“……Khí thế của tướng Mỹ rất cao, tuy Joseph W. Stilwell không có danh nghĩa chỉ huy liên quân, nhưng lại tự coi mình là chỉ huy liên quân Trung-Anh, chỉ tay năm ngón, không coi ai ra gì…… Cuối cùng ông ta và La Trác Anh bỏ mặc đại quân, một mình chạy sang Ấn Độ, gây nên thất bại thảm hại của quân viễn chinh Trung Quốc.

“Joseph W. Stilwell chạy đến Ấn Độ, còn ảo tưởng gom góp một phần binh lực để thông đường Điền-Miến, tháng 7 năm 1942 từng thảo ra một bản ‘Kế hoạch phản công Miến Điện’, coi đó là tấm màn che đậy cho sự chỉ huy vô phương khiến ông ta thất bại thảm hại ở Miến Điện…… Điều này cũng cho thấy Joseph W. Stilwell chỉ dựa vào nguyện vọng chủ quan, bất chấp điều kiện cụ thể của Trung-Mỹ-Anh lúc bấy giờ, sau khi thất bại còn viết ra một tờ giấy lộn.” (Trích từ hồi ký của Đỗ Duật Minh “Thuật lược về việc Quân viễn chinh Trung Quốc tiến vào Miến Điện tác chiến chống Nhật”)

Con đê của quân Đồng minh tại Miến Điện đã vỡ không thể cứu vãn.

Chạng vạng ngày 2 tháng 5 năm 1942, cũng chính là ngày quân Nhật công hãm Oản Đinh, một chiếc máy bay vận tải loại DC-3 mà các phi công Đồng minh thường đùa gọi là "Hải âu" đã hạ cánh một cách xóc nảy xuống một vườn mía ở miền trung Miến Điện.

Hai viên phi công Mỹ dáng vẻ đầy tự tin bước xuống máy bay. Họ ngậm xì gà trong miệng, trên vai đeo quân hàm Đại tá, người cao tên là Robert Scott, người hơi thấp hơn tên là Caleb Haynes. Họ phụng mệnh Tổng thống Mỹ, bay riêng từ Ấn Độ đến Thụy Mạo (Miến Điện) để đón Joseph W. Stilwell thoát hiểm.

Nhưng khi được dẫn vào một trang viên vốn được dùng làm sở chỉ huy lâm thời, hai vị Đại tá kinh ngạc phát hiện dưới tay tướng quân chỉ còn vài chục binh sĩ, còn chính bản thân tướng quân đang chăm chú viết nhật ký. Tướng quân đội một chiếc mũ chiến đấu cũ kỹ kiểu Thế chiến thứ nhất, không đeo quân hàm và phù hiệu cổ áo. Chỉ có mái tóc ngắn hoa râm và phong thái uy nghiêm khiến người ta không dám xem thường thân phận của ông lão gầy gò này. Scott dùng giọng điệu suồng sã nhắc nhở vị Tổng tư lệnh đang trong đường cùng này: “Này ông, Tổng thống phái chúng tôi đến cứu ông đây!”

Joseph W. Stilwell ngẩng đầu lên, ngẩn người vài giây. Sau những ngày tháng vắt kiệt tâm huyết này, gương mặt ông trở nên tiều tụy, cơ thể suy nhược, mắt đầy tia máu. Nhưng ánh mắt ông vẫn vô cùng nghiêm khắc. Khi hiểu rõ sứ mệnh của phi công, ông liền dứt khoát khước từ sự quan tâm của Tổng thống.

“Không, ông bạn, cứ để tôi tự đối phó với rắc rối ở đây thì hơn.” Ông phẩy tay với viên phi công, rồi lại cúi đầu tiếp tục viết.

Phi công sững sờ, họ buộc phải ngắt quãng dòng suy nghĩ của tướng quân, lặp đi lặp lại giải thích với ông rằng, cách trang viên này chưa đầy hai mươi dặm đã phát hiện xe tăng của Nhật.

“Tôi đã nói rồi, chúng sẽ đến, chuyện này chẳng có gì ghê gớm cả.” Tướng quân nói một cách nghiêm nghị. Ông đứng dậy, ra lệnh đuổi khách với hai viên phi công: “Các anh về ngay đi, mang theo tài liệu. Hãy chuyển lời với Tổng thống rằng, việc của tôi vẫn chưa xong. Tôi sẽ đi bộ đến Ấn Độ, ở đó thu xếp lại tàn cuộc. Lúc đó tôi sẽ viết một bản báo cáo chi tiết cho ông ấy.”

Sự cố chấp của tướng quân khiến các phi công vô cùng lúng túng, họ không biết lúc này còn có việc gì quan trọng hơn việc rút lui an toàn. Đối với những phi công đã bất chấp nguy hiểm bay đến để thực thi mệnh lệnh của Tổng thống mà nói, vị tướng có tính cách kỳ quặc trước mặt này thật không thể hiểu nổi, khi xe tăng địch sắp ập đến mà ông lại từ chối cứu viện. Họ thậm chí nghi ngờ liệu Joseph W. Stilwell có phải đã bị kích động gì đó hay tinh thần không được bình thường.

Đại tá Scott dùng giọng điệu hoảng loạn bất an nói lắp bắp: “Tướng quân, xin hãy thứ lỗi, nếu như vì tôi vừa rồi có điều gì mạo phạm ông, thì tôi…… xin lỗi ông. Xin ông hãy đi cùng chúng tôi.”

Joseph W. Stilwell bất ngờ nổi trận lôi đình. Ông nhíu mày quát mắng họ: “Các anh nghĩ tôi sẽ chấp nhặt thái độ của các anh sao? Đồ ngốc! Tôi là chỉ huy, tôi có trách nhiệm và nhiệm vụ của mình. Các anh chẳng lẽ không thấy, quân đội Trung Quốc của tôi đang tháo chạy ở phía trước kia sao? Người Nhật muốn đuổi theo và tiêu diệt họ, tôi phải đưa họ đến nơi an toàn. Đưa đến Ấn Độ, huấn luyện họ, biến họ thành đội quân hạng nhất. Nhưng bây giờ họ đều sợ người Nhật, các anh hiểu không?” Vì quá kích động, khóe miệng tướng quân khẽ run rẩy.

