Mùa mưa đã chấm dứt. Những dòng sông, con suối đã thôi gầm thét. Bầu trời Việt Bắc trở nên xanh trong. Núi Tam Đảo quang mây, in đường nét ngoạn mục trên nền trời. Thời tiết khô và lạnh. Rừng tre xao xác, những chiếc lá hình lưỡi dao ngả màu vàng. Mùa thu ở Việt Bắc đã bắt đầu.

Đã đến lúc Va-luy cho nổ ra cuộc tiến công lớn nhất từ trước tới nay trên chiến trường Đông Dương đã được chuẩn bị từ cuối mùa xuân. Y muốn giáng đòn tối hậu vào "đội quân ô hợp của Việt Minh", mà y cho rằng đã buộc phải rút về ẩn náu tại vùng rừng núi phía bắc. Chính phủ Pháp mặc dù gặp nhiều khó khăn, cuối cùng cũng điềucho Va-luy hai vạn quân. Cũng theo đề nghị của Va-luy, chính phủ Pháp đã cho tướng Xa-lăng trở lại Đông Dương;Va-luy cần "một người chỉ huy am hiểu miền thượng du để truy lùng Việt Minh đến tận sào huyệt". Cuối tháng Bảy, Va-luy về Pa-ri báo với chính phủ Pháp: chiến dịch tiến công sẽ tiến hành cho phép áp đặt lại trật tự và hòa bình trong vòng hai tháng.

Hơn hai vạn quân tinh nhuệ nhất của địch, gồm cả hải, lục và không quân được huy động vào chiến dịch. Phạm vi hành binh rộng tới mười hai tỉnh. Nhưng trọng điểm sẽ nhằm vào Việt Bắc, đặc biệt là sẽ nhằm vào khu tứ giác Chợ Chu - Tuyên Quang -Chiêm Hóa- Chợ Rã. Kẻ địch hy vọng chộp được cơ quan đầu não của cuộc kháng chiến ở đây. Sát ngày mở chiến dịch, bọn tình báo địch vẫn đưa tin: Chủ tịch Hồ Chí Minh đang có mặt ở thị xã Bắc Cạn. Chúng cũng hy vọng tiêu diệt được bộ đội chủ lực ta tập trung ở khu vực này. Về lâu dài, chúng muốn bít kín biên giới phía bắc để ngăn chặn mọi tiếp xúc giữa ta với thế giới bên ngoài.

Chiến dịch thành công sẽ làbản nhạc tưng bừng để cho ra mắt một chính phủ bù nhìn mà Bô-la-e đang tích cực chuẩn bị, hoàn tất nốt vấn đề chính trị, cũng là kết thúc vấn đề chiến tranh ở Đông Dương.

Cuộc tiến công đầu tiên sẽ nhằm vào phía nam khu căn cứ. Những đơn vị bộ binh kết hợp với lính thủy đánh bộ xuất phát từ Hà Nội sẽ theo sông Hồng, sông Lô tiến lên Tuyên Quang.

Cuộc tiến công thứ hai quan trọng hơn, tiến hành theo hai giai đoạn. Giai đoạn một: một binh đoàn xe bọc thép xuất phát từ Lạng Sơn hành quân chớp nhoáng theo dọc đường số 4 tiến lên chiếm Cao Bằng. Giai đoạn thứ hai: quân nhảy dù được thả xuống trung tâm căn cứ, bất thần chiếm thị xã Bắc Cạn.

Những tuần sau đó, các cuộc tiến công sẽ diễn ra trên toàn Bắc Bộ.

Ngày 7 tháng 10 năm 1947, cuộc tiến công chiến lược của địch Bắc Bộ.

Ngày 7 tháng 10 năm 1947, cuộc tiến công chiến lược của địch bắt đầu.

Thị xã Bắc Cạn nằm sâu giữa núi rừng Việt Bắc với những đường phố xinh xắn tấp nập người từ miền xuôi mới lên,k nhân viên của một số cơ quan Trung ương, những học viên của một trường quân chính, bỗng sôi réo lên vì tiếng động cơ máy bay. Và người dân lần đầu chứng kiến một trận mưa dù. Cũng ngày hôm đó, quân địch nhảy dù xuống Chợ Mới, phía Nam Bắc Cạn, cách nơi ở của Chủ tịch Hồ Chí Minh không xa.

Ngày 8, địch tiếp tục nhảy dù xuống chợ Đồn ở phía bắc Bắc Cạn. Một đoàn xe bọc thép của địch xuất phát từ lạng Sơn, tiến theo dọc đường số 4, đã lên tới Na Sầm.

Ngày 9, địchtiếp tục nhảy dù xuống thị xã Cao Bằng nằm giáp biên giới phía bắc. Trên đường số 4, đoàn xe bọc thép địch đã tiến tới Thất Khê.

Biên giới phía Đông-Bắc của khu căn cứ ta đã bị bịt kín. Ở phía nam khu căn cứ, một cánh quân khác của địch tiến bằng đường thủy. Những tàu chiến, ca nô xuất phát từ Hà Nội, ngược sông Hồng, chiếm Sơn Tây, Bạch Hạc, Việt Trì rồi sang sông Lô, đổ bộ vào thị xã Tuyên Quang ngày 11 tháng Mười.

Đoàn xe bọc thép của địch ở Cao Bằng đã nối liên lạc được với quân địch nhảy dù ở Bắc Cạn. Quân địch ở Tuyên Quang bắt đầu tiến sang Chiêm Hóa nhằm bắt tay với bọn đã nhảy dù xuống Chợ Đồn. Hai gọng kìm của cuộc tiến công sẽ siết lại ở bản Thi. Chỉ trong một tuần lễ, khu căn cứ Việt Bắc đã nằm lọt giữa vòng vây.

Khắp nơi địch vừa đặt chân xuống, quân và dân ta đã kịp thời nổ súng đánh địch. Nhưng đây chỉ là những hành động lẻ tẻ của từng đơn vị, của dân quân. Địch chưa bị thiệt hại nặng ở nơi nào. Với sức mạnh áp đào về binh lực, chúng đã nhanh chóng chiếm được những mục tiêu dự định.

Một số tiểu đoàn chủ lực của Bộ được điều ngay tới những nơi địch vừa chiếm, tiến hành tập kích tiêu hao quân địch.

Những ngày đầu cả nước kháng chiến, toàn thể bộ đội ta đã được tập trung tại các thành phố chiến đấu với quân địch; lần này, ta đã làm ngược lại. Quân địch không bặp ở bất cứ nơi nào lực lượng tập trung đông của ta. Nếu như mùa xuân vừa qua ở một số nơi, cán bộ ta đã dàn cả trung đoàn, lập thành phòng tuyến, thành mặt trận để ngăn chặn những đòn tiến công của địch, kết quả là mặt trận bị vỡ, bộ đội bị thiệt hại, thì mùa đông này, với những chỉ thị rõ ràng của Đảng, với quyết định phân tán trung đoàn thành những đại đội độc lập và tiểu đoàn tập trung, cán bộ của ta dù có bị lòng căm thù địch thôi thúc, dù có muốn ngăn cản kẻ thù chiếm thêm đất đai của Tổ quốc, muốn đánh cho kẻ thù những đòn thật nặng trong khi ta chưa có khả năng làm việc đó, đã không thể nào tái diễn những việc làm dại dột của họ hồi mùa hè.

Kẻ thù đã mạnh thêm nhiều sau khi có quân tăng viện. Chúng lại đang hung hăng, tin rằng thắng lợi đã đến gần. Lòng tin mùa quáng này nhất thời cũng đem lại cho chúng một sức mạnh. Còn lực lượng ta sau những trận đánh dài ngày, chưa có thời gian để củng cố, sức khỏe phần đông các chiến sĩ bị suy giảm vì lần đầu làm quen với rừng núi. Ta không dàn toàn bộ lực lượng ra từng khu vực để đánh những trận quyết định với đại quân của địch. Vì đó chính là cái mà chúng đang mong đợi, đang ra sức tìm kiếm.

Hai ngày sau khi địch nhảy dù, tiểu đoàn của Chương được lệnh lên đường chiến đấu. Đối với Chương, khó có điều gì làm anh vui thích hơn.

Nửa năm nay, tiểu đoàn Chương phải tiến hành củng cố và huấn luyện. Chương thấy trong người thiếu hẳn chất men say của sự hào hứng tiêu diệt giặc, do những tính toán của mình trong chiến đấu, hồi hộp đợi chờ những diễn biến bất ngờ mà trong trận đánh nào cũng xảy ra. Anh công nhân thợ tiện ấy không ngờ lại có ngày mình trở thành một người cầm quân đánh giặc. Anh làm việc tại nhà máy cơ khí A-vi-a của Pháp. Một bạn thợ tuyên truyền anh vào Việt Minh. Anh được giao nhiệm vụ làm công tác vũ trang tuyên tryền. Một đặc điểm của anh là đoàn thể đã giao việc, không khi nào anh tính toán những khó khăn, nguy hiểm có thể đến với mình, mà chỉ nghĩ làm sao hoàn thành tốt nhiệm vụ. Cấp trên nhận thấy điều đó. Anh được cử đi học tại trường Quân chỉnh Bắc Sơn, còn gọi là trường quân chính kháng Nhật, một trường của đoàn thể mở trong rừng sâu, huấn luyện cách đánh du kích. Ngày đầu nổ súng, anh chỉ huy một đại đội, rồi được trao công tác phó chỉ huy tiểu đoàn, và bây giờ anh đã trở thành một tiểu đoàn trưởng tin cậy. Chương nhận công việc của đoàn thể trao cho và trở thành người chỉ huy quân sự lúc nào anh cũng không chú ý.

Tiểu đoàn đang có nhiều chiến sĩ yếu mệt. Anh em hầu hết từ miền xuôi lên, chưa quen với khí hậu rừng núi. Sinh hoạt lại thiếu thốn. ăn uống khăm khổ. Nhiều chiến sĩ không có chăn, màn. Đó là những điều kiện tốt cho bệnh sốt rét hoành hành. Thuốc sốt rét khan hiếm. Những đồng chí y tá đem ký ninh vàng hòa với nước cất, lọc nhiều lần bằng bông, rồi tiêm cho bệnh nhân. Ngay cả thứ thuốc tiêm tự chế này cũng không đủ. Thầy thuốc động viên người bệnh khắc phục cơn rét bằng cách tập thể dục. Một bệnh khác, không gây nhiều nguy hiểm, nhưng cũng tạo nên sự phiền toái, ảnh hưởng đến quân số chiến đấu: đó là bệnh ghẻ lở. Nhiều người nói tại nước suối có lá han. Nhưng tình trạng vệ sinh, mỗi người không đủ một bộ quần áo lành, góp vào sự phát triển bệnh một phần rất quan trọng. Và những chiến sĩ lâu ngày xa chiến đấu, sống giữa rừng núi vắng lặng, không có bóng quân thù, kể cả những chiếc máy bay, như thiếu hơi thở của cuộc sống. Chính là vì khao khát cuộc chiến đấu diệt giặc hào hùng mà họ đã ra đi. Những ngày huấn luyện khá buồn tẻ: ngắm đầu súng vào tấm bia, không được bắn hoặc bắn rất ít vì phải tiết kiệm đạn, ném những quả lựu đạn gỗ, đâm lê vào khoảng không. Hết buổi tập về, bữa cơm chỉ có chảo canh nấu bằng sắn. Cũng có thể nói là không có thức ăn. Vì thứ ngũ cốc này lại trộn vào thứ ngũ cốc kia. Tình trạng không phấn khởi, giảm sút về mặt tinh thần khá rõ ràng.

Chương ngồi chờ báo cáo quân số chiến đấu.

Trưởng ban tham mưu tiểu đoànđội mũ nhựa, ống quần nâu bó gọn trong đôi giày đinh có ghệt, lộp cộp đi vào. Chương hỏi:

— Tất cả được bao nhiêu?

Đồng chí trưởng ban tham mưu dừng lại, gõ gót giày đinh vào nhau, đáp:

— Báo cáo: trên hai trăm.

— Bao nhiêu? - Chương ngạc nhiên hỏi lại.

— 215 đồng chí.

— Hùng hậu thế kia à? Mình đoán chỉ trăm rưởi.

— Không hùng hậu đâu anh ạ. Rất nhiều người đang ốm cũng đòi đi.

— Xem đồng chí nào nặng thì để lại.

— Không biết ai nặng ai nhẹ. Đồng chí nào cũng nhao nhao nói đã khỏi.

Chương mỉm cười:

— Đi đánh nhau rồi bệnh tật khỏi tất.

Trưởng ban tham mưu liếc nhìn tiểu đoàn trưởng, anh không dám nói là đồng chí chỉ huy của mình vừa có một nhận xét giản đơn.

Thấy người cán bộ vẫn đứng đó, Chương hỏi:

— Còn chuyện gì nữa?

— Anh cho ý kiến: lần này có mang "ông kễnh" đi không ạ?

Đó là khẩu đại liên Hốt-kít của tiểu đoàn từ ngày ở Hà Nội. Suốt cuộc chiến đấu ở Liên khu I, nó chỉ nhả có nửa băng đạn. Những chiến sĩ quân giới nhiều kinh nghiệm được mời tới cũng không thể bắt nó tiếp tục lên tiếng. Khi mỗi chiến sĩ của trung đoàn rút khỏi Hà Nội đã có một khẩu súng trên vai, nó vẫn được mang theo. Tiểu đoàn đã qua một lần đổi vũ khí. Vũ khí của họ mang từ hà Nội thuộc quá nhiều "quốc tịch" và chủng loại, quân giới chẳng có cách nào cung cấp đủ đạn được. Cấp trên đã thu tất cả lại, phát cho những đơn vị phía sau, và đổi cho họ những khẩu súng trường tuy không tốt hơn, nhưng dễ tiếp tế đạn. Tiểu đoàn vẫn xin giữ lại khẩu Hốt-kít. Nó không làm ăn gì được với địch, nhưng có tác dụng đặc biệt trong những cuộc hành quân qua vùng dân cư đông bắc. Đồng bào náo nức hẳn lên khi nhìn thấy bộ đội có một khẩu súng to. Tới vị trí trú quân cũng vậy, nhờ nó mà giá trị của tiểu đoàn tăng hẳn lên. việc nhờ vả nơi ăn chốn ở, tiếp tế lương thực trở nên dễ dàng. Trong tiểu đoàn không ai nghi ngờ giá trị tinh thần nhưng rất "thiết thực" của nó. Vì vậy đến nay, nó vẫn đè nặng trên những đôi vai gầy của một nửa tiểu đội.

Chương cũng hơi phân vân. Cuộc hành quân lần này phải qua rừng sâu, đèo dốc, đem theo khẩu súng quá nặng sẽ rất vất vả. Nhưng đơn vị cũng sẽ qua những vùng đồng bào lần đầu được nhìn thấy bộ đội chủ lực, khẩu súng lớn này sẽ tiếp tục phát huy ảnh hưởng của nó như trước đây...

Anh hỏi lại trưởng ban tham mưu:

— ý đồng chí thế nào?

— Tôi đề nghị bỏ lại.

Chương chép miệng:

— Thôi, bỏ lại.

Anh vẫn cảm thấy tiếc. Giá mà nó lại nhả đạn được thời khó khăn cũng phải kiên quyết đem theo. Thời gian qua, đáng lẽ phải nghiên cứu chữa chạy cho nó. Nếu có một khẩu đại liên đặt trên đỉnh một quả đồi, trút đạn xuống vị trí địch, thì tác dụng không phải là nhỏ. Hỏa lực chủ yếu của tiểu đoàn hiện nay vẫn là lựu đạn. Anh thấy cánh tay của mình quá ngắn trong trận đánh với đối phương có đôi tay vượn khổng lồ.

Trưởng ban tham mưu vui vẻ ra về.

Vừa lúc đó, chính trị viên Linh đi vào cùng một cô gái. Cô gái nhìn quen quen, bộ mặt tròn hiền hậu, đôi mắt to và xanh. Cô đi nép sau Linh với dáng điệu rụt rè. Anh chợt nghĩ: cặp thanh niên này thật đẹp đôi, nhìn họ giống như hai anh em. Linh tới báo càotinh hình đơn vị, đã trở về, không hiểu sao quay lại.

Chương hỏi:

— Cậu đã về rồi cơ mà?

Linh đỏ mặt:

— Báo cáo anh: ra đến đường cái gặp cô này, cô ấy cứ bắt tôi đưa vào gặp anh... Anh có biết cô ấy không?

Chương chăm chú nhìn cô gái, và nhớ ra...

— Mình biết rồi. Hôm nọ, cô hát bài: "Mơ đời chiến sĩ" trong đêm lửa trại ở trung đoàn. Cô hát rất hay... Mời các đồng chí ngồi xuống.

Cô gái cũng giương đôi mắt to, nhìn người chỉ huy có nước da màu đồng, thân hình cân đối, vững chãi như một pho tượng đứng trước mặt mình. Linh hấp tấp trả lời thay:

— Đúng đấy ạ. Đây là đồng chí Tuyết Mai.

Mai ngồi xuống ghế, rồi nói:

— Ban chỉ huy vẫn còn quên. Em gặp ban chỉ huy từ hồi ở Ngõ Huyện. Em là cứu thương của đại đội anh Linh. Hôm ban chỉ huy xuống Hàng Thiếc, em cũng ở đó.

Chương nhướn lông mày rồi mỉm cười:

— Trí nhớ mình xoàng thật!... Tôi và đồng chí Linh sắp lên đường. Cô có thể hát tặng chúng tôi một bài trước khi đi chiến đấu không?

Mai hỏi ngay:

— Bài gì ạ?

— Bài nào mà cô thích.

Mặt Linh cũng tươi lên. Anh thấy không khí có chiều thuận lợi.

Mai cất tiếng hát luôn. Người ta cảm thấy cô sẵn sàng làm mọi việc người chỉ huy yêu cầu trong lúc này. Một chiến sĩ liên lạc từ nhà bên chạy sang ngó vào. Chưa bao giờ ở nhà ban chỉ huy tiểu đoàn lại có tiếng hát của một cô gái.

Bài hát kết thúc. Chương nhận xét:

— Giọng cô rất tốt. Tiếc rằng hôm nay thiếu nhạc sĩ đệm đàn, nên nghe không được hay bằng hôm nọ.

Mai nhanh nhảu:

— Ban chỉ huy yêu cầu, em làm rồi, bây giờ ban chỉ huy cho em đề nghị...

— Có chuyện gì nào...?

— Đề nghị ban chỉ huy nhận em về tiểu đoàn làm cứu thương. Có anh Linh chứng nhận, em làm cứu thương rất tốt.

— Tôi nhớ ra rồi... Hồi ở Ngõ Huyện cô có sáng kiến làm áo giáp "rận" cho bộ đội chống sức ép đạn moóc-chi-ê phải không?... Khá lắm!

Mai đỏ mặt. Chương hỏi:

— Nhưng mà cô ở trong đội tuyên truyền của trung đoàn, sao lại xin về đây?

— Đội tuyên truyền chia làm hai. Một số xuống bổ sung cho đơn vị chiến đấu. Còn bọn chúng em thì xếp vào kho.

— Giữ kho cũng quan trọng chứ sao?

— Nhưng em chỉ làm cứu thương, không giữ kho bao giờ...

Đến lượt Chương lộ vẻ băn khoăn.

Anh nghĩ đến cuộc hành quân dài ngày trong rừng sâu, qua hồ Ba Bể, trên những dãy núi đá tai mèo giữa mùa đông thánh giá, những trận đánh chắc là sẽ gay go, rồi nhìn thân hình mảnh mai của cô gái...

Anh buông một câu gọn lỏn:

— Không đi được!

Mai ngơ ngác nhìn đồng chí chỉ huy vừa trước đó còn vui đùa, giờ đã có bộ mặt nghiêm và lạnh. Mặt cô tái đi.

Chương nói tiếp:

— Nếu cô yêu cầu tôi tập trung cả tiểu đoàn nghe cô hát động viên trước khi lên đường, tôi sẽ làm ngay, còn yêu cầu đi theo chúng tôi thì không được... Cuộc chiến đấu lần này không thích hợp với côTôi không có ý kiến gì khác nữa đâu. Cám ơn cô đã cho chúng tôi nghe một bài hát hay trước lúc lên đường.

Anh quay lại phía Linh:

— Cậu biết rõ nhiệm vụ rồi. Cậu là chính trị viên, đáng lẽ cậu phải nói rõ cho cô ấy!

Linh lúng túng:

— Tôi đã giải thích mãi, nhưng cô ấy không chịu nghe...

Linh đứng dậy. Mai cũng đứng lên theo. Chương nhận thấy cặp mắt long lanh vừa thất vọng, vừa trách oán của cô. Anh tự bảo: tôi không thể mềm lòng vì cô được.

Hai người chào anh, rồi đi ra. Nhìn theo họ, một lần nữa anh lại cảm thấy cặp trai gái này rất đẹp đôi...

Chương đi trước bộ đội cùng với hai cán bộ của đại đội 1 và mấy chiến sĩ trinh sát. Một chiến sĩ dân quân địa phương dẫn đường cho họ.

Trong những điểm quân địch nhảy dù ở giữa Việt Bắc, tại vùng Bắc Cạn, có hai điểm nằm hơi sâu, hướng vào khu căn cứ của ta. Bộ Tổng chỉ huy đã giao nhiệm vụ cho trung đoàn Thủ đô, hiện gồm có hai tiểu đoàn, một tiểu đoàn ở lại trực tiếp bảo vệ căn cứ, một tiểu đoàn tiến đánh địch ở những vị trí đang chĩa mũi nhọn vào căn cứ. Trên không yêu cầu phải tiêu diệt toán quân địch này, đó là điều vượt quá xa khả năng hiện tại của họ, không cho chúng phát triển thêm, làm cho chúng phải dè dặt vì sự có mặt của quân taTrung đoàn phân công cho tiểu đoàn của Chương nhiệm vụ thứ hai. Chương biết với một nhiệm vụ như vậy, mình chẳng làm gì được nhiều. Anh dự định sẽ tiến hành ngay một trận tập kích quân địch khi chúng chưa có thời gian củng cố công sự, sau đó sẽ bao vây, quấy rối, bắn tỉa... làm mọi việc khiến cho kẻ địch không thể ăn ngon ngủ yên tại nơi chúng mới chiếm đóng.

Trời đã vào đông, rét như cắt ruột. Buổi sáng, sương muối như đọng thành những hạt băng nhỏ, bám đầy những đám mạng nhện dăng trên bãi cỏ hai ven đường, chạm vào buốt thấu sương. Trưa đến, trời hanh khô. Chỉ sau một ngày lội suối, đôi chân của họ đã toác ra chỉ nẻ.

Những làng, bản họ gặp trên dọc đường đều vắng lặng. Đồng bào đã lùa trâu, bò, lợn, gà, mang theo lương thực lánh vào rừng sâu, những nơi rậm rạp, heo hút, chưa có dấu chân người, đề phòng quân địch tràn tới.

Hầu hết những người đi theo Chương chỉ mặc một bộ quần áo vải mỏng và không có giày, trừ đại đội

trưởng Vĩnh. Anh vẫn không rời bộ quần áo ka ki, đôi giày đinh, và thanh kiếm Nhật. Lần này, anh lại khoác thêm cả một chiếc áo dạ nhà binh cũ, màu cứt ngựa. Chương không khó chịu vì cách ăn mặc của Vĩnh, anh coi đó là một thói quen, nhưng anh cảm thấy bực môi lần lội suối, Vĩnh ngại cởi giày, nhờ Minh Tú cõng qua. Thân hình đồ sộ của Vĩnh cùng với toàn bộ đồ lề đề nặng trên lưng anh cán bộ trung đội nhỏ nhắn, giống như con mèo cưỡi trên con chuột.

