Những người đến trước phát tài, những người đến sau đương nhiên không phục, thế là kẻ mạnh hiếp kẻ yếu, người sống lại đánh nhau với người sống. Cho đến khi hiến binh nghe tin chạy đến trấn áp, lại bắn chết rất nhiều kẻ ác. Đây chính là "Thảm án Giảo Trường Khẩu" ở Trùng Khánh gây chấn động cả nước lúc bấy giờ.

Nạn nhân tử vong trong thảm án Giảo Trường Khẩu lên tới ba vạn người. Nó vừa là món nợ máu mà người Nhật gây ra, lại vừa là chén đắng mà chính người Trung Quốc tự chuốc lấy. Là nợ máu thì phải đòi lại, là chén đắng thì đành phải tự mình nuốt xuống.

Tôi cho rằng đây chính là ý nghĩa thời đại của bi kịch này.

Hậu quả trực tiếp khác của thảm án là thị trưởng Trùng Khánh bị cách chức. Sau đó do nhiều người sợ hầm trú ẩn như sợ hổ, thà ở nhà chịu bom đạn còn hơn đến hầm trú ẩn chịu chết, nên Ủy viên trưởng Tưởng đích thân ra lệnh cải thiện thiết bị thông gió của hầm trú ẩn, lắp đặt đèn điện, và phái hiến binh vào trong hầm làm nhiệm vụ. Chính phủ Trùng Khánh vì vậy đã ban bố thông báo: tuyên bố sẽ trừng trị nghiêm khắc mọi kẻ ác lợi dụng lúc cháy nhà đi cướp bóc, giết không tha.

"Thảm án Giảo Trường Khẩu" gây ra sự chấn động ở Trùng Khánh là điều có thể hình dung được, cha tôi có một người bạn thân tên Cung Tráng Đinh và cả gia đình cậu ấy không may tử nạn trong thảm án, khiến ông vô cùng đau buồn. Mấy ngày liền, ông đều chạy đến bến tàu Triều Thiên Môn để giúp chôn cất thi thể. Thi thể có chủ đã được nhận về, thi thể vô chủ nhiều hơn thì bị chôn cất sơ sài trên bãi sông. Chẳng bao lâu mùa lũ đến, xác chết lại nổi lên lềnh bềnh, xếp thành hàng dài giữa dòng sông trôi xuống hạ lưu, cảnh tượng vô cùng chấn động. Cái chết thảm thương của đồng bào đã hằn sâu vào tâm hồn chưa trưởng thành của cha tôi một ấn tượng tàn khốc, ông thầm lập chí nguyện, muốn trả thù máy bay Nhật. Sau này quả nhiên từng có một cơ hội tuyển chọn phi công trong số học sinh trung học, đáng tiếc ông vì khám sức khỏe không đạt mà bỏ lỡ cơ hội, vì việc này mà buồn bã suốt nhiều ngày.

Vì nội chiến và ngoại xâm kéo dài liên miên gây ra tai họa chưa từng có cho dân chúng Trung Quốc, trước hết là nông dân, ngày càng nhiều gánh nặng: lao dịch, thuế má, các khoản thu chi và tầng tầng lớp lớp bóc lột đè nặng lên đầu nông dân như ngọn núi lớn, chính phủ ép nông dân nộp hạt lương thực cuối cùng để phục vụ cho quân đội và tiền tuyến, điều này đã khiến nền kinh tế nông thôn vốn đã rất mỏng manh của Trung Quốc thường xuyên đứng bên bờ vực sụp đổ. Sử chép: năm 1942, tỉnh Hà Nam xảy ra nạn đói lớn trăm năm có một, nạn đói kéo dài hai năm, chết đói năm triệu người. Đồng thời Cam Túc xảy ra cuộc bạo động của người Hồi, những người Hồi đói khát trong ba tháng đã xông vào hai mươi tòa huyện thành, cướp sạch mọi lương thực, vải vóc và đồ dùng sinh hoạt hàng ngày trong thành. Tại Trùng Khánh, bồi đô trong cảnh mưa gió thê lương, hàng năm đều có hàng vạn nạn dân tràn vào, lương thực hoảng loạn, dân số quá đông, dọc đường phố đâu đâu cũng có thể thấy cảnh tượng thê thảm nạn dân bán con bán vợ.

Thời chiến, gánh nặng nặng nề khác mà chính phủ áp đặt lên nông dân là trưng binh. Đối với những nông dân Trung Quốc truyền thống, muốn họ rời bỏ quê hương đi đánh giặc chẳng khác nào đòi mạng, vì vậy nhiều người thà chết đói trong rừng sâu núi thẳm còn hơn ra tiền tuyến. Đến sau này, quân đội buộc phải dùng thủ đoạn cứng rắn, bắt lính. Ở nông thôn, quân nhân như vây bắt thú săn, lùng sục từng nhà, thấy nam đinh khỏe mạnh, không cần phân biệt phải trái, tất cả đều trói lại áp giải vào quân doanh. Đây chính là nguồn gốc của việc "Bắt tráng đinh" khét tiếng sau này.

