Lúc đầu, Lượng nghe Phong kể chuyện rất chăm chú. Nhưng rồi vẻ mặt của anh lơ đãng dần.

Phong mới từ chiến dịch Đông Bắc trở về, chiến dịch được nhiều người biết đến từ một tháng nay qua báo chí, trong đó có một số bài tường thuật khá sinh động của Phong. Chính vì những bài báo này Phong đã được triệu tập về học tại một lớp viết báo đầu tiên do Tổng bộ Việt Minh tổ chức. Bộ đội vẫn còn ở lại trên đường số 4. Vào đợt cuối chiến dịch, Phong mất thêm một người bạn cũ: bác Nho. Bác Nho đã không đạt nguyện vọng trong trận đánh An Châu là diệt thằng đội Tây vì đêm đó đại đội của bác không lọt vào đồn. Bác đã hy sinh ở Bến Tắm. Tiểu đoàn Trần Chương thiệt hại nhiều trong trận này. Phong đã biết thử thách mới sẽ không làm nó suy yếu, mà nó sẽ trở thành rắn chắc hơnĐó là điềuanh đã chứng kiến tận mắt ở tiểu đoàn Quốc Toản. Đó cũng là điều anh đã chứng kiến từ ngày nổ ra cuộc kháng chiến tới nay. Những người dân cầm súng chiến đấu đêm 19 tháng Chạp năm 1946, càng được chiến tranh thử thách, sàng lọc, càng trưởng thành. Sau hai năm kháng chiến, họ không bị kẻ địch tiêu diệt mà đã lớn lên thành một quân đội. Họ chưa có được một bộ quân phục, chưa có được mỗi người một khấu súng; họ đội mũ lá, mặc quần áo nâu, đi chân đất và chỉ có lưỡi mác trong tay nhưng họ đã trở thành một quân đội thực sự vì tinh thần chiến đấu, vì tổ chức chặt chẽ của nó, vì sức mạnh không thể nào phá vỡ được của nó. Nó đã làm cho quân thù ngán ngẩm. Chính chúng vừa mới đây đã phải thốt lên: "Hélas! nos ennemis ont l'âme du vaiqueur!" (Chao ôi! Kẻ thù của chúng ta có tinh thần của người chiến thắng!).

Qua chiến dịch vừa rồi, Phong đã hiểu về nguồn gốc của sức mạnh đó: quân đội có Đảng lãnh đạo. Đảng là người đã khai sinh ra quân đội và chỉ đường dẫn lối cho nó trong từng bước đi. Đảng chẳng phải cái gì xa lạ. Đảng chính là tổ chức của những người khát khao cuộc sống tự do, muốn trút bỏ gông xiềng để xây dựng một cuộc sống mới tốt đẹp hơn, nên đã đứng lên tựlãnh lấy trách nhiệm, tìm đường đi và đi đầu trong cuộc đấu tranh này. Trong Đảng có những người như Trần Chương, Quốc Toản, Tâm, Thuộc..., và một ngày kia có thể là chính anh. Những người đảng viên đó không phải đã biết rõ mọi chuyện, biết trước cách đánh địch như thế nào để giành chiến thắng; họ vừa làm vừa học, học chính ngay trong những bài học thất bại của mình. Mọi người đang chiến đấu đều đóng góp phần của mình vào bài học đó. Đảng ta không phải chỉ là của một số người nào, Đảng vừa là của giai cấp, vừa là của dân tộc, của mọi người, kể cả những người không cùng chung với anh một tiếng nói, một màu da...

Những chuyện Phong kể đều hấp dẫn. Chuyến đi vào địch hậu, cái tối vượt vành đai, những đêm ngủ rừng, những sự việc, những con người hào hùng trong cuộc chiến đấu không cân sức. Những chuyện đó khác hẳn với những chuyện diễn ra hàng ngày ở cơ quan Lượng, một cơ quan nằm tít trong rừng sâu, có trách nhiệm về đời sống vật chất của bộ đội, quanh đi quẩn lại vẫn là những vấn đề: cơm, áo, gạo, tiền. Không khí nhiều lúc làm cho Lượng ngột ngạt. Trong khi ngồi nghe, có lúc Lượng đã nghĩ: hay mình nói với cậu ta xin cho mình cùng đi theo, mình sẽ về cái tòa báo của cậu ta để chấm dứt cuộc sống tẻ nhạt hiện nay...?