Ban đêm họ nghỉ lại ở một ngôi nhà sàn trống trải, lát bằng những tấm giát luồng, lạnh như đá, gió hút bốn bề. Tú và mấy chiến sĩ trinh sát lấy củi về đốt. Hai chiến sĩ không chịu được lạnh, ngồi ôm bếp, ngủ gà ngủ gật.

Ngọn lửa ấm ban đêm đã mang lại một tai hại mà họ không lường trước. Sáng hôm sau, những vết nẻ trên da họ vỡ toác thêm, nhìn thấy cả thịt đỏ hỏn bên trong. Giờ, đầu, họ đi như những người què.

Đến lúc được nghỉ ăn cơm bên bờ suối. Minh Tú ôm về một mớ lá chuối khô. Anh mở ba lô, lấy ra một chiếc quần đùi rách và kim chỉ. Anhdùng kim chỉ khâu lại những vết nẻ, rồi lót lá chuối dưới lòng bàn chân, xé chiếc quần đùi làm giẻ quấn lại. Những chiến sĩ trinh sát bắt chước anh. Có người ứa nước mắt vì đau khi mũi kim đâm trúng thịt. Chương ngồi nhìn các chiến sĩ, cảm thấy như những mũi kim đang nhói vào tim mình.

Họ vượt hồ Ba Bể trên một chiếc thuyền độc mộc.

Hồ rộng bao la, bốn bề là rừng cây đại ngàn bốc sương mù mịt. Trời đầy mây âm u. Nước hồ xanh đen. Những con cá lớn bơi lừ lừ. Người ta nói đáy hồ có thuồng luồng. Mấy anh lính trẻ tỏ vẻ sợ.

Bên kia hồ, không còn lại sự vắng lặng, mà là sự tàn phá. Những làng, bản bị thiêu hủy. Những cột kèo đã cháy thành than đổ rụi trên nền nhà cháy đen. Trâu, bò bị địch bắn chết nằm rải rác trên cánh đồng. Mùi hôi thối nồng nặc. Phải đi sâu mãi vào một rừng vầu, lên đầu nguồn một con suối, mới tìm được một cái lán nhỏ nằm khuất trong lùm cây xanh. Bà mé người Tày lấy ra một ít bột bắp ngô, nấu cháo mời họ. Suốt đêm, mé ngồi canh lửa để giữ hơi ấm cho những đứa con bộ đội.

Trước khi họ ra đi, bà mé nắm lấy tay Chương:

— Các con bảo nhau về mau không đồng bào chết hết! Ngày xưa, mẹ đã nuôi Quân Giải phóng, nếu gặp nó thì các con gọi về. Bảo nó người Tày ở Bắc Cạn sắp chết hết rồi!

Buổi trưa, một cán bộ của đại đội địa phương dẫn họ lên đỉnh một dãy ngọn núi tai mèo, quan sát vị trí địch.

Một quang cảnh mới lạ đập vào mắt Chương. Những chiếc dù màu sắc sặc sỡ rải khắp chung quanh khu vực địch đóng quân. Ở đây có một đồn binh cũ của Pháp xây trên một quả đồi. Dưới chân đồi, là khu chợ với những ngôi nhà gạch trống trải, gắn liền với một dãy hàng quán. Không một bóng dân. Binh lính địch mặc quần áo màu xám đi lại tấp nậpChúng đang tiếp tục đào công sự và chăng dây thép gai.

Chương ước lượng quân địch chừng một tiểu đoàn. Bọn chúng ở trên đồi cao có thể bắn ra một phạm vi khá rộng chung quanh. Nhưng nguy hiểm với lực lượng đột kích chính là những ụ súng ở khu chợ, trực tiếp kiểm soát những con đường đi vào.

Đồng chí cán bộ địa phương cho biết hàng ngày quân địch vẫn phái từng trung đội đi lùng sục các bản làng cách đây dăm cây số. Trong bọn này, có những tên lính lê dương rất hung hăng. Ban đêm, súng cối của địch thường bắn chặn những con đường dẫn vào vị trí.

Nhìn qua, cũng thấy đây là những tên lính nhà nghề. Chúng thành thạo trong việc chiếm đóng. Chúng được trang bị rất đầy đủ. Chúng tiến hành mọi việc trong trật tự.

Anh thèm có mấy khẩu pháo đặt từ đây, bắn thẳng vào vị trí địch. Chính vì chúng biết ta chưa có những vũ khí đó, nên chúng mới bình thản thế kia. Anh lại nghĩ tới khẩu Hốt-kít, nay mai phải làm cách nào cho nó tiếp tục nhả đạn. Không thể để chúng cứ nhởn nhơ, mà phải tạo cho chúng nỗi kinh hoàng, cho chúng hiểu rằng không dễ gì đụng đến Việt Bắc, khu căn cứ thiêng liêng của Cách mạng... Nhưng anh đã biết rằng còn lâu, bộ đội ta mới có đủ khả năng tiêu diệt một tiểu đoàn quân Pháp nằm trong căn cứ như thế này. Chúng vững chãi, bề thế, và phải nói là chúng mạnh. Một hành động thiếu tính toán chỉ đem lại sự hy sinh vô ích.

Khi Chương quay về, bộ đội đã tới nơi. Cả tiểu đoàn đã hành quân như một cơn lốc. Mặt mũi các chiến sĩ đều tươi tỉnh. Họ đang làm lán và trải lá trên nền đất, chuẩn bị chỗ ngủ đêm nay. Nghe đồng chí trưởng ban tham mưu báo cáo, anh mới biết khá nhiều chuyện xảy ra trên dọc đường. Nhiều chiến sĩ sau một ngày hành quân, lên cơn sốt cao. Có người sốt phát điên. Họ phải nằm lại cùng với mấy y tá. Hầu hết các chiến sĩ đều bị nẻ. Họ đã dùng mỡ lợn để làm cho anh em đỡ đau. Và khá nhiều người bị ho. Chứng bệnh không nguy hiểm lắm, nhưng sẽ trở nên rất phiền nếu đi tập kích hay phục kích. Những mệt mỏi trên đường hành quân đều tiêu tan khi mọi người biết mình đã đi tới đích. Quân số của tiểu đoàn hiện chỉ còn một trăm rưởi người.

Chương đi qua các lán và nói chuyện với chiến sĩ. Hầu hết họ là người của các đường phố Hà Nội. Những anh chàng lần đầu làm quen với khó khăn của cuộc sống, chiến đấu giữa rừng núi. Nếu ngày mai, một trong những người em này phải hy sinh! Anh không muốn một người nào trước mặt anh kia sẽ gặp điều không may ấy... Nhưng ngày mai đây, điều ấy thật khó tránh.

Chương bỗng đứng sững lại vì nghe đâu đây có tiếng hát, tiếng đàn. Thoạt đầu, anh tưởng mình nghe lầm. Nhưng sau đó, anh nhận thấy trong tiếng hát có cả giọng một cô gái.

Mấy chiến sĩ đang làm lán, giục nhau:

— Nhanh lên các cậu ơi! Đại đội 1 nó đã làm xong, nó đang nghe hát rồi!

— Ai hát đấy? - Chương hỏi.

— Đội tuyên truyền ạ.

— Họ đến đây từ lúc nào?

— Họ cùng hành quân với tiểu đoàn.

— Có mấy người?

— Ba người ạ.

Chương đi dọc theo bờ suối, đến đại đội của Linh.

Bài hát đã chấm dứt. Một nhóm chiến sĩ đang ngồi vây quanh cái lán nhỏ, những tàu lá chuối mới lợp còn xanh mướt. Chắc họ ở đây. Chương đến gần, thấy Nhã, Hội và cô gái bữa trước. Hội vẫn ôm trong lòng cây đàn ghi ta.

Nhã nhìn thấy Chương, vui vẻ nói:

— Chúng tôi đang chờ ban chỉ huy về để báo cáo. Ban chính trị cử chúng tôi đi theo tiểu đoàn.

Chương nhìn cô gái, nghiêm nét mặt nói:

— Ai cho cô tới đây? Tiểu đoàn đã tuyên bố không nhận cô cơ mà?