Tình trạng làm càn này bị hạn chế ở thành phố. Chính phủ lập pháp quy định: mọi học sinh tại trường được miễn quân dịch. Mọi công chức chính phủ, cán bộ nhà nước, giáo viên, nhân viên công xưởng, tiểu thương thị dân thành phố tự nguyện nhập ngũ, không được cưỡng bức trưng binh. Chính sách bảo vệ và ưu tiên thành phố của chính phủ đã kích động sự oán hận và bất mãn lâu dài trong lòng nhân dân nông thôn rộng lớn.

Do người đi học được hưởng quyền miễn quân dịch không thể chối cãi, nên ở thành thị và nông thôn hậu phương từng xuất hiện cảnh tượng "cho con đi học" và giáo dục hưng thịnh đáng mừng. Ở nông thôn, người có tiền để tránh bị bắt tráng đinh, lũ lượt đưa con cháu đến trường học trong thành phố. Tình trạng này rất giống với "cơn sốt thi đại học" và "cơn sốt du học" sau khi đập tan "Bè lũ bốn tên", việc đi học trở thành một trào lưu, mọi người lấy việc đi học làm vinh dự, làm tự hào, là điều kiện quan trọng để chọn vợ và chọn bạn đời, vì vậy ở thành phố, tất cả trường học đều chật kín người, trong khuôn viên trường đâu đâu cũng có thể thấy nhiều học sinh tiểu học đã làm cha.

Nhớ hồi nhỏ từng xem một bộ phim tên là "Bắt tráng đinh", lúc đó không hiểu lắm, thấy buồn cười, liền hỏi cha, người lớn đó tại sao cứ muốn làm thiếu niên tiền phong cùng với trẻ con? Cha nói vì ông hồi nhỏ không chịu học hành tử tế. Sau này cha nói với tôi, ông cũng từng có một người bạn cùng lớp như thế, tên là "Cung Tráng Đinh".

Nghe nói Cung Tráng Đinh đã là cha của bốn đứa con, người vạm vỡ, da mặt đen nhẻm. Nhà cậu ở nông thôn Bắc Bội, có rất nhiều ruộng đất, lại là cành độc đinh ba đời. Cha cậu sợ đứt hương hỏa, liền vội vã đưa con đến thành phố học hành. Cung Tráng Đinh thực ra không hề ngốc, cậu từng học trung học cơ sở, nên vậy mà thi đỗ vào trường "Bác Học" để học trung học phổ thông, trở thành bạn cùng bàn của cha tôi.

Lúc bấy giờ xã hội rất coi thường học sinh tráng đinh, đặt cho họ biệt danh là "Anh cả xám". Vì quân phục của lính là màu xám, ý muốn chế giễu họ trốn tránh đánh giặc. Thế nhưng Cung Tráng Đinh lại nhanh chóng kết thành bạn thân với cha tôi. Một lần đánh nhau, cậu kiên định đứng về phía cha tôi, cùng chung kẻ thù, từ đó giành được tình bạn của cha tôi. Cung Tráng Đinh không thích khoa học tự nhiên, lại hứng thú với văn học nước ngoài, đói khát như nuốt từng chữ, thường xuyên tay không rời sách. Cậu đặc biệt nịnh nọt cha tôi còn một lý do quan trọng khác, đó là cậu vô cùng kính sợ những nhà máy lớn và máy móc của cha tôi. Sau này cậu nói, ước nguyện lớn nhất của cậu sau này là làm một người thành phố tử tế giống như ông nội tôi.

Cha tôi tình cờ nhìn thấy vợ của cậu một lần: một người phụ nữ nông thôn đen gầy, dắt theo bốn đứa con gái cao thấp nối đuôi nhau.

3

Tháng 6 năm 1942, quân Mỹ thành công ngăn chặn đà tấn công trên biển của quân Nhật tại trận Midway, tình hình chiến tranh đảo ngược. Cuối năm đó, cùng với việc quân Mỹ giành thắng lợi gian khổ tại một hòn đảo khác ở Nam Thái Bình Dương là đảo Guadalcanal, quyền chủ động trên bộ của đế quốc chủ nghĩa Nhật Bản bắt đầu mất đi.