Nhưng sau đó thì Lượng nhận thấy Phong mỗi lúc một trở nên cách biệt với mình. Anh chỉ còn ngồi nghe một cách kiên nhẫn. Trong thực tế, anh và Phong chưa phải là hai người bạn thực sự. Hai năm qua, họ chỉ có những cuộc gặp gỡ ngắn ngủi. Họ không biết về nhau bao nhiêu. Đúng hơn là Phong chưa biết gì nhiều về anh. Không phải Phong không quan tâm đến điều này. Nhưng qua nhiều lần Phong hỏi về gia đình, Lượng chỉ trả lời: "Khoan đã, đừng vội lục lọi". Anh chưa muốn nói với Phong nhiều về mình. Vì anh không muốn Phong nhận thấy hai người ở hai hoàn cảnh rất khác biệt. Lượng không ưa cuộc sống tù túng trong gia đình. Anh là một con chim bị nhốt trong lồng son. Cái lồng son đó không hứa hẹn một sự đổi mới nào trong tương lai. Anhghét bọn Pháp vì chúng đã biến cả hoàng tộc từ vua chí quan thành một bọn bù nhìn rơm đứng canh gác cả cái giang sơn đã trở thành của chúng. Anh không muốn đi theo con đường của cha để thành một thứ thư lại trong triều. Điều này khiến cho ông cụ rất ghét anh, cho anh là một đứa bất hiếu, con nhà gia giáo mà không biết vâng lời cha. Nhưng anh không biết làm gì khác. Từ lâu, cách phản ứng của anh đối với cái xã hội mà anh khinh ghét này là ẩn náu vào trong chính mình, trốn vào trong sách vở, trong những suy tư. Cách mạng ập tới như cơn lũ bất ngờ, cuốn phăng đi tất cả. Vua Bảo Đại thoái vị, trao lại ấn tín cho Việt Minh. Triều đình Huế sụp đổ. Anh chẳng nuối tiếc gì nó. Anh muốn đi theo Việt Minh để đổi mới cuộc đời. Nhưng những người cách mạng nếu không tỏ ra nghi ngại anh thì cũng không để ý đến anh. Anh không thể làm như một số người, chạy theo họ để xin việc, cũng không thể đóng cửa ngồi im, anh bỏ nhà ra Hà Nội. Ở đây ít nhất cũng dễ sống hơn, vì người ta không có thái độ kỳ thị. Nhưng anh đã không tìm được việc làm vừa ý. Rồi chiến tranh nổ ra. Lúc đầu anh định tham gia chiến đấu ở Hà Nội, nhưng rồi anh bất thần từ bỏ ý định đó vì thấy chung quanh chẳng cần gì đến mình, và mình cũng sẽ chẳng làm được gì ở đây, hơn thế, mình còn trở thành một gánh nặng trong chiến đấu, anh đã bỏ đi...

Trước ngày kháng chiến, Phong là một tờ giấy trắng, mọi đường nét, hình ảnh của kháng chiến in vào đó đều trở thành những dấu vết đậm. Còn anh, anh đã là một tờ giấy nhuốm màu, một màu xám tối, nó không ăn mực, người ta không dễ dàng viết lên đó bằng bất cứ thứ mực gì.

Lượng đã nhận thấy qua những chuyện Phong đang kể, người bạn đang muốn nói với anh, cậu ta đã bị ngợp trước không khí hào hùng của cuộc chiến đấu, trước tinh thần chiến đấu của những người lao động mộc mạc, thất học mà trước đây cậu ta coi thường. Cậu ta thấy con người của mình bỗng trở thành nhỏ bé, cũ kỹ và dường như nó đang mất dần đi, nó đang nhanh chóng thay đổi, thay đổi từ gốc rễ do những ảnh hưởng của chung quanh, của cuộc sống dồn dập đang cuốn phăng mọi thứ. Cậu ta nói nhiều đến Đảng đang lãnh đạo cuộc kháng chiến và vai trò của những người đảng viên. Theo cậu ta, cuộc kháng chiến không hứa hẹn những thắng lợi lớn ngay trước mắt, nó còn lâu dài và sẽ còn khó khăn hơn nhiều, (vì ta chưa vượt được qua một đồn binh một đại đội với công trình phòng ngự sơ sài, rồi đây những vị trí địch sẽ rắn hơn vỡi bãi mìn, dây thép gai, lô cốt bằng xi măng cốt sắt...) nhưng Phong tin rằng nó sẽ thắng lợi, vì không có sức mạnh nào ngăn cản nổi ngọn trào quật khởi của cả một dân tộc.