“Xin cho phép tôi hỏi một câu, thưa tướng quân,” Đại tá Haynes chen vào, “Ông có thể đuổi kịp người Trung Quốc không? Theo tôi được biết, họ đã đến Kalin cách đây một trăm dặm rồi.”

“Trước khi xác định rõ tôi không thể đuổi kịp họ, tôi sẽ không bao giờ từ bỏ họ.” Joseph W. Stilwell dứt khoát nói.

“Vậy ông định đi bộ đến Ấn Độ?”

“Tôi nghĩ trước khi người Nhật bẻ gãy đôi chân của tôi, tôi vẫn có lòng tin này.” Tướng quân trả lời.

Phi công đành bực bội lui ra. Tuy họ kiên quyết cho rằng Joseph W. Stilwell đang làm một việc ngu ngốc không mang lại lợi ích gì, nhưng ý chí và phẩm cách của tướng quân lại khiến họ cảm thấy khâm phục.

“Cady, lắc máy bay đi.” Scott nói. "Lắc máy bay" là tiếng lóng của phi công, tương đương với tàu thủy kéo còi hoặc quân đội bắn đại bác chào mừng, ý nói là gửi lời chào và chúc phúc.

Chiếc "Hải âu" bay lên. Máy bay mang theo những tài liệu thừa, cũng mang theo tia hy vọng cuối cùng của những người dưới mặt đất. Tướng quân bước ra khỏi cửa, dõi theo con chim sắt khổng lồ lướt qua mái nhà, lướt qua trang viên, lắc cánh bay lượn một vòng trên không trung, rồi đâm đầu vào ánh hoàng hôn tàn úa bay về phía chân trời tây bắc. Tiếng động cơ dần biến mất, mặt đất trở lại tĩnh mịch, bầu trời trống trải mênh mông. Thủy triều bóng tối từ rừng rậm và bốn phía ngôi nhà dần thấm ra, chậm rãi bóp nghẹt trái tim con người. Joseph W. Stilwell cảm thấy một nỗi cô đơn và sầu muộn nhàn nhạt. Ông sợ rằng cảm xúc bi lụy sẽ ảnh hưởng đến niềm tin và ý chí của mình, liền hít một hơi thật sâu không khí ẩm ướt của đêm tối, rồi quay lại trong nhà tiếp tục viết nhật ký.

Màn đêm buông xuống, trong trang viên khắp nơi đều đốt lửa trại. Sĩ quan trực ban truyền đạt mệnh lệnh của tướng quân: Chuẩn bị di chuyển, nửa đêm lên xe xuất phát. Hiện tại đội ngũ do Joseph W. Stilwell chỉ huy tổng cộng còn lại bốn mươi người, bao gồm mười tám sĩ quan Mỹ, sáu binh sĩ Mỹ, một tiểu đội cảnh vệ Trung Quốc, một nhà truyền giáo và một phóng viên báo chí Mỹ.

Đêm đó, Joseph W. Stilwell gửi một bức điện khẩn cho Tổng tham mưu trưởng Marshall ở Washington, báo cáo lộ trình và phương hướng của mình. Bức điện lần đầu tiên nhắc đến ý tưởng thành lập căn cứ tại Ấn Độ để huấn luyện quân Trung Quốc và phản công Miến Điện. Ý tưởng này sau đó được bổ sung hoàn thiện thêm, chính thức đặt tên là "Kế hoạch X-Y" (tức kế hoạch "Tarzan"), trình lên Nhà Trắng. Tổng thống Mỹ phê chuẩn thực hiện trong năm đó. Thế nên sau này mới có căn cứ huấn luyện Ramgarh nổi tiếng, có mười vạn học sinh tòng quân và cuộc đại phản công oanh liệt tại Miến Điện.

Bản kế hoạch này chính là thứ sau này bị người đời chỉ trích là "một tờ giấy lộn".

2

Ôn Tá, phía bắc Miến Điện.

Hai ngày sau, Joseph W. Stilwell lại gặp được Tổng tư lệnh quân Trung Quốc La Trác Anh, người vì đường sắt bị gián đoạn mà rốt cuộc không thể chạy thoát xa. Vị tướng quân y phục xộc xệch này đang nổi trận lôi đình, ra lệnh cho cấp dưới kiếm vài chiếc xe ô tô, và khuyên Joseph W. Stilwell đi cùng họ đến Mật Chi Na để đi máy bay về nước. Ai ngờ hai giờ sau Joseph W. Stilwell lại đến ga tàu tìm ông ta, vị Tổng tư lệnh này đã không thấy tăm hơi đâu.

Trên con đường từ Ôn Tá đến Anh Đa, dọc đường có thể nhìn thấy cảnh quân Trung Quốc bại trận hỗn loạn: xe ô tô bị vứt bỏ, vũ khí, đại bác cồng kềnh lật đổ bên đường, còn có rất nhiều xe tăng và xe bọc thép bị hư hỏng. Từng nhóm thương binh tuyệt vọng ngồi bên đường chặn xe, đánh nhau. Trên những chiếc xe tải lạc hậu đó, ngay cả trên nắp capo động cơ cũng bò đầy binh sĩ Trung Quốc, trông giống như một tổ ong đang chực đổ. Người Trung Quốc đều dùng ánh mắt hoảng sợ và căm thù nhìn chằm chằm những quan lớn người Mỹ đang ngồi trong ô tô.

Joseph W. Stilwell quay đầu đi, ông cảm thấy áy náy vì điều đó.

Mặc dù nhóm người của Joseph W. Stilwell cố hết sức đuổi theo, nhưng vẫn không thể bắt kịp Đỗ Duật Minh và đại quân của ông ta. Trạm điện đài không liên lạc được với họ, nhưng tin xấu lại liên tục truyền đến: Giá Phóng thất thủ, Bát Mạc thất thủ, chủ lực Sư đoàn 56 quân Nhật đã vượt qua thượng nguồn sông Y Lạc Ngõa Để, Mật Chi Na đang trong tình trạng nguy cấp. Đi tiếp nữa sẽ không còn đường nào để đi. Phía bắc Mật Chi Na là một vùng đầm lầy hoang vu không người ở, đầm lầy bị kẹp giữa dãy núi Dã Nhân cao chọc trời và những cánh rừng nguyên sinh vô tận, còn đầu phía bắc lại chắn ngang một bức tường cao không thể vượt qua——đó là "nóc nhà thế giới" dãy núi Himalaya.