Mai cũng nghiêm nét mặt, đáp:

— Báo cáo: tôi không phải là người của tiểu đoàn, tôi là người của đội tuyên truyền.

Chương nhoẻn miệng cười để tỏ ra vừa rồi mình chỉ hỏi đùa. Nhưng cô gái không cười, mặt cúi xuống. Có lẽ cô ta giận mình vì chuyện hôm nọ. Anh hỏi Nhã:

— Các đồng chí định ở với chúng tôi bao lâu?

— Nếu các đồng chí làm ăn tốt, chúng tôi sẽ ở lâu. Các đồng chí làm ăn không tốt, chúng tôi sẽ đi "kiếm ăn" nơi khác.

Chương quay lại nói với các chiến sĩ:

— Các đồng chí cố làm ăn cho tốt!

Họ đáp lại lời anh bằng những tiếng cười.

Đêm hôm sau, tiểu đoàn gần ba đại đội, mỗi đại đội, quân số trên dưới năm chục người cùng với một đại đội địa phương, mở một trận tập kích quân địch.

Theo kế hoạch, họ sẽ lợi dụng con suối tiến vào sát khu chợ, nấp ở bờ suối, bắn súng và ném lựu đạn vào bọn địch ngủ trong chợ và những quán gần đó. Một bộ phận nhỏ làm nhiệm vụ nghi binh, lợi dụng một gò đất, bắn vào bọn địch trên đồi cao, không để chúng xuống ứng cứu. Trận đánh sẽ kéo dài khoảng mươi lăm phút. Hiệu lệnh rút lui là một hồi kèn xung phong.

Nhã được ban chỉ huy tiểu đoàn cho đi theo sở chỉ huy. Họ cùng hành quân với bộ đội từ khi trời xẩm tối. Gần tới đồn địch, bộ đội rẽ sang phải đi theo con suối. Chương dẫn sở chỉ huy đi về phía trái, trèo lên đỉnh một ngọn núi đá tai mèo.

Tiểu đoàn trưởng trỏ tay xuống thung lũng, nói với Nhã đó là đồn địch. Nhã chỉ nhìn thấy một dám sương mù trắng, bồng bềnh dưới chân núi. Anh thấy mình tách khỏi trận đánh. Đêm nay, mình ngồi đây để xem cuộc chiến đấu diễn ra dưới kia. Hơi lạnh từ núi đá bốc lên, giá ngăn ngắt. Chung quanh anh, những tiếng ho húng hắng. Chương chốc chốc lại nhìn mặt đồng hồ dạ quang. Nhã nhận thấy chính tiểu đoàn trưởng Chương cũng đã tách rời khỏi bộ đội của mình. Từ đây, anh không thể ra mệnh lệnh cho họ. Anh chỉ còn liên hệ với họ bằng một chiếc kèn. Chiếc kèn nhỏ xíu trong tay một chiến sĩ thông hiệu, người to lớn, đẫy đà, lúc nào cũng đội trên đầu một chiếc mũ ca lô, đứng sau lưng anh.

Nhã lại thấy Chương giơ tay xem đồng hồ. Anh lẩm bẩm:

— Chậm quá!

Những đốm lửa bỗng xuất hiện dưới thung lũng. Một tràng liên thanh rất dài, tiếng vang của rừng núi phụ họa, khua động sự yên tĩnh của ban đêm. Nhã biết đó là súng của địch. Chỉ có chúng mới bắn theo cách con nhà giàu này.

Sau đó, núi rừng im ắng trở lại. Bây giờ, Nhã mới tin chắc trong đám sương mù ở chân núi kia là vị trí địch. Vừa rồi, anh đã nghe rõ cả tiếng đạn ré. Họng súng liên thanh chỉ nằm cách anh vài trăm mét.

Chương ghé tai vào anh:

— Anh em ta lên không đều... Chưa phải lộ! Nó bắn vu vơ.

Giọng Chương bình tĩnh, nhưng Nhã biết anh đang lo ngại. Bộ đội đang vào gần vị trí địch. Chúng đã thấy có động, mà trận đánh vẫn chưa bắt đầu. Nhã nghĩ tới Minh Tú và nụ cười của cậu ta với cái bắt tay lúc bộ đội ra đi. Anh nhớ đến những người chiến sĩ nước da xanh tái, thường quây lấy bọn anh, đòi nghe hát. Sáng mai, gặp lại họ, anh có thể hát cho họ nghe hàng chục bài. Những thân hình non trẻ đó, đang làm mồi cho súng đạn. Anh cảm thấy hồi hộp như chính mình đang cùng đi với họ vào trước mũi súng của kẻ thù.

Nhiều tiếng nổ của lựu đạn, và tiếng súng trường vang lên dưới thung lũng. Tiếng liên thanh nổ từng loạt ngắn.

— Bắt đầu rồi!

Chương thở phào nhẹ nhõm.

Tạch, tạch, tạch...! Tạch, tạch, tạch...! Khẩu súng máy của ta nổ từng loạt ngắn giòn giã và đĩnh đạc. Lựu đạn vẫn tiếp tục nổ lục bục. Tiếng súng trường rời rạc nhưng chắc chắn. Đó là tiếng súng của ta. Những chớp lửa nối nhau lóe lên dưới thung lũng. Trong những phút đầu tiên, quân địch hình như không kịp phản ứng.

Liên thanh của địch bắt đầu tuôn đạn. Cả thung lũng như sôi lên. Những luồng đạn lửa bay loạn xạ. Và bây giờ không còn phân biệt đâu là tiếng súng của ta. Tất cả đã hòa vào trong một trận bão. Và chắc chắn phần lớn là tiếng súng của địch. Chỉ có chúng mới bắn đổ đạn như thế. Địch đã bắn cả súng cối.

Họ chợt nghe bên dưới những tiếng hô "xung phong".

Chương buột miệng:

— Ai bảo xung phong nhỉ...?

Những tiếng xung phong vẫn kéo dài và như bị chìm đi trong tiếng súng đạn mỗi lúc một dữ dội.

Chương bảo đồng chí thông hiệu:

— Thổi kèn rút lui!

Anh chiến sĩ thông hiệu, đang ngồi lom khom bên Chương, đứng vụt lên. Dưới ánh sáng sao lờ mờ, Nhã nhìn thấy thân hình đồ sộ của anh, với cái đầu đội mũ ca lô, đứng sừng sững, uy nghi. Những tiếng "te, te, te...!", "Te, te, te...!" thúc giục vang lên, như muốn át mọi tiếng súng ồn ào. Nhã đã biết anh là một cựu binh sĩ, trong đội quân lính thợ người Việt bị đưa sang Pháp trước đại chiến thế giới lần thứ hai, trở về nước sau ngày Cách mạng thành công. Anh có thể thổi như vậy hàng giờ nếu tiểu đoàn trưởng không nhắc:

— Thôi!

Dưới thung lũng, những tiếng hô xung phong vẫn tiếp tục. Hiệu lệnh rút lui có vẻ đã trở thành hồi kèn cổ vũ những người chiến sĩ đang hăng say chiến đấu.

Chương sốt ruột, lại bảo người chiến sĩ thông hiệu:

— Thổi một hồi nữa! Ngắn thôi!...

Sau hồi kèn, Chương ra lệnh cho sở chỉ huy rút. Đi xuống đến lưng chừng núi, họ nghe tiếng đạn súng cối nổ ngay trên đỉnh, nơi đã phát ra những tiếng kèn.

Về đến nửa đường, họ gặp trưởng ban tham mưu. đi theo bộ đội từ trong đồn rút ra.

Chương hỏi:

— Ai cho lệnh xung phong?

— Báo cáo, anh em tự động.

— Đơn vị nào?

— Trung đội đồng chí Tú.

— Đại đội trưởng đâu?

— Anh Vĩnh bị ngã ở suối ngay khi xuất quân, trẹo chân, phải nằm lại.

— Tại đi giày đinh qua suối không chịu cởi chứ gì!... Tú đâu?

— Cậu ấy còn đi sau giải quyết thương binh.

— Thương vong bao nhiêu?

— Chưa nắm được ạ...

— Nắm ngay đi rồi báo cáo...

— Đại đội của Vĩnh bị thương và hy sinh hơn một chục người.

Ngay tối hôm đó, Minh Tú bị gọi lên tiểu đoàn cùng với chính trị viên Linh.

Chương nghiêm sắc mặt hỏi:

— Đã nói rõ là chỉ tập kích tiêu hao địch, sao các đồng chí lại ra lệnh cho anh em xung phong? Còn muốn đánh nữa không mà để thương vong như vậy?

Linh và Tú đưa mắt nhìn nhau.

Rồi Tú đáp:

— Báo cáo anh, có anh Linh biết, anh em trung đội tôi nó tự động.

— Ai hô xung phong?

— Tất cả anh em cùng hô... Anh tính, địch lúc nhúc chỉ cách mình hai chục mét, chịu thế nào được... Tự nhiên là nó bật lên...

— Lúc anh em xung phong, các đồng chí ở đâu?

— Chúng tôi cũng phải theo anh em, chả lẽ quân lên, cán bộ lại...?

Chương lặng thinh, rồi nói:

— Ngày mai, đại đội phải kiểm điểm rút kinh nghiệm vấn đề vô kỷ luật này. Đánh ở đây, không phải chỉ một trận...

Trên đường về, Linh bảo Tú:

— Cậu biến báo nhanh thật! Sao cậu lại lôi cả mình vào? Tai mình nghe rõ tiếng cậu hô xung phong?

Tú nhoẻn miệng cười, mặt vẫn ngơ ngác:

— Tôi không biết có phải là tôi hay cậu nào khác, tất cả như cùng hô một lúc... Anh tính chịu thế nào được!...

Đồng bào bị địch bắt phu, từ trong đồn trốn ra, cho biết trận đánh của bộ đội ta đêm đó đã làm cho gần sáu chục tên địch chết và bị thương. Nhưng từ ngày hôm sau, chúng đề phòng rất cẩn mật. Chúng chăng thêm dây thép gai, gài mìn suốt dọc bờ suối, và đào thêm nhiều công sự. Ban đêm, quân địch không dám ngủ dưới phố, chúng rút cả lên đồn cao.

Chương ra lệnh cho tiểu đoàn chia thành những bộ phận nhỏ bám sát quân địch, bắn tỉa, quấy rối, phá đường, chôn mìn ở những nơi chúng thường qua lại.

Địch không còn đi sâu vào các bản làng chung quanh đốt phá như trước nữa. Bọn lính tuần tiễu quanh đồn, lúc nào cũng mắt trước mắt sau, sợ vấp phải mìn hoặc lót vào ổ phục kích của quân ta. Quân địch ra tắm, ra lấy nước ở ngoài suối đều nơm nớp, lo chuồn cho nhanh vì sợ trúng đạn bắn tỉa.

Vị trí địch đã trở thành một hòn đảo nhỏ, mỗi ngày càng bị thu hẹp.

Tuy nhiên, sức khỏe của tiểu đoàn cũng bị giảm sút nhiều vì bệnh sốt rét và thiếu ăn. Kho tàng, thóc lúa bị quân địch đốt phá khá nhiều trong thời gian qua. Nhiều bữa, mỗi người chỉ được một bát cháo bẹ. Họ không còn đủ sức để mở lại một trận tập kích như hồi đầu.

Mai đã hòa vào với tiểu đoàn, như cô là người của chính đơn vị. Cô cùng các đồng chí quân y tiểu đoàn chăm sóc, điều trị những chiến sĩ bị thương. Cô giúp cấp dưỡng nấu ăn. Cô vá quần áo cho bộ đội. Nhưng Nhã và Hội thì không biết làm gì. Ban chính trị giao nhiệm vụ cho Nhã đi theo bộ đội chiến đấu, để làm một bài hát mới cho trung đoàn. Trận đánh diễn ra, đúng như lời Chương giới thiệu với Nhã từ trước, không có gì vang dội. Và bây giờ, đơn vị quay ra hoạt động nhỏ, với dăm ba tên địch chết trong một ngày, chẳng có gì đáng kể. Nhiều lần, anh đề nghị với Chương cho bám theo các tổ chiến đấu đi hoạt động, nhưng Chương không nghe.

— Các anh là người trung đoàn trao cho chúng tôi, đi như vậy, ai bảo vệ các anh?

— Đã có anh em.

— Anh em mỗi người chỉ tự bảo vệ được cho họ bằng cách bắn xong vài phát súng là chuồn cho thật nhanh, họ làm sao bảo vệ các anh?

— Chúng tôi cũng sẽ làm như họ. Anh đừng quên chúng tôi đã chiến đấu như vậy ở Hà Nội!

— Nhưng lần này, cấp trên không giao các anh nhiệm vụ đó.

Cuối cùng, Nhã nói:

— ... Anh hãy cho anh em làm một cái gì ngoạn mục đi, đừng để chúng tôi phải ra về trắng tay!

— Chúng tôi cũng muốn như vậy, nhưng chưa phải lúc. Nếu cơ hội đến, chắc chúng tôi không bỏ lỡ...

Sau nửa tháng ở với tiểu đoàn, tổ truyên truyền rời đơn vị. Buổi sáng chia tay, họ nhìn thấy vẻ mặt Chương rõ ràng không vui.

Khi bắt tay Tuyết Mai, đồng chí tiểu đoàn trưởng hỏi:

— Cô không giận tôi nữa chứ?

— Em không giận... nhưng chỉ hơi buồn cho các anh.

— Được, được... Nếu tôi không bị kìm chân, đừng có tưởng cứ như thế này! Chúc các đồng chí đi đơn vị khác, gặp may mắn nhiều hơn...

Sau ngày tiểu đoàn tới đây, một đoàn xe thiết giáp địch đã mở thông con đường nối liền Bắc Cạn với Cao Bằng. Một chuỗi cứ điểm xuất hiện trên dọc đường số 3, có nhiệm vụ bảo vệ an toàn cho các đoàn xe qua lại.

Trưởng ban tham mưu tiểu đoàn đi trinh sát tình hình địch trên đường số 3 về, vui vẻ báo cáo với Chương:

— Ngon ăn lắm anh ạ. Rất nhiều chỗ phục kích tốt. Làm chục xe như chơi. Trong mỗi cái xe không thiếu thứ gì... Hay là... anh cho kéo nhau ra đó ít ngày, làm một quắn rồi lại quay về đây.

— Cứ để nó đấy! Nó chưa chạy ngay mất đâu mà sợ...

Một tháng sau, quân địch bỏ Chợ Đồn rút về Bắc Cạn. Chúng đã nhiều lần thử tìm cách đẩy các lực lượng ta ra xa. Nhưng đó là một đội quân vô hình, không thể nào nắm bắt được. Những trái mìn, những quả lựu đạn, những viên đạn bắn tỉa, cùng với bệnh tật của rừng núi đã làm cho lực lượng của chúng hao mòn nhanh chóng một cách đáng ghê sợ. Mỗi ngày, chúng càng thêm ngạt thở. Và chỉ còn cách rời khỏi vùng đất chết này.

Không riêng tại Chợ Đồn, ở nhiều nơi khác, cuộc rút lui của quân địch cũng đã bắt đầu.

Khi vào xem vị trí địch, Chương thấy những viên đạn súng cối 60 ly vứt lăn lóc. Anh bảo trưởng ban tham mưu:

— Ra lệnh cho các đơn vị thu ngay, đừng bỏ sót quả nào!

— Báo cáo anh... mình có súng đâu ạ?

— Hãy nói với anh em là: sắp có súng...

Con đường số 3 như một khúc ruột mềm quấn quanh những sườn núi cao và những khu rừng đại ngàn.

Đã hai ngày đêm liền, họ ăn, ngủ và ngồi chờ bên sườn núi cao. Có thể nói là một vách núi dựng đứng. Phía dưới họ, con đường bám vào vách núi. Dưới nữa, vực sâu thăm thẳm, nhìn chóng mặt. Để không bị lăn xuống vực sâu, họ đã dùng dây rừng buộc mình vào thân cây. Cánh rừng già nhìn xa, nhìn gần đều kín như bưng, nhưng vẫn không ngăn được gió lạnh. Có lúc, máu trong người tưởng như muốn đông lại. Nhưng dù sao, cái lạnh cũng không làm người ta ghê tởm bằng những đàn vắt xanh, nhiều như trấu, rất thính hơi người, từ bốn phía cong mình lao tới. Nó luồn vào trong người, bám vào cổ, bám cả trên mi mắt họ khi ngủ, và chỉ rơi họ, lăn mình xuống đất sau khi đã hút máu no tròn.

Chương chỉ còn tập hợp được hơn một trăm chiến sĩ mở cuộc hành quân lật cánh lên phía bắc, đuổi theo quân địch. Anh đã chọn ngọn đèn cao này để mở trận phục kích. con đường nằm giữa một bên là vực sâu hun hút, một bên là vách núi cao, sẽ làm cho quân địch không nghi ngờ có quân ta ẩn náu. Họ kiếm được một trái mìn, và một quả địa lôi. Nhưng Chương đã tạo cho bộ đội một thứ vũ khí mới bằng những quả đạn 60 ly vừa thu được của địch. Theo sự hướng dẫn của Chương, bộ đội lấy những thanh nứa dài kẹp quả đạn lại. Mỗi chiến sĩ sẽ ôm một quả đạn đứng bám bên vách núi, chờ xe địch chạy tới là lao xuống.

Suốt cả hai ngày, con đường vẫn vắng lặng, không một chiếc xe qua.

Buổi sáng, Chương thức giấc, thấy khắp người nhớp nháp, ngứa ngáy. Anh luồn bàn tay qua áo, sờ ngực thấy những con vật nho nhỏ, mềm mềm, đang bám chặt lấy da mình. Chương rứt ra được hai chú vắt. Anh biết kéo chúng ra nửa chừng như thế này, máu sẽ còn chảy mãi. Nhưng chẳng lẽ cứ để chúng tự do hút máu mình. Anh cởi vội chiếc áo ra. Có những chỗ máu ướt bên những chỗ máu đọng khô cứng, những đám máu đã có từ đêm trước. Chương chợt nhìn thấy một vết mạng hình thước thợ rất khéo. Một cái gai mây đã móc rách chiếc àotư hôm anh mới ra đi. Cái cô nói tiếng Nam Bộ, ở đội tuyên truyền, có giọng hát hay, đã mạng cho anh chỗ rách này. Cô ấy đã nói "hơi buồn cho đơn vị mình!". Để rồi xem nó có đáng buồn hay không! Anh vốn e ngại những cô gái thuộc tầng lớp trên. Một cô gái từ Sài gòn ra Hà Nội học, biết tiếng Pháp, biết đánh đàn, không thể ở ngoài thành phần đó. Cô ta lại còn trẻ quá. Nhưng không hiểu sao, cậu đội trưởng tuyên truyền hình như muốn ám chỉ một điều gì, khi nói với mình: "Sao cô ấy đã có lòng tìm đến tận nơi, yêu cầu anh giúp đỡ cô ấy, mà anh vẫn cứ lạnh như đá? Ban chỉ huy dạ sắt gan vàng thật!"...

Chắc chỉ là câu nói đùa. Cô ấy đã ở đại đội Vĩnh, đại đội Vĩnh thuộc tiểu đoàn mình... thế thôi! Nhưng sao mình lại phải băn khoăn đến chuyện đó...

Đồng chí liên lạc xách tới chiếc ruột tượng gạo và ống tre đựng nước. Chương súc miệng bằng thứ nước đựng trong ống tre mấy ngày đã khăn khẳn, và anh phải dùng rất dè sẻn vì đây là nước uống. Anh liên lạc đổ từ ruột tượng ra một ít gạo rang, nói với Chương:

— Ăn sáng đi anh.

— Còn nhiều không? - Chương hỏi.

Người chiến sĩ bóp chiếc ruột tượng, gạo dồn lại chỉ còn bằng con chuột:

— Không đủ bữa chiều.

Họ dự tính chỉ ở đây nhiều nhất là hai ngày. Không thể giữ bộ đội ở lâu hơn trong tình trạng treo người suốt ngày đêm vào thân cây. Nhưng tổ chức một cuộc phục kích như thế này không phải dễ! Họ đã phải lăn lộn vượt qua bao nhiêu rừng, núi, và làm mọi cách để kẻ địch không đánh hơi thấy. Họ đã dầm mình trong sương giá, gió rét, và đem thân làm mồi cho vắt rừng, không lẽ chịu quay về, để ngày mai, hoặc lát nữa đây, quân địch lại từng đoàn xe, tự do, nghễu nghện kéo qua...? Do đó, Chương đã quyết định cho mọi người vẫn ở nguyên vị trí. Nhưng nếu hết lương thực? Dù rằng chỉ là mỗi bữa một ít gạo rang và một ngụm nước lã đun sôi, đựng trong ống tre. Những thứ rất đơn giản nhưng không thể thiếu nếu muốn còn hơi sức để chiến đấu.

Chính trị viên Linh bám tay từ thân cây này sang thân cây khác, như một con vượn chuyền cành, đi đến chỗ Chương ngồi. Trời rét, nhưng mặt anh đỏ bừng và vai áo nâu ướt đẫm mồ hôi.

— Báo cáo anh, đêm qua, đơn vị tôi có một cậu sốt rất nặng. Sáng nay, tôi phải cho hai người cõng tạm về phía sau.

— Để lại "phóng bom" chứ?

— Mấy đồng chí này không mang đạn moóc-chi-ê. Anh em ở bộ phận bạc binh.

— Bộ đội lo ngại gì không?

— Có đồng chí nghĩ: hay chúng thấy động, chúng không cho xe chạy nữa... Nhiều anh em rất sợ vắt. Có người nói: ở thêm vài ngày thì vắt hút hết máu! Nhưng gay go hơn cả là có những đồng chí hết gạo rang rồi.

— Nước còn không?

— Nước đem theo hết cả. Nhưng chiều hôm qua, tôi đã cử người tụt xuống vực lấy nước suối. Từ đêm đến giờ, uống toàn nước suối. Anh em hỏi: trời còn sương mù, có thể cho đun nước được không? Anh em bảo đảm không để cháy rừng.

— Không được. Các đồng chí quên là mình đang ở rất cao à? Một đốm lửa ở đây, có thể bọn địch ở Phủ Thông, Nà Phạc, hai đầu, đều nhìn thấy... Gạo sống còn không?

— Gạo chưa rang thì vẫn chưa đụng tới.

— Nếu cần, động viên anh em ăn tạm gạo sống. Tiểu đoàn sẽ ở lại cho đến khi nào xe địch lên. Đêm nay, sẽ cho anh em xuống suối tìm chỗ kín, che đậy cẩn thận, rang thêm gạo và nấu nước... Đồng chí đi động viên các đảng viên lãnh đạo quần chúng. Nhắc anh em tiếp tục giữ bí mật cho tốt. Có thể trong ngày hôm nay xe địch sẽ lên...

Sau khi Linh ra về, Chương cảm thấy yên tâm. Anh đã nhắc nhở với Linh: trách nhiệm của người đảng viên. Kinh nghiệm đã cho biết, đó là cách giải quyết tốt nhẩttong trường hợp gặp khó khăn. Đảng! Đó là tiếng gọi thiêng liêng. Không phải anh chỉ trao trách nhiệm cho Linh, mà anh đang nhắc nhở chính mình.

Sương mù tan dần. Núi non hiện lên mỗi lúc một rõ với những đường lượn gấp khúc, những vực sâu thăm thẳm, cồn cào như những đợt sóng thần trong cơn biển động. Và cũng giữa lúc ấy, Chương thấy một đoàn xe địch hiện ra trên đoạn đường dưới chân đèo. Lúc đầu, nó giống như một ảo ảnh. Nhưng rồi anh thấy đó là sự thực, vì "những chiếc hộp nho nhỏ" tựa những đồ chơi đó, di động trên con đường ngoằn ngoèo giống như một dải lụa, kéo theo một cơn lốc bụi đỏ, và tiếng ồn ào của động cơ vọng dần đến tai anh. Từ trong bụi cây rậm rạp, vang lên tiếng reo: "Xe lên rồi!... Xe lên rồi...!".

Chương đã nhìn rõ: đi đầu là một chiếc xe tăng cùng với hai xe bọc thép, bên trên có những tên lính đội mũ sắt. Cách một quãng, đến những xe vận tải, đi thành từng tốp năm, bảy chiếc một. Những chiếc xe gíp bé nhỏ chạy xen vào giữa, như muốn lấy thân hình kềnh càng của những chiếc xe tải làm lá chán che chở cho mình. Tất cả, hai mươi hai chiếc xe. Chúng chạy thành đội hình có gián cách để yểm hộ cho nhau nếu bất thần một tốp lọt vào ổ phục kích, và chẳng mạybi giật mìn thì thiệt hại cũng sẽ hạn chế.

Chương tính lại lực lượng. Hơn một trăm chiến sĩ của anh đã chia thành hai chục tổ ở rải trên một đoạn đường dài khoảng một trăm rưởi mét. Lực lượng của anh, có lẽ không đông hơn quân địch. Nhưng các anh có lợi thế chủ động đánh địch, mà chúng thì bị bất ngờ. Chỗ trọng yếu đối với anh là những xe vận tải, và đó cũng chính là chỗ yếu của địch.

Đoàn xe bắt đầu lên đèo. Từng lúc, chúng biến cả vào sau một khúc ngoặt, rồi chúng lại xuất hiện ở một khúc ngoặt khác, gần hơn. Đã nhìn rõ nòng khẩu pháo xe tăng ngạo nghễ chỉ về phía trước, và những cái đầu đội mũ sắt lúc lắc trên những xe bọc thép.

Từ khi lên đèo, đội hình của đoàn xe hơi dồn lại. Riêng tốp xe tăng, xe bọc thép đi đầu, vẫn giữ đúng gián cách đội hình. Chúng phải đi trước để làm nhiệm vụ mở đường. Chương đã có một quyết định: sẽ loại bọn này ra khỏi cuộc, và cố chộp gọn những xe vận tải. Đồng chí chiến sĩ thông hiệu đã xuất hiện sau lưng anh, tay cầm chiếc kèn đồng, với chiếc mũ ca lô đội trên đầu và tư thế lúc nào cũng nghiêm chỉnh.

Tiếng động cơ làm khu rừng già rung động. Đã nghe thấy những tiếng xích sắt nghiến trên mặt đường.

Tốp xe xích đã lọt vào trận địa. Chiếc xe tăng vẫn vươn thẳng nòng pháo về phía trước. Bọn lính ngồi trên hai xe bọc thép, yên trí một bên thành vại cao thẳng đứng; một bên vực sâu nhìn chóng mặt, là những điều kiện về địa hình rất tốt để bảo vệ an toàn cho đoàn xe, chỉ đăm đăm nhìn con đường trống chạy dài phía trước. Chúng không biết mối tai họa đang ở cách gang tấc, ngay trên đầu chúng.

Chờ những xe mở đường đi khỏi, đoàn xe vận tải lọt hết vào trận địa phục kích. Chương ra lệnh chiến đấu. Hai chục chiến sĩ, tựa minh vào thân cây trên thành vại đang bồn chồn, chỉ chờ có vậy để lao"bom" xuống.

Tiếng kèn vừa cất lên, lập tức bị những tiếng nổ ầm ầm át đi. Có những quả đạn lao trúng xe địch, nổ tung trong thùng xe. Các chiến sĩ tiếp tục ném lựu đạn xuống tới tấp. Đoàn xe dừng lại giữa khói đạn mù mịt.

Một chiếc xe tải, không hiểu tên lái xe trúng đạn hay hoảng hốt, đâm nhào sang bên lề đường, lăn xuống vực sâu, như một tảng đá. Những mũi súng trường trừ trên thành vại chõ xuống, nhắm những tên địch ngồi trên xe chỉ cách năm bảy mét, nhả đạn. Trung đội trưởng Minh Tú cắp khẩu trung liên, tụt từ trên thành vại xuống mặt đường, kẹp súng ở nách, quét đạn vào những tên địch ngồi trên ba chiếc xe vận tải đang nhốn nháo chưa biết chạy trốn vào đâu.

Chỉ năm phút sau, hơn một trăm chiến sĩ đã nhảy xuống mặt đường. Họ lao lưỡi lê vào ngực những tên địch vừa từ trên xe tải nhảy xuống. Bọn lính âu Phi hốt hoảng chạy về phía trước, đâm cả vào giữa luồng đạn trung liên của Minh Tú.

Mười phút sau, bộ đội ta làm chủ trận địa. Xác địch nằm ngổn ngang. Một tên trung úy chết gục ngay bên tay lái một chiếc xe gíp. Hai chiến sĩ nhảy lên xe, tháo khẩu đại liên Brao-ninh đặt trong xe, chưa kịp nhả một viên đạn. Tên thầy thuốc đeo dấu hiệu chữ thập đỏ ngồi cạnh đó, giơ hai tay run lẩy bẩy, xin hàng. Họ châm mồi lửa, gí vào bầu xăng. Có người dùng cuốc chim bổ vào máy, vào lốp xe. Bọn địch đi trên mấy xe thiết giáp bảo vệ phía sau đoàn xe, nhảy xuống cắm đầu chạy quay ngược về phía Nà Phạc. Ta dùng trung liên bắn đuổi theo diệt một số tên. Không biết làm cách nào phá những khối thép nặng nề này, mấy chiến sĩ lẫy xăng đổ vào khoang lái, rồi châm lửa đốt.

Quân địch ở những xe đi đầu, đã lọt qua trận địa, bắt đầu quay lại. Chúng nấp vào sau xe, dùng trung liên và tiểu liên bắn về phía ta.

Minh Tú đặt khẩu trung liên trên mặt đường, cạnh một chiếc xe tải, nhằm về phía quân địch nhả từng loạt ngắn vào những tên lê dương vừa rời chỗ ẩn nấp, cầm tiểu liên hung hăng định xông lại ứng cứu cho đồng bọn.

Thấy trận đánh đã diễn biến đạt được kết quả như ý, tiểu đoàn trưởng hạ lệnh cho bộ đội nhanh chóng thu chiến lợi phẩm.

Chương cử người giải thích cho tên trung úy mang dấu chữ thập đỏ, rồi đẩy hắn đi về phía quân địch. Mặt hắn tái ngắt vì sợ ta đặt vào giữa hai luồng đạn, và kết thúc bằng một phát súng nhằm vào gáy. Đi cách ta một đoạn, hắn lao đầu chạy. Vì sợ bị bắn theo, hắn chạy theo hình chữ chi.

Đoàn quân lặng lẽ rút khỏi đoạn thành vại, rồi rẽ tạt vào rừng.

Trang bị của họ đã khác hẳn khi ra đi. Họ đeo lỉnh kỉnh những vũ khí vừa thu được của địch. Nhiều anh đã quẳng mũ nan, chụp lên đầu chiếc mũ nhựa. Một cậu lộp cộp đôi giày đinh. Những chiếc giày dài như chiếc hia, chỉ muốn tụt khỏi chân anh. Có chiến sĩ đã khoác cả lên người chiếc áo bằng vải bạt màu xám với bốn cái túi to kềnh. Nhưng hãnh diện nhất vẫn là hai anh chàng khiêng khẩu đại liên lủng lẳng một dây đạn vàng chóe.

Tiếng cười nói râm ran suốt hàng quân. Nhìn họ, không ai nghĩ từ đêm qua đến giờ, họ chỉ lót lòng bằng một nhúm gạo rang.

Trên đường số 3, súng vẫn nổ. Chắc quân địch tưởng bộ đội ta vẫn còn ẩn nấp sau những xe, chiếc đang còn bốc cháy, chiếc đã trở thành một đống thép vô dụng.

Lại nghe tiếng ầm ì dưới chân dốc. Quân cứu viện của địch ở hai đồn Nà Phạc, Phủ Thông đang kéo tới.