Lượng có những điểm đồng tình với Phong. Đôi lúc, anh thèm cái trong trẻo, cái dễ tin của Phong. Nhưng rồi anh lại nhận thấy sự khác nhau giữa họ từ trước đến giờ. Người bạn trẻ này ít cái riêng quá. Anh say sưa chấp nhận tất cả những gì anh cho là mới. Lượng thìngược lại, anh không dễ chấp nhận những cái người ta mang lại cho mình, vì anh đã có nhiều cái riêng mà anh muốn giữ lấy, anh không muốn thay đổi. Trong cuộc kháng chiến nàyanh đã gặp những người như Phong, như Hồng Kỳ - anh chàng Nhật giả - mà Phong tỏ ra rất thích thú khi gặp lại; họ sẵn sàng hy sinh cả những tình cảm, những sở thích cá nhân, những thói quen..., tất cả những cái thuộc cuộc sống riêng của mình. Đối với Lượng, không thể như vậy. Lượng đã mất mát quá nhiều, mất gia đình, mất cuộc sống dù sao cũng êm ấm, mất những giây phút yên tĩnh, mất cả cái cô đơn mà anh coi như một thứ không khí trong lành trong cuộc sống đầy vẩn đục. Cái riêng của anh chẳng còn bao nhiêu, anh phải cố giữ lấy. Anh có thể sống cuộc đời khổ cực như anh đang sống, anh sẽ đi đến cùng với những người kháng chiến. Anh không thể quay về với cuộc sống cũ bên dòng sông Hương dù anh biết rằng sau khi Bảo Đại quay trở lại với Pháp, bộ máy của triều đình cũ dưới hình thức này hay hình thức khác đang dần dần được phục hồi. Anh không bao giờ quay về vì anh khinh miệt, ghê tởm bọn Pháp. Đó là cái thanh cao trong con người anh mà chung quanh không ai biết; anh cũng không cần cho họ biết tới để giữ trọn vẹn cái thanh cao trong sự hy sinh của mình. Nhưng anh không thể tự ràng buộc mình vào ý muốn của những người khác dù đó là một tổ chức có những mục đích cao cả như Phong nói. Anh sẽ là một người hiệp sĩ lang thang. Sở dĩ anh còn lưu lại cái cơ quan "cơm áo, gạo, tiền" này, là vì một nghĩa cử, một sự hy sinh vì người khác, chứ không phải anh bằng lòng với việc đi ở ẩn trong rừng sâu để tránh bom đạn.

Cuộc gặp lại này còn gây cho anh một cảm giác khó chịu là trong sự say sưa của Phong, có cái say sưa củamột người vừa thành đạt. Anh chàng học sinh nghèo, vô danh này đã được nhiều quá, được tình yêu, được sự nghiệp; ít nhất anh ta cũng đã có tên tuổi trên báo chí, anh ta được nhiều người biết đến; vì thế anh ta mới được gọi về dự lớp học này, nghe nói trong lớp còn có nhiều người tên tuổi hơn anh. Giờ phút này, anh ta dường như chỉ thấy có mình. Mình là người luôn luôn xa lánh những kẻ thành đạt. Vậy mà mọi chuyện của anh ta tựu trung cũng chỉ để nói những thành đạt mới của mình...

Mặt Lượng xám ngọet đi. Anh cố giấu xúc động của mình trong giọng nói nhỏ nhẹ:

— Hay lắm! Tất cả đều hay. Mình chân thành chúc mừng cậu đã tiến một bước dài... Nhưng tất cả vừa rồi đều là những chuyện về vận mệnh của quốc gia, của dân tộc, nó vô cùng to lớn nhưng nó là của cả mọi người. Nhưng bây giờ mình cần hỏi cậu, mình muốn bàn với cậu một chuyện nhỏ bé hơn nhiều, nó chỉ có liên quan đến vận mệnh, đến hạnh phúc của một con người, hoặc hai con người, cậu có muốn nghe mình nói không?