Mùa xuân năm 1943, quân Mỹ phát động một loạt cuộc tấn công trên không, trên biển và trên đất liền, quân Nhật bại trận liên tiếp. Trong một đợt tập kích bất ngờ khác của Không quân số 5 Hoa Kỳ, toàn bộ lực lượng chủ lực không quân mà Nhật Bản tập kết tại Papua New Guinea đều bị tiêu diệt trên mặt đất, khiến quân Nhật trong cuộc chiến tranh giành quần đảo Solomon diễn ra sau đó chỉ còn lại mười chiếc máy bay chiến đấu. Trong trận hải chiến quần đảo Solomon, Hạm đội Liên hợp Nhật Bản lại một lần nữa bị trọng thương. Quân Mỹ bắt đầu thực hiện kế hoạch tác chiến vượt đảo.

Ngày 16 tháng 4, sáu giờ sáng, Tổng tư lệnh Hải quân Nhật Bản Yamamoto Isoroku mặc quân phục đại tướng không chút bụi bẩn, bước lên một chiếc máy bay ném bom "Mitsubishi Type I", do sáu chiếc máy bay ném bom hộ tống đi đến quần đảo Solomon để thị sát. Hành động của Yamamoto được bảo mật nghiêm ngặt, chỉ thông báo trước cho tư lệnh quân Nhật tại tiền tuyến.

Bảy giờ ba mươi phút, khi phi đội Nhật bay qua không phận một hòn đảo nhiệt đới tên là Buin, đột nhiên có mười bảy chiếc máy bay chiến đấu của Hải quân Hoa Kỳ từ trong mây chui ra, lao thẳng vào máy bay của Tổng tư lệnh Yamamoto.

Hóa ra người Mỹ đã giải mã được mật mã, và đã đợi ở đây từ lâu.

Mặc dù phi công máy bay chiến đấu Nhật mắt đỏ ngầu, ai nấy đều không màng sống chết, dũng cảm lao vào máy bay Mỹ, cố gắng bảo vệ Tổng tư lệnh của mình, nhưng Tổng tư lệnh dù sao cũng đã tận số. Không ai có thể cứu mạng ông. Ba phút sau, hai chiếc máy bay chiến đấu "Zero" của Nhật bị bắn rơi, lại qua hai phút, vài chiếc máy bay chiến đấu Mỹ đồng thời đuổi kịp máy bay của Yamamoto, thế là chiếc máy bay ném bom cồng kềnh của Nhật bị bắn bốc cháy, kéo theo làn khói đen dài lao xuống rừng rậm và rơi.

Hai ngày sau, một đội nhỏ lính thủy đánh bộ Nhật Bản tìm thấy chiếc máy bay ném bom Mitsubishi bị rơi trong rừng. Đại tướng Yamamoto vẫn bị dây lưng buộc chặt trên ghế, trên người bò đầy giòi bọ và kiến. Trong tay Tổng tư lệnh nắm chặt hai kỷ vật: một là thanh kiếm Nhật hoàng ban tặng, một là tập thơ của Minh Trị Thiên Hoàng.

Binh lính phát hiện hai lỗ đạn súng lục trên thái dương của Tổng tư lệnh.

Tin Yamamoto chết bị Tokyo giấu kín hơn một tháng. Cuối tháng 5, tro cốt của Yamamoto được vận chuyển từ biển về Tokyo, Nhật hoàng đích thân đến chiến hạm đón. Nhật Bản cả nước đau buồn, cả nước treo cờ rủ để tang.

Sự thất bại trên biển thúc đẩy người Nhật nhận thức lại tầm quan trọng của chiến trường lục địa. Sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, Đại bản doanh Tokyo Nhật Bản quyết định áp dụng phương châm co cụm binh lực, cố thủ bản thổ, dựa vào Chi Na (Trung Quốc), đối với quân Mỹ trên biển thì lấy phòng thủ, đối với Trung Quốc trên lục địa thì lấy tấn công.

Mùa thu cùng năm, quân Nhật xâm lược Trung Quốc bắt đầu phát động trận Thường Đức nổi tiếng, cố gắng chiếm lĩnh Hoa Trung, Hoa Nam trong một đợt, thông suốt tuyến đường Kinh-Quảng. Cuối năm, lại tăng viện ba mươi vạn quân, phía bắc ép Đồng Quan, Thiểm Tây, binh lâm Lăng Độ sông Hoàng Hà, nam hạ Kim Thành Giang, Quảng Tây, đông tiến Nghi Xương, Sa Thị, hình thành thế chiến lược gọng kìm ba mặt đối với chính phủ Trùng Khánh.

Tình hình Trung Quốc đột nhiên trở nên nghiêm trọng.