Ngày 6 tháng 5, Joseph W. Stilwell đến Anh Đa, tuy nhiên đại quân của Đỗ Duật Minh đã rời đi trọn vẹn một ngày.

Anh Đa là một thị trấn nhỏ trên con đường núi phía bắc Miến Điện. Nó cách Mật Chi Na còn ba ngày đường, ngăn cách với Anh Pha Nhĩ của Ấn Độ bởi hai dãy núi lớn, ở giữa có một con đường mòn cho người chăn ngựa có thể thông qua. Hiện tại, sự lựa chọn đặt ra trước mặt Joseph W. Stilwell và nhóm người của ông chỉ có hai: đi về phía bắc, tiếp tục đuổi theo Đỗ Duật Minh; hoặc đi về phía tây, trước khi mùa mưa ập đến và trước khi người Nhật phong tỏa biên giới, vượt qua dãy núi, rút lui sang Ấn Độ.

Phía bắc Miến Điện là một ngõ cụt đáng sợ, một khi người Nhật chiếm được Mật Chi Na, người Trung Quốc không những không thể về nước, mà đến lúc đó muốn rút sang Ấn Độ cũng đã quá muộn.

Tại sao Đỗ Duật Minh lại không nhìn thấy mối nguy hiểm này?

Joseph W. Stilwell ngước nhìn những đám mây đen cuồn cuộn trên bầu trời, khó mà hiểu nổi.

Vị tướng Mỹ đã nán lại thị trấn Anh Đa bốn mươi phút, cuối cùng quyết định từ bỏ hành động vô ích là tiếp tục đuổi theo người Trung Quốc. Những lời chỉ trích về việc tướng Mỹ bỏ mặc đại quân một mình chạy sang Ấn Độ cũng bắt đầu từ đây.

Cùng ngày hôm đó, tiểu đội nhận được lệnh bổ sung lương thực, sau đó rẽ sang con đường nhỏ đi về phía tây.

Sáng sớm thức dậy, Joseph W. Stilwell kiểm tra quân số, bất ngờ phát hiện trong đội ngũ xuất hiện thêm nhiều gương mặt lạ lẫm: có đặc nhiệm quân Anh bỏ mũ cởi giáp, có y tá bệnh viện Cơ đốc giáo mệt mỏi rã rời, cũng có một số người tị nạn xiêu vẹo cùng gia đình họ. Trong đó còn có người bụng mang dạ chửa, lại là một thai phụ người Miến Điện!

Thượng đế ơi! Ông lẩm bẩm trong lòng, thế này chẳng phải thành đội thu nhận người tị nạn rồi sao? Kết quả kiểm tra quân số, đội ngũ của ông mở rộng gấp hai lần rưỡi, tổng cộng một trăm mười lăm người, bao gồm cả đứa bé sắp chào đời đó.

Joseph W. Stilwell cau mày.

Trước hết là lương thực sẽ xuất hiện tình trạng báo động. Lương khô nửa tháng chuẩn bị ban đầu chỉ đủ duy trì trong năm ngày, thuốc men vốn đã không có bổ sung, quan trọng hơn là họ phải vượt qua dãy núi trước khi mùa mưa ập đến. Một khi kẻ địch phong tỏa biên giới, họ sẽ bị lũ lụt, đói khát và dịch bệnh giết chết trong rừng nguyên sinh.

Một trung úy đề nghị, chia một nửa lương khô cho những người dân thường kia, để họ tự tìm đường sống. Một sĩ quan người Anh khác thì kiên trì rằng, nên để tất cả người Miến Điện rời đi, đi cùng người Miến Điện là nguy hiểm và có hại.

Joseph W. Stilwell tập hợp đội ngũ lại, tự mình đứng trên một tảng đá lớn để huấn thị.

“Các anh nghe đây, ai muốn đi thì cầm một phần lương khô rồi cút cho tôi!” Tướng quân giận dữ nhìn quét qua đám đông, yết hầu to tướng chuyển động lên xuống. “Ai muốn theo đội ngũ, thì ngậm cái miệng thối của các anh lại!”

Đội ngũ im phăng phắc, chỉ có tiếng quát mắng giận dữ của vị tướng Mỹ là đang khiển trách những sĩ quan cấp dưới đang ủ rũ.

“Các anh muốn bỏ rơi phụ nữ sao? Còn cả người mẹ sắp làm mẹ kia nữa?! Các anh muốn vứt bỏ dân thường, chỉ lo chạy trốn ích kỷ cá nhân sao? Này, các anh làm lính mà không thấy xấu hổ à! Các anh đã nghĩ đến Judas chưa? Kẻ bỏ rơi phụ nữ và trẻ em chẳng phải đáng xấu hổ như kẻ phản bội Judas sao?!”

Gương mặt ông trắng bệch, giơ nắm đấm đe dọa gầm lên với mọi người.

“Ở đây còn Trung tướng Lục quân nào không? Giơ tay lên——chắc không còn rồi. Có ông lão sáu mươi tuổi nào không? Giơ tay lên——chắc cũng không có. Được thôi, ở đây chỉ có một Trung tướng Lục quân và một ông lão là nói chuyện có trọng lượng, đó chính là tôi. Tôi tuyên bố, từ hôm nay trở đi, mỗi người trong các anh đều là thành viên của đội ngũ này, bất kể là quân nhân hay dân thường, tất cả đều như nhau, trừ khi người đó tự nguyện yêu cầu rời đi.

“Nói cho các anh biết, chúng ta đã là một chỉnh thể. Chỉ cần ông lão này còn đi nổi, các anh đều đi nổi, tôi có thể đi đến Ấn Độ, các anh đều có thể đi đến Ấn Độ. Các anh chỉ có một quyền lợi, đó là cứ đi thẳng về phía trước. Không được rớt lại! Không được nằm xuống! Không được nói ra nói vào hai lòng, càng không được chống lệnh! Đối với tôi, bất kể anh là người da trắng hay da vàng, sĩ quan hay dân thường, thân phận của các anh đều như nhau, đều là binh sĩ của tôi. Nếu ai chống lệnh, tôi sẽ bắn chết kẻ đó.