Lúc đó Phong mới nhận thấy từ lâu Lượng không muốn nghe tiếp những chuyện anh vừa kể. Anh tự trách mình đã quá say sưa. Qua làn kính cận, đôi mắt của Lượng không cười. Có điều gì khiến cậu ta bực bội như vậy?... Như một người có lỗi với bạn, Phong nói:

— Bỏ qua cho sự sơ suất của mình. Cần sỉ vả gì mình, cậu nói ngay đi!

— Cậu quá quan tâm, quá mê mải với cái chung mà quên tất cả những cái riêng... Cậu quên cả người thân nhất, người đã hy sinh tất cả vì cậu... Mình nói vậy chắc cậu cũng chưa hiểu, chưa biết người ấy là ai... phải không?

— Nếu mình không lầm, cậu định nói chuyện...

— Nếu mình không lầm... - Lượng nhại lại một cách mỉa mai - Mình đoán không sai, cậu coi chuyện đó cũng như những chuyện khác. Mình phải nói với cậu, không có cậu thì ít nhất đến giờ phút này đã không có chị ấy ở đây. Cậu có biết vì sao chị ấy lại lên Việt Bắc? Chắc cậu không nhĩ đến điều ấy bao giờ! Vì chị ấy tưởng là cậu vẫn ở Trung đoàn thủ đô, và nó đã chuyển lên Việt BắcChị ấy đi tìm cậu. Mình là người giúp chị ấy từ ngày đó. Cậu đã trốn chị ấy để trở lại bộ độiVì sao chị ấy lại tìm xuống Vĩnh Yên? Cũng chính mình đã chỉ cho chị ấy đến tìm cậu tại nhà bà giáo. Cậu say sưa ngồi cả buổi với những đứa nhỏ con bà giáo thì được, nhưng khi chị ấy chỉ cần gặp một lúc trước ngày cậu lên đường thì cậu không ra...! Tại sao lại như vậy?

Phong ngồi lặng người, không biết trả lời saoQuả thật là anh đã biết, đã nghĩ về những chuyện này một cách đơn giản.

— Cậu không xứng với mối tình chị ấy dành cho cậu, xin lỗi cậu nếu mình quá lời...

Lượng ngừng nói, nhưng ngay sau đó anh lại bị cơn tức giận cuốn đi:

— Mình không tin ở những ai chỉ có những tình yêu to lớn, trừu tượng mà lại không có một tình yêu cụ thể, yêu bản thân mình, yêu người thương yêu mình. Chị ấy cho cậu hàng tấn, cậu trả lại chị ấy từng lạng. Chị ấy cho cậu không tính toán, còn cậu thì cân nhắc, tính toán chi ly... Thôi, mình nói vì sao hôm nay phải đến đây gặp cậu, chắc cậu cũng không tự hỏi điều đó từ khi mình mới tới... Mình nhắc lại, vì cậu, chị ấy phải có mặt ở Việt Bắc. Vì muốn có mặt ở Việt Bắc, chị ấy đã phải trả một giá đắt. Cậu biết chuyện ông cục trưởng chưa?...

Phong ngơ ngác lắc đầu. Anh từ đường số 4 về, rẽ qua nông trường thăm mẹ và các em một tối rồi tập trung về học đã phải có mặt trước đó một tuần.

— Chuyện mới xảy ra hai ngày hôm nay, ông ấy bị bắt...!

— Vì sao? - Phong hỏi lại.

— Mình chưa biếtNghe người ta nói vì trách nhiệm đối với đời sống bộ đội, để cho các cậu thiếu gạo ăn, thiếu quần áo... Vì tham ô, hủ hóa nữa...vẫn theo lời người ta nói. Có điều chắc chắn phen này ông ta khó tránh khỏi bị kết tội nặng... Cậu đã biết: chị ấy là bí thư cho cục trưởng... Sau đây, chị ấy sẽ không thể tiếp tục ở lại đó. Chị ấy đi thì mình cũng sẽ đi. Mình có mặt ở đó chính cũng vì chị ấy...Chị ấy biết tin cậu về. Và chị ấy muốn gặp cậu để đi đến một quyết định... Đó là sứ mệnh của mình hôm nay. Nếu mình là cậu...

Lương ngập ngừng, rồi chuyển qua chuyện khác:

— Không phải chỉ mình cục trưởng đâu, còn những người khác muốn sắm lều vàng cho chị ấy...