Theo tình báo, Đại bản doanh Tokyo đã đặt tên cho chiến dịch tương lai là "Tác chiến số 1", nhằm mục đích phá hủy ý chí kháng chiến của dân chúng Trung Quốc và buộc Quốc dân đảng đầu hàng. Trùng Khánh hoảng loạn một vùng. Người Quốc dân đảng đi đâu về đâu sẽ tạo ra ảnh hưởng quan trọng đến cục diện châu Á và toàn bộ Chiến tranh Thái Bình Dương.

Để kiên định quyết tâm kháng chiến của người Trung Quốc, và điều phối hành động chiến lược của quân đồng minh châu Á, bốn người khổng lồ đồng minh đã tổ chức cuộc gặp gỡ có ý nghĩa lịch sử. Địa điểm ở Cairo.

Động cơ gầm rú, phi đội gào thét. Hai chiếc máy bay chở khách màu bạc rời khỏi Trùng Khánh dưới sự hộ tống của một nhóm lớn máy bay chiến đấu Mỹ, bay về phía tây xa xôi dưới màn đêm.

Đêm dài đằng đẵng, Ủy viên trưởng bị tiếng động cơ máy bay làm phiền, đối mặt với bầu trời đêm đen đặc bên ngoài cửa sổ, trằn trọc không ngủ được. Nếu nói cuộc gặp gỡ lãnh đạo đồng minh lần này đối với cá nhân Ủy viên trưởng có nghĩa là một cơ hội lớn để bước lên vũ đài thế giới, thì đối với vận mệnh Trung Quốc với trăm năm nội ưu ngoại hoạn, cũng có nghĩa là một bước ngoặt lịch sử.

Nó cho thấy Trung Quốc đang giành lại vị thế nước lớn tham gia vào sự vụ thế giới.

Lúc này, máy bay chở lịch sử bay lên không gian, Ủy viên trưởng giống như một người mới bước lên sân khấu lần đầu, cảm thấy một sự hưng phấn và hoang mang lạ lẫm vì sự đến của khoảnh khắc trọng đại này.

Tống Mỹ Linh bưng một cốc sữa nóng hổi đi tới.

"Đại lệnh, uống lúc còn nóng đi, anh nên nghỉ ngơi một lát."

"Không, anh không buồn ngủ. Em cũng ngồi xuống đi." Tiên sinh âu yếm nhìn người vợ trẻ của mình, ôn hòa nói.

"Đại lệnh, anh đang nghĩ gì vậy?"

"Anh đang nghĩ, Roosevelt đó hình dáng thế nào? Ông ta có dễ đối phó không?" Tiên sinh tò mò hỏi.

"Ồ, để em nghĩ xem... ngồi trên xe lăn, mắt xanh, rất tinh thần, nói năng thao thao bất tuyệt. Tự tin. Có giáo dưỡng. Giống một quý ông người Anh. Nhưng nếu anh cho rằng ông ta dễ đối phó thì sai lầm hoàn toàn rồi." Phu nhân ngồi bên cạnh tiên sinh, vừa hầu hạ ông uống sữa vừa cảnh cáo nói.

"Họ thích bay đi khắp thế giới như vậy sao?"

"Em nghĩ là vậy. Anh không cho rằng như vậy có thể khiến họ cảm thấy mình đang thống trị thế giới sao?" Phu nhân hỏi ngược lại.

Tiên sinh như có cảm động.

"Để anh nói cho em biết, đại lệnh, đây là lần đầu tiên anh đi máy bay xa thế này." Tiên sinh nghiêm túc nói. Ủy viên trưởng đi xa nhất là Nhật Bản và Ấn Độ, nhưng Tống Mỹ Linh khi còn trẻ đã du ngoạn khắp Âu Mỹ.

Phu nhân đương nhiên hiểu ý tiên sinh. Tiên sinh trước mặt người vợ cao quý của mình luôn có một sự tự ti không thể diễn tả bằng lời. Ông xuất thân bình dân, từ nhỏ đã mang trong lòng sự kính sợ và thù hận sâu sắc đối với tầng lớp thượng lưu, đây chính là động cơ chính thúc đẩy thiếu niên Tưởng Giới Thạch bước lên con đường phấn đấu cá nhân và theo đuổi quyền lực. Bây giờ ông mặc dù đã được như ý nguyện, quân lâm muôn phương, nhưng khoảng cách bẩm sinh vẫn chưa xóa bỏ, đây chính là lý do thầm kín tại sao tiên sinh thường cảm thấy không ngẩng đầu lên được trước mặt người vợ quý tộc của mình. Địa vị có thể đạt được, xuất thân lại không thể thay đổi. Chỉ trước quyền trượng, tiên sinh mới có thể lấy lại sự tự tin, khôi phục cân bằng tâm lý.

"Đại lệnh, sau này không đánh giặc nữa, chúng ta có khối cơ hội để đi thăm khắp thế giới." Phu nhân bao dung nói.

