Năm 1987 sắp qua, năm Thìn sắp đến, tôi một mình leo lên một ngọn núi ở biên giới Trung - Miến. Đây là một ngọn núi vô danh, nó nằm tọa lạc ngay trên đường biên giới, đỉnh núi thuộc quyền sở hữu chung của hai nước. Lên đến đỉnh núi, có thể thu vào tầm mắt toàn cảnh năm ngọn núi "bá tử" sát liền nhau. Những bá tử này trông giống như năm vòng tròn của Thế vận hội, trong đó có ba cái thuộc về Trung Quốc, hai cái kia nguyên trước thuộc về Trung Quốc, nay chủ quyền thuộc về Miến Điện: một cái gọi là Bát Mô, một cái gọi là Mật Thừa.

Tôi ngồi trên phiến đá, hút một điếu thuốc, để cơn gió mát hiu hiu cùng nicotin ủi phẳng những đợt sóng cuồn cuộn trong lòng, rồi bình tĩnh phóng tầm mắt nhìn xa xăm.

Mật Thừa là xa nhất. Lúc này nó đang bị bao phủ bởi bụi bặm trong khí quyển, dưới vòm trời, chỉ có thể lờ mờ nhìn thấy một vài bóng núi vụn vỡ và những đốm sáng màu tím nhấp nháy, tựa như đang ngó ngoáy vào vũ trụ, vừa xa xôi vừa huyền bí. Còn Bát Mô thì cận kề trong gang tấc. Tôi nhìn thấy trong bá tử có những gò đồi nhô lên và dòng sông uốn lượn, con sông giống như một dải lụa xanh trắng, lấp lánh dưới ánh nắng chính ngọ. Sông Bát Mô bắt nguồn từ Trung Quốc, thượng nguồn của nó gọi là sông Nam Uyển, tôi từng sống bên dòng sông này bảy năm. Tổ quốc cắt ngang dòng sông, thế là tôi mãi mãi không thể đến hạ lưu, không thể tái phỏng vấn vùng đất và thành phố từng lưu lại máu và dấu chân của thế hệ cha anh tôi, không thể viếng thăm "nghĩa trang chiến xa" vốn đã không còn tồn tại ấy.

Trong lòng tôi đột nhiên dâng lên một cảm giác mênh mông tương tự như sự vô tri.

Trời cũng tang thương, đất cũng tang thương, lịch sử như sông dài, cuồn cuộn không dứt. Tôi cảm thấy bầu trời vô cùng trong sáng cao vời, mặt đất vô cùng sâu thẳm bao la, mặt trời cũng rất nhiệt liệt rực rỡ, vũ trụ và các vì sao đều rất vĩnh hằng, chỉ có bản thân và nhân loại là vô cùng nhỏ bé ngắn ngủi. Vài chục năm chỉ là cái búng tay, như sao băng, như ngọn đuốc, như bọt nước, như hạt bụi; điện quang thạch hóa, thoáng cái là vụt qua. Con người đối với lịch sử, đối với sự tiến hóa, hoặc là cô độc, hoặc chỉ là một cái búng tay. Thế là lòng dạ chịu sự thôi thúc và cổ vũ khoáng đạt từ muôn vật trời đất. Tôi nhặt một mảnh đá, khắc lên vách đá một dòng ký ức nông nổi: "Duy có trời đất và sự nghiệp là trường tồn — Đặng Hiền tế tại cuối thế kỷ."

Rồi xuống núi.

Rồi nói với cha rằng, tôi quả thật đã tế bái nghĩa trang đó. Bằng trái tim thành kính nhất của tôi.

Sơ cảo tháng 12 năm 1989

Sửa đổi tháng 3 năm 1990

Sửa xong tại Thành Đô tháng 8