— Họ sẽ đi theo đường của ông cục trưởng... - Phong buột miệng ngắt lời Lượng.

— Ờ... ờ... cậu nói đúng, trong kháng chiến không ai được phép làm như vậy. Nhưng mình nghĩ là... chị ấy xứng đáng được chăm sóc, chị ấy là một nạn nhân của số mệnh. Không dễ gặp được một người đàn bà có tâm hồn, có tình yêu như chị ấy...

Phong đã hiểu rằng sự quan hệ ít lâu nay giữa Lượng với anh không phải vì họ đã quen biết nhau mà chính vì Kiều Oanh.

Lượng lẩm bẩm:

— Chưa biết chuyện gì sẽ xảy ra sau khi cậu gặp chị ấy. Ngày mai, ở đây, cũng vào giờ này có được không?

— Rất cảm ơn cậu đã vất vả nhiều vì chúng mình. Mình có lỗi với cậu. Mình cần gặp lại Kiều Oanh. Cậu hãy giúp thêm chúng mình một lần nữa, cho mình ngày mai được gặp lại cô ấy... Đáng lẽ mình phải đến gặp Kiều Oanh nhưng lớp học bắt đầu rồi.

— Không sao... Chị ấy đến đây thì hơn... à... -Lượng chợt nhớ ra chuyện gì - Cậu đã biết chuyện gia đình bà giáo ở Vĩnh Yên chưa?

— Mình chẳng biết chuyện gì! Về đến đây là vào trường luôn. Ngay anh em trong tòa báo mình cũng chưa kịp gặp.

— Cậu đi chừng một tháng thì địch chiếm thị xã Vĩnh Yên rồi càn lên Lập Thạc. Gia đình bà giáo cùng với nhiều gia đình khác ở phố Me bị lùa cả về thị xã rồi. Phố Me bây giờ không còn ai. Chợ Me đã lui vào vùng đồi gần chân núi Tam Đảo. Nhữn thắng lợi các cậu giành được ở vùng địch hậ Đông Bắc cho chúng mình một mùa đông yên tĩnh ở Việt Bắc, nhưng vùng trung du phải trả giá... Một cuộc biển dâu!

— So với những thay đổicủa thiên nhiên thì những thay đổi của chiến tranh nhanh hơn hàng triệu lần.

— Phù vân vậy... Có được không? Cậu còn chưa biết là sau khi cậu đi rồi, chị Kiều Oanh còn ở lại nhà bà giáo một ngày, vì bà giáo đã nhận cậu là em nuôi. Cả nhà bà giáo rất quý chị ấy...

Phong cảm thấy xót xa. Mỗi ngày kháng chiến qua đianh lại mất thêm một số người thân. Có những người anh sẽ không bao giờ gặp lại. Có những người không biết bao giờ anh mới gặp lại. Anh nhìn bóng Lượng ra về. Lượng vẫn mặc bộ quần áo ka ki từ ngày anh gặp ở Hà Nội. Bộ quần áo đã sờn rách nhiều. Phong tự hỏi. Đã hai năm rồi, anh ta vẫn chưa nhập cuộc?

Lượng dừng chân trước một quán nước, nói với Kiều Oanh:

— Chị tới gặp Phong. Tôi ở lại đây chờ chị. Cứ đi thẳng con đường này, khi nào thấy một dãy quán, chị hỏi thăm trường viết báo. Không còn xa nữa. Chắc Phong đã chờ chị ngay ở đó.

Kiều Oanh nhìn anh bằng cặp mắt biết ơn. Cô đã vỡ vàng đi sau biến cố vừa rồi. Quầng mắt thâm lại làm cho cặp mắt nhung đen thêm sâu thẳm. Lượng tránh nhìn cặp mắt đó. Cô nói nho nhỏ:

— Vâng, tôi đi.