"Anh rất muốn đến Mỹ xem thử," tiên sinh phát ra một tiếng cảm thán: "Anh không tưởng tượng nổi, tại sao nước Mỹ lại có thể mạnh mẽ đến thế?"

Phu nhân chợt cảm động, bà cảm thấy việc chồng mình mãi không thể thoát khỏi một Trung Quốc lạc hậu bế quan tỏa cảng là một sự bất công.

"Đại lệnh, sau này em nhất định sẽ cùng anh đến Mỹ, Anh, Pháp, còn nhiều nơi ở châu Âu nữa. Lúc đó anh là Đại Tổng thống Trung Quốc, em là Tổng thống phu nhân. Chúng ta không cần thuê máy bay của người khác, chúng ta có máy bay chuyên dụng của riêng mình, hiện đại nhất, bay qua Thái Bình Dương không cần tiếp dầu." Phu nhân say sưa trong bản đồ của mình.

"Được, được, đại lệnh." Tiên sinh lập tức tự tin đầy mình hứa hẹn: "Đợi đánh xong người Nhật, anh muốn tặng em một chiếc máy bay tốt nhất, gọi là chiếc 'Mỹ Linh' hiệu. Anh cùng em đến Mỹ thăm."

Lời hứa của tiên sinh sau này chỉ thực hiện được một nửa. Ông quả nhiên đã tặng một chiếc máy bay Mỹ cho phu nhân, lấy tên là "Mỹ Linh Nhưng ông không ngờ, chuyến đi Cairo lại là lần đầu tiên cũng là lần cuối cùng trong đời ông bay ra khỏi châu Á, sau đó ông không bao giờ bước ra khỏi cửa quốc môn nữa.

Máy bay gặp luồng không khí tầng cao, xuất hiện rung lắc.

"Đại lệnh, anh xem cuộc gặp lần này chúng ta có thể đạt được lợi ích thiết thực gì không?" Sau khi máy bay trở lại ổn định, phu nhân nhìn tiên sinh hỏi.

"Đương nhiên sẽ có lợi ích, đại lệnh." Tiên sinh vừa trở lại thực tại, lập tức lại biến thành Ủy viên trưởng nghiêm khắc và đầy tự tin đó.

"Trước hết anh phải nói với những người ngoại quốc đó, đất nước của anh rất nguy hiểm, nếu Trùng Khánh bị người Nhật chiếm đóng, thì sau này họ phải trả giá gấp mười lần mới có thể đứng vững trên lục địa châu Á.

"Thứ hai, họ phải tăng gấp đôi viện trợ cho anh, anh cần máy bay, cần cho vay và vũ khí. Nếu họ cứ một mực ép anh đánh giặc với người Nhật, anh sẽ đơn phương giảng hòa với người Nhật. Anh nghĩ đây là cục diện mà họ không muốn nhìn thấy nhất."

"Đúng, đây là cơ hội tốt để mặc cả với họ." Phu nhân đồng tình.

"Người ngoại quốc cũng không có gì ghê gớm, chẳng phải họ cũng bị người Nhật đánh cho thê thảm sao?" Ủy viên trưởng khinh bỉ vẫy tay về phía người ngoại quốc vô hình, như thể thực sự có một người ngoại quốc đang cung kính chờ đợi bị quở trách.

"Chúng ta đang tiến hành một cuộc đánh bạc, người thắng cuộc cuối cùng phải nhận được lợi ích từ người thua cuộc, nhưng rốt cuộc được bao nhiêu thì xem bản lĩnh của mỗi người. Trung Quốc đã đặt cược mười năm rồi, chẳng lẽ những người ngoại quốc đó không nên bù đắp nhiều hơn sao?"

"Nhưng, đại lệnh," phu nhân lo lắng nói, "chiến tranh vẫn chưa kết thúc mà?"

Ủy viên trưởng cười tinh quái, trong mắt tỏa ra ánh sáng.

"Đại cục đã định rồi, đúng không, tháng 9 năm nay Ý đầu hàng, quân đồng minh chiến tranh châu Âu thắng lợi liên tiếp, đợi người Đức đầu hàng xong, Nhật Bản còn có thể chống đỡ được mấy năm chứ? Ừm, anh thấy nhiều nhất là hai ba năm. Điều kiện của anh bây giờ không đưa ra, sau này đánh xong giặc, những tên quỷ ngoại quốc đó sẽ không mua sổ của anh đâu. Làm chính trị thì phải nắm bắt thời cơ, Trung Quốc có câu thành ngữ gì nhỉ?... 'Đãi giá nhi cổ', chính là ý này."

"Đại lệnh, Chúa sẽ phù hộ anh." Phu nhân khoan thai đứng dậy, nồng nhiệt hôn lên trán tiên sinh. "Ngủ một lát đi, đường vẫn còn dài lắm."