“Ai không đồng ý thì có thể rời đi ngay lập tức——được, không ai rời đi, các anh đều đồng ý rồi. Nếu tôi còn nghe thấy tên khốn nào dám thì thầm sau lưng, tôi sẽ đuổi cổ hắn ra ngoài, để hắn nếm trải cảm giác qua đêm với dã thú trong rừng……”

Qua một hồi lâu, cơn giận của tướng quân mới dần dần lắng xuống.

“Đừng trách tôi tính tình không tốt, các quý ông.” Ông lắc đầu, cảm thán nói, “Khó khăn chắc chắn sẽ có, nhưng chúng ta sẽ không khuất phục. Lương thực không đủ, chúng ta luôn có cách, tôi đã gửi điện tín cho Ấn Độ, bảo họ đến biên giới đón ứng. Nếu có ai bị bệnh hoặc rớt lại, chúng ta phải giúp đỡ họ, giống như giúp đỡ anh chị em của chính mình. Các anh biết đấy, không phải người rớt lại nào cũng muốn trở thành gánh nặng của người khác.

“Các quân nhân, các anh tại sao không xốc lại tinh thần? Chẳng lẽ chúng ta đã hết đường lui rồi sao? Nhiệm vụ của các anh là giúp đỡ mỗi một người chiến thắng cái chết: phụ nữ, dân thường, trẻ em, và cả chính các anh nữa. Sau này, đợi đến khi chúng ta đều ra khỏi rừng, trong các anh chắc chắn sẽ có người oán hận sự vô lễ của tôi hôm nay hoặc sau này. Nói thẳng ra, tôi quả thực không phải là một ông lão dễ ưa, tính tình nóng nảy, và vô cùng cố chấp. Nhưng tôi có thể thề, tôi sẽ là một sĩ quan tốt, một cấp trên tốt, chỉ cần tôi chưa gục ngã, thì tôi chắc chắn sẽ đưa mọi người ra khỏi cánh rừng này. Đây là điều hôm nay tôi muốn nói với mọi người.”

Tướng quân dùng quyền uy và sức mạnh ý chí của mình để thống nhất đội ngũ đang bị chia rẽ này. Lương thực được phân chia thống nhất, thứ tự hành quân được sắp xếp lại, mỗi người ngoài việc hành quân còn kiêm nhiệm các trách nhiệm khác.

Đêm đó, Joseph W. Stilwell gửi bức điện cuối cùng cho Tổng tham mưu trưởng Marshall trước khi rời Miến Điện.

“Vị trí của tôi là Ban Mao, cách Anh Đa tám mươi dặm về phía tây bắc. Có vũ khí và bản đồ, chỉ có một ít lương thực và thuốc men. Tôi sẽ dọc theo con đường mòn vận chuyển muối tiến về Hoắc Mã Lâm, rồi từ đó đến Anh Pha Nhĩ. Xin chuyển lời với phía Ấn Độ, lập tức phái người đến phía đông Anh Pha Nhĩ đón ứng, quan trọng nhất là nghĩ cách cứu trợ lương thực và thuốc men. Tin rằng tôi có thể vượt qua mọi khó khăn…… Pin hết, đây là bức điện cuối cùng của tôi trong thời gian ngắn tới. Chiến thắng đang chờ đợi chúng ta. Joseph W. Stilwell.”

Phát điện xong, nhân viên điện đài đập nát máy, đốt sách mật mã, khoác súng tiểu liên lên vai gia nhập hàng ngũ đội cảnh vệ.

Kể từ ngày này, tiểu đội gồm những người thuộc sáu quốc tịch, năm ngôn ngữ và ba màu da này đã mất liên lạc với thế giới bên ngoài, biến mất trong biển rừng đen thẫm của dãy núi Naga.

3

Tháng 5, Tổng tư lệnh Phương diện quân miền Nam Nhật Bản, Đại tướng Tự Nội Thọ Nhất bay đến Miến Điện thị sát, được đón tiếp trọng thể. Tổng tư lệnh Tự Nội dưới sự tháp tùng của tướng Phạn Điền và Thủ tướng Ba Mạc cùng những người khác đã từ Rangoon đến Mandalay, thị sát cố đô Miến Điện có lịch sử bảy trăm năm này.

Tổng tư lệnh Tự Nội là nguyên lão Viện Quý tộc Nhật Bản, công tước cha truyền con nối, cũng là công thần chiến tranh đáng kính của Nhật Bản, từng tham gia tất cả các cuộc chiến tranh đối ngoại lớn của Nhật Bản kể từ đầu thế kỷ này. Ông còn từng làm nhà ngoại giao Nhật Bản tại châu Âu, từng trải phong phú, kiến thức sâu rộng. Vì vậy, khi vị Tổng tư lệnh người Nhật lùn béo này bước vào ngôi chùa Shwedagon lớn nhất Miến Điện, tỉ mỉ ngắm nhìn những bức bích họa trang trí tinh xảo tuyệt mỹ và những bức tượng Phật sống động như thật, không khỏi thốt ra một hai tiếng tán thán kinh ngạc.

Tại Đại hùng bảo điện, ánh mắt của Tổng tư lệnh bị một bức tượng Phật ngọc thu hút chặt chẽ. Phật ngọc là bức tượng Quan Âm đứng cầm bình tịnh thủy và cành liễu, có kích thước bằng người thật, được điêu khắc từ đá phỉ thúy màu xanh nhạt, tinh xảo trong suốt, khéo léo như kỳ công của tạo hóa. Tổng tư lệnh ngắm nhìn hồi lâu, tháo kính ra hỏi Ba Mạc:

“Tượng Quan Âm ngọc này tuy mặc trang phục nữ giới, ta cho rằng tất nhiên là thân nam, không biết có đúng không?”

Thủ tướng Ba Mạc cung kính trả lời:

“Tổng tư lệnh quả nhiên tinh mắt. Đây là Phật nam, tiếng Miến gọi là Ly Ly Mễ Ma (Limi Ma), là một trong những quốc bảo của vương triều Đông Ngô cổ đại.”

Tự Nội lại hỏi:

“Đã có Phật nam, tất có Phật nữ. Khi ta ở Trung Quốc nghe nói Cố cung vốn có một bức tượng Quan Âm ngọc, là vật cống phẩm của nước Miến Điện, bị Tưởng Giới Thạch mang đến Trùng Khánh. Chắc hẳn là một cặp với bức tượng trước mắt này?”

Ba Mạc đáp:

“Vương triều Đông Ngô cổ có một cặp quốc bảo, thời Đại Thanh xâm phạm, Đông Ngô chiến bại, buộc phải dâng cống phẩm Phật nữ Ly Ly Mễ Đa (Limi Đa). Đến nay đã có lịch sử ba trăm năm rồi.”

Ánh mắt Tự Nội một lần nữa dừng lại trên bức tượng Phật ngọc, hồi lâu sau mới thở dài nói:

“Trăm nghe không bằng một thấy, quả nhiên danh bất hư truyền.”

Đoàn Tổng tư lệnh rời Miến Điện trở về Sài Gòn trong ngày hôm đó. Ngày hôm sau, Tư lệnh Phạn Điền khẩn cấp triệu kiến Thủ tướng cơ quan tự trị Miến Điện Ba Mạc, Tổng tư lệnh Nghĩa dũng quân độc lập tướng Ngang Sơn, Tham mưu trưởng Đại tá Ngô Nại Ôn, truyền đạt một đề nghị của Tổng tư lệnh Tự Nội: lấy danh nghĩa chính phủ mới của Miến Điện dâng tặng bức tượng Phật ngọc Limi Ma cho Thiên hoàng Nhật Bản.

Những kẻ đứng đầu bù nhìn nhìn nhau ngơ ngác. Chúng dựa vào quân đội Nhật Bản mới đuổi được người Anh, thiết lập chính phủ mới, vậy người Nhật đương nhiên yêu cầu chúng báo đáp. Thủ tướng Ba Mạc uyển chuyển nhắc nhở Tư lệnh Nhật:

“Thưa ngài, ngài biết Miến Điện là một vương quốc Phật giáo, vấn đề này phải do Viện Cơ mật (nghị viện) sẽ thành lập trong tương lai quyết định.”

Phạn Điền không vui, sa sầm mặt nói:

“Vương triều Đông Ngô của các người có thể dâng cống phẩm cho người Trung Quốc, chẳng lẽ lại không nên dâng cống phẩm cho Thiên hoàng Nhật Bản sao?”

Ngang Sơn dù sao còn trẻ, khí huyết đang hăng, chịu ảnh hưởng của nhiều tư tưởng dân chủ phương Tây. Anh cứng đầu chống lại người Nhật:

“Chẳng phải các người đã sớm nói là giúp Miến Điện độc lập sao? Đã là độc lập, thì mọi vấn đề của Miến Điện đều phải thông qua Viện Cơ mật bỏ phiếu để quyết định.”

Tư lệnh Nhật bất ngờ nổi giận, hắn căn bản không coi những kẻ địa phương đầu óc ngốc nghếch này vào mắt. Hắn quát mắng họ, như thể đang quát mắng một đám đầy tớ không biết quy củ:

“Khốn kiếp! Các người muốn làm loạn độc lập sao? Làm loạn độc lập chính là không tôn kính Thiên hoàng! Đợi Đại Nhật Bản Hoàng quân chiếm được Ấn Độ, Đông Nam Á sẽ thành lập một tỉnh, các người Miến Điện chính là một huyện. Nhiệm vụ của các người chính là duy trì trật tự của huyện này, bảo vệ sự thống nhất của Khối thịnh vượng chung Đại Đông Á. Ai không phục tùng mệnh lệnh Hoàng quân, chính là muốn làm phản, lương tâm xấu lắm!”

Limi Ma cuối cùng vẫn bị chở đi, từ đó không còn tăm hơi. Giấc mơ độc lập của những người như Ngang Sơn cuối cùng đã tan vỡ. Họ mới hiểu ra sau những bài học xương máu rằng, trông chờ vào người khác là không thể có được độc lập và tự do thực sự. Người Nhật không chỉ lừa dối họ, mà còn dựa vào họ để cướp bóc quốc gia của họ. Sau đó họ dần dần giác ngộ, ly tâm ly đức với người Nhật, và vào năm 1945 đã quay mũi súng tuyên chiến với quân đội chiếm đóng Nhật Bản.

Câu chuyện này là do tôi tình cờ nghe được khi phiêu bạt ở Miến Điện. Người kể là một giáo viên, từng học đại học ở Rangoon. Sau này tôi quả nhiên tìm được trong tư liệu lịch sử: “……Ngày 9 tháng 5, Đại tướng Tự Nội Thọ Nhất bay đến Mandalay thị sát…… do Thủ tướng Ba Mạc tháp tùng tham quan chùa Phật nổi tiếng, để lại ấn tượng sâu sắc về văn hóa tôn giáo Miến Điện……” (“Tác chiến Miến Điện”) mới tin là thật, ghi lại như dã sử, không viết dài dòng.

Joseph W. Stilwell chống một cây gậy gỗ, nhấc đôi chân dài đi lại một cách vất vả trong rừng cây. Những chiếc lá rụng mục nát ẩm ướt phát ra tiếng kêu cọt kẹt dưới chân, cành cây, dây leo và cỏ dại rậm rạp thỉnh thoảng chắn đường, gần như cứ đi một đoạn đường ông lại phải dừng lại nghỉ một lát. Cơn đau vùng gan và bệnh loét dạ dày hành hạ ông lão này, khiến cơ thể vốn đã không tráng kiện của ông càng thêm suy nhược, thể lực sắp cạn kiệt.

Họ đã đi bộ tròn mười hai ngày trong cánh rừng che khuất bầu trời này.

Đối với Joseph W. Stilwell, đây không đơn thuần là một cuộc hành quân dã ngoại gian khổ, mà đây còn là một cuộc đào thoát với tương lai vô định, một trải nghiệm thất bại.

Họ đang bị người Nhật đuổi ra khỏi Miến Điện một cách không mấy vẻ vang.

Tốc độ hành quân của đội ngũ ngày càng chậm, số người bị thương và bị bệnh ngày càng tăng. Lương khô sắp hết, mọi người chủ yếu dựa vào việc đào củ cây và săn bắt động vật để chống đói. Do đường núi gập ghềnh khó đi, thường xuyên lạc đường, đội ngũ có khi một ngày chỉ hành quân được năm km.

Joseph W. Stilwell thở dốc. Lòng ông vô cùng lo lắng: nếu cứ tiếp tục như thế này, hy vọng ra khỏi rừng trước mùa mưa sẽ ngày càng mịt mờ.

Trong rừng thỉnh thoảng vang lên những tiếng súng hỗn loạn, đó là binh sĩ đang bắn những đàn khỉ trên cây. Đôi khi những người đói khát vì muốn săn một con gà rừng hoặc con sóc xám, thường không tiếc tiêu hao nhiều đạn dược. Joseph W. Stilwell tức giận dừng lại, ông quyết tâm nhắc nhở các quân nhân một lần nữa phải tiết kiệm đạn dược.

Đội ngũ dân thường lảo đảo đi tới. Họ dìu đỡ lẫn nhau, tuy đi lại khó khăn, nhưng không hề oán than. Đội cáng thương cũng đi tới. Những binh sĩ khiêng cáng ai nấy đều mệt đến mức như say rượu, đầu nặng chân nhẹ, đứng không vững. Tướng quân quy định chỉ có thương binh nặng và bệnh nhân nặng mới được ngồi cáng. Tham mưu trưởng Thiếu tướng Hách Ân bị bệnh sốt hồi quy, hôn mê bất tỉnh, Joseph W. Stilwell sờ bàn tay nóng bỏng của ông, khẽ thở dài một tiếng.

Hai nữ y tá trẻ nỗ lực giúp thai phụ người Miến Điện tên là Kim Mã Quả di chuyển trên đường núi. Thai phụ mặt vàng như nghệ, bụng bầu to nặng nề, đi lại nghiêng ngả thở không ra hơi.

“Yapu-lo (Trưởng quan), liệu tôi có thể đi đến Ấn Độ không?” Thai phụ khuôn mặt sầu não nói với Joseph W. Stilwell.

“Cô yên tâm, chúng tôi sẽ khiêng cả cô và đứa bé đến Ấn Độ.” Tướng quân an ủi cô với sự tự tin tràn đầy.

Thai phụ khó khăn đi xa, tâm trạng tướng quân càng nặng nề hơn. Ông ngẩng đầu lên nhìn phía trên đỉnh đầu. Tuy trên không trung đổ xuống rất nhiều vệt sáng vụn vỡ của ánh nắng, nhưng trong không khí rõ ràng cũng có hơi ẩm ướt đang âm thầm lan tỏa, phía chân trời phương nam thỉnh thoảng truyền đến tiếng sấm rền rĩ.

Tất cả những điều này báo hiệu mùa mưa đã không còn xa.

Qua một hồi lâu, những sĩ quan làm nhiệm vụ cảnh giới hậu vệ và thu dung mới đi tới một cách hỗn loạn. Họ đều tay không, huýt sáo, bước đi nhẹ nhàng thanh thản. Sau lưng họ, những binh sĩ kém may mắn giống như tù nhân mình trần trùng trục, vác trên lưng những túi hành quân nặng như quả núi.

Joseph W. Stilwell chắn trên đường, lỗ mũi phì phò thở ra khí nóng, giống như một con gấu nâu đang giận dữ. Các sĩ quan vừa nhìn thấy tướng quân, lập tức ngây người.

“Tướng, tướng quân,” một Đại úy quân Anh lắp bắp giải thích, “Ý tôi là, chúng tôi chỉ muốn cải thiện cuộc sống cho đội ngũ……”

“Cho nên các anh có quyền đặt hành lý của chính mình lên người họ có đúng không, Đại úy?” Ngón tay ông chỉ vào binh sĩ nói. Những người bị áp bức đều là người da vàng, có lính Miến Điện, cũng có lính Trung Quốc, họ người thì vác phần gấp đôi, người thì thậm chí vác ba túi hành quân.

“Các anh nghe đây, thưa các sĩ quan.” Tướng quân kìm nén cơn giận của mình, “Căn cứ vào biểu hiện của các anh, tôi tuyên bố, từ bây giờ các anh đã bị bãi miễn chức vụ sĩ quan. Nếu các anh còn muốn tiếp tục ở lại đội ngũ này, thì các anh phải đi khiêng cáng, nếu không tôi sẽ đuổi các anh đi.”

Các sĩ quan ủ rũ phục tùng mệnh lệnh. Binh sĩ được giải phóng, tinh thần phấn chấn, thế là tốc độ hành quân hôm đó tăng nhanh gấp đôi.

Khi đóng quân, Joseph W. Stilwell đổ bệnh. Trợ lý Chuẩn tướng Frank Dorn và quân y Thiếu tá Mạn Ni vội vã đến bên cạnh bệnh nhân.

“Xin ngài ngày mai nhất định phải ngồi cáng.” Dorn nói với tướng quân.

“Ngày mai rồi tính. Ông lão này có lẽ không tồi tệ như các anh tưởng tượng đâu.” Tướng quân mệt mỏi nói. Sắc mặt ông vàng bủng, con ngươi sâu hoắm, trông vô cùng già nua.

Quân y báo cáo, số người bệnh vẫn đang tăng lên, có người đã xuất hiện nguy hiểm.

“Chúng ta sẽ nhận được cứu viện, nhất định sẽ!” Tướng quân dùng tay đè lên bụng, giọng nói kiên định không lay chuyển, “Bảo họ, phải kiên trì, dừng lại đồng nghĩa với cái chết.”

“Còn thai phụ kia nữa, tôi thấy cô ấy bất cứ lúc nào cũng có thể sinh con trên đường.” Quân y lo lắng nói.

“Không sao, để cô ấy sinh đi. Chẳng phải chúng ta còn mấy chục người đàn ông vạm vỡ sao?……” Tướng quân lẩm bẩm, một lát sau liền nghiêng người ngủ thiếp đi bên đống lửa.

Màn đêm dày đặc giống như một bức màn khổng lồ, che phủ thấp tè lên cánh rừng lớn phía bắc Miến Điện. Bóng tối đè nặng lên nhóm người đang ở bên bờ vực tuyệt vọng trong rừng sâu. Không ai biết đường ra và tương lai của mình, thậm chí không biết vận mệnh ngày mai. Nhưng mỗi người đều phải phục tùng một ý chí sắt đá, đó là đi về phía trước, cho đến khi chiến thắng hoặc cái chết ập đến.

Bình minh ngày thứ mười ba vén màn trong tiếng kêu của gà lôi.

Tuy nhiên "mười ba" quả thực là một con số không may mắn, nó ngay từ đầu đã cho thấy ngày hôm nay sẽ có một loạt đả kích và chuyện đen đủi ập xuống nhóm người đang bên bờ vực tuyệt vọng này.

Tỉnh dậy, Joseph W. Stilwell cảm thấy có tinh thần, nhưng ông kinh ngạc phát hiện chiếc mũ trên đầu không cánh mà bay, tiếp đó lại phát hiện mất kính, đồng hồ bỏ túi và tẩu thuốc. Ban đầu ông tưởng có người trêu chọc mình, sau đó binh sĩ phát hiện chiếc mũ chiến đấu kiểu cũ trên một cái cây, ông mới vỡ lẽ ra, hóa ra kẻ nghịch ngợm chính là lũ khỉ đó.

Không có kính, đi lại tự nhiên không thuận tiện lắm. Nhưng tướng quân vẫn luôn rất cố chấp, cả từ chối ngồi cáng, cũng từ chối chấp nhận sự giúp đỡ. Buổi trưa, đội ngũ bị một dòng thác lũ chắn đường. Dòng lũ rộng hơn mười trượng, bọt nước tung bay, chỉ có một sợi dây mây lắc lư treo lơ lửng giữa không trung.

Đây là công cụ vượt sông của người bản địa trong rừng, người qua sông cần phải bám víu tứ chi như tắc kè. May mà dây mây vẫn chắc chắn, mấy người đầu tiên qua được, dùng dây quấn chân kéo từng người từng người một ở bờ đối diện qua. Sự việc trớ trêu thay, đến lượt Joseph W. Stilwell, sợi dây đó lại đứt giữa chừng, tướng quân rơi từ độ cao ba bốn mét xuống sông.

Mọi người sững sờ. Phụ nữ hét lên; Chuẩn tướng Frank Dorn kêu cứu; binh sĩ không màng hiểm nguy nhảy xuống nước; còn có nhiều người chạy xuống hạ lưu, cố gắng chặn tướng quân đang giãy giụa trong dòng lũ.

May mà màn kịch thót tim này không kéo dài lâu. Mọi người chưa kịp chạy tới, tướng quân đã từ bãi cạn loạng choạng bò dậy.

“……Này, như thế này thật không tệ!” Tướng quân vừa hắt hơi vừa kêu lên đầy nhếch nhác: “Các con, nghỉ ngơi ở đây một lát đi, có lẽ tắm rửa thoải mái hơn đấy.”

Thung lũng trở nên náo nhiệt.

Đàn ông mặc quần đùi nhảy xuống nước, quý ông người Anh tranh thủ thời gian cạo râu, người Trung Quốc thì ồn ào náo nhiệt như trẻ con; phụ nữ thì yên tĩnh ngâm mình trong nước gội đầu, để dòng suối trong vắt gột rửa sự mệt mỏi và bụi bẩn tích tụ nhiều ngày. Cô y tá lại hát lên bài thánh ca ca ngợi Chúa……

Ánh mặt trời ấm áp chiếu rọi nhóm người đã trải qua muôn vàn gian khổ này, tiếng ca tuyệt vời khiến họ tạm thời quên đi mệt mỏi và sầu muộn. Joseph W. Stilwell ngồi ướt sũng trên tảng đá nhìn chăm chú vào cảnh tượng cảm động này, ông cảm thấy đây là khoảng thời gian đẹp đẽ nhất mà ông đã trải qua trong mấy tháng qua.

“Tướng quân, ngài nhìn xem họ vui vẻ biết bao.” Frank Dorn nói.

“Tại sao lại không chứ, Frank?” Tướng quân trả lời, ông với tay lấy tẩu thuốc, mới phát hiện trong túi quần trống rỗng. “Tôi nghĩ, đợi khi họ ra khỏi rừng, họ đều sẽ cảm ơn tất cả mọi thứ ở đây.”

Trên thực tế, họ quả thực nên cảm ơn con suối nhỏ này, bởi vì nước sông đã mang lại may mắn cho họ. Sau buổi trưa, một chiếc máy bay Mỹ tuần tra phát hiện ra họ trong thung lũng. Khi phi công xác định nhóm người dưới kia chính là tiểu đội mất tích từ lâu, liền sát đỉnh núi thả xuống hai chiếc dù nặng trịch. Dù lượn theo gió, một chiếc không may rơi xuống dòng lũ, nhanh chóng bị cuốn trôi xuống thác nước gầm thét như sấm không thấy tăm hơi; một chiếc khác vắt vẻo trên một cái cây cao lớn, trông giống như một cây nấm mập mạp.

Tuy nhiên chưa đợi những người mừng rỡ cuồng nhiệt chạy tới, trong rừng cây đã xuất hiện mấy người bản địa da đen. Họ leo lên cây nhanh nhẹn như khỉ, chớp mắt đã hái mất cây nấm đó, rồi nhanh chóng chạy vào trong rừng biến mất.

Sự may mắn biến mất đột ngột như lúc nó đến. Mọi người vẫn hai bàn tay trắng, trở nên chán nản trở lại. Joseph W. Stilwell lại tuyên bố đầy tự tin:

“Khổ nạn của chúng ta sắp kết thúc rồi.” Đôi mắt tướng quân tỏa sáng. “Máy bay sẽ còn đến nữa, người ở dưới đất cũng sẽ xuất động đón ứng chúng ta. Có lẽ ngày mai, có lẽ ngày kia, họ sẽ mang đến cho chúng ta lương thực, thuốc men, và cả công cụ thông tin liên lạc mà chúng ta cần nhất. Các quý ông, các quý bà, tai nạn hôm nay không tính là gì, ý tôi là tất cả chúng ta đều được cứu rồi.”

Quả nhiên, khi trời tối, đội quân đón ứng đầu tiên đã tìm thấy họ. Họ không những mang đến lều bạt, thức ăn, thuốc men và điện đài cho những người phiêu lưu đang xiêu vẹo này, mà còn mang đến cho họ một tin tức đầy khích lệ.

Hóa ra họ chỉ còn cách biên giới Ấn Độ bốn mươi dặm đường.

Sự việc thường là như vậy, khi bạn đã tuyệt vọng, thực ra bạn đã đứng trước cửa của sự thành công rồi.

Đêm đó, Kim Mã Quả sinh ra một bé trai tiếng khóc vang dội trong lều, cả trại quân sôi sục vì điều đó. Người mẹ suy nhược theo phong tục dân tộc Miến Điện, mời mỗi vị trưởng bối có mặt chúc phúc cho đứa trẻ bằng canh thịt và rượu gạo.

“Yapu-lo, hãy ban cho đứa trẻ một nguyện vọng đi, thần linh sẽ mãi phù hộ ngài.” Người mẹ khẩn cầu Joseph W. Stilwell như vậy.

Tướng quân trang nghiêm nhìn chăm chú vào sinh mạng mới đang từ từ chuyển động trong tã lót này, đứa con của nhân loại ngoan cường chào đời trong khổ nạn, trong lòng trào dâng một sự cảm động và dịu dàng to lớn. Nhưng ông là một quân nhân, thiên chức của quân nhân là đánh trận, là kết thúc khổ nạn bằng cách tạo ra khổ nạn, kết thúc chiến tranh bằng chiến tranh. Nghĩ đến đây, tâm trạng ông trở nên ảm đạm.

“Hãy để mục sư Merrill đến chúc phúc cho đứa trẻ đi.” Ông chân thành nói với người mẹ. “Nếu tôi có nguyện vọng gì, tôi nghĩ tôi sẵn lòng nhìn thấy mục sư trở thành cha đỡ đầu của đứa trẻ này.”

Đây là lần đầu tiên trong đời Joseph W. Stilwell cảm thấy tự ti về nghề nghiệp mình đã chọn.

4

Về trải nghiệm huyền thoại của tướng Joseph W. Stilwell đi bộ vượt dãy núi Dã Nhân và rừng nguyên sinh, sau này từng được nhiều phóng viên báo chí đưa tin chi tiết. Joseph W. Stilwell dẫn dắt tiểu đội này đi bộ tổng cộng mười sáu ngày trong cánh rừng nhiệt đới không nhìn thấy ánh mặt trời, vượt qua nhiều khó khăn không thể tưởng tượng nổi, đấu tranh kiên cường không khoan nhượng với sự rớt lại, yếu đuối, bệnh tật, ích kỷ cá nhân và bi quan tuyệt vọng trong đội ngũ của chính mình, cuối cùng đã an toàn đến thành phố biên giới Anh Pha Nhĩ thuộc bang Manipur của Ấn Độ trước khi mùa mưa ập đến. Họ là đội ngũ duy nhất trong thảm họa rút lui lớn lần này tại Miến Điện đến được Ấn Độ một cách an toàn mà không mất một người nào.

Phóng viên hãng tin AP Cole Coisman chính là một trong những người chứng kiến đã trải qua toàn bộ cuộc hành quân gian khổ này. Trong bản tin sau đó ông viết như thế này: “Tướng quân không nghi ngờ gì là một bạo chúa thiên tài. Ông không chỉ dựa vào uy quyền mà còn dựa vào ý chí để thúc đẩy đội ngũ hành quân.…… Ông trông giống như vị Thượng đế đang giận dữ, chửi bới người ta như thiên thần sa ngã. Cân nặng của ông ít nhất giảm hai mươi pound, cơ thể vốn đã gầy gò chỉ còn da bọc xương. Hai bàn tay ông không ngừng run rẩy, làn da vàng bủng như mắc bệnh vàng da, con ngươi sâu hoắm trong hốc mắt……” (“Cùng Joseph W. Stilwell đi khỏi Miến Điện”)

Bản thân Joseph W. Stilwell thì có đủ thời gian để tiến hành một cuộc kiểm điểm sâu sắc trên con đường thất bại dài đằng đẵng này. Kết quả kiểm điểm khiến ông kiên định quyết tâm can thiệp vào chính phủ Tưởng Giới Thạch. Nếu chúng ta so sánh thái độ hoàn toàn khác biệt của ông đối với chính phủ Trùng Khánh trước và sau cuộc chiến Miến Điện, chúng ta sẽ phát hiện sự chuyển biến trong nhận thức của ông chính là được hình thành trên con đường thất bại này. Can thiệp vào Tưởng Giới Thạch, cải tạo quân đội Trung Quốc, niềm tin kiên định không lay chuyển này vừa thể hiện trách nhiệm chiến tranh của quân nhân phương Tây, đồng thời cũng vượt qua cả bản thân chiến tranh mà mang màu sắc chính trị và chủ nghĩa bá quyền của Mỹ, vì vậy trong những năm tháng tương lai, ông sẽ không thể tránh khỏi xảy ra xung đột gay gắt với Tưởng Ủy viên trưởng, và dẫn đến quan hệ Trung-Mỹ bên bờ vực khủng hoảng. Kết quả của va chạm, Joseph W. Stilwell với tư cách là đại diện của chính trị cường quyền phương Tây đã liên tiếp đâm đầu vào bức tường chính trị và văn hóa phong kiến thâm căn cố đế của Trung Quốc, cuối cùng buộc phải kết thúc sứ mệnh thần thánh của mình sớm hơn dự định, trở thành nhân vật bi kịch nổi tiếng đầu tiên trong lịch sử quan hệ Trung-Mỹ.

Chiều ngày 23 tháng 5, tại thành phố biên giới Anh Pha Nhĩ của Ấn Độ, Joseph W. Stilwell đối mặt với một đám đông quan chức báo chí và phóng viên tổ chức một cuộc họp báo. Tướng quân đã đưa ra một tuyên bố ngắn gọn tại cuộc họp:

“Thưa các quý ông:

Tôi tuyên bố, chúng ta đã phải hứng chịu một đòn nặng nề. Như mọi người đã thấy, chúng ta buộc phải rút khỏi Miến Điện, đây là nỗi nhục nhã to lớn của quân Đồng minh và cũng là của cá nhân tôi. Tôi cho rằng,

chúng ta phải tìm ra nguyên nhân thất bại, chỉnh đốn lại đội ngũ, mới có thể quay trở lại Miến Điện.

Xin hãy nhớ lời tôi, chúng ta nhất định sẽ chiến thắng quay trở lại Miến Điện.” (“Joseph W. Stilwell sứ giả tại Trung Quốc”)

Tháng 5 năm 1942, Trung tướng người Mỹ Joseph W. Stilwell đã trải qua ngày sinh nhật thứ sáu mươi của đời mình trên con đường thất bại tại Miến Điện.