Cô chưa biết lần gặp lại này hứa hẹn điều gì. Cô nhiều lo lắng hơn là hy vọng. Ngay cả trong buổi chia tay anh ở ngôi nhà Hàng Đào, cuộc chia tay quyết liệt, cô vẫn nghĩ anh sẽ thuộc về mình. Khi đó cô không tin là kháng chiến sẽ lâu dài. Đôi bên sẽ còn dàn xếp. Và họ lại trở về Hà Nội. Họ sẽ gặp lại nhau. Cuộc chia tay đầy hờn giận này sẽ trở thành một kỷ niệm, trong tình yêu kỷ niệm nào cũng đẹp. Cô đã lên Việt Bắc với ý định tìm anh. Ngày gặp lại anh ở Việt Bắc, cô thấy hạnh phúc đang đến dần với mình. Kháng chiến này vẫn có chỗ cho tình yêu của họ. Anh đã là một thương binh. Anh ở một đơn vị yên tĩnh xa mặt trận. Gia đình anh đã tập trung về đâyCô chỉ cần thoát ra khỏi vòng kiểm tỏa của Bân. Không ai ngăn cấm họ trở thành một cặp vợ chồng. Chỉ cần Bân thừa nhận những tin tức về người chồng cô còn sống là điều ông bịa đặt. Sớm muộn ông cũng phải nói ra. Cuộc sống của cô sẽ không đơn độc. Cô có anh, có gia đình anh, lại còn cả một đứa em trong hàng ngũ kháng chiến, như vậy là quá nhiều. Nhưng rồi anh lại ra điCô đã góp phần vào sự ra đi đó, mặc dù cô không hề có lỗi. Nhưng cũng không phải là hết hy vọng. Anh sẽ trở về. Cô sẽ tiếp tục kéo dài cuộc sống của một người đàn bà chờ tin chồng, đúng hơn cuộc sống của một người góa bụa, cam chịu với số phận của mình ở nơi rừng rú này cho đến khi gặp lại anh. Đừng kẻ nào hòng phá sự yên tĩnh của cô.

Nhưng rồi những chuyện không hay mới lại xảy ra. Không phải chỉ là chuyện Bân bị bắt những ngày gần đây. Sau khi Phogn đi ít lâu, hình như Bân chỉ chờ như vậy, ông đã nói với cô, vì không muốn cô phải chịu đựng một nỗi đau khổ quá lớnVà đã đến lúc ông buộc lòng phải nói sự thực: chồng cô đã mất tích vì những lý do chính trị, rất có thể anh đã chết. Cô cứ yên trí sống một cuộc sống thanh bình, cô sẽ không thiếu thốn gì, ông sẽ tìm mọi cách bảo đảm cho cuộc sống yên lành của cô... Ông còn nói thêm: Việt Bắc là căn cứ địa của kháng chiến. Những người sống ở đây phải có một quá khứ rõ ràng. Gia đình cô hơi phức tạp. Phần lớn những người trong gia đình cô đã trở lại vùng địch. Chồng cô mất tích. Người chồng chưa cưới của chị cô là một tên Quốc dân đảng bị ta bắt hồi đầu kháng chiến đã bỏ trốn. Những chuyện này sẽ trở nên phiền toái đối với cô nếu thiếu sự che chở của ông.

Rồi Bân bị bắt. Mọi người đều thấy sự chăm sóc đặc biệt của cục trưởng đối với cô em họ vắng chồng, bây giờ không khỏi có những người cho cô là một nguyên nhân đã dẫn đến những sai lầm của ôngTrong suốt thời gian qua, cô đã cố gắng không lợi dụng những tình cảm riêng của Bân đối với cô. Không phải vì cô không cần sự chăm sóc. Mà vì cô biết là sớm muộn sẽ đến lúc cô phải nói rằng cô không thể yêu ông ta. Nhưng cuộc sống kháng chiến quá gắt gao. Có những cái rất tầm thường, một chiếc xe đạp để đi công tác, một chiếc chăn hoa khi trời trở rét, một bánh xà phòng thơm để tắm rửa... chỉ đến với những người như cô nhờ những "đặc ân". Cô không biết là mỗi lần cô nhận một thứ đó đều có những cặp mắt nhòm ngó. Và bây giờ cô dã hiểu. Không khí trở nên ngột ngạt đối với cô.

Cô không thể tiếp tục kéo dài cuộc sống này. Vậy cô sẽ đi đâu bây giờ?

Kiều Oanh có ý thức về nhan sắc của mình. Ở đây, nhan sắc cô đã nổi lên một cách đặc biệt. Vì có nó mà cô được nhiều người chăm sóc, chú ý. Cô đã sử dụng nó như một phương tiện để có được sự yên tĩnh. Nhờ Bân cô đã trở thành một khu vườn cấm. Người ta chỉ đứng ngoài nhìn mà chiêm ngưỡng chứ không ai dám đụng vào hoa thơm, