Nhìn bao quát chiến trường Trung Quốc vào mùa xuân năm 1944, bọn cướp Nhật Bản đang phát động tấn công khắp mọi nơi, cờ mặt trời cùng với làn khói súng nồng nặc và tiếng reo hò thắng lợi của những kẻ xâm lược đã từ từ vươn lên trên những đống đổ nát của Trung Quốc. Những nơi bọn cướp đi qua, chúng đốt phá, giết chóc, hãm hiếp, không việc ác nào không làm. Lãnh thổ Trung Quốc tiếp tục bị rơi vào tay giặc, nhân dân rơi vào cảnh nước sôi lửa bỏng.

Nếu chỉ nhìn từ góc độ cục bộ của chiến trường Trung Quốc, chúng ta hoàn toàn có lý do để cảm thấy bi quan thất vọng trước bức tranh chiến tranh ảm đạm ngay trước mắt. Thế nhưng, nếu chúng ta phóng tầm mắt ra xa hơn, hướng về phía tây Trung Quốc, hướng về Đông Nam Á, Thái Bình Dương và toàn bộ châu Âu, chúng ta sẽ không có lý do gì để không cảm thấy vô cùng phấn chấn và được khích lệ. Bởi lẽ trên toàn thế giới, quân Đồng Minh đang phản công khắp mọi nơi. Còn tại hẻm núi hiểm trở phía đông bờ sông Nộ Giang, tại vùng rừng núi với những vách đá chập chùng ở phía bắc Miến Điện, những người lính Trung Quốc đang dùng lòng dũng cảm chưa từng có để phát động một cuộc phản công chiến lược quy mô lớn nhằm vào quân xâm lược Nhật Bản.

Tháng Năm. Bảo Sơn, vùng Điền Tây, nắng cháy như thiêu đốt.

Đúng lúc hai mươi vạn lính Trung Quốc đi giày cỏ lần lượt vượt sông Nộ Giang và tiến công vào các trận địa của quân Nhật đang chiếm giữ trên đỉnh núi, thì tại căn nhà lớn của Bộ Tư lệnh Quân Viễn chinh Trung Quốc, không khí bỗng chốc trở nên căng thẳng. Những vị phó quan vốn thường ngày rất ra dáng oai phong nay đều biến thành chim sợ cành cong, ngay cả tham mưu trưởng cũng trốn xa tít vào trong bộ tham mưu không chịu lộ diện; không một ai dám nói to hay ồn ào.

Bởi vì Tổng tư lệnh quyền chức, thượng tướng Vệ Lập Hoàng đang nổi trận lôi đình.

Vệ Lập Hoàng, tự Tuấn Như, còn có tên khác là Huy San. Người huyện Hợp Phì, tỉnh An Huy, cấp bậc lục quân thượng tướng hạng hai. Vệ Lập Hoàng xuất thân trong gia đình nghèo khó, thuở thiếu thời theo Tôn Trung Sơn, là một cận vệ thân tín của Tôn Trung Sơn. Trải qua nửa đời chinh chiến, cuối cùng ông đã phát tích và trở thành một trong "Ngũ hổ thượng tướng" lừng lẫy của Quốc dân Đảng, đây quả thực là một kỳ tích hiếm thấy đối với một vị tướng quân thuộc quân đội tạp bài, không có chỗ dựa vững chắc mà cũng chẳng phải xuất thân chính thống từ Hoàng Phố.

Vệ Lập Hoàng có mâu thuẫn khá sâu sắc với Tưởng Giới Thạch và hệ phái Hà (Ứng Khâm), hệ phái Trần (Thành) của quân trung ương. Là một quân nhân thời cũ, ông vừa không mãn nguyện với Quốc dân Đảng, nhưng lại chẳng thể rời xa Quốc dân Đảng. Quân trung ương bài xích ông, ông liền ngả sang Đảng Cộng sản; Tưởng Giới Thạch cảm hóa và trọng dụng ông, ông lại hết lòng đánh giặc cho Tưởng Giới Thạch. Như vậy, ông đã định sẵn trở thành một nhân vật bi kịch mang tính thời đại, người có tính cách tiền hậu bất nhất và cuộc đời trải qua nhiều thăng trầm.

Theo cuốn "Vệ Lập Hoàng liệt truyện" xuất bản năm 1988 ghi chép: Vệ Lập Hoàng đã có qua lại bí mật với Đảng Cộng sản từ những năm ba mươi, ông từng xin một thư ký cơ yếu từ Diên An về giữ bên mình, và từng đề xuất nguyện vọng gia nhập Đảng. Trận Hãn Khẩu ở Sơn Tây năm 1937 là lần hợp tác đầu tiên của Vệ Lập Hoàng với người cộng sản, Chu Đức gọi ông là "anh hùng dân tộc lập công lớn trong trận Hãn Khẩu". Tưởng Giới Thạch sau khi nghe tin vô cùng tức giận, về sau đã tìm cớ bắt ông phải ngồi ghế lạnh ở nhà hai năm. Việc trọng dụng ông giữ chức Tổng tư lệnh Quân Viễn chinh, chính là có ý định để xem xét hậu quả sau này. Năm 1947, Vệ Lập Hoàng nhậm chức Tổng tư lệnh "tiễu cộng" Đông Bắc, trở thành một trong những chiến phạm lớn nhất trong cuộc nội chiến Trung Quốc. Năm 1955, Vệ Lập Hoàng từ Hồng Kông trở về đại lục, đảm nhiệm chức Ủy viên thường vụ Chính hiệp và Phó chủ tịch Ủy ban Quốc phòng.

Việc đầu tiên Vệ Lập Hoàng làm khi nhậm chức là chuyển Bộ Tư lệnh Quân Viễn chinh từ gần Côn Minh tiến về trấn Mã Ngọc Đường, huyện Bảo Sơn, cách tiền tuyến sông Nộ Giang chưa đầy năm mươi cây số. Ông ra lệnh cho các tập đoàn quân, sư đoàn, trung đoàn trực thuộc noi theo, chuyển dần bộ tư lệnh về phía trước. Như vậy vừa có thể giảm bớt trở ngại trong liên lạc thông tin, lại vừa thuận tiện cho các cấp chỉ huy thâm nhập tiền tuyến và chỉ huy tác chiến.

Đầu tháng Năm, các bộ đội theo lệnh đến địa điểm chỉ định, tiến vào trạng thái tấn công. Phía quân Mỹ cũng thành lập Bộ Tư lệnh dã chiến quân Y vào ngày 29 tháng 4, hành động cùng với Bộ Tư lệnh Quân Viễn chinh. Bộ tư lệnh dã chiến này thiết lập bộ phận G1 (tiếp viện không quân), G2 (tình báo), G3 (tác chiến), G4 (binh trạm), và thiết lập tổ tham mưu liên lạc Mỹ tại các đơn vị cấp trung đoàn trở lên trong Quân Viễn chinh, mỗi tổ khoảng sáu đến mười người. Trước khi trận chiến sông Nộ Giang bắt đầu, quân Mỹ đã trực tiếp đưa vào tham chiến hơn ba ngàn người (không tính không quân), trong đó bao gồm bệnh viện dã chiến, đội phẫu thuật lưu động, tiểu đoàn công binh, trung đoàn pháo binh, đội huấn luyện phun lửa, v.v.

Để đảm bảo trận chiến giành thắng lợi, quân Mỹ còn trang bị cho các tập đoàn quân lựu pháo cỡ nòng lớn, sơn pháo, pháo máy và súng phun lửa, đồng thời tiến hành hơn nửa tháng huấn luyện mô phỏng vượt sông và tác chiến cho bộ đội công binh Trung Quốc tại sông Lan Thương và hồ Nhĩ Hải, Đại Lý. Như vậy, tuy trận chiến phát động khá vội vàng, nhưng người Trung Quốc chiếm ưu thế tuyệt đối về trang bị hỏa lực và quân số, nên không có lý do gì mà phòng tuyến của người Nhật không sụp đổ dưới đòn đánh của quân đội Trung Quốc.

Thế nhưng chiến tranh là một ẩn số khó lường, bạn rõ ràng tưởng rằng đáp án nên là thế này, nó lại cứ biến hóa thành thế kia.

Về tình huống ngoài ý muốn xảy ra tại Bộ Tư lệnh Quân Viễn chinh vào ngày 20 tháng 5 năm 1944, trung tá Lâm Dật Thời, trưởng phòng tình báo thuộc Bộ Tác chiến, sau này đã hồi ức lại như sau:

"Khi đó tình hình bất lợi cho quân ta. Tác chiến vượt sông đã tiến hành ngày thứ mười, các bộ đội tuyến đầu tiến triển rất ít, quân Nhật lại có xu hướng phản công... Khoảng tám giờ hơn buổi sáng, đại tá Bốt Đinh thuộc bộ phận G2 quân Mỹ cử người đưa tới một báo cáo tình báo khẩn cấp vừa thu được, kèm theo một biểu đồ bố trí lực lượng phòng thủ của quân Nhật ở bờ đông sông Nộ Giang. Tôi xem xong cảm thấy vô cùng kinh ngạc, bởi vì sự bố trí này của quân Nhật không nghi ngờ gì là có mục đích nhắm vào rõ ràng. Theo kế hoạch, quân ta chia làm hai cánh trái phải tiến công: cánh trái Tùng Sơn, Long Lăng do một quân giả tấn công, mục đích là để phân tán và kiềm chế kẻ địch, cánh phải Đằng Xung mới là hướng tấn công chủ lực. Tập đoàn quân chủ lực là Tập đoàn quân thứ 20, Tập đoàn quân thứ 11 đảm nhiệm tăng viện. Quân Nhật dường như đã sớm biết rõ sự bố trí của quân ta, tập trung toàn bộ hơn ba vạn quân chủ lực của sư đoàn 56 tại tuyến núi Cao Ly Cống, Đằng Xung, lợi dụng địa hình hiểm trở thường xuyên phản kích, khiến cho đợt tấn công của quân ta bị tổn thất nặng nề.

"Tôi hỏa tốc dâng báo cáo lên tư lệnh Vệ. Tư lệnh Vệ xem xong tình báo, mặt mày tái mét, đấm một cú vào sa bàn tác chiến trên bàn... Tôi chưa bao giờ thấy tư lệnh nổi giận đến thế."

Các bộ đội tấn công liên tiếp thất bại, quân tăng viện trốn trong thung lũng tiến thoái lưỡng nan; hỏa lực pháo binh không triển khai được, máy bay không thể ném bom... Quân Nhật lại chiếm giữ đỉnh núi, từ trên cao giáng đòn sát thương lớn vào quân đội Trung Quốc. Tuần đầu tiên khai chiến, quân đội Trung Quốc thương vong gần vạn người. Tháng sáu mùa mưa sắp đến, một khi trời đổ mưa lớn, nước sông dâng cao, thế tiến công của quân Trung Quốc chắc chắn sẽ tự tan rã...

Vấn đề không chỉ nằm ở chiến trường sông Nộ Giang. Nếu hai mươi vạn đại quân Trung Quốc đối đầu với vỏn vẹn ba vạn quân Nhật mà vẫn không thể giành thắng lợi, thì ảnh hưởng của sự thất bại này chắc chắn sẽ lan nhanh tới phía bắc Miến Điện, Imphal và toàn bộ Đông Nam Á. Người Nhật hoàn toàn có khả năng thừa thắng tiến quân, đánh thẳng tới Miến Điện, Ấn Độ, tấn công Côn Minh, Quý Dương, Trùng Khánh, khi đó quân bài "đô-mi-nô" trên chiến trường châu Á sẽ vì một chiến trường sông Nộ Giang nhỏ bé mà xảy ra sự sụp đổ khó lường.

Sự kiện lộ mật đã gây chấn động lớn trong số các tướng lĩnh cấp cao của Quân Viễn chinh. Rốt cuộc là ai và bằng cách nào đã làm lộ cơ mật cho người Nhật, bí ẩn này mãi đến năm 1973 mới được cuốn "Tác chiến Miến Điện" do Phòng Lịch sử chiến tranh thuộc Cục Phòng vệ Nhật Bản xuất bản tiết lộ. Vệ Lập Hoàng khẳng định phía Trùng Khánh đã xuất hiện kẻ gian. Ông viết trong hồi ký: "Sự việc này khiến tôi cảm thấy vô cùng chấn động. Tôi không hề nghi ngờ gì việc phía Trùng Khánh có người làm lộ cơ mật cho kẻ địch. Bởi vì khi đó trong chính phủ có rất nhiều người ngầm liên hệ với chính phủ Uông Tinh Vệ ở Nam Kinh, Tưởng Giới Thạch không phải là không biết, ông ta chẳng qua là giả vờ không biết để lợi dụng họ mà thôi..."

Vệ Lập Hoàng dẫu sao cũng là một quân nhân thực thụ. Điểm căn bản khiến ông khác biệt với những quân nhân chính trị như Hà Ứng Khâm, Trần Thành ở chỗ: Quân nhân đối mặt với thắng bại của chiến tranh, chính khách đối mặt với được mất lợi ích. Ông đã triệu tập khẩn cấp hai vị tổng tư lệnh tập đoàn quân trong đêm để bàn bạc đối sách. Tổng tư lệnh Tập đoàn quân thứ 11 Tống Hy Liêm, trung tướng lục quân, khi đó mới ba mươi bảy tuổi, người ta gọi là "tướng quân ưng khuyển". Tống xuất thân khóa một Hoàng Phố, hệ chính quy của Ủy viên trưởng, có phong thái của một đại tướng ngự tiền, vì vậy thường không tránh khỏi việc dựa vào binh quyền mà kiêu ngạo. Thế nhưng ông ta không ngờ rằng chỉ năm năm sau đã gãy cánh ở sông Đại Độ, làm tù binh của Đảng Cộng sản. Ông Tống là người đầu tiên nhận được đặc xá vào năm 1959, sau này được bầu làm Ủy viên thường vụ Chính hiệp toàn quốc, những năm cuối đời được cho phép di cư sang Mỹ, hưởng phúc bên con cháu.

Cũng xuất thân khóa một Hoàng Phố, số phận của Tổng tư lệnh Tập đoàn quân thứ 20 Hoắc Quý Chương lại hoàn toàn khác biệt. Sau khi kháng chiến thắng lợi, ông ta thay thế Đỗ Duật Minh trấn thủ Côn Minh, phái binh trấn áp phong trào sinh viên, bắn chết các nhân sĩ dân chủ là giáo sư Lý Công Phác, Văn Nhất Đa, sau đó bệnh chết tại Đài Loan, nhận lấy kết cục nhục nhã muôn đời.

Sau khi nhận được sự đồng ý nhất trí của hai vị tư lệnh tập đoàn quân, Tổng tư lệnh Quân Viễn chinh lập tức ra lệnh cho bộ tham mưu thay đổi kế hoạch tấn công ban đầu, ông đích thân mang theo phương án tác chiến mới soạn thảo bay thẳng tới Trùng Khánh để yết kiến Tưởng Giới Thạch. Phương án mới dự định lợi dụng việc người Nhật tập trung binh lực ở cánh phải, bí mật điều động quân dự bị là Tập đoàn quân thứ 11 sang cánh trái Tùng Sơn, phát động tổng tấn công vào Tùng Sơn và Long Lăng, kiểm soát đường Điền Miến và cắt đứt đường rút lui của quân Nhật ở Đằng Xung. Như vậy, lấy hai mươi vạn quân ưu thế đồng thời tấn công từ hai mặt, khiến kẻ địch không thể lo trước lo sau. Tưởng hỏi: Thay đổi bố trí trước mặt địch là chuyện trọng đại, ai có thể chịu trách nhiệm? Vệ đáp: Nếu thất bại, cấp dưới nguyện xin chịu tội.

Phương án mới nhanh chóng nhận được sự đồng tình của Bộ Tư lệnh dã chiến quân Mỹ. Thiếu tướng Dorn bày tỏ sẽ xuất động nhiều máy bay tác chiến hơn để chi viện.

Ngày 25 tháng 5, lệnh điều động bộ đội được ban hành. Tập đoàn quân thứ 20 tiếp tục bày ra tư thế tấn công để đánh lạc hướng kẻ địch, ba quân thuộc Tập đoàn quân thứ 11 thì bí mật di chuyển dọc theo bờ đông sông Nộ Giang về phía cánh trái, toàn bộ xe cộ bộ đội đều hành quân vào ban đêm, không được bật đèn hay để lộ mục tiêu. Hoạt động quân sự quan trọng này hầu như đã đánh lừa được tai mắt của người Nhật. Chỉ đến sau này khi trạm nghe lén "Mang Thị số 1" phát hiện tín hiệu liên lạc ở vùng Lão Lục Điền đối diện Tùng Sơn đột nhiên tăng lên mới gây cảnh giác, nhưng dù sao cũng đã chậm một bước.

Ngày 1 tháng 6, những người lính Trung Quốc đầu tiên xuất hiện trước trận địa Tùng Sơn. Ngay sau đó, đại quân Trung Quốc như thủy triều tiếp tục tràn về phía bờ tây sông Nộ Giang, hướng tới Tùng Sơn, Long Lăng và dọc theo tuyến đường Điền Miến.

Tùng Sơn là đỉnh cao nhất trong địa phận huyện Long Lăng, thuộc chân nam dãy núi Hoành Đoạn, độ cao so với mực nước biển là hai ngàn sáu trăm chín mươi mét. Nó sừng sững bên bờ tây sông Nộ Giang, hình dáng như một pháo đài tự nhiên. Khống chế trọng yếu đường Điền Miến và mặt sông bốn mươi dặm về phía bắc Đả Hắc Độ sông Nộ Giang, dễ thủ khó công, địa thế vô cùng hiểm yếu.

Kể từ sau khi quân Nhật thừa thắng xông lên chiếm đóng bờ tây sông Nộ Giang năm 1942, vị trí chiến lược của Tùng Sơn trở nên đặc biệt quan trọng. Nó không chỉ kiểm soát chặt chẽ đường Điền Miến, mà còn nắm giữ thế chủ động của chiến trường sông Nộ Giang: tiến có thể công, lui có thể thủ, còn tạo thành thế gọng kìm với Đằng Xung, Long Lăng, hỗ trợ lẫn nhau. Leo lên đỉnh chính Tử Cao Địa, không cần dùng ống nhòm cũng có thể thu hết trận địa quân địch trên núi Bà Hải ở bờ đông vào tầm mắt. Những ngày trời quang mây tạnh, mỗi người có thị lực tiêu chuẩn đều có thể nhìn rõ cây cầu lớn sông Nộ Giang (cầu Huệ Thông) đã bị gãy trong thung lũng, còn có thể thấy tuyến đường nhựa màu xám dài tám mươi tám cây số đoạn Bảo Sơn - Long Lăng của đường Điền Miến trông như dải lụa quấn quýt giữa các ngọn núi hai bên bờ. Dữ liệu trắc địa hàng không mà máy bay Mỹ thu được cho thấy, cụm lựu pháo 115 được quân Nhật bố trí trên trận địa Tùng Sơn ít nhất có thể đưa đoạn đường dài một trăm cây số hai bên bờ hoàn toàn nằm dưới sự khống chế của hỏa lực. Vì thế Tùng Sơn còn được báo chí Mỹ gọi là "Gibraltar trên đường Điền Miến". (Xem "Tổng thuật trận chiến sông Nộ Giang" của Văn phòng Thông tấn Mỹ tại Trung Quốc)

Tùng Sơn vốn là đất tranh chấp của nhà binh, vì vậy cả địch và ta đều coi trọng vô cùng. Quân Viễn chinh ban đầu chọn Đằng Xung làm hướng tấn công chủ lực, trong đó đã có cân nhắc đến yếu tố Tùng Sơn dễ thủ khó công.

Địch trấn thủ Tùng Sơn là Đội thủ bị Lạp Mãnh thuộc sư đoàn 56 quân Nhật, chỉ huy là thiếu tá Kim Quang Huệ Thứ Lang. Đội thủ bị này được trang bị hỏa lực mạnh mẽ, bao gồm cụm trọng pháo 115, pháo bắn nhanh chống tăng, súng máy phòng không, xe tăng, v.v., quân số tổng cộng một ngàn hai trăm sáu mươi người.

Lạp Mãnh (phía Nhật phiên âm là Ramou) là một ngôi làng dưới đèo lớn Tùng Sơn. "Mãnh" trong tiếng Thái có nghĩa là đồng bằng. Tuyến đường Điền Miến chạy quanh núi đi xuyên qua làng để đến Long Lăng, Bộ tư lệnh của thiếu tá Kim Quang đặt ngay tại phố Lạp Mãnh.

Từ đầu năm 1943, sau khi quân Nhật liên tiếp gặp thất bại trên Thái Bình Dương, Tùng Sơn đã được các chuyên gia chiến lược Nhật Bản tính toán sâu xa và coi là cứ điểm quan trọng để chống đỡ hệ thống phòng thủ của quân Nhật tại Điền Tây và Miến Điện. Bộ Tư lệnh quân đoàn 15 Nhật Bản đặc biệt điều một đơn vị công binh từ Miến Điện tới, ngoài ra còn huy động số lượng lớn dân phu từ Thái Lan, Miến Điện (để giữ bí mật nên không dùng người Trung Quốc) thi công ngày đêm, tâm huyết gây dựng hơn một năm mới hoàn thành. Công sự Tùng Sơn hoàn toàn được xây dựng theo nhu cầu tác chiến vĩnh cửu, vô cùng phức tạp và kiên cố, thậm chí xe tăng cũng có thể ra vào hầm ngầm, hoạt động tự do. Tổng tư lệnh quân viễn chinh Nhật Bản tại Miến Điện trung tướng Hà Biên Chính Tam, tư lệnh mới của quân đoàn 15 trung tướng Mưu Điền Khẩu Liêm Dã và sư đoàn trưởng sư đoàn 56 trung tướng Tùng Sơn Hựu Tam đều đích thân tới thị sát, tại chỗ xem thử nghiệm pháo hạng nặng bắn phá và máy bay ném bom. Thử nghiệm cho thấy, vài quả bom nặng 500 pound trúng đích cũng không thể khiến nội bộ công sự chịu tổn hại. Các vị tư lệnh tỏ ra vô cùng hài lòng. Tổng tư lệnh Hà Biên trong báo cáo gửi Tổng tư lệnh quân đội phương Nam đã viết: "Độ kiên cố của công sự Tùng Sơn đủ để chống đỡ bất kỳ mức độ tấn công ác liệt nào, và có thể giữ vững trên 11 tháng." (Xem "Tác chiến Miến Điện")

Sau khi kháng chiến thắng lợi, chuyên gia lịch sử địa phương nổi tiếng, giáo sư trường Đại học Vân Nam là Phương Quốc Du từng đích thân tới khảo sát di chỉ chiến trường Tùng Sơn, và đã mô tả khá chi tiết về công sự phòng thủ này trong "Phần chiến sự Điền Tây thời kháng chiến chống Nhật":

...Công sự của địch, giăng đầy khắp toàn bộ, đều cấu thành cụm pháo đài, như vân lưng rùa, xung quanh giăng nhiều lớp dây thép gai. Trong ngoài pháo đài, biên chế mạng lưới hỏa lực dày đặc, hỗ trợ lẫn nhau, lại làm điểm tựa cho nhau, tức là dù cục bộ thất thủ, cũng không ảnh hưởng đến việc tác chiến độc lập của các bộ phận còn lại.

Kết cấu chính của pháo đài địch, đại đa số là ba tầng trên, giữa, dưới: tầng trên làm nơi xạ kích và quan sát, tầng giữa làm phòng ngủ hoặc xạ kích, tầng dưới làm hầm trú ẩn hoặc kho đạn dược lương thực... Phía trên pháo đài che phủ cột gỗ đường kính từ hai mươi đến bảy mươi phân, xếp thành hàng, chồng bốn năm lớp, bên trên trải vài lớp thép dày ba ly, đắp đất dày hơn một mét. Xung quanh pháo đài lộ ra mặt đất, đặt các thùng phuy chứa đầy cát đá, xếp ba lớp, giữa các thùng lại thêm thép, bên ngoài thùng đắp đất, cho nên lựu pháo trọng pháo 115 bắn trúng trực diện cũng không thể phá hủy, chấn động bên trong chịu đựng được rất nhỏ.

...Sự kiên cố của trận địa địch xây dựng, thiết bị xạ kích chu mật, không thể dễ dàng phá hủy. Những cái khác như giao thông của pháo đài, chằng chịt đan xen, còn đào hào ngầm để thông tới hầm trú ẩn của pháo đài. Lại còn chôn cáp ngầm dưới đất, đặt điện thoại vô tuyến. Lại còn ở trên đèo có một nhà máy phát điện nhỏ, để cung cấp điện chiếu sáng, đặt máy hút nước, chôn ống nước sắt để cung cấp nước ăn, và các thiết bị vệ sinh khác, đều rất hoàn thiện. Lương thực đạn dược dự trữ, càng là phong phú, đủ cung cấp để kiên trì cố thủ lâu dài.

Tôi cho rằng còn một điều đáng nhắc tới là tố chất quân sự và tinh thần chiến đấu của quan binh Nhật Bản.

Sau khi kháng chiến thắng lợi, một vị tướng lĩnh Quốc dân Đảng tên là Phương Thành dựa vào kinh nghiệm bản thân đã viết một cuốn sách tên là "Tiểu sử tám năm kháng chiến", ý muốn tổng kết kinh nghiệm, phân biệt rõ được mất. Cuốn sách này được xuất bản tại Côn Minh năm 1946, nhận được sự khẳng định cao của các nguyên lão Quốc dân Đảng như Trần Thành, Lý Căn Nguyên. Ông Phương liệt kê hai mươi ba điều lớn để so sánh chi tiết quân Trung - Nhật, kết quả so sánh, ngoại trừ hai điều "lãnh đạo anh minh" và "toàn dân kháng chiến" ra, quân Nhật lại có hai mươi mốt điều ưu việt hơn quân Hoa. Ví dụ điều thứ hai: "Quan tá cấp trung trở lên của địch, tu dưỡng chiến thuật của họ cao hơn ta một đến hai cấp, sĩ quan cấp dưới cao hơn ta hai đến ba cấp; đến tố chất binh lính, ta đơn giản là không thể so sánh với địch." Lại ví dụ điều thứ mười ba: "Tinh thần tác chiến độc lập: Một đại đội của quân ta đôi khi còn không thể tác chiến độc lập, một tiểu đội thậm chí một binh sĩ của địch, khi đảm nhiệm tìm kiếm, yểm hộ và bắn tỉa, thường có thể phát huy tác dụng rất lớn. Trận Nam Ninh lần thứ nhất, quân ta truy kích mấy sư đoàn, vì chịu sức mạnh yểm hộ của một tiểu đội địch mà bị trì hoãn mấy tiếng đồng hồ tiến quân."

Tôi cho rằng so sánh chính là phương tiện duy nhất để thẩm định, trừ khi bạn cố ý nhắm mắt làm ngơ trước sự thật.

Kết luận: "Xét về tác dụng, binh lính địch có thể trông chờ lấy một địch năm, địch mười, quân ta nếu không có ưu thế gấp năm gấp mười lần địch thì không thể tiêu diệt địch..."

Thế tiến công ở cánh trái chiến trường của Quân Viễn chinh Trung Quốc đã mở màn bằng những trận oanh tạc điên cuồng của ba mươi máy bay ném bom B29 của quân Mỹ xuống Tùng Sơn.

Rạng sáng ngày 1 tháng 6, một sư đoàn tăng cường thuộc Tập đoàn quân thứ 11 vượt sông Nộ Giang, ngay lập tức bắt đầu ngửa mặt tấn công Tùng Sơn. Theo báo cáo trinh sát, quân địch ở Tùng Sơn khoảng ba, bốn trăm người, năm khẩu pháo, hơn mười súng máy, lấy làng Lạp Mãnh, Đại Á Khẩu, Âm Đỉnh Sơn, Cổn Long Pha và đỉnh chính Tử Cao Địa của Tùng Sơn làm trận địa chủ yếu. Cân nhắc địa thế Tùng Sơn hiểm trở, dễ thủ khó công, Tống Hy Liêm ra lệnh cho sư đoàn 28 thuộc quân 71 làm chủ công tấn công Tùng Sơn, hai sư đoàn còn lại của quân này vòng qua Tùng Sơn tấn công Long Lăng, cắt đứt sự chi viện của địch ở Long Lăng cho Tùng Sơn.

Nếu xét về binh lực, quân Trung Quốc gấp khoảng ba mươi lần quân Nhật, ngoài ra còn hai quân đoàn chỉnh biên sẵn sàng tăng viện, thắng lợi lẽ ra phải là chuyện không sai chạy.

Vì vậy trung tướng quân trưởng quân 71 Chung Bân đích thân theo sư đoàn 28 vượt sông đốc chiến.

Khi chiến đấu mới bắt đầu, quân Trung Quốc cậy vào ưu thế hỏa lực và không quân đã hùng hổ lao về phía những ngọn núi ngoại vi làng Lạp Mãnh. Quân trưởng Chung nhìn rõ từ ống nhòm: Những người lính mặc quân phục vải thô màu xám của ông khom lưng, giống như bầy kiến xám từ từ bò dọc theo các khe hở trong thung lũng và sườn núi, dần dần áp sát trận địa địch. Núi cao, dốc đứng, máy bay và đại bác đã sớm cày nát làng Lạp Mãnh thành một mảnh đất cháy đen. Những người lính tay cầm súng cảnh giác tiến lên, lúc thì bò, lúc thì nhảy, hoặc liên tục bắn súng để lấy can đảm.

Họ chờ đợi kẻ địch xuất hiện.

Năm trăm mét, kẻ địch im lặng; hai trăm mét, kẻ địch vẫn im lặng. Càng áp sát đỉnh núi, sự im lặng này càng tỏ ra hiểm độc và chẳng lành.

Lẽ nào kẻ địch giở trò gì? Trong đầu quân trưởng Chung vừa lóe lên một tia nghi ngờ, lập tức bị chính mình phủ nhận. Dù thế nào, kẻ địch chỉ có một đội thủ bị nhỏ bé, chẳng lẽ ba, bốn trăm người có thể đánh bại cuộc tấn công của một sư đoàn cộng thêm máy bay đại bác sao?

Quân trưởng Chung từng trải qua trăm trận, tin tưởng tuyệt đối vào kiến thức quân sự của mình.

Sự xuất hiện của kẻ địch đáng tiếc đã phá vỡ niềm tin lạc quan của vị tướng Trung Quốc.

Mìn nổ. Lựu đạn nổ. Khói đen bốc lên trên trận địa nuốt chửng bóng dáng màu xám của những người lính, vô số cột khói nổi lên rồi tắt, bóng tối của cái chết dần dần che phủ bầu trời.

Súng máy vang lên. Không phải mười khẩu, mà là năm mươi khẩu, một trăm khẩu. Vô số súng máy, pháo nhỏ, ống phóng lựu đạn phun lửa từ những boong-ke ẩn nấp, bắn chéo nhau, lưới lửa mạnh mẽ bao trùm lên đám đông màu xám, hất văng họ vào vũng máu và cái chết.

Chỉ trong một khắc, đợt tấn công đầu tiên tuyên bố thất bại, tiểu đoàn một của trung đoàn chủ công chỉ rút về được một trung đội, tiểu đoàn trưởng và phó đều bỏ xác trên đỉnh núi.

Nếu không phải tận mắt chứng kiến, quân trưởng Chung dù thế nào cũng không tin vào sự thật như vậy, rằng người Nhật trong nháy mắt đã đuổi quân đội của ông xuống núi. Thế là sau đợt pháo kích thứ hai, đợt tấn công quy mô lớn hơn lại bắt đầu.

Thế nhưng cuộc tấn công vẫn kết thúc trong thất bại.

Quân trưởng Chung bị kích động rồi. Không chỉ kích động, ông ta còn cảm thấy hoảng sợ bất an vì thất bại. Bởi sau lưng quân trưởng còn có từng đôi mắt nghiêm khắc lạnh lùng hơn: Tư lệnh tập đoàn quân, Tổng tư lệnh Quân Viễn chinh cho đến Ủy viên trưởng đều đang nhìn chằm chằm vào Tùng Sơn, nhìn chằm chằm vào quân 71 hùng mạnh đang đại bại trước một đội thủ bị nhỏ bé của kẻ địch. Quân trưởng Chung không phải không thể dung thứ cho việc bộ hạ của mình thua trận, ông ta không thể dung thứ cho hậu quả do thất bại mang lại.

Tùng Sơn, lẽ nào ngươi định mang đến tai họa diệt vong cho quân 71?!

Cuộc xung phong điên cuồng lại bắt đầu. Sư đoàn 28 dưới sự đốc chiến của đích thân quân trưởng, các trung đoàn các tiểu đoàn luân phiên lao vào tấn công. Quan chức các cấp tầng tầng đốc chiến, binh lính bị họng súng của đội đốc chiến ép buộc, bấm bụng xông vào lưới lửa của kẻ địch. Có khi ban ngày đánh chiếm được một đỉnh núi, ban đêm lại bị người Nhật cướp lại, xác lính Trung Quốc nằm la liệt khắp núi rừng.

Cuộc xung phong mất lý trí khiến binh lính cảm thấy vô cùng sợ hãi và tuyệt vọng, thà bị phơi xác nơi hoang dã còn hơn là giữ lấy cái mạng, thế là xuất hiện những tốp lính đào ngũ, họ hoặc trốn vào núi rừng, hoặc tranh thủ đêm tối bơi sông trốn về nội địa. Sau nửa tháng giao chiến, sư đoàn 28 thương vong ba ngàn người, đào ngũ gần một nửa, quân đội còn lại lòng quân tan rã, thế tấn công ngày một suy yếu.

Bộ tư lệnh nghe tin, vội điều sư đoàn 39 biên chế mới thuộc quân 6 tới tăng viện, cũng chịu thương vong. Cuối tháng, hai sư đoàn mới miễn cưỡng chiếm được làng Lạp Mãnh, quân Nhật để lại hơn trăm xác chết.

Đến đây, quân trưởng Chung mới thực sự nắm được, đội thủ bị quân Nhật có tổng binh lực hơn một ngàn hai trăm người, kèm theo vài chục khẩu pháo, hơn trăm khẩu súng máy, ngoài ra còn có vài chiếc xe tăng.

Quân trưởng Chung kinh hãi, một mặt hỏa tốc báo cáo tình báo, một mặt án binh bất động. Thế là chiến trường Tùng Sơn xuất hiện cục diện tạm thời yên tĩnh và đối đầu.

Ở chiến trường cánh phải, sư đoàn trưởng Tùng Sơn Hựu Tam phát hiện quân Trung Quốc đã chuyển dịch binh lực, đột nhiên tấn công mạnh mẽ vào Tùng Sơn, Long Lăng, sau một hồi do dự, cuối cùng quyết định để lại một liên đoàn cố thủ Đằng Xung, bản thân vội vàng dẫn chủ lực sư đoàn đi chi viện cho cánh trái. Đồng thời, quân Nhật đóng giữ dọc theo tuyến Mang Thị, Già Phóng, Uyển Đinh Lạp Tuất cũng nhận được lệnh của Tổng tư lệnh Hà Biên, dọc theo đường Điền Miến tiến về Long Lăng. Ý đồ chiến lược của quân Nhật là: Một đòn kẹp chặt và tiêu diệt hai sư đoàn quân Trung Quốc ngoài thành Long Lăng, sau đó tại Tùng Sơn đập tan cánh trái Quân Viễn chinh Trung Quốc, cuối cùng vây diệt cánh phải quân Trung Quốc tại Đằng Xung, thực hiện hoài bão chiến lược đại thắng sông Nộ Giang.

Hai sư đoàn quân 71 đang vây thành Long Lăng vốn đã đánh vào trong thành, nhìn thấy chỉ còn một hai ngày là đại công cáo thành. Thế nhưng trời không chiều lòng người, viện quân kẻ địch bất ngờ đến, đành hoảng loạn rút ra ngoài thành, như con nhím co người lại, đào hào cố thủ trên các đỉnh núi ven đường. Tổng tư lệnh Vệ Lập Hoàng nhận thức được tình hình nghiêm trọng, hạ lệnh chết cho hai sư đoàn trưởng: Chiến đấu đến người cuối cùng không được lùi nửa bước.

Do cứ điểm Tùng Sơn mãi như một cái dằm cá cắm chặt vào yết hầu đường Điền Miến, quân đội Trung Quốc đang cần gấp lương thực đạn dược vật tư hậu cần đều phải dựa vào sức người, sức ngựa vận chuyển qua những con đường nhỏ trên núi tới tiền tuyến Tùng Sơn và Long Lăng, vì thế cung ứng tiền tuyến thường xuyên xảy ra khủng hoảng. Giữa tháng sáu, mùa mưa Điền Tây ập đến. Trong ngày đêm, lũ quét khắp nơi, mặt sông Nộ Giang rộng gấp đôi ngày thường. Giao thông đứt đoạn, đường núi lầy lội, dân phu và ngựa thồ đều không thể đi, máy bay Mỹ cũng không thể cất cánh. Quân đội tác chiến tiền tuyến mất đi bảo đảm hậu cần, giống như máy bay tàu thuyền không có động lực, nhất thời lòng quân lung lay, thế tấn công sa sút. Những người lính ngồi xổm trong chiến hào trọc lóc, ôm súng trường, ngày đêm mặc cho mưa lớn xối xả, khổ không thể tả. Có khi thực sự không chịu nổi cơn đói, bèn tìm kiếm những thứ có thể ăn được khắp núi rừng. Thương binh không chuyển được xuống, đành mặc cho tự sinh tự diệt, tiếng rên rỉ đau đớn vang vọng khắp nơi, tình cảnh vô cùng thê thảm. Bộ Tư lệnh Quân Viễn chinh vô cùng lo lắng về điều này. Họ hiểu rõ, nếu mưa lớn kéo dài thêm mười ngày nửa tháng nữa, thế tấn công của quân đội Trung Quốc sẽ tự tan rã, sụp đổ toàn tuyến là điều không thể tránh khỏi.

Điều đáng mừng là, cục diện không thể thu xếp mà các tư lệnh Trung Quốc lo sợ cuối cùng đã không xảy ra. Trận mưa lớn đầu tiên chỉ trút xuống một tuần rồi có hai ba ngày thời tiết tốt, trời trên sông Nộ Giang mưa tạnh mây mỏng, ánh nắng lúc ẩn lúc hiện chiếu rọi đại sơn thung lũng trông xanh mướt, mưa lớn tạm thời gột rửa mùi khói súng trên chiến trường, khiến người ta cảm thấy một bầu không khí trong lành. Hàng ngàn dân phu đội ngựa thồ tranh thủ khởi hành, đông đảo máy bay Mỹ nhanh chóng bay đến trận địa tiền tuyến tiến hành thả dù, như vậy mới tạm thời giảm bớt tình thế nguy hiểm cận kề sụp đổ của bốn sư đoàn tiền tuyến. Trong quá trình thả dù, một chiếc máy bay Mỹ do bay quá thấp không may bị hỏa lực địch bắn trúng, sáu nhân viên trên máy bay đều tử nạn.

Những người ở bộ tư lệnh tuy thở phào nhẹ nhõm, nhưng mối đe dọa vẫn còn đó, quân Nhật bất cứ lúc nào cũng có thể tiêu diệt hai sư đoàn ở Long Lăng rồi hội quân tại Tùng Sơn. Vì vậy Vệ Lập Hoàng vội ra lệnh cho quân dự bị là quân 2, quân 8 vượt sông tăng viện. Quân 8 tiếp quản tấn công Tùng Sơn, quân 71 và mỗi sư đoàn của quân 6 cùng quân 2 đi đường nhỏ vòng qua tăng viện Long Lăng.

Đến đây, hai mươi vạn đại quân Trung Quốc toàn bộ được đưa vào chiến trường, tiền tuyến sông Nộ Giang rộng trăm dặm hiện ra một khung cảnh chiến tranh đan xen phức tạp như vậy: Cánh trái Long Lăng Tùng Sơn, ba quân đoàn rưỡi của Trung Quốc và ba sư đoàn của Nhật cắn chặt lấy nhau, súng pháo ngày đêm không dứt, mặt đất khói súng mịt mù, trận địa như răng chó xen kẽ, công thủ mỗi bên đều có thắng bại. Cánh phải Đằng Xung, sáu sư đoàn Tập đoàn quân thứ 20 của Trung Quốc vây đánh liên đoàn 148 của Nhật, quân Nhật chống cự ngoan cường, tấc đất cũng tranh.

Đối với người Nhật đang ở thế yếu, chìa khóa để chiến thắng chiến tranh nằm ở Tùng Sơn. Tùng Sơn là nội tuyến, là cái đinh, là cứ điểm chống đỡ thắng lợi. Tùng Sơn không giữ, Đằng Xung Long Lăng thì không có nơi dựa vào, điểm tựa tam giác của hệ thống phòng thủ sông Nộ Giang cũng sẽ tan rã, ý tưởng chiến lược tiêu diệt từng bộ phận kẻ địch cũng sẽ tan thành mây khói.

Đối với người Trung Quốc chiếm ưu thế về quân số, họ rõ ràng nằm ở thế bất lợi về thiên thời địa lợi: Lưng dựa vào sông, giao thông bị cản trở, mưa lớn trút xuống, khó khăn trong tấn công. Cứ điểm Tùng Sơn vừa hay là thanh đoản đao cắm vào tim, tác dụng chiến lược của nó là chia cắt đại quân Trung Quốc thành ba mảnh cô lập, khiến cho quân đội Trung Quốc ở hướng Long Lăng không thể lo trước lo sau, luôn ở trong tình thế bị động chịu đòn và nguy cấp. Tùng Sơn không hạ được. Sư đoàn ở Đằng Xung Long Lăng đều thành quân cô độc, bất cứ lúc nào cũng có nguy cơ bị kẻ địch tiêu diệt từng bộ phận dẫn đến sụp đổ toàn tuyến. Nếu Tùng Sơn hạ được, thì toàn bàn cờ đều sống, ba chiến trường nối liền thành một mảnh, bộ đội và vật tư phía sau mới có thể liên tục đổ vào cuộc phản công chiến lược.

Như vậy, Tùng Sơn tất yếu trở thành tiêu điểm tranh giành sống còn và chìa khóa thắng lợi của hai bên tham chiến.

Quân 8 vốn là quân dự bị của Quân Viễn chinh Trung Quốc, đóng tại Côn Minh. Quân trưởng Hà Thiệu Chu, cháu trai của Bộ trưởng quân chính kiêm Tổng tham mưu trưởng Hà Ứng Khâm. Họ Hà tuy mang danh trung tướng quân trưởng, thực tế không giỏi đánh trận, đặc biệt không giỏi đánh trận với người Nhật, vì vậy mỗi khi có chiến sự hoặc gặp chiến đấu ác liệt, đều hào phóng giao quyền chỉ huy tiền tuyến cho phó quân trưởng Lý Di, còn bản thân thì ngồi rúc trong hầm trú ẩn tuyến hai để quan sát.

Lý Di, hiệu Văn Khanh, còn có tên khác là Bỉnh Nhân, người Đằng Xung, Vân Nam, xuất thân gia đình nông dân. Người này thiên tư thông minh, chăm chỉ học tập, năm 1924 xếp bút nghiên theo nghiệp võ, làm binh sĩ phục vụ trong quân đội Điền quân. Hai mươi năm chinh chiến, trải qua hơn trăm trận lớn nhỏ, cuối cùng quan tới thiếu tướng phó quân trưởng kiêm sư trưởng sư đoàn vinh dự số 1. Tất nhiên, thiếu tướng phó quân trưởng tuyệt đối không phải lý tưởng cao nhất của Lý Di, nếu nói những người như Hà Thiệu Chu của Trung Quốc là dựa vào quan hệ người thân, cửa sau, chỗ dựa mà dễ dàng có được địa vị cao, thì những người xuất thân bình dân như Lý Di chỉ có thể dựa vào nỗ lực của chính mình: công lao, mồ hôi, trung thành, gian xảo, cũng như biết nhìn sắc mặt, nhẫn nhục chịu đựng, bán mình đầu quân, đánh cược hiểm nguy, v.v. để thực hiện.

Tóm lại những gì những người như Lý Di bỏ ra chung quy vẫn nhiều hơn rất nhiều so với những gì họ nhận được.

Ngày 1 tháng 7, cầu lớn sông Nộ Giang được sửa chữa thông xe, quân 71 chuyển sang tấn công Long Lăng, quân 8 tiếp quản tấn công Tùng Sơn. Ngày 5, cụm trọng pháo trực thuộc Quân Viễn chinh và hơn trăm khẩu đại pháo của cụm pháo quân, sư đoàn đồng loạt bắn phá, yểm hộ ba sư đoàn bộ binh của quân 8 từ bốn hướng luân phiên tấn công vào trận địa Tùng Sơn.

Phía trên Lạp Mãnh, tức Đại Á Khẩu, Âm Đỉnh Sơn, Cổn Long Pha, Tử Cao Địa, v.v., địa thế núi càng dốc, công sự của địch càng kiên cố ẩn nấp. Hàng vạn binh sĩ Trung Quốc đội mưa lớn và hỏa lực súng pháo của kẻ địch, tay chân cùng dùng, lảo đảo leo trèo trong thung lũng. Sườn núi lầy lội như đổ dầu, binh sĩ vừa phải để ý dưới chân tránh trượt, vừa phải đề phòng đạn súng máy như có mắt trên đỉnh đầu, thật là địch trước địch sau, vô cùng gian khổ.

Quân Nhật lợi dụng thời tiết xấu thường xuyên phát động phản kích. Họ hoàn toàn không sợ hãi kẻ địch có ưu thế gấp mấy chục lần mình, tâm lý không hề bị gánh nặng. Họ hoặc lấy nhàn thắng mệt, bắn hạ chính xác những người Trung Quốc lộ ra trên địa hình trống trải, tiêu diệt sinh lực địch. Hoặc cử bộ đội nhỏ, mang theo ống phóng lựu, lựu đạn hoặc súng cối, ẩn nấp xuất kích, oanh tạc một trận dồn kẻ địch xuống núi.

Liên tiếp mấy ngày, quân 8 tấn công bị chặn đứng, thương vong quan binh hơn sáu trăm người. Các sư đoàn nhận lệnh chờ lệnh một ngày, dưới núi xây dựng công sự.

Đêm ngày hôm sau, một bộ phận khoảng hai trăm người thuộc trung đoàn Vinh 3, sư đoàn Vinh 1 đột nhập đỉnh chính Tử Cao Địa, cố gắng đánh nở hoa ở trung tâm, làm loạn trận tuyến của địch. Không ngờ chân đứng chưa vững đã bị bao vây, mới biết mình trúng kế. Đêm đó, tiếng súng pháo tiếng hò hét giết chóc trên núi ngày đêm không dứt, lúc rạng sáng, chỉ có hai thương binh bò xuống núi. Theo thương binh kể, trung tâm Tử Cao Địa là một boong-ke lớn, xung quanh bao bọc vô số boong-ke nhỏ, lưới hỏa lực bốn phía đan xen, kín không lọt gió. Giữa các boong-ke còn có hào ẩn nấp thông nhau. Có người từng một lần áp sát boong-ke lớn, nghe thấy bên trong boong-ke có tiếng đàn bà Nhật hát.

Những ngày sau đó, máy bay lại ném bom, đại bác lại bắn phá, cày xới các đỉnh núi lớn nhỏ ở Tùng Sơn vài lượt, có nơi đất cháy sâu tới mấy mét.

Thế nhưng quân 8 tấn công vẫn thu được kết quả rất ít.

Đối mặt với trận địa Tùng Sơn kiên cố như bàn thạch, quân Trung Quốc ngoài việc thương vong nặng nề, hầu như không có cách nào. Lý Di tâm hồn cứng lại, chuyển sở chỉ huy lên trận địa tiền duyên, đích thân dẫn tham mưu trưởng và cố vấn Mỹ tới trung đoàn chủ công đốc chiến ba ngày, mới bừng tỉnh ngộ. Ông ta để lại lời nhắn trong nhật ký tác chiến rằng:

"...Đánh Tùng Sơn, là nhiệm vụ gian nan nhất trong đời ta. Địch mạnh, mạnh ở công sự, pháo đài, hỏa lực. Nếu tranh giành được mất một ngọn núi một mảnh đất với địch, là trúng kế địch. Cần phải phá hủy công sự của chúng, quét sạch pháo đài của chúng, chém giết địch ngoan cố, ta mới có thể thành công."

Nói cách khác, trận Tùng Sơn không nên lấy mục đích chiếm đỉnh núi, mà phải phá hủy từng cái pháo đài của địch, tiêu diệt sinh lực của chúng, cuối cùng mới có thể đại công cáo thành.

Đến đây, quan binh quân 8 thương vong đã vượt quá hai ngàn người. Cái giá máu cuối cùng cũng đổi lấy sự nhận thức lại và phản tỉnh sâu sắc của tướng Trung Quốc đối với nghệ thuật chiến tranh.

"Phần chiến sự Điền Tây thời kháng chiến chống Nhật" chương 6 mục 3 ghi:

"Ngày 24 tháng 7, mây đen sương mù dày đặc, bộ pháo phối hợp khó khăn, không thể mở rộng chiến quả. Mà địch thừa lúc mưa, lao vào đánh chiếm cao địa Bính Đinh, phó trung đoàn trưởng trung đoàn 307 Trần Vĩ và tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 1 Lưu Gia Ký cùng địch kịch chiến bị thương..."

Sáng ngày 12 tháng 11 năm 1987, thời tiết khu vực Côn Minh nắng đẹp, sương sớm chưa tan hết, ánh nắng ấm áp tỏa vào cửa sổ. Ông Trần Vĩ và tôi đối diện ngồi trong văn phòng Chính hiệp thành phố, tiếp nhận phỏng vấn. Ông Trần đã ngoài lục tuần, khuôn mặt gầy guộc, tóc hoa râm chải gọn gàng, lưng vẫn thẳng tắp, mặc một bộ quân phục Trung Sơn vải kaki xám đơn giản trang trọng. Giống như tất cả những nhân sĩ dân chủ mà tôi quen biết với tư cách là đối tượng thống nhất, ông Trần cũng ít lời, nói năng cẩn thận, nếu tôi không đặt câu hỏi, ông tuyệt đối không chủ động mở miệng, rất lịch sự giữ im lặng.

Cuộc phỏng vấn của tôi bắt đầu từ chủ đề ngoài Tùng Sơn. Để thuận tiện cho việc viết lách, tôi xóa đi phần đặt câu hỏi và những nội dung không liên quan đến bài viết, chỉnh lý lời nói của ông Trần như sau:

"Tôi là người Quảng Châu, tốt nghiệp khóa 10 Hoàng Phố Nam Kinh, năm đánh Tùng Sơn hai mươi chín tuổi. Từng làm binh sĩ, binh nhì, đến phó tiểu đội, đại đội, tiểu đoàn, phó trung đoàn. Trung tá. Vợ con vứt lại vùng bị chiếm đóng Quảng Châu, bộ đội tuyệt đối không mang theo gia quyến.

"Khi đó vật giá không tính là quá đắt. Binh nhì một tháng sáu đồng tiền pháp tệ, thiếu úy tiểu đội trưởng bốn mươi tám đồng, trung úy tám mươi đồng, trung tá một trăm bảy mươi đồng, đại tá hai trăm bốn mươi đồng. Tôi là trung tá, nhớ là một đồng tiền phải mua được một trăm cân gạo.

"Đánh Nhật không giống đánh nội chiến, nhưng từ góc độ đánh trận thì là một việc. Quân nhân lấy phục tùng mệnh lệnh làm thiên chức, làm binh thì phải đánh trận, mệnh lệnh xuống, dù là ai cũng phải đánh... Anh hỏi bây giờ nhìn nhận dân tộc Nhật như thế nào? Tôi nghĩ họ có tội, họ không hề chịu trách nhiệm chiến tranh, bất kể người khác nhìn nhận thế nào, tôi mãi mãi không quên được sự thật này.

"Họ phải bồi thường cho Trung Quốc... Chính sách là một việc, tình cảm là một việc khác.

"Mỗi trung đoàn đều có tổ tham mưu liên lạc Mỹ, bộ quân có đoàn tham mưu. Năm 1943 đóng quân ở Văn Sơn, Vân Nam, mở lớp huấn luyện quân sự, do sĩ quan Mỹ huấn luyện cán bộ từ cấp tiểu đội trở lên và binh chủng đặc biệt. Hiệu quả không lớn, các tiểu đội trưởng đại đội trưởng quen mang quân theo phương pháp của riêng mình.

"Trước chiến đấu thường tiến hành huấn luyện tinh thần ngắn hạn, khơi dậy giác ngộ yêu nước của binh sĩ. Trung đoàn bộ thiết lập phòng chính huấn, có chủ nhiệm chính huấn, đại đội bộ thiết lập chính trị chỉ đạo viên, sau đó bãi bỏ, đổi thành phó đại đội trưởng, phụ trách tiến hành giáo dục thời sự chính trị và kháng Nhật cứu quốc cho binh sĩ.

"Giai đoạn đầu vượt sông, quân ta tấn công về cơ bản là thất bại, thương vong rất lớn. Người Nhật không những công sự kiên cố, mà còn rất ẩn nấp, ngay cả khi quân ta chiếm được trận địa bề mặt cũng không thể đứng vững, vì vậy bộ quân quyết định thay đổi chiến thuật, đào từng cái boong-ke một, vòng vây thu hẹp từng chút một. Như vậy trông thì tiến triển chậm, nhưng lại rất có hiệu quả, địch tiêu diệt một cái bớt một cái, cho nên đến cuối tháng bảy, trận địa quân ta đã tiến dần ổn định đến vùng Âm Đỉnh Sơn, Đại Á Khẩu và giếng Hoàng Gia Thủy cách đỉnh chính Tử Cao Địa không đầy năm trăm mét.

"Tôi bị thương khi chỉ huy tấn công giếng Hoàng Gia Thủy. Khi đó tôi ẩn nấp phía sau một gốc cây quan sát, đại khái bị lính bắn tỉa Nhật phát hiện, thế là mấy quả lựu đạn súng trường liên tiếp nổ bên cạnh tôi, trong đó một quả bắn trúng trực diện gốc cây, làm đầu và đùi tôi bị thương. Lính Nhật bắn súng giỏi, lính bắn tỉa đặc biệt nhiều, lính bắn tỉa thường dùng súng trường và lựu đạn súng trường. Lựu đạn súng trường lợi hại hơn lựu đạn cầm tay, ném được xa, độ chính xác cao, nhắm bắn, đối phó bộ binh còn hiệu quả hơn súng cối. Tố chất binh sĩ Nhật tốt hơn chúng ta, huấn luyện có phương pháp, nghe nói họ đều là lính tình nguyện, không ai cưỡng ép, nên chịu được đánh trận cứng.

"Theo tôi được biết, trong quân đội Quốc dân Đảng không có đội đốc chiến, có lẽ chỉ là bộ đội tôi ở không có. Sư đoàn Vinh 1 chiếm được Tử Cao Địa, bị địch phản công, Lý Di sốt ruột, đích thân dẫn đội cảm tử lên chiến trường.

"Anh hỏi chìa khóa thắng lợi của trận chiến Tùng Sơn ở đâu? Tôi thấy ngoài việc quan binh Trung Quốc đánh dũng cảm và máy bay Mỹ chi viện ra, nguyên nhân chiến thuật chủ yếu có ba: Thứ nhất là Lý Di kịp thời điều chỉnh chiến thuật, thứ hai là sử dụng súng phun lửa, thứ ba là phá hủy Tử Cao Địa thành công."

Ông Trần sau khi khỏi thương được thăng chức trung đoàn trưởng, sau làm thiếu tướng sư trưởng, năm 1949 dẫn bộ đội khởi nghĩa tại Quảng Châu. Hiện là ủy viên Ủy ban Văn sử Chính hiệp Côn Minh, biên ủy ban biên tập "Tư liệu văn sử Côn Minh".

Năm 1971, khi tôi là thành viên của đại quân thanh niên trí thức đông đảo, từ Thành Đô nơi Thiên phủ chi quốc đến vùng biên cương Vân Nam xa xôi cắm thẻ định cư, trong lòng ngoài một mảnh hoang vu như bị Thượng đế bỏ rơi, đối với mảnh đất đỏ lạ lẫm dưới chân và những câu chuyện nhân sinh xung quanh đều hoàn toàn không quan tâm.

Binh đoàn xây dựng của chúng tôi (sau khôi phục nông trường) đóng tại biên giới cách sông Nộ Giang mấy trăm cây số. Đó là một lòng chảo giữa núi giàu có mà hoang vu có diện tích tương đương thành phố Thành Đô, người địa phương gọi là Bái Tử. Ít nhất còn ba loại dân tộc thiểu số đang sống cuộc sống nguyên thủy du canh du cư. Bái Tử hình dáng như bán đảo Triều Tiên hẹp dài cắm sâu vào biển rừng nhiệt đới rậm rạp phía bắc Miến Điện, nó phía tây giáp Mytkyina, nam nhìn cách núi với Bhamo, nông trường chúng tôi giống như một đầu cầu kiên cường, vững chắc chiếm lĩnh vị trí trung tâm của bán đảo này.

Nông trường khởi xây từ năm 1955, ban đầu do vài trăm quan binh chuyển ngành bộ đội kiến lập. Những quan binh này tuy đều từng đội mũ gắn huy hiệu năm sao đỏ rực, đến từ lò luyện cách mạng, nhưng không có một ai thuộc loại lão cách mạng hàng thật giá thật. Họ đều là nhân vật nửa đường xuất gia, ví dụ đầu hàng, khởi nghĩa, thu biên, v.v., có người còn là binh lính tù binh của ba trận chiến lớn. Tóm lại, hình ảnh của những bậc tiền bối này đều không đủ cao cả và huy hoàng, vì vậy rất nhanh đã mờ nhạt trong lòng chúng tôi - những thanh niên trí thức được phái đến để tiếp nhận giáo dục lại.

Mặc dù lúc đó bản thân tôi đã trở thành con em "có thể giáo dục tốt", nhưng tôi và những người bạn thanh niên trí thức có cảm xúc bốc đồng vẫn đối xử bất công với những người lính già bị lịch sử vứt bỏ đó.

Mười năm sau, khi tôi quay lại Điền Tây, tiến hành phỏng vấn thực địa kéo dài mấy tháng để sáng tác bộ tiểu thuyết hiện thực trường thiên này, tôi đặc biệt quay lại nông trường biên cương từng mơ tưởng ngày đêm. Có lẽ do thời thế thay đổi, có lẽ do đã trải qua nhân sinh, có thêm chút nặng nề, bớt chút ngây thơ và nông cạn, tóm lại tôi hầu như không tốn sức ở đó nhặt lại được vô số câu chuyện nhân sinh đặc sắc, trong đó có người khác, cũng có cả chính mình.

Tôi trong vô ý còn phát hiện ra một sự thật: Những người lính già từng bị phân biệt đối xử và nhận nhiều đối đãi không công bằng ngày trước, lại phần lớn từng có trải nghiệm huy hoàng tham gia kháng chiến chống Nhật, trong đó có người thậm chí trải qua toàn bộ quá trình tám năm kháng chiến.

Phát hiện này thực sự đã khiến tôi vô cùng kích động. Bởi vì bất kể quá khứ hay hiện tại, chúng ta đều quen khinh miệt và xem nhẹ những người bị tuyên bố là có tội và cái gọi là có vết nhơ lịch sử, ép họ không ngẩng đầu lên được. Chúng ta đều quen dùng chính sách để phân chia lịch sử, lại không biết lịch sử có diện mạo riêng của nó. Tôi không biết chúng ta quá khứ là vì quá ngu dốt và dễ tin, hay vì mục đích gì, tóm lại chúng ta đối với lịch sử từng có thiên kiến và sai lầm rõ ràng, đây lại là sự thật.

Tôi nghĩ đây cũng là lịch sử, một đoạn lịch sử tiến hóa nhận thức thuộc về mỗi người chúng ta.

Thế là, tôi lại ở nông trường thêm mấy ngày. Dưới đất mía nắng cháy, dưới tán rừng cao su và vườn cây ăn quả lộng gió mát, dưới ánh đèn điện vàng vọt hoặc ánh nến trong căn nhà nông, máy ghi âm nhỏ của tôi trung thành ghi lại những câu chuyện xa xôi còn sót lại trên màng ký ức của những ông lão tuổi xế chiều, rồi lại do tôi như khảo cổ, phủi sạch bụi bặm, từng việc từng việc khôi phục nguyên dạng. Như vậy, tôi đã thu được nhiều tư liệu tay đầu về Quân Viễn chinh Trung Quốc, về Tùng Sơn và trận Đằng Long, về đại chiến Trung Miến Ấn. Những ông lão tôi từng phỏng vấn nay người còn người mất, họ với tư cách là người tham gia và chứng nhân của tiến trình lịch sử, đã cung cấp cơ sở chân thực đáng tin cậy và vô cùng quý giá cho bộ tiểu thuyết hiện thực mà tôi viết.

Viên Đức Quân, nam, sáu mươi chín tuổi. Công nhân về hưu đội 27, phân trường 4, Nông trường quốc doanh Lũng Xuyên, nguyên quán xã Lỗ Gia, Tuân Nghĩa, Quý Châu. Móm, không răng (đầu thời kỳ "Cách mạng văn hóa" bị quần chúng cách mạng đánh rụng hết), vì vậy nói năng không rõ lắm.

"Tôi là bị bắt lính tại cửa nhà vào tháng 7 năm 1943. Ngày đó tôi còn nhớ, tôi cõng một giỏ lúa sớm đi chợ, vừa ra cửa đã đụng phải bắt lính. Đều trách số mệnh mỗi người không tốt.

"Bọn lính đó hung lắm, động tí là đánh người. Tráng đinh đều bị trói bằng dây gai, mấy trăm người một chuỗi, có người quen, cũng có người không quen, súng áp giải đi về phía nam. Ban ngày đi đường, ban đêm vây thành một vòng ngủ. Không được chạy, chạy là bắt về đánh ván, đánh chết tươi. Đi hơn một tháng, mới đến Mã Quan, Vân Nam, chính là tiền tuyến Lão Sơn đang đánh nhau bây giờ.

"Anh hỏi trên đường ăn gì? Cái đó mới thảm, bảo anh, ăn cháo loãng! Ngày nào cũng hai bữa, mỗi người chia một bát, trong như nước cơm vậy. Mới đến An Thuận đã chết đói người. Nhớ là tôi có một người đồng hương tên Trần Thế Hành, từng học sơ trung, không biết sao cũng bị bắt lính. Làm tổ trưởng phân cơm, công bằng vô tư, kết quả chính mình mới đi đến Phú Nguyên, Vân Nam đã chết đói rồi. Trên đường ít nhất chết đói một nửa người.

"Tráng đinh trước hết bị giam trong doanh trại để huấn luyện, đứng nghiêm, chào, xuống thao trường, sau đó mới chia về bộ đội. Tôi chia về làm bộ binh trung đoàn 308 sư đoàn 103 quân 8. Trung đoàn chúng tôi ban đầu đóng ở Mã Quan, ngày nào cũng thao trường, còn phải đào công sự. Tiền ăn của lính tốt hơn tráng đinh nhiều, bữa nào cũng không bị đói, được ăn no, có khi một tháng được ăn mấy lần thịt đấy. Cũng không bị đánh, quan chức sợ ra chiến trường bị bắn trộm, nên thường đối với lính cũng khá chăm sóc. Mặc dù thế, tôi vẫn không muốn làm lính, 'trai tốt không làm lính, sắt tốt không đóng đinh', nhà tôi có ruộng có đất, tuy không giàu, cũng không chết đói, sao lại cứ phải làm lính chứ? Cho nên năm sau bộ đội đổi phiên tới Văn Sơn, tôi đào ngũ ba lần, đều không chạy thoát, suýt bị bắn. May mà tiểu đội trưởng là đồng hương Tuân Nghĩa chúng tôi, nói giúp. Anh không biết đâu, đồng hương làm lính có thể như anh em ruột thịt, tôi bây giờ vẫn còn nhớ đại ân của đồng hương.

"Năm sau tháng năm, bộ đội chúng tôi nhận được lệnh, mở tới Bảo Sơn tăng viện cho quân 71. Nghe nói người Nhật bên đó hung lắm, quân 71 sắp đánh hết rồi. Trước khi qua sông, quân trưởng Hà Thiệu Chu, phó quân trưởng Lý Di của chúng tôi đều lên tiếng. Tôi nhớ ý của họ chủ yếu là bảo mọi người không sợ chết, kháng Nhật cứu quốc. Đại hội thề quân xong là đánh răng tế, ăn thịt, uống rượu tống tiễn. Trong tiểu đội chia một vò rượu đốt, tiểu đội trưởng phái người mua một con gà trống, giết, anh em cùng uống rượu máu gà. Tôi vừa uống vừa khóc. Tôi nghĩ phen này chắc chắn phải chết ở bờ bên kia sông, tôi không phải sợ chết, mà là vì không bao giờ quay lại được quê hương nữa.

"Mấy ngày qua sông đúng lúc mưa lớn, núi hai bên đều bị che mất, khắp nơi trắng xóa một mảnh. Trên đỉnh núi đang bắn pháo, không giống chiến trường, như là sét đánh giữa không trung. Sau đó mưa tạnh, mây lộ ra một khe, chúng tôi mới nhìn rõ ngọn Tùng Sơn đó. Mẹ ơi! Dốc đến mức có thể làm rơi mũ của người ta, nửa phía trên kia còn trùm trong mây mù. Hèn gì quân 71 chịu thiệt lớn.

"Không đánh trận không biết súng pháo lợi hại, đánh trận mới biết cái nồi là sắt rèn (ý là cứng đối cứng). Đạn pháo nổ, ngay cả đá cũng đang rung, tiếng súng pháo dày như đốt pháo đêm ba mươi. Súng máy của quỷ tử lợi hại cực kỳ, đạn như mọc mắt chui vào người, bắn đến mức người ta không ngẩng đầu lên được. Đại đội trưởng lệnh xung phong, tiểu đội trưởng nói súng máy địch mạnh thế này làm sao xung? Đại đội trưởng bảo là lệnh của trung đoàn bộ. Mọi người đành bò dậy chậm chạp tiến lên, kết quả chỉ xung được mấy chục mét lại lùi về, uổng phí mất hơn mười anh em.

"Xung cứng không được, bèn vừa đánh vừa sửa công sự, đánh được hơn nửa tháng, công sự trung đoàn chúng tôi sửa đến dưới Đại Á Khẩu. Đại Á Khẩu có bộ tư lệnh của người Nhật, có nhà máy điện, nghe nói còn có nhà thổ. Tóm lại boong-ke ngầm ở đâu cũng có, hỏa lực mạnh lắm. Có lần đại đội 3 vừa mới xung lên, lựu pháo của quân bộ bắn tới, kết quả chỉ có hơn mười anh em chạy về được. Lý Di tức đến mức tại chỗ bắn chết trung đoàn trưởng pháo binh đó."

"Công sự của quân Nhật xây rất có trình độ, không những kiên cố, không thể oanh tạc sập được, mà còn rất kín đáo, không dễ phát hiện. Anh xông lên là chúng không nổ súng, đợi anh áp sát là súng máy khai hỏa ngay. Thế nên mỗi lần tiến công đều có thương vong. Lúc đầu chưa có kinh nghiệm đối phó với lô cốt ngầm, đại đội trưởng ra lệnh cho tiểu đội trưởng dẫn vài người lên tiêu diệt nó, tiểu đội trưởng cứ chửi đổng rồi gọi vài anh em, người quấn đầy lựu đạn, bò về phía trước, y hệt như những tình tiết diễn trong bộ phim 'Thượng Cam Lĩnh'. Nhưng lũ quỷ Nhật rất tinh quái, chúng thường tụ tập trong lô cốt ngầm thành từng nhóm ba năm, dùng hỏa lực chéo yểm trợ cho nhau. Anh muốn mon men lại gần cái này, thì đằng kia súng đã nổ, nên rất khó tiếp cận chúng. Cho dù có tiếp cận được thì cũng chưa chắc đã phá hủy nổi. Trong tiểu đội của bọn tôi có một anh lính Tứ Xuyên gọi là Nhị Ngưu, không biết làm sao bò lổm ngổm thế nào mà lại bò được đến tận trước cửa lô cốt địch. Không ngờ bò tới nơi rồi cũng chẳng có cách nào ra tay, lô cốt không có cửa, chỉ có vài lỗ châu mai, súng máy giặc bắn lại quá dữ, anh ta hoảng quá, rút lựu đạn ra ném. Kết quả lựu đạn bị vách đá chặn lại nảy ngược về, trái lại còn làm nổ gãy chân mình. Anh xem có oan uổng không?"

"Đợt tiến công Tùng Sơn ấy, hầu như ngày nào cũng mưa, trên người chẳng có chỗ nào khô ráo. Thêm vào đó núi cao dốc đứng, địa hình bất lợi, quân địch ở trên cao, bọn tôi ở dưới thấp, nên chịu thiệt không ít. Trên núi người chết rất nhiều, trước trận địa đâu đâu cũng là thi thể. Ban ngày không cách nào kéo thương binh về được, đành trơ mắt nhìn họ tắt thở. Đến tối, địch thường phái cảm tử quân tới tập kích đêm, khiến ai nấy đều vô cùng căng thẳng, nên chẳng ai muốn đi cứu thương binh hay kéo những cái xác kia về. Như vậy, chỉ cần có máy bay ném bom hoặc đại bác khai hỏa là ở đâu cũng thấy từng đám sương máu bốc lên, tay chân người chết bị thổi bay lên tận trời. Cái chỗ sông Nộ Giang đó, thời tiết kỳ quặc lắm, sáng mưa lạnh run cầm cập, mặt trời vừa ló ra, chà, nóng hầm hập như mùa hạ. Người chết không quá một hai ngày là thi thể bắt đầu thối rữa bốc mùi, đẻ ra lũ giòi trắng hếu, bò khắp trận địa và hầm hào. May mà quân y Mỹ đêm nào cũng xuống trận địa tiêm phòng, cho uống thuốc, mới không lây lan dịch bệnh."

"Đánh trận là thế đấy, tàn khốc đến mức nào thì là đến mức ấy. Anh em ngày ngày ngâm mình trong nước xác chết để đánh trận, lăn lộn trong đống người chết, những ngày tháng đó, đừng nhắc đến là gian khổ nhường nào. Mấy tháng trời, con người đều biến dạng, da tay, da chân, da trên người đều bị nước xác chết nhuộm thành màu đen, mùi hôi thối của người chết rửa mãi cũng không sạch."

"Nghe nói sau này dùng súng phun lửa do người Mỹ chế tạo mới giải quyết được vấn đề. Mẹ kiếp! Tôi không kịp dùng thứ đó, nhưng trong lòng thấy hả hê lắm. Nghĩ đến cảnh thiêu cháy lũ chó đẻ quỷ Nhật đó, thiêu cho chúng kêu oai oái, trong lòng thấy sung sướng. Tôi bị thương lúc đang đánh nhà máy điện. Trung đội trưởng ra lệnh phá hủy hỏa điểm địch, còn chưa áp sát đã trúng đạn, ở bắp đùi, may mà không trúng xương. Nhưng tôi không muốn mất mạng, nên nằm xuống giả chết, đêm đến tự mình bò chậm chạp xuống núi, sau đó được chuyển đến bệnh viện hậu phương."

"Trên con đường cái dưới chân núi, bắt đầu từ Lạp Mãng, cáng cứu thương đợi qua sông nhiều đến mức nào, cái nọ nối cái kia, xếp hàng dài mấy cây số. Có thương binh nặng chưa kịp qua sông đã tắt thở, cũng có thương binh nhẹ như tôi. Bọn tôi đều được đội dân phu do người dân địa phương tổ chức cáng qua sông."

"Nghe nói sư đoàn của bọn tôi (Sư đoàn 103) sau khi đánh trận xong phải chỉnh biên, sư trưởng vừa thấy toàn sư đoàn còn lại không đầy hai đại đội, liền đứng đầu òa khóc nức nở..."

Câu chuyện của cụ Viên Đức Quân vẫn còn rất dài, rất dài, bản thân câu chuyện của cụ đã là một cuốn tiểu thuyết lịch sử đầy rẫy thăng trầm, tôi ở đây chỉ trích ra một chương ngắn ngủi. Sau khi bình phục vết thương, Viên Đức Quân tham gia nội chiến, năm 1950 khởi nghĩa, cùng năm gia nhập Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Thời "Cách mạng Văn hóa" bị quản chế. Năm 1986, sau 32 năm xa nhà, cuối cùng cụ cũng lần đầu trở về quê nhà Quý Châu thăm người thân, nhưng bàng hoàng phát hiện quê hương xa lạ đến mức không dám nhận, chỉ tìm được một người anh họ xa tít tắp ngoài ngũ phục.

Trương Vũ Phú, nam, 66 tuổi, nguyên Giám đốc Nông trường Lũng Xuyên, phân trường số 2, cán bộ nghỉ hưu. Giám đốc Trương dáng người gầy yếu, tinh thần vẫn tốt, không có ý kiến gì về việc về hưu, nhưng thường cảm thấy cô đơn. Vì vậy rất vui khi có người từ tỉnh thành lặn lội đường xa đến trò chuyện với ông về chuyện cũ, nhất là những món nợ lịch sử khó mà viết vào hồ sơ lại luôn khiến người ta canh cánh trong lòng.

"Tôi là người Đức Giang, tỉnh Quý Châu, nhà ở bên bờ sông Ô Giang, địa danh gọi là Trung Bá. Tôi nhớ rõ, tôi bị bắt lính vào tháng chạp năm 1943 âm lịch, người nhà đến tin tức cũng không biết đã bị bắt đi rồi, đi một mạch bốn mươi mấy năm."

"Tôi được phân vào tiểu đoàn công binh thuộc Quân đoàn 8. Tiểu đoàn công binh là đơn vị mới thành lập, do huấn luyện viên người Mỹ đích thân huấn luyện, đãi ngộ tốt hơn bộ binh. Không phải là vận may, mà vì tôi từng học tư thục hai năm, biết vài chữ."

"Chúng tôi trước tiên ở Văn Sơn, sau đó chuyển đến Vân Nam Dịch diễn luyện. Người dạy học đều là người Mỹ, không hề hung dữ, ngoài ra còn có một nhóm công binh Mỹ chuyên làm mẫu thao tác. Nội dung học công binh rất nhiều, ví dụ như bắc cầu, chủ yếu là cầu phao, chôn mìn, gỡ mìn, phá hủy, vân vân. Sau đó còn học riêng cách sử dụng súng phun lửa. Súng phun lửa là vũ khí kiểu mới do người Mỹ phát minh, uy lực rất lớn, cấp trên gọi là bảo mật, sau này đánh Tùng Sơn thì mang lên đó."

"Huấn luyện hai ba tháng, bộ đội liền phụng lệnh tiến ra tiền tuyến. Đúng ngày Tết Đoan Ngọ tháng 5, Vệ Lập Hoàng trưởng quan kiểm duyệt diễn tập bộ, pháo, công của Quân đoàn 8 tại Bảo Sơn. Chúng tôi đứng phía trước đội ngũ, nhìn rất rõ, Vệ trưởng quan là một người lùn mập, để một chòm râu đen, mặc áo khoác quân đội bằng dạ, đeo đoản kiếm, oai phong không chịu được. Thật ra lính tráng ai mà muốn đánh trận, ai mà muốn chịu chết chứ."

"Vừa ra tiền tuyến, khung cảnh đó mới gọi là kinh tâm động phách. Người chết nhiều đến mức không cách nào chôn cất, đâu đâu cũng là thi thể, chủ yếu là anh em chúng tôi, cũng có cả người Nhật. Đành phó mặc cho nắng mưa, pháo oanh đạn nổ, cuối cùng thi thể đen sì làm chết cả cỏ trên núi, mấy năm sau tôi đi ngang qua đó, trên núi không một ngọn cỏ."

"Lúc đánh Đại Á Khẩu, Lý Di nghĩ ra một cách, điều từ pháo binh mấy khẩu pháo nhỏ (sơn pháo), áp sát trực xạ vào lô cốt. Cách này phát huy chút tác dụng. Những góc chết mà pháo binh không tiêu diệt được thì do công binh chúng tôi dùng súng phun lửa giải quyết."

"Tôi còn nhớ, ngày đầu tiên phun lửa là mồng 1 tháng 8, trời mưa lất phất, trên núi gió to, thổi ù ù. Phó tiểu đội trưởng và tôi chuẩn bị hành động. Phó tiểu đội trưởng họ Phan, người Hà Nam, mặt có nốt rỗ, bọn tôi đều gọi ông ấy là Ma Bì. Ma Bì phụ trách phun lửa, tôi làm trợ thủ, vác bình nhiên liệu. Bình nhiên liệu thời đó nặng lắm, mỗi bình hai ba mươi cân, hình dáng giống như bình chữa cháy bọt hiện nay."

"Lần đầu ra trận, trong lòng cứ đánh trống, không biết có sống sót quay về không. Bộ binh tất nhiên chưa từng thấy thứ đồ tây này, lạ lẫm lắm, đại đội trưởng đó tại chỗ hứa, diệt được lô cốt địch thì ông ta mời khách. Ma Bì từng đánh trận ở Hồ Bắc, là một con cáo già trận mạc, bò lăn bò lết rất nhanh đã vào được vị trí phun lửa. Tôi theo sát phía sau, bấm bụng bò lên, may là vận tốt, không bị đạn bắn trúng."

"Đợi bộ binh thu hút hỏa lực của địch ra chỗ khác, Ma Bì liền nối ống nhiên liệu bắt đầu ngắm bắn. Lô cốt địch ở cách hơn ba mươi mét, từ hiệu quả diễn tập của chúng tôi mà nói, đáng lẽ phải vạn vô nhất thất. Ai ngờ Ma Bì vừa bóp cò thì xảy ra chuyện, chỉ nghe ông ta kêu thảm một tiếng, ngã lăn ra đất. Hóa ra ông ta chỉ chú ý đến góc phun lửa, mà quên mất hướng gió. Một cơn gió núi thổi ngược lại gần ngàn độ nhiệt độ cao, tại chỗ thiêu mù cả mắt ông ấy."

"Tôi may mắn tránh được ở phía sau ông ấy vài ba bước, nếu không cũng chẳng tránh khỏi."

"Nhưng luồng lửa Ma Bì bắn ra lại không mất tác dụng, lô cốt giặc lập tức bốc lên rất nhiều khói đặc. Tôi nghe thấy địch trong lô cốt kêu gào thảm thiết, có mấy tên chưa bị thiêu chết chui ra khỏi lô cốt để chạy trốn, liền lập tức bị súng máy của chúng tôi bắn gục. Sau đó anh em bộ binh xông lên, đẩy trận địa lấn sâu thêm một bước nữa lên núi. Từ đó về sau, mỗi người chúng tôi đều hiểu được đạo lý chọn hướng gió, nhưng kết cục của Ma Bì lại rất thê thảm, nghe nói nằm ở bệnh viện hậu phương một thời gian rồi mất tích."

"Súng phun lửa đã phát huy tác dụng rất lớn trong trận đánh càn quét các lô cốt ngầm và cứ điểm vòng ngoài Tùng Sơn. Thông thường trong phạm vi ba bốn mươi mét, ngắm trúng là chắc chắn hiệu quả. Người Nhật quả nhiên vô cùng ngoan cố, thường là tầng trên lô cốt bị thiêu sập, tầng dưới vẫn tiếp tục bắn súng ra ngoài, cho đến khi bị thiêu chết hoặc lô cốt bị phá sập hoàn toàn, tóm lại không có ai đầu hàng. Sau này đánh mãi lên tới đỉnh núi Tùng Sơn, bao vây trong ba lớp ngoài ba lớp, vẫn không bắt được một tù binh Nhật nào. Về sau nữa, Lý Di hạ lệnh, bắt sống một tù binh Nhật thưởng một ngàn đồng, nghe nói bắt được mấy tên thương binh."

"Đỉnh chủ phong Tùng Sơn gọi là Tử Cao địa, đỉnh núi chỉ to bằng một hai mẫu đất, bốn phía có hơn mười quả đồi nhỏ cao thấp liền nhau, nương tựa vào nhau. Người Nhật xây một cái lô cốt cực lớn trên Tử Cao địa, nghe nói to tận hai sân bóng rổ, sâu mười mấy hai mươi mét, xe tăng có thể ra vào. Trên các đồi nhỏ xung quanh thì toàn là lô cốt nhỏ, giữa lô cốt với lô cốt có hào giao thông ẩn nấp thông với nhau, hình thành lưới hỏa lực chéo chặt chẽ. Sự kiên cố của lô cốt địch, máy bay Mỹ ném bom hàng ngày, gọt thấp đỉnh núi xuống mấy mét, cũng không cách nào tiêu diệt được nó. Đối với công sự như thế, đừng nói bộ binh không cách nào áp sát, cho dù có áp sát cũng chỉ làm tăng thương vong vô ích. Nghe nói Trung đoàn Vinh 3 từng có hai đại đội mò lên, kết quả đều bỏ xác trên núi."

"Chúng tôi đào chiến hào mãi đến tận nơi còn cách Tử Cao địa hai trăm mét, thì không cách nào tiến thêm được nữa. Vì đoạn dốc cuối cùng này đặc biệt đứng, ít nhất năm sáu mươi độ, đến mức bắn súng cũng phải ngửa cổ lên. Chúng tôi đóng ở chỗ này nửa tháng, nghĩ đủ mọi cách, vẫn không có chút tiến triển. Trước trận địa bỏ lại hàng trăm thi thể lính Trung Quốc một cách vô ích, những thi thể đó người này gối lên người kia, người nọ đè lên người nọ, ai nấy đều đầu hướng về phía địch, không một kẻ nào là đồ hèn, cảnh tượng đó mới gọi là tráng liệt. Bây giờ nghĩ lại, những người lính của chúng ta đúng là đã chiến đấu vô cùng anh dũng."

"Tháng 8, nghe nói phía bắc Đằng Xung và phía tây Long Lăng đều đánh rất dữ dội, nhất là Long Lăng, Quân đoàn 2, Quân đoàn 71 đánh vào ba lần đều bị địch phản công đánh ra. Bởi vì Tùng Sơn giống như một ổ khóa sắt lớn, khóa chặt đường Địch Miến từ phía tây bờ sông Nộ Giang, bóp nghẹt cổ quân đội Trung Quốc, cho nên không phá được ổ khóa này, tiền tuyến Long Lăng không cách nào giữ vững lâu dài, sớm muộn gì cũng sụp đổ. Sau này Tưởng Giới Thạch sốt ruột, ở Trùng Khánh hạ một đạo lệnh, hạn trong ngày 1 tháng 9 Quân đoàn 8 phải lấy được Tùng Sơn. Vẫn là cố vấn Mỹ hiến kế cho Lý Di, gợi ý đào đường hầm từ dưới Tùng Sơn thông đến Tử Cao địa, sau đó dùng thuốc nổ Mỹ kiểu mới nhất để phá hủy lô cốt. Lý Di tiếp nhận gợi ý, đây chính là vụ đại bạo phá Tùng Sơn nổi tiếng sau này."

"Đường hầm bắt đầu thi công từ ngày 4 tháng 8, do tiểu đoàn công binh chúng tôi phụ trách đào, cố vấn Mỹ đích thân đo đạc tính toán. Để không cho địch phát giác, pháo binh ngày ngày nã pháo trên đầu chúng tôi, bộ binh vẫn xuất kích như thường để nghi binh địch. Chúng tôi bắt đầu đào từ tiền duyên trận địa, trước tiên đào một đường hầm thẳng song song, thông đến dưới Tử Cao địa. Chúng tôi chia thành bốn ca, đào suốt ngày đêm, đào khoảng hơn mười ngày, bọn Mỹ bò vào hầm đo đạc từng đoạn từng đoạn, nói một tiếng OK, người của chúng tôi liền chia thành hai tốp, một trái một phải đào thẳng lên. Đúng vậy, cứ như thế, thành một hình chữ Y. Đào hầm tất nhiên khổ cực vô cùng, nhưng nghĩ đến anh em tử trận, nghĩ đến quân địch sắp bay lên trời, cắn răng cũng đào tiếp."

"Lần này chỉ đào vài ngày, cố vấn nói được rồi, đã đến ngay dưới chân địch. Mọi người nghe thấy đều rất căng thẳng, liền bắt đầu đào ra hai phòng thuốc nổ, mỗi phòng đều to bằng một gian nhà. Nghe trinh sát nói địch hình như đã phát giác, cũng đang đào đường hầm phản kích từ phía trên xuống. Thế là mọi người vội vàng vận chuyển thuốc nổ vào trong hầm, chẳng dám thở mạnh, chỉ sợ bị địch cướp trước, công dã tràng."

"Thuốc nổ đều là hàng Mỹ, thùng sắt, mỗi thùng 25 cân. Tôi nhớ phòng thuốc nổ bên trái nhồi 120 thùng, bên phải nhồi 160 thùng. Chỉ riêng việc vận chuyển đống đồ sắt này vào hầm đã tốn cả một ngày một đêm."

"Sáng ngày 20 tháng 8, thời tiết đột nhiên trời quang mây tạnh, hình như ông trời cố ý muốn để mọi người mở mang tầm mắt. Sáng sớm tinh mơ, mặt trời mọc từ bờ đông sông Nộ Giang, chiếu rọi Tử Cao địa Tùng Sơn đỏ rực. Pháo binh theo lệ thường nã pháo trước, bộ binh lại giả vờ tấn công một hồi, mục đích là thu hút thêm địch vào Tử Cao địa, làm cho vụ nổ đạt hiệu quả lớn nhất. Khoảng chín giờ đi, tất cả bộ đội đều rút xuống Đại Á Khẩu, Lý Di ra lệnh điểm hỏa. Ngày hôm đó Vệ Lập Hoàng, Tống Hy Liêm, Hà Thiệu Chu đều đã qua sông từ sớm, còn có mấy vị tướng lĩnh và cố vấn cao cấp người Mỹ cũng ở trong hầm trú ẩn quan sát. Tiểu đoàn trưởng công binh đích thân gạt thiết bị điểm hỏa. Tôi thấy tay ông ta hơi run, rít mạnh mấy hơi thuốc, sau đó vứt đầu mẩu thuốc lá đi, mạnh mẽ gạt thiết bị điểm hỏa cải tiến từ chiếc máy điện thoại kia. Lúc đầu hình như không có động tĩnh, qua vài giây, mặt đất rung chuyển một cái, sau đó lại rung chuyển mấy cái, hơi giống động đất, giá đỡ bằng gỗ trong hầm trú ẩn kêu răng rắc lắc lư. Đồng thời tôi nhìn thấy trên Tử Cao địa có một cột khói đặc bốc lên, càng lúc càng cao, trên đầu cột khói còn có một cái mũ, rất giống vụ nổ bom nguyên tử chiếu trong phim sau này. Cột khói cao đến một hai trăm mét, lơ lửng giữa không trung, rất lâu không tan. Khi tiếng nổ truyền tới, lại không lớn như tưởng tượng, không chấn động bằng máy bay ném bom, âm thanh đục, hơi giống tiếng sấm trong tầng mây xa xăm."

"Chúng tôi đều chẳng màng ẩn nấp, đứng dậy hoan hô, tưởng tượng lũ địch đều bị nổ tung đầy máu me bay lên không trung, trong lòng thấy sung sướng không sao tả xiết. Nói ra cũng thật kỳ quái, quân địch trên núi quả nhiên bị nổ cho ngơ ngác, cho đến khi bộ binh Trung đoàn Vinh 3 không tốn một viên đạn, một phát súng xông lên Tử Cao địa, địch ở những lô cốt xung quanh mới lại điên cuồng bắn súng."

"Tử Cao địa tôi có lên xem qua, hiệu quả của thuốc nổ không lớn như thiết kế ban đầu. Đỉnh chính Tùng Sơn chỉ nổ ra hai cái hố lớn như cái phễu, đều rộng mấy chục mét, sâu mấy chục mét. Nghe nói ít nhất có bảy tám chục lính Nhật bị chôn vùi trong hố, còn có hơn chục tên bị nổ thành mảnh vụn, có bốn tên bị chấn động ngất xỉu làm tù binh, tai mũi đều chảy máu, không biết sau này có cứu sống được không. Nói cũng thú vị, vụ nổ chúng tôi gây ra lần này, không biết thế nào lại được người dân địa phương biên thành một câu chuyện lưu truyền, bảo là người Nhật xây một kho vũ khí bí mật trên Tùng Sơn, giấu một lượng lớn máy bay, xe tăng, súng pháo, xe hơi, còn có rất nhiều vàng bạc châu báu. Người Nhật thấy sắp xong đời, liền cho nổ sập Tùng Sơn chôn vùi xuống. Câu chuyện này đồn mười, mười đồn trăm, lâu dần, rất nhiều người đều tin là thật. Năm 57 đại luyện thép, người nơi cách xa hàng trăm dặm muốn phát tài đều vác cuốc lên Tùng Sơn đào báu vật, nhưng không một ai tìm thấy bóng dáng kho vũ khí cả."

"Trận chiến sau Tử Cao địa tôi không tham gia, chủ yếu là bộ binh mở rộng chiến quả. Những tên Nhật đó thấy đại thế đã mất, điên cuồng phản công, muốn cướp lại Tử Cao địa, đến ngày 1 tháng 9, Tùng Sơn vẫn chưa lấy được hoàn toàn, đường Địch Miến cũng không cách nào thông xe. Tưởng Giới Thạch nổi giận, hạ một đạo quân lệnh tử, hạn Quân đoàn 8 trước ngày 'Quốc sỉ' 18/9 phải lấy được Tùng Sơn, nếu không quân trưởng, phó quân trưởng sẽ bị xử lý theo quân pháp. Lý Di nóng mặt, chụp một cái mũ sắt lên đầu, đích thân dẫn tiểu đoàn đặc vụ lên trận địa đỉnh chủ phong Tùng Sơn. Ngày 6 tháng 9 đó tôi thấy ông ta được người dìu xuống từ trên đỉnh núi, hốc mắt sung huyết, râu ria xồm xoàm, quân phục dạ rách nát, đi đôi chân trần, trên người mang hai vết thương, người đã biến dạng."

"Trận chiến Tùng Sơn dường như kết thúc vào đúng ngày hôm sau khi Lý Di từ đỉnh chủ phong xuống. Đêm đó tiếng súng nổ đặc biệt dữ dội, còn có rất nhiều tiếng nổ. Nghe nói lính Nhật lựu đạn bắn hết, liền vác đạn cối ném vào đá. Sau đó đánh đến trưa, tiếng súng mới dần thưa thớt. Khoảng bốn năm giờ chiều, trên núi truyền tin đến, bảo là thắng rồi. Tôi nhìn thấy rõ ràng, Lý Di ngồi trên một tảng đá bên ngoài bộ chỉ huy, tham mưu chạy tới báo cáo với ông ta, ông ta không nhúc nhích, vẫn cứng đờ cắm cúi trên tảng đá, tiếp đó nước mắt bất chợt trào ra..."

"Tùng Sơn đánh xong, thế mà không bắt được tù binh Nhật nào. Chỉ có mấy người Miến Điện nấu ăn, còn có bảy tám cô gái điếm, nghe nói đều là người Triều Tiên. Lính Trung Quốc tò mò lắm, đều vây quanh xem gái điếm, bình phẩm, trong lòng không biết vị thế nào. Những người phụ nữ đó đều mặc quân phục vàng, có người béo, cũng có người gầy, lại chẳng hề xấu hổ. Quân bộ phái người áp giải họ qua sông đưa đi rồi. Nghe nói lính Nhật đánh trận dũng cảm thì được thưởng ngủ với đàn bà, trước kia nghe lính cũ kể, không tin, bảo là chém gió. Đánh trận đó tận mắt thấy mới tin. Chậc chậc, người Nhật thật là mẹ nó... gây nghiệt."

Có lẽ là cánh cửa ký ức bị đóng quá lâu một khi đã mở ra thì không dễ gì dừng lại được, lão nhân cứ thủ thỉ nói chuyện với tôi suốt cả ngày, vẫn còn chưa hết hứng. Lúc chia tay, cụ tiễn tôi ra cửa, dặn dò tôi một việc rất nghiêm túc: đó là phản ánh với lãnh đạo tỉnh thành về vấn đề đãi ngộ đối với tướng sĩ Quốc dân đảng thời kỳ kháng chiến. Những người đó đã đánh trận vì đất nước tám năm trời, vậy mà không tính công lao, không được hưởng đãi ngộ nghỉ hưu, không công bằng. Là một vấn đề chính sách.

Ngày 11 tháng 5, hai cánh tập đoàn quân của quân Viễn chinh Trung Quốc vượt sông Nộ Giang, đội thủ bị Lạp Mãng của quân Nhật liền rơi vào vòng vây tầng tầng lớp lớp của binh lực ưu thế quân ta. Đội thủ bị ngoài thông tin vô tuyến ra, đã cắt đứt mọi liên lạc với phía sau. Sau hơn một trăm ngày đêm chiến đấu ác liệt, rơi vào cảnh cạn kiệt đạn dược lương thực. Sư đoàn trưởng Tùng Sơn xét thấy không còn hy vọng thắng lợi, từng cân nhắc chủ động rút lui, nhưng bị Phương diện quân Miến Điện từ chối. Phương diện quân cho rằng rút lui đồng nghĩa với thất bại, mà tiền tuyến sông Nộ Giang thì dù thế nào cũng không cho phép thất bại. Vì vậy vận mệnh của đội thủ bị Lạp Mãng chỉ có một cái kết: chiến đấu đến người cuối cùng, cùng tồn tại hay mất đi với trận địa.

Kim Quang Huệ Thứ Lang, thiếu tá pháo binh, 29 tuổi, người Đông Kinh, tốt nghiệp trường cao đẳng kỹ thuật công nghiệp Đông Kinh. Trước khi nhập ngũ là kỹ thuật viên động lực. Thiếu tá vốn rất có hy vọng trở thành một kỹ sư hoặc giám đốc nhà máy xuất sắc, nhưng chiến tranh đã thay đổi hoàn toàn chí hướng của anh ta, biến anh ta thành một hạ sĩ pháo binh trẻ tuổi trong quân xâm lược.

Ở Sư đoàn 56, hạ sĩ Kim Quang nổi tiếng với tác phong dũng mãnh và đầu óc bình tĩnh, sự thăng tiến của anh ta vững vàng và nhanh chóng, đây có lẽ là lợi ích duy nhất mà chiến tranh mang lại cho con người. Trận Nam Xương năm 1939, quân Nhật đánh mãi không xong, Kim Quang bất chấp nguy hiểm, chỉ huy một khẩu dã pháo áp sát xạ kích, trực tiếp trúng mục tiêu chỉ huy quân thủ thành, khiến quân trưởng cấp trung tướng của Quân đoàn 39 Trung Quốc là Trần An Bảo tử thương tại chỗ. Trong đại hội võ thuật diễn tập quân sự được tổ chức hàng năm của Phương diện quân Miến Điện, đội thủ bị Lạp Mãng luôn giữ vững thành tích ưu tú đứng đầu ba môn xạ kích súng trường, xạ kích hỏa pháo và leo núi mang vác nặng. Trong hai năm phòng thủ sông Nộ Giang, đội thủ bị này chăm chỉ diễn tập, thường trực không lơi lỏng, tác chiến lớn nhỏ 11 lần, nhiều lần được cấp trên khen thưởng. Theo báo cáo của thiếu úy Vũ Trạch, bác sĩ quân y tại trạm giải khuây quân đội phái đến Lạp Mãng, đội thủ bị này chưa từng xảy ra bất kỳ vụ việc nghiêm trọng nào về việc binh lính cưỡng bức xâm hại phụ nữ giải khuây. Toàn bộ phụ nữ giải khuây ở trạm này đều tỏ ra hài lòng với kỷ luật và tinh thần hữu ái của đội thủ bị.

Nghe nói thiếu tá Kim Quang chỉ có một lần bị chỉ trích, đó là việc anh ta tự ý giảm số lần binh lính nhận giải khuây từ ba lần mỗi tháng xuống còn hai lần.

Ngày 19 tháng 7, ngày thiếu tá Kim Quang nhận được điện báo lệnh tử thủ của sư đoàn trưởng, với danh nghĩa quân thủ thành đã điện cho sư đoàn trưởng và tuyên thệ với Thiên hoàng: quyết tâm toàn thể "Ngọc toái", thề chết hoàn thành sứ mệnh thần thánh. Nghĩa cử của đội thủ bị Lạp Mãng trở thành tấm gương mẫu mực cho Phương diện quân Miến Điện của Nhật Bản học tập. Để khích lệ sĩ khí, tổng tư lệnh Hà Biên chỉ thị thông báo tình hình chiến sự của đội thủ bị Lạp Mãng cho toàn quân mỗi ngày một lần.

Trưa ngày 28, bốn chiếc máy bay Nhật tranh thủ thời tiết mưa âm u lén lút bay tới không phận Tùng Sơn, đây là lần đầu tiên và cũng là duy nhất quân thủ bị Nhật Bản nhận tiếp tế thả dù từ phía sau kể từ khi nổ ra chiến tranh sông Nộ Giang. Sĩ quan binh lính Nhật nhìn thấy máy bay của mình, tất cả đều hò reo sấm dậy, quên cả bản thân, chui ra khỏi chiến hào và lô cốt để nhặt đồ tiếp tế, và nghẹn ngào nước mắt hát vang quốc ca Nhật Bản "Quân chi đại" hết lần này đến lần khác.

Đêm hôm đó, tư lệnh bộ sư đoàn nhận được điện báo của quân thủ Lạp Mãng, nội dung điện văn như sau:

Mang Thị. Gửi Tư lệnh Sư đoàn 56

Thưa Tướng quân các hạ:

1. Cảm ơn đợt thả dù hôm nay. Toàn thể sĩ quan binh lính chắp tay với lựu đạn, thề bảo vệ chiến đấu, phát nào trúng phát đó. Tổng cộng có 509 thương binh. Những người mất một mắt, một tay và một chân cũng đang chiến đấu trên hỏa tuyến.

2. Máy bay quân ta vì thực hiện thả dù đạn dược mà bay thấp dũng cảm, không ngờ bị hỏa lực địch gây thương tổn. Toàn thể quân thủ bị vô cùng đau lòng, khẩn cầu từ nay về sau không nên quá mạo hiểm.

Tư lệnh đội thủ bị Lạp Mãng

Thiếu tá Kim Quang Huệ Thứ Lang

—— Trích dẫn từ "Đại Đông Á Thánh Chiến Sử" Nhật Bản, phần 7, chương 2, tiết 5

Ngày 8 tháng 8, đội thủ bị Lạp Mãng lại đối mặt với cảnh cạn kiệt đạn dược lương thực. Thiếu tá Kim Quang rút hàng chục binh lính từ các trận địa, chia thành nhiều nhóm nhỏ, cánh tay quấn vải trắng mang theo súng máy nhẹ, lựu đạn, nhân đêm mưa tầm tã lẻn ra khỏi trận địa, tập kích bất ngờ trận địa pháo hạng nặng và sở chỉ huy tiền tuyến quân ta. Cuộc tập kích thành công. Đêm đó phá hủy mấy khẩu pháo hạng nặng của quân ta, thu giữ hơn mười thùng đạn dược, tiêu diệt và làm bị thương hàng chục sĩ quan binh lính, trong đó có hai cố vấn Mỹ.

Chiến thuật tập kích đã có lúc trì hoãn sự tiến công của quân đội Trung Quốc. Sau đó, quân Nhật thường xuyên xuất kích, liên tục thành công, thậm chí suýt đe dọa đến công việc bí mật đào đường hầm. Chỉ vì quân đội Trung Quốc tăng cường phòng bị, thương vong của quân Nhật tăng lên, mới tự động dừng các cuộc tập kích ban đêm.

Ngày 20 tháng 8, "nở hoa" ở trung tâm Tử Cao địa, phòng tuyến kiên cố không thể phá vỡ của quân Nhật bị xé toạc một lỗ hổng lớn. Thiếu tá Kim Quang đích thân dẫn binh lính phản kích toàn lực, cố gắng giành lại Tử Cao địa, cuối cùng vì quân ít không địch nổi quân đông, đành phải rút về góc chết tây bắc Tùng Sơn tử thủ.

Đến đây, quân thủ Lạp Mãng đã tứ bề thọ địch, lương thực, đạn dược, nước uống chẳng còn lại bao nhiêu, kháng cự cũng chỉ là trì hoãn sự đến của cái chết mà thôi.

"Tác chiến Miến Điện" ghi: "…… Ngày 29, ngày thứ ba cạn lương, thiếu tá Kim Quang ra lệnh ăn thịt người. Lệnh này được giải thích là chỉ có hiệu lực đối với quân địch."

Thế là những người lính Nhật đói khát liền lôi những tên địch vừa chết hoặc sắp chết về, đốt đống lửa trong chiến hào, khoét nội tạng của họ, chặt tay, chân, hoặc cắt thịt mông để nướng máu me. Thịt người hỗ trợ và khích lệ dũng khí và quyết tâm chiến đấu tiếp của quân nhân Nhật Bản khá hiệu quả.

Ngày 5 tháng 9, quân Nhật bị ép vào một trận địa rộng chưa đầy hai trăm mét vuông. Tư lệnh Kim Quang hiểu đại thế đã mất, kiên quyết phát điện báo từ biệt sư đoàn trưởng Tùng Sơn và tổng tư lệnh Hà Biên vào lúc mười giờ đêm hôm đó.

Mang Thị. Gửi Sư đoàn trưởng Tùng Sơn chuyển tới Tổng tư lệnh Hà Biên.

Thưa Tướng quân các hạ:

1. Kể từ ngày 10 tháng 5 đến nay, tử thủ trận địa đã được 118 ngày. Cuối cùng vì chức trách chỉ huy không chu đáo, đạn dược cạn sạch, tướng sĩ phần lớn tử trận, còn lại 73 người, không ai là không mang thương tích, nên không thể làm được việc nâng đỡ thế công của toàn quân, cảm thấy vô cùng áy náy. Vì vậy tôi đã ra lệnh thiêu hủy quân kỳ và mật mã bản, chuẩn bị toàn thể tuẫn quốc.

2. Đội ơn Tổng tư lệnh, Sư đoàn trưởng các hạ quan tâm đặc biệt trong thời gian dài, toàn thể không sao cảm kích hết. Từ nay về sau khẩn cầu quan tâm nhiều hơn đến gia quyến sĩ quan binh lính tử trận. Chúng tôi sẽ ở dưới suối vàng, chúc Nhật Bản hoàng quân giành thắng lợi từ xa.

Tư lệnh đội thủ bị Lạp Mãng

Thiếu tá Kim Quang Huệ Thứ Lang

—— Trích dẫn từ "Đại Đông Á Thánh Chiến Sử" Nhật Bản, phần 7, chương 2, tiết 5

Phát báo xong, đập vỡ đài, thiêu hủy quân kỳ, mỗi quân nhân Nhật Bản còn sống đều lặng lẽ dõi theo màn kịch ảm đạm mà bi tráng này.

Giờ phút "Ngọc toái" đã tới.

Đêm sâu thẳm, tiếng súng xung quanh trận địa dần dần lặng đi, màn đêm dày đặc bao phủ mặt đất, cũng che khuất mảnh trận địa sắp bị nghiền nát này ở bờ tây sông Nộ Giang. Sau khi trời sáng, mọi thứ ở đây sẽ không còn tồn tại, mỗi người còn sống sẽ chết đi, biến thành từng cái xác thịt nát bấy, rồi biến mất khỏi mặt đất. Trên sườn núi xa xa, trong thung lũng, đâu đâu cũng có từng đống lửa trại nhấp nháy, đó là hàng vạn quân đội Trung Quốc đang đợi trời sáng tấn công. Trên trận địa, bom napalm quân Mỹ ném ban ngày vẫn còn đang cháy, gió núi thổi tới, mang theo từng đợt mùi hôi thối khét lẹt của cây cối và xác chết.

Đây là đêm đen ảm đạm nhất trong lịch sử quân đội Đế quốc, tất cả quân nhân Nhật Bản đều cứng đờ người, thương binh nhẹ dìu thương binh nặng, người đang nằm được đỡ ngồi dậy, lặng lẽ nhìn lá cờ tượng trưng cho thắng lợi và tinh thần chinh phục của dân tộc Đại Hòa trong tay tư lệnh bị một đám lửa tươi tắn nuốt chửng một cách tàn nhẫn. Ánh lửa lúc tỏ lúc mờ, soi sáng những khuôn mặt bẩn thỉu nhọ nhem vì khói súng của binh lính. Biểu cảm của họ vô cùng nặng nề và ảm đạm, tuy cũng có người rơi những giọt nước mắt đau thương, nhưng phần lớn mọi người đã sớm chết lặng. Trung úy hộ kỳ Mộc Hạ Xương Kỷ đã viết trong hồi ký của mình rằng:

"…… Tôi nhìn thấy tay tư lệnh đang khẽ run rẩy. Quân kỳ đã châm lửa, ngọn lửa từ từ bốc lên. Tư lệnh rất bình tĩnh, cứ khăng khăng để ngọn lửa cháy trên tay, chúng tôi đều ngửi thấy mùi khét của da thịt cháy. Khi ngọn lửa tắt, tay tư lệnh đã cháy đen."

"Chúng tôi vô cùng cảm động. Có người hát vang quân ca 'Ái Quốc Hành Tiến Khúc'……"

Những nỗ lực nên làm đều đã làm, những cái giá phải trả đều đã trả, nhưng thủy triều thất bại vẫn sẽ không tránh khỏi nuốt chửng những người Nhật có ý chí kiên cường này. Mặc dù phần lớn trong số họ từng là công nhân, nông dân, nhân viên văn phòng và sinh viên đại học, nhưng tiếng kèn chiến tranh đã thay đổi cuộc sống của họ trong một đêm, tập hợp họ lại với nhau và biến họ thành một lũ xâm lược. Vì vậy họ không còn sự lựa chọn nào khác. Họ phải tiếp tục cuộc chiến, nếu không cỗ xe chiến tranh lớn này sẽ không bao giờ tự dừng lại được. Họ chỉ có thể giết địch hoặc bị địch giết, đây chính là kết cục của họ.

Cần phải chỉ ra rằng: Cỗ xe chiến tranh xâm lược này thường không chỉ thúc đẩy thể xác binh lính, mà còn thúc đẩy tinh thần của họ lao ra chiến trường. Câu cuối cùng hạ sĩ Tiểu Dã Thái Lang (nhân viên văn phòng Đông Kinh) ghi trong nhật ký là: "Một khi đã hạ quyết tâm hy sinh vì thắng lợi, vì lập được bất kỳ công huân nào mà chết đi thì thật là đáng xấu hổ." Còn quân tào Trung Thôn Đảo Hùng (sinh viên đại học) thì dùng những câu thơ mỹ lệ như thế này để kết thúc di thư của mình: "Khi trời sáng, tôi sẽ hướng về bình minh phương đông đón chào sự đến của quân địch, tôi sẽ hóa thành một vị thần mỉm cười trong ánh rạng đông." (Trích từ [Mỹ] Benedict viết: "Cúc và Kiếm")

Nửa đêm, thiếu tá Kim Quang gọi trung úy hộ kỳ Mộc Hạ đến trước mặt, giao cho anh ta một nhiệm vụ vô cùng vinh quang và gian nan: "Đột phá vòng vây, đại diện cho quân thủ Lạp Mãng báo cáo chi tiết quá trình chiến đấu đã xảy ra từ trước đến nay cho cấp trên, trình lên sự tích tướng sĩ có công, và chuyển di thư, nhật ký, thư từ của sĩ quan binh lính đến tận tay gia quyến họ."

Trung úy Mộc Hạ nhận nhiệm vụ, nghẹn ngào chào theo nghi lễ quân đội, sau đó thay thường phục, lẻn vào màn đêm mịt mù bên ngoài trận địa. Trung úy đó trải qua biết bao gian khổ, cuối cùng cũng đến được tổng tư lệnh bộ sư đoàn ở Mang Thị theo đường nhỏ vào ngày 18 tháng 9, 13 ngày sau đó, trở thành người sống sót duy nhất trong đội thủ bị Lạp Mãng. Mộc Hạ sinh năm Đại Chính thứ 4 (1918), tín đồ Phật giáo, hiện vẫn còn sống, sống tại thị trấn Hạ Điền ngoại ô Đông Kinh. Danh phận là nhân viên văn phòng đã nghỉ hưu của một công ty thương mại tại Kinh Đô.

Trước lúc rạng đông, thiếu tá Kim Quang cùng bác sĩ quân y đi tới tầng dưới lô cốt, nơi này còn ẩn náu hơn mười nữ quân kỹ không muốn rút lui.

Những người đàn bà mặt mày tiều tụy lặng lẽ nhìn vị chỉ huy trận địa đột ngột xuất hiện. Họ tuy không biết bên ngoài đã thiêu hủy quân kỳ, nhưng sắc mặt của chỉ huy đã nói cho họ biết tất cả. Trong số họ, có vài người vì từ chối ăn thịt người đã đói đến mức thoi thóp. Thiếu tá Kim Quang cố gắng cười với họ, ánh đèn lay động kéo dài khuôn mặt anh ta ra, trở nên vô cùng dữ tợn.

"Những người đàn bà, các người nghe đây, tôi khuyên các người lần cuối cùng," giọng thiếu tá nghe khô khốc, lạnh lùng, không chút tình cảm như khối sắt. "Mau chạy đi, xuống núi mà đầu hàng, xin hãy trân trọng sự sống mà về nhà đi. Sau khi trời sáng, trận địa sẽ không còn tồn tại, chúng tôi phải tiến hành trận quyết chiến cuối cùng với quân địch."

Trong số những người đàn bà nổi lên một sự xôn xao nhỏ, nhưng không ai đứng dậy hưởng ứng.

"Các người luôn mang lại niềm vui và sự an ủi lớn cho binh lính, họ sẽ không bao giờ quên các người. Xin hãy mau xuống núi đi." Bác sĩ quân y cũng thúc giục. Thật ra ngay từ trước khi chiến tranh nổ ra vào tháng 5, đội thủ bị đã ra lệnh cho quân kỹ rút về Mang Thị cùng thương bệnh binh, nhưng bị một số người đàn bà từ chối. Họ ở lại trận địa, ban ngày nấu cơm, giặt giũ, vận chuyển đạn dược, buổi tối còn phải "an ủi" binh lính, dùng thể xác để khích lệ sĩ khí. Những người đàn bà này đã hợp nhất bản thân với binh lính và trận địa thành một khối.

Một cô gái Nhật tên Anh Tử gầy yếu ngước khuôn mặt lên, đại diện cho mọi người trả lời: "Trưởng quan, chúng tôi không xuống núi. Hãy để chúng tôi chết cùng với binh lính đi."

Bác sĩ quân y quở trách: "Hồ đồ! Chúng tôi là quân nhân, quân nhân phải chết theo mệnh lệnh của Thiên hoàng. Nhưng các cô là đàn bà, không phải là binh lính!"

Thiếu tá mất kiên nhẫn, ra lệnh cho bác sĩ quân y: "Không còn thời gian nữa, đuổi chúng xuống núi đi."

Anh Tử vịn tường từ từ đứng dậy. Cô lảo đảo một chút, nhanh chóng đứng vững, đứng rất kiên định.

"Trưởng quan, tôi là phụ nữ Nhật," Anh Tử cúi chào thiếu tá thật sâu, cầu xin: "Tôi đến đây là để giúp đỡ binh lính đánh trận, tôi muốn chết cùng với binh lính. Xin hãy tha cho tôi."

Lại có mấy người đàn bà nữa dìu nhau đứng dậy. Họ đều rất trẻ, đều là phụ nữ Nhật, đến từ cùng một tổ quốc xa xôi.

"Chúng tôi không đi! Xin hãy tha cho..."

"……"

Thế là, những người đàn ông dân tộc Đại Hòa cuối cùng cũng bị những người đàn bà của họ cảm hóa. Thiếu tá đứng ngây người không nói gì, mặt mày tím tái, như thể mình phạm phải sai lầm gì lớn lắm. Anh ta bất chợt giơ tay, gầm lên một tiếng, tát Anh Tử một cái tát đầy giận dữ: "Khốn kiếp —" sau đó quay người một cách máy móc, sải bước ra khỏi lô cốt.

Trước khi trời sáng ngày hôm đó, tám người đàn bà Triều Tiên và Đài Loan cầm cờ trắng xuống núi, sáu người đàn bà Nhật Bản và những người đàn ông là lính của họ ở lại, ở lại trên trận địa sắp bị tiêu diệt, chờ đợi bình minh cuối cùng trong đời.

"Tiên sinh bác sĩ, xin hãy đợi một chút, chúng tôi muốn thay những bộ quần áo đẹp nhất." Anh Tử dịu dàng nói, trên khuôn mặt gầy yếu lại ửng lên một lớp hồng nhạt. "Chúng tôi làm phụ nữ lần cuối cùng, xin hãy chiếu cố nhiều hơn."

Năm 1944, Cục tin tức trú Trung Quốc của Mỹ đăng báo cáo chiến tranh "Tóm lược trận chiến sông Nộ Giang", trong đó đoạn 9 phần 2 có ghi:

…… Ngày 6 tháng 9, tàn quân Nhật tiếp tục chống cự đến chết. Trong đó có 20 người tử thủ trong một tầng hầm, quân lính Trung Quốc gọi loa ra lệnh cho họ đầu hàng, nhưng bị từ chối. Những người này cuối cùng đều tử trận. Trong tầng hầm đó, còn tìm thấy 6 thi thể nữ trẻ tuổi khác, mặc kimono Nhật hoa mỹ, và có bôi son phấn. Theo suy đoán, là quân Nhật lo lắng họ bị bắt, đã tàn nhẫn giết hại họ trước...

Kết quả kiểm nghiệm của y quan: Những phụ nữ này là gái điếm, nguyên nhân tử vong là do uống độc dược xyanua kali cực độc...

Chiều 5 giờ ngày 7 tháng 9, một vòng hoàng hôn đỏ đến mức cắt vào mắt đang từ từ rơi xuống bờ tây sông Nộ Giang, rơi xuống Đại Á Khẩu phía sau Tùng Sơn. Hoàng hôn tung những tia nắng tàn như máu lên những dãy núi cao hiểm trở của thung lũng sông Nộ Giang, bôi lên đỉnh chủ phong Tùng Sơn vốn đầy vết đạn và đất cháy đen. Những người lính cuối cùng còn đứng được của đội thủ bị Nhật Bản còn lại 17 người, họ đều cầm súng trường đã lắp lưỡi lê, dưới sự dẫn dắt của thiếu tá Kim Quang, tiến hành cuộc xung phong tự sát cuối cùng.

Tuy nhiên, một quả đạn cối từ phía đối diện lao tới đã trực tiếp nghiền nát ý chí chiến đấu của thiếu tá, ngay sau đó một tràng pháo mãnh liệt hơn đã biến thi thể những người lính Nhật thành từng đám sương mù màu đỏ chói mắt. Sau này khi hàng trăm hàng nghìn người lính Trung Quốc màu xám gào thét xông lên đỉnh núi, những người Nhật thực sự có thể chống đỡ cơ thể đứng dậy bắn súng chỉ còn lại ba người. Nhưng họ chỉ trong vài giây đồng hồ liền máu me tung tóe đổ gục xuống mảnh đất dị quốc cháy sạm này, dùng cơ thể rách nát và linh hồn tan vỡ để tế lễ cho giấc mộng thế kỷ đầy tham vọng của một dân tộc quốc đảo.

Tài liệu xác thực cho thấy, trận chiến lớn Tùng Sơn không thể bắt được tù binh Nhật nào. Người thương binh Nhật duy nhất bị bắt tỉnh dậy trên đường, bất ngờ cắn đứt tai một người lính Trung Quốc, liền bị bắn chết tại chỗ.

Thắng lợi chiếm được Tùng Sơn đã phá vỡ thế bế tắc trên chiến trường sông Nộ Giang. Ngày 8 tháng 9, một lượng lớn bộ đội tăng viện và hậu cần xe cộ thông qua đường Địch Miến, lũ lượt đổ về tiền tuyến Long Lăng.

Ngày 14, Đằng Xung thắng trận, hai cánh trái phải liền thành một khối, hợp lực mãnh công Long Lăng. Quân Nhật cuối cùng không chịu nổi, bắt đầu rút lui từng bước về lãnh thổ Miến Điện. Thắng lợi của trận chiến Tùng Sơn quyết định căn bản cục diện thất bại của quân đội Nhật Bản trên chiến trường sông Nộ Giang.

Trận chiến lớn Tùng Sơn kéo dài 120 ngày. Trên đỉnh núi có chu vi chưa đầy mười cây số vuông này, quân đội Trung Quốc lần lượt đầu tư hai quân đoàn, năm sư đoàn bộ binh và các đơn vị pháo, công binh nhất định, tổng cộng hơn sáu vạn người, hai trăm khẩu pháo, bắn ra hàng vạn phát đạn. Huy động dân phu hậu cần đạt tới hơn mười vạn lượt người. Ngoài ra còn có máy bay Mỹ chi viện trên không. Binh lực của quân đội Nhật Bản tại Tùng Sơn là hơn 1.200 người, 30 khẩu pháo, 4 xe tăng. Tỷ lệ binh sĩ giữa hai bên giao chiến khoảng 50:1.

Trong trận này quân sĩ Trung Quốc tử trận hơn 8.000 người, người bị thương hơn vạn. Đội thủ bị Nhật Bản ngoài một người đột phá vòng vây ra đều tử trận. Tỷ lệ cái giá phải trả giữa hai bên là 15:1.

Trùng Khánh. Biệt thự Hoàng Sơn.

Đèn hoa rực rỡ, ngoài cửa sổ hoàng hôn mịt mù, núi xa khe gần đều bao phủ trong một làn sương chiều mờ ảo.

Dạ tiệc long trọng do Tưởng Ủy viên trưởng tổ chức để chào mừng đặc sứ Tổng thống Mỹ, ngài Patrick J. Hurley, sắp bắt đầu. Một thị tùng bước nhanh tới trước mặt Ủy viên trưởng, dâng lên ông một bức điện khẩn từ tiền tuyến.

Tưởng Giới Thạch đọc một cái hiểu ngay mười, một tia vui mừng không thể che giấu khẽ bò lên đuôi mắt.

Dạ tiệc bắt đầu trong bản "Nghinh tân khúc" nhẹ nhàng.

Ủy viên trưởng diễn từ. Lãnh đạo hôm nay đặc biệt mặc quân phục, quân hàm đại nguyên soái đeo trước ngực rất nổi bật. Ông chậm rãi nhìn quanh khách mời, bằng giọng điệu trầm trọng bất ngờ nói:

"Kính thưa các quý ông, các người bạn:

Hôm nay, chúng ta rất vui mừng được chào đón tại đây một vị đặc sứ Tổng thống vừa bay từ Washington tới, ngài Hurley. Ngài đặc sứ sẽ mang tin tức chân thực về cuộc chiến đấu đẫm máu của quân dân nước ta trở về, mang tới Tổng thống và nhân dân Mỹ. Nhưng, trước khi tôi diễn từ, tôi muốn báo cáo với mọi người một tin tức, nó có thể được coi là sự chào mừng tốt nhất đối với ngài đặc sứ. Chỉ vài giờ trước, quân ta cuối cùng đã trả giá lớn để chiếm được cứ điểm quan trọng Tùng Sơn ở tiền tuyến sông Nộ Giang (vỗ tay)……

Tôi đề nghị, chúng ta hãy dành một phút mặc niệm cho những tướng sĩ tiền tuyến đã anh dũng tử trận, người trước ngã xuống người sau xông lên."

Dứt lời, ông cúi người chậm rãi đổ một ly rượu vang trong vắt lên tấm thảm.

Ngày 9 tháng 9, Ủy viên trưởng ra thông cáo tại Trùng Khánh, đánh giá cao lòng nhiệt huyết yêu nước và tinh thần chiến đấu mà quân sĩ Trung Quốc thể hiện trong đại thắng Tùng Sơn, đồng thời chỉ ra: "…… Quân sĩ quân ta, phải lấy đội thủ bị Tùng Sơn hay đội thủ bị Mật Chi Na của quân đội Nhật Bản chiến đấu cô độc đến người cuối cùng, hoàn thành nhiệm vụ làm gương." vân vân.

Tháng 10 năm 1987, vì thu thập tư liệu về chiến trường Miến Ấn trong Chiến tranh thế giới lần thứ hai, tôi một thân một mình tiến vào vùng núi tây bắc Vân Nam vốn thưa thớt người ở. Tôi đi bộ hành trình hàng trăm dặm, đi qua phần lớn các đoạn đường của đường Địch Miến phía tây hiểm địa sông Nộ Giang, dọc đường khảo sát hàng chục di chỉ chiến trường như Bảo Sơn, Đằng Xung, Long Lăng, Mang Thị, Giá Phóng, Uyển Đinh cũng như cầu Huệ Thông, cầu Huệ Nhân, cầu Đằng Long, phỏng vấn và điều tra hàng trăm cư dân và nông dân. Ở Mang Thị, tôi nhận được sự hỗ trợ và giúp đỡ to lớn của Chính hiệp địa phương. Một vị chủ nhiệm văn phòng ngoài 50 tuổi đích thân dẫn đường cho tôi, cung cấp manh mối phỏng vấn, và tặng tôi nhiều tư liệu văn sử do địa phương biên soạn. Ở một huyện phía tây Vân Nam, một vị trưởng ban tuyên truyền kiểm tra giấy tờ và thư giới thiệu của tôi, sau đó nói phải nghiên cứu nghiên cứu. Tôi nói tôi là chuyên tới huyện quý để phỏng vấn, hy vọng được tạo điều kiện, vô cùng cảm ơn. Trưởng ban đáp: Không được phê chuẩn, không ai được phép tự ý phỏng vấn trong phạm vi huyện đó.

Hai ngày sau, một bí thư huyện ủy cuối cùng đã phê chuẩn cho tôi phỏng vấn, nhưng lại truyền đạt chỉ thị rõ ràng như sau: không cung cấp xe cộ bản đồ; không được chụp ảnh; không được tự ý thu thập di vật; vân vân. Tôi nghĩ không có xe cộ bản đồ thì thôi vậy, không được chụp ảnh không được thu thập di vật lại hạn chế vô lý, phải biết lịch sử không phải là tài sản cá nhân, sao có thể bị chiếm đoạt làm của riêng?

May mắn là, mỗi khi tôi rơi vào khốn cảnh, hoặc đường cùng, tôi đều có thể dựa vào ngôn ngữ đặc thù của văn học để tìm được nhiều người bạn không hề quen biết và nhận được sự giúp đỡ chân thành của họ. Thế là tôi lại tiếp tục tìm ra một vài manh mối lịch sử ít người biết, khai quật được nhiều tư liệu lịch sử và nhân vật vốn đã bị vùi lấp từ lâu. Tôi cảm thấy mình trở nên đầy đặn, tự tin hơn.

Tại huyện Long Lăng, trong khi phỏng vấn, tôi kinh ngạc phát hiện, cư dân nơi đây còn lưu giữ rất nhiều hiện vật của Chiến tranh thế giới lần thứ hai, nói chính xác là chiến lợi phẩm. Ví dụ như mũ sắt, lưỡi lê, nồi quân dụng, thùng đạn, hộp cơm nhôm, vỏ đạn, vỏ đạn pháo của quân Nhật, vân vân, đếm không xuể. Trong nhà một cư dân, tôi nhìn thấy trên bếp lửa của chủ nhà bắc một cái nồi quân dụng Nhật to đùng, trong nồi đang nấu món thức ăn lên men sôi ùng ục. Trong nhà một dân làng khác, người chủ hiếu khách bận rộn dùng mũ sắt nấu canh đun nước cho khách. Người địa phương đều vui vẻ cống hiến cho tôi những câu chuyện lịch sử còn sót lại trên màng lưới ký ức, nhưng họ dường như vui vẻ cống hiến những hiện vật chiến tranh đó cho tôi hơn nếu có trả phí, mặc dù chính quyền địa phương từng nhiều lần ra lệnh cấm mua bán tư nhân. Một dân làng hăm hở leo lên gác mái, lục lọi trong bụi bặm và tạp vật suốt một phần tư giờ, cuối cùng khệ nệ vác một món đồ đen sì bước xuống lầu. Tôi bàng hoàng nhìn rõ món đồ đó hóa ra là một quả bom lớn chưa nổ! Nghe nói hồi địa phương hợp tác hóa, có người định dùng những khối sắt nặng trĩu này rèn nông cụ, kết quả gây ra nhiều chuyện cười đầy máu me. Người dân làng đó chỉ vào quả bom nói, bán rẻ cho anh chỉ lấy mười đồng, nếu anh có hứng thú trên lầu còn mấy quả nữa. Giống hệt như chuyên gia sưu tầm bom.

Tôi chỉ tốn một hào mua lại được mấy vỏ đạn súng máy vàng óng.

Những ngày tháng quanh quẩn ở huyện Long Lăng, tôi thường xuyên bị một nỗi bồn chồn khó hiểu thôi thúc, quyết định một mình lên Tùng Sơn khảo sát. Cảnh tượng đi ngang qua Tùng Sơn năm 1972 vẫn còn hiện rõ trước mắt, tôi tin rằng đó tuyệt đối không phải là đi ngang qua tình cờ, nhất là sau khi trải qua hơn mười năm năm tháng cuộc đời dài đằng đẵng, tôi càng tin chắc chắn đó là sự sắp đặt của thần vận mệnh trong cõi minh minh.

Bạn bè địa phương khuyên rằng, Tùng Sơn núi cao đường xa, lại hoang vu, không thông xe, đi về mất một hai ngày. Tôi cố chấp đòi đi, bạn bè không nỡ, liền xả thân hộ tống quân tử. Có người làm bạn, tất nhiên vui vẻ, trải qua một ngày quanh co, cuối cùng chúng tôi cũng leo lên Tùng Sơn, sau đó lại đứng trên đỉnh chính Tùng Sơn – Tử Cao địa – nơi được gọi là "Gibraltar phương Đông".

Gió núi rít gào, mồ hôi nóng tiêu tan. Một con chim lớn trên đỉnh đầu kêu quái dị điềm gở, khiến người ta giật bắn mình.

Tôi nhận ra mình đang đứng ở cửa vào của lịch sử. Nơi đây còn một tòa điện thờ lịch sử bị bụi phủ bị người ta lãng quên.

Dưới chân tôi, thời gian quay ngược, lịch sử vẫn trung thành bảo tồn hình dáng tàn cuộc của cuộc chiến tranh đó: chiến hào đan xen chằng chịt như mạng nhện, lô cốt sụp đổ và lỗ súng hiểm hóc, hố cá nhân rải rác như sao trên trời và những hố đạn nông sâu. Trên vách lô cốt và công sự, những dấu vết cháy sạm do súng phun lửa để lại vẫn thấy rõ ràng.

Tôi bước đi thong dong.

Nếu nói hơn mười năm trước tôi từng cảm thấy kinh ngạc và bối rối vì lịch sử Tùng Sơn, thì bây giờ tôi lại bị bức tranh chiến tranh thảm khốc và tượng đài lịch sử nhuốm máu trước mắt làm cho chấn động sâu sắc. Tôi cảm thấy tư tưởng của mình, linh cảm của mình, những suy ngẫm của mình về dân tộc và chiến tranh đều đồng loạt thức tỉnh, tham lam hút lấy nguồn dưỡng chất rộng lớn đến từ tầng sâu của lịch sử này.

Một cây thông già bị nổ gãy ngang thân vậy mà kỳ tích sống sót đến tận bây giờ. Tôi đếm thử, thân cây vậy mà cắm đầy tròn 40 mảnh đạn gỉ sét.

Ở chỗ trũng bên cạnh trận địa, lớp đất vàng năm xưa bị máu người ăn mòn, ngày nay vẫn không một ngọn cỏ.

Núi sông vẫn thế, vật còn người mất; sao dời vật đổi, mấy chục năm thời gian chỉ trong cái búng tay. Tôi ngồi trên đống đổ nát cao ngất trầm tư, nghe tiếng thông reo gào thét trong núi, nhìn mây tan mây tụ nơi thung lũng, trải nghiệm một bầu không khí tang thương cổ xưa huyền bí đến từ lịch sử và thiên nhiên, trong lòng dần dâng lên một đợt thủy triều cô đơn và tịch mịch.

Đại Á Khẩu có một nghĩa trang liệt sĩ, chính là tấm bia vỡ mảnh đá tàn mà tôi từng tới viếng, bây giờ đã được tu sửa lại. Nghĩa trang trải qua bao mưa gió trắc trở, đã không còn hình thù gì nữa. Tôi chụp một tấm ảnh, miễn cưỡng nhận ra những ký hiệu sau đây có thể dùng để khảo chứng:

□□Đệ□□□Khắc Tùng□□Chi tướng sĩ□Niệm□

□□□Đề

Tại cơ quan hành chính Bảo Sơn, tôi theo hướng dẫn của sử liệu, đi tới bên hồ Dịch Lộ tìm bia tưởng niệm tướng sĩ tử trận trong trận chiến sông Nộ Giang. Không ngờ nhân viên quản lý công viên một mực phủ nhận từng có thứ này tồn tại. Sau nhờ một cụ già râu trắng chỉ điểm, mới biết tấm bia đó sớm đã bị phá, ngày nay chôn dưới tòa nhà số ×× phố ×× làm nền móng. Tôi lặng người hồi lâu.

Tôi không biết lịch sử có chỗ trống nào không, nhưng tôi đã phát hiện ra một đoạn trống vắng còn sót lại trong ký ức của con người.

Báo chí đăng: Năm 1983, một học phủ ở Bắc Kinh chiêu sinh nghiên cứu sinh lịch sử cận đại, thí sinh tấp nập. Trong bài thi có một danh từ ít gặp, gọi là "Trận chiến Tùng Sơn", mọi người đều trố mắt nhìn. Chỉ có một thí sinh Vân Nam "gần sông nước nên thấy trăng trước", chỉ ra Tùng Sơn nằm ở một nơi nào đó của Vân Nam, nội dung còn lại cũng trả lời kiểu "cưỡi ngựa xem hoa".

Tôi một mình nhai nghiền hạt dẻ của lịch sử.

Trong khe đá dưới chân tôi, nở ra một khóm lan Nhật Bản u u. Tôi hái một đóa chậm rãi ngửi. Loài lan này sản xuất tại Nhật Bản, lá màu mực, cánh hoa nhỏ vụn, mùi thơm kỳ lạ. Mùa ra hoa, núi rừng xa gần đều tràn ngập mùi hương thoang thoảng của hoa lan. Nghe nói loài hoa này là vật nhớ quê do một nữ quân kỹ Nhật Bản yêu hoa mang từ quốc đảo Đông Dương đó đến Tùng Sơn. Ngày nay, chủ nhân của hoa sớm đã biến thành một nắm đất vàng, chúng lại cắm rễ trên mảnh đất dị quốc này, và thế hệ này sang thế hệ khác sinh sôi nảy nở.

Cách tôi không xa phía trước, sườn núi phía đông và phía tây mỗi bên có một hố đất sâu cạn không đều, đây chính là di chỉ của vụ đại bạo phá Tùng Sơn làm xoay chuyển cả cục diện chiến tranh năm xưa. Sử chép: Hai hố cách nhau 30 mét, đường kính rộng khoảng 60 mét, sâu không đáy. Bây giờ, tình hình sử sách ghi chép đã không còn tồn tại, hai hốc mắt khổng lồ này lặng lẽ gánh chịu mưa gió của thời gian, lá rụng và bụi trần đang từ từ lấp đầy nó. Nhìn từ xa, chúng giống như hai hốc mắt khô khốc muốn khóc mà không ra nước mắt khảm trên trán Tùng Sơn.

Ai còn nhớ chiến tích huy hoàng một thời lẫy lừng của chúng nữa chứ?

Dưới chân tôi, trên những ngọn núi lớn nhỏ, trước mặt và sau lưng tôi, dọc theo dải đất rộng lớn trải dài bên hai bờ sông Nộ Giang, ít nhất đang chôn vùi hài cốt của hàng vạn binh sĩ Trung - Nhật. Người dân vốn không cần chiến tranh, nhưng chiến tranh biến thường dân thành binh lính, biến binh lính thành kẻ thù. Họ chém giết lẫn nhau, rồi ôm lấy nhau vĩnh viễn chìm vào lồng ngực của đất mẹ. Lịch sử ghi nhớ tên của Caesar, Thành Cát Tư Hãn, Peter Đại đế và Napoleon (có lẽ còn có Nguyên soái Zhukov và Tướng Patton), nhưng chẳng ai nhớ đến những người lính.

Tôi nhớ đến lời của một nhà thơ: "Lịch sử là một bài ca cô độc, cô độc là tiếng hát vĩnh hằng."

Con người vốn từ đất mà ra, rồi tất yếu sẽ trở về với đất. Vạn vật đều như vậy.

Trong lớp bùn đất dưới chân, tôi tình cờ đá phải một chiếc kíp nổ bằng đồng chưa nổ. Kíp nổ hoen gỉ, sớm đã mất đi hiệu lực, nhưng dòng chữ Nhật trên vỏ đồng vẫn còn nhận ra được. Nó dẫn dắt dòng suy nghĩ của tôi hướng về quốc gia láng giềng cách một dải nước ấy.

Thống kê chính thức của Nhật Bản: Trong Thế chiến II, quân nhân Nhật tử trận là hai triệu ba trăm bảy mươi ngàn, thường dân chết bảy trăm ngàn, tổng cộng hơn ba triệu người. Nhưng số người chết mà Nhật Bản gây ra cho Trung Quốc lại ít nhất là hơn ba mươi triệu người. Con số này gấp mười lần số người chết của Nhật Bản, bằng một nửa tổng dân số Nhật Bản lúc bấy giờ.

Thiên hoàng Nhật Bản Hirohito, sau chiến tranh đã nhiều lần xuất ngoại thăm châu Âu, Mỹ, và bày tỏ sự hối lỗi với các nước phương Tây ở nhiều dịp khác nhau. Nhưng Thiên hoàng Nhật Bản chưa từng ghé thăm Trung Quốc, và chưa từng bày tỏ dù chỉ một lời xin lỗi bằng miệng đối với quốc gia chịu thiệt hại lớn nhất trong cuộc chiến tranh xâm lược này.

Một người bạn du học Nhật Bản kể với tôi một chuyện: Đầu những năm tám mươi, một tờ báo của Nhật tổ chức khảo sát ý kiến, trong đó có một hạng mục về quan điểm đối với lịch sử nước nhà. Kết quả khảo sát cho thấy, có 60% thanh niên cảm thấy tự hào về lịch sử Nhật Bản. Một sinh viên đại học ở Bắc Kyushu thẳng thắn nói với người Trung Quốc này rằng, Thế chiến II Nhật Bản chỉ có bảy mươi triệu dân mà đã chiếm đóng hơn một nửa châu Á, hiện nay chúng ta có một trăm năm mươi triệu người, chẳng lẽ bạn không nghĩ chúng ta nên làm nên những chuyện vĩ đại hơn sao?

Năm 1982, "Dự thảo sửa đổi sách giáo khoa" của Bộ Giáo dục Nhật Bản được tiết lộ, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế đã liên tiếp lên án hành vi không mấy vẻ vang của chính phủ Nhật Bản trong việc che đậy tội ác xâm lược của mình. Năm 1984, vụ án này chính thức được đệ trình lên Tòa án Địa phương Tokyo để xét xử, kéo dài vài năm trời. Tháng 10 năm 1989, phán quyết sơ thẩm của tòa án Tokyo lại bao che tội lỗi cho họ, khiến dư luận thế giới chấn động.

Mishima Yukio, tiểu thuyết gia, nhà thơ, một trong những nhà văn tài năng và có tầm ảnh hưởng nhất của Nhật Bản đương đại. Năm 1970, Mishima Yukio công khai mổ bụng tự sát tại tư dinh Thủ tướng Nhật Bản, âm mưu dùng cách này để kích động cuộc đảo chính quân sự, nhằm đạt mục đích tái tổ chức quân chính phủ và khôi phục Đại Nhật Bản Đế quốc. Ông còn để lại di ngôn, yêu cầu học trò chặt đầu mình để tế quốc hồn.

Báo "Washington Post" của Mỹ đăng tải: Theo tiết lộ từ các quan chức Nhật Bản, chính phủ Nhật đang chuẩn bị phê chuẩn việc triển khai quân đội Nhật ở nước ngoài, đây là lần đầu tiên kể từ sau Thế chiến II.

Tin từ Tân Hoa Xã: Ngày 7 tháng 1 năm 1989, Thiên hoàng Nhật Bản Hirohito qua đời vì bệnh tại Hoàng cung, hưởng thọ 87 tuổi. Thái tử Akihito lên ngôi, trở thành Thiên hoàng đời thứ 125 của nước Nhật. Thiên hoàng Hirohito tại vị suốt 62 năm 14 ngày, là vị quân chủ tại vị lâu nhất trong lịch sử Nhật Bản.

Tin từ "Nhân Dân Nhật Báo": Tháng 1 năm 1990, Thị trưởng Nagasaki, ông Motoshima, tại nghị hội đã chỉ trích Thiên hoàng phải chịu trách nhiệm về chiến tranh, ngay sau đó đã bị phần tử cánh hữu bắn...

Khi một quốc gia đã lấy lại vị thế cường quốc thế giới trong lĩnh vực kinh tế, thì không phải là không có khả năng trỗi dậy về quân sự. Tôi nhìn thấy rõ ràng một bóng ma tội ác vẫn đang lảng vảng, dạo chơi trên những tàn tích chiến tranh.

Chiến tranh thuộc về quá khứ, mà quá khứ lại dẫn tới tương lai. Lịch sử của bất kỳ dân tộc nào cũng không thể bị cắt rời. Đối với đại đa số người Nhật mà nói, lật lại lịch sử tuyệt đối không phải là chuyện nhẹ nhàng, giống như gánh nặng lịch sử mà người Trung Quốc mang trên vai cũng tuyệt đối không hề nhẹ nhàng. Tuy nhiên, họ dù sao cũng phải nhìn thẳng vào chính mình, bao gồm việc nhìn thẳng vào trang sử không mấy vẻ vang của ngày hôm qua.

Tôi nhớ đến vụ thảm sát Nam Kinh. Tôi nhớ đến đám mây hình nấm bao trùm trên bầu trời Hiroshima, Nagasaki mãi không tan. Tôi còn nhớ đến những du khách Nhật Bản đứng quay mặt về hướng Tây, quỳ gối không chịu đứng dậy.

Mặt trời lặn về tây, buổi hoàng hôn tựa như vệt máu tàn đang dần biến mất khỏi đỉnh núi, những bóng đen trong màn đêm đang lặng lẽ bò ra từ thung lũng, vươn những xúc tu như bạch tuộc của nó về phía núi rừng và mặt đất.

Trên sườn núi xa tít, có một người nông dân cô độc vẫn đang cày ruộng. Giữa đất trời bao la, con bò và người sao mà nhỏ bé, lôi kéo lẫn nhau, di chuyển một cách khó nhận thấy. Tôi thấy có lẽ họ căn bản không hề chuyển động, giống như một bức tranh tường nguyên thủy bị đông cứng trên vách đá.

Đồng bạn đắp một gò đất nhỏ, tôi bẻ một đoạn cành tùng, đan thành một chiếc vòng hoa đơn sơ, đặt lên gò đất. Sau đó bước vào màn đêm xuống núi.