Hội nghị Cairo kéo dài bốn ngày.

Ủy viên trưởng về cơ bản đã đạt được ý nguyện. Mặc dù đầu óc chính trị kiểu Trung Quốc của ông để lại ấn tượng xấu cho Tổng thống Roosevelt, nhưng ông vẫn nhận được khoản vay một tỷ đô la và sự đảm bảo tăng khối lượng vận tải đường hàng không "Himalaya". Trong bản "Tuyên ngôn Cairo của ba nước Mỹ-Trung-Anh" nổi tiếng, Mỹ tuyên bố từ bỏ mọi quyền trị ngoại pháp ở Trung Quốc, sau chiến tranh ba nước cùng quản lý Nhật Bản, hoàn trả mọi lãnh thổ Nhật chiếm đóng Trung Quốc, và tước đoạt doanh nghiệp công nghiệp của Nhật để bồi thường tổn thất chiến tranh của Trung Quốc.

Trung Quốc sẽ thay thế Nhật Bản trở thành nước lớn thứ nhất châu Á.

Cam kết mà Ủy viên trưởng đưa ra để đạt được điều này là đảm bảo kiên trì kháng chiến và thu hồi Miến Điện.

Hội nghị Cairo là hội nghị thượng đỉnh duy nhất có người Trung Quốc tham dự trong nhiều hội nghị thượng đỉnh điều phối hành động thống nhất ý chí của quân đồng minh trong Thế chiến II. Hội nghị lần này đạt được thành công, nhưng không viên mãn, sự không viên mãn duy nhất đến từ người Liên Xô, một trong bốn cường quốc. Nhiều sử liệu ghi chép: nhà cai trị nước Nga mặc quân phục nguyên soái đó mang lòng khinh bỉ sâu sắc đối với nhà độc tài châu Á, kiên quyết không chịu họp cùng Ủy viên trưởng.

Lãnh đạo Mỹ-Anh đành phải ủy khúc cầu toàn, chia cuộc gặp bốn người khổng lồ dự định ban đầu thành hai nơi: trước tiên thảo luận đối Nhật tác chiến tại Cairo của Ai Cập (cuộc gặp Mỹ-Anh-Trung), sau đó thảo luận đối Đức tác chiến tại Tehran của Iran (cuộc gặp Mỹ-Anh-Liên Xô).

Trong lịch sử đã có hai hội nghị nổi tiếng là Cairo và Tehran.

Ngày 27 tháng 11 năm 1943, ngay khi hội nghị Cairo kết thúc, Ủy viên trưởng Trung Quốc liền đi đường Trung Đông về nước, Roosevelt và Churchill thì bất chấp nguy hiểm của gió cát và máy bay địch chặn đánh bay đến thủ đô Tehran của Iran cách đó một nghìn dặm, để gặp gỡ đồng chí Stalin, nhân vật khổng lồ đến từ điện Kremlin.

4

"Tuyên ngôn Cairo" được công bố đồng thời tại thủ đô ba nước Mỹ, Anh, Trung vào ngày 1 tháng 12, ngay lập tức gây ra tiếng vang mạnh mẽ trên thế giới, đặc biệt là ở châu Á. Tuyên ngôn không chỉ tuyên bố chiến thắng của quân đồng minh không thể ngăn cản, mà nó còn khiến người Trung Quốc lần đầu tiên có thể chen chân vào hàng ngũ các nước lớn thế giới cận đại, ngồi ngang hàng với các cường quốc Anh, Mỹ, cả thế giới đều nghe thấy tiếng nói lạ lẫm mà rụt rè phát ra từ Trung Quốc.

Đây là một sự kiện lịch sử đáng ghi nhớ, nó cho thấy lý tưởng chính trị mà người Trung Quốc phấn đấu không ngừng trong một trăm năm qua đang chậm rãi biến thành hiện thực. Mặc dù mục tiêu này vẫn còn rất xa vời, nhưng nó vẫn cổ vũ to lớn người Trung Quốc, khiến họ xác thực nhìn thấy mình đang mạnh lên và sẽ tái thống trị vận mệnh của chính mình.

Tháng đó, Ủy viên trưởng phát biểu "Cáo quốc nhân thư" nói rằng: "...Thắng lợi kháng chiến đang ở trước mắt, quốc uy Trung Quốc ngày càng cao, đánh bại giặc Nhật ta cần gánh vác trọng trách chính. Sau chiến tranh Trung Quốc sẽ quản lý Nhật Bản, thời đại bốn cường quốc Mỹ, Anh, Liên Xô, Trung đứng vững đã đến", vân vân. ("Trung Quốc Quốc dân đảng đại sự ký")

"Tuyên ngôn Cairo" và "Cáo quốc nhân thư" đối với dân chúng hậu phương nếm trải nhiều hoạn nạn, đặc biệt là trí thức lưu vong mà nói, không khác gì một mũi thuốc trợ tim.

Tam Đài, Tứ Xuyên.

Tin tức từ khuôn viên trường Đại học Đông Bắc quốc lập lưu vong đến huyện này từ Thẩm Dương, ngay khi tin tức về hội nghị Cairo truyền đến, lập tức khơi dậy tiếng vang mạnh mẽ khác thường. Thầy trò vô cùng kích động, loan báo cho nhau, tập hợp ăn mừng, sau đó xuống đường diễu hành. Mọi người nhìn thấy ánh sáng của thắng lợi từ "Tuyên ngôn Cairo".

Lịch sử lưu vong của Đại học Đông Bắc bắt đầu từ "Sự biến Cửu·Nhất·Tám", trải qua mười mấy năm, chịu thiệt hại nặng nề nhất, thù hận đối với người Nhật cũng sâu sắc nhất. Ủy viên trưởng "Cáo quốc nhân thư" được công bố, ba nam sinh khoa lịch sử trằn trọc mất ngủ, quyết tâm ném bút tòng quân, báo đáp đất nước.

Đây là một sự kiện lịch sử quan trọng trong lịch sử kháng chiến hậu phương. Đại diện thầy trò Đông Đại chuyên môn đến Trùng Khánh nộp quyết tâm thư cho Chính phủ Quốc dân, Ủy viên trưởng Tưởng đích thân tiếp kiến đại diện thầy trò, khích lệ rất nhiều. Ông tại chỗ tuyên bố: tất cả tòng quân đều sẽ được đưa đến Ấn Độ, tiếp nhận trang bị hiện đại hóa của Mỹ, chiến đấu với người Nhật.

Tin tức này xuất hiện trên mặt báo không nghi ngờ gì tương đương với việc làm nổ một quả bom hạng nặng trong học sinh hậu phương. Chỉ trong vài ngày ngắn ngủi, làn sóng tòng quân của học sinh liền dâng trào như thủy triều sông Tiền Đường ở hậu phương. Tất cả trường học ở các thành phố hậu phương đều sôi sục, mọi người bị bao vây, cảm động, cổ vũ bởi nhiệt huyết và bầu không khí anh hùng chủ nghĩa, viễn cảnh thắng lợi và trí tưởng tượng lãng mạn về việc đi đến Ấn Độ lại thêm chất xúc tác cho việc thực hiện chủ nghĩa yêu nước này, vì vậy những thanh niên trí thức không còn thỏa mãn với chuyện đàm đạo yêu nước suông nữa, họ biến lý tưởng thành hiện thực, biến nhiệt huyết thành hành động, từ đó dấy lên cao trào của phong trào cứu vong thanh niên trí thức tráng lệ nhất mà cũng phù du nhất của thời đại đó.

Người cha mười bảy tuổi của tôi chính là trong bầu không khí lịch sử cụ thể đó bị cuốn theo, với sự ngưỡng vọng tuyệt đẹp về Ấn Độ và vũ khí hiện đại hóa mà đưa ra quyết định kinh ngạc là đi làm lính.

Trong thời kỳ kháng chiến, nhà máy sợi Dụ Hoa do ông nội tôi kinh doanh vì Nhật Bản xâm lược mà nhiều lần dời chuyển, lại bị máy bay oanh tạc, nguyên khí đại thương, nên ông cụ với người Nhật quả thực là không đội trời chung, mối thù hận sâu sắc, hơn hẳn người Trung Quốc bình thường. Tư bản gia đặt kỳ vọng cao vào con trai, trông cậy họ học hành ưu tú để làm quan, sau này con nối nghiệp cha chấn hưng Dụ Hoa.

Đáng tiếc là luôn có đứa con không chịu thành tài, để tâm huyết khó nhọc của ông cụ ra sau đầu. Một ngày cuối tháng 12, cha tôi giấu gia đình, cùng một nhóm bạn học máu nóng sục sôi chạy đến trạm trưng binh, vui vẻ hớn hở báo danh.

Tin tức cha tòng quân gây ra sóng gió lớn trong gia đình. Ông cụ nổi trận lôi đình suýt chút nữa bị đưa vào bệnh viện. Ông cụ thở dốc xong liền từ chối gặp cha tôi, ông chống gậy vào xưởng, sau đó suốt một tuần không chịu về nhà. Thực ra ông nội tôi phản đối con trai làm lính không có nghĩa là không yêu nước. Ông cụ có rất nhiều nghĩa cử ủng hộ kháng chiến, ví dụ như bỏ vốn quyên góp, đăng ký mua công trái, mua máy bay súng đạn, vân vân. Vấn đề nằm ở chính sách tuyên truyền "có tiền ra tiền, có người ra người", tư bản gia không thể vừa ra tiền vừa ra người, huống chi súng đạn hỏng thì có thể đổi cái khác, con trai chết rồi thì không ai kế thừa gia nghiệp.

Tôi không muốn ở đây lải nhải soi mói thế hệ đi trước của mình. Tôi cho rằng ông nội tôi là một tư bản gia yêu nước cao thượng có khí tiết dân tộc, cả đời ông tẩy chay hàng Nhật, không bao giờ vì danh lợi mà làm điều giả tạo, coi chức quan như phân thổ. Trong nhà ông, không ai được xa xỉ lãng phí, không được làm quan, không được gia nhập đảng phái, không được sử dụng chế phẩm Đông Dương. Cả đời ông không làm ăn với người Nhật, mối thù sâu như biển đối với người Nhật vẫn giữ mãi đến nhiều năm sau chiến tranh, cho đến khi lâm chung.

Bà nội tôi là một người phụ nữ miền Nam xinh đẹp hiền hậu tính cách nhu nhược, xuất thân nghèo khó, trước kia là một nữ công nhân trong nhà máy, vì khéo tay hay làm dung mạo xuất chúng, người ta gọi là "Tái Dụ Hoa". Ông nội tôi năm năm mươi tuổi đã để mắt tới bà và cưới bà làm vợ lẽ thứ ba. Lúc đó bà nội chưa đầy hai mươi tuổi liền liên tiếp sinh cho chồng ba đứa con trai khỏe mạnh. Nghe tin cha tôi đi làm lính, bà nội trong một đêm sưng húp cả mắt. Ngày hôm sau, người già bước xuống lầu, dặn dò tiễn đưa con trai. Thế là người cha đàn ông sắt đá của tôi liền bộp một tiếng quỳ xuống dưới đầu gối bà nội, khóc đến hào hùng cảm khái.

Ngày hôm sau qua tết dương lịch năm 1944, cha tôi cùng mười sáu thanh niên máu nóng trong lớp, đi một chiếc thuyền nhỏ chòng chành vượt sông Dương Tử sóng dữ dồn dập, bước lên bậc đá của trạm đón quân học sinh ở Giang Bắc Chủy, bước vào cánh cổng quân doanh mịt mù sương xám, từ đó bắt đầu cuộc đời chiến tranh đầy khói lửa có thể ảnh hưởng đến cả đời sau này của ông bao gồm cả con cái của ông.

Ngay lúc cha tôi kiên quyết bước ra khỏi cổng trường trung học Bác Học tiến về phía chiến trường Ấn Độ bi tráng, người vợ tương lai của ông tức mẹ tôi lại đang ở một thành phố cách xa nghìn dặm đấu tranh trong lúc bốc đồng với quan niệm truyền thống nam tôn nữ ti. Làn sóng tòng quân lớn của học sinh không chỉ tác động đến nam sinh mà còn kích động trái tim nữ sinh, nam sinh muốn kháng Nhật, nữ sinh cũng muốn kháng Nhật, hơn nữa còn muốn đến Ấn Độ kháng Nhật. Câu chuyện cổ xưa của Hoa Mộc Lan luôn là mô hình lãng mạn bí ẩn trong lòng thiếu nữ thời chiến tranh. Thế là mẹ tôi cùng với người cô nổi tiếng Thạch Tĩnh Nghi lén lút lẻn ra khỏi nhà, giống như hai chú chim nhỏ xinh đẹp muốn đến tắm gội đôi cánh trong sóng gió của chiến tranh.

Nhưng thần chiến tranh là đàn ông. Chiến tranh hãy để phụ nữ tránh xa. Chỉ một ngày, chim nhỏ đã mệt mỏi, lông vũ bị cơn mưa bão của định kiến và kỳ thị làm cho ướt sũng. Đấu tranh là vô ích, người ta xem sự phản đối của họ như một kiểu ca hát cảm động khác, thế là họ đành phải trốn về cái lồng gia đình và trường học, tiếp tục lặp lại cuộc sống khô khan và giấc mơ lãng mạn trong quá khứ. Định mệnh khiến họ không làm được nữ anh hùng kiểu Hoa Mộc Lan, lại khiến người cô quyến rũ của tôi hai năm sau gả cho người đàn ông họ Tưởng hoàng tử bạch mã đó. Mà tròn bảy năm sau, mẹ tôi mới gặp cha tôi ở nơi Chúa an bài và hoàn thành sự thăng hoa cao nhất của tình yêu họ, cùng nhau nuôi dưỡng một ổ gồm bốn chú chim non ngốc nghếch thuộc về tương lai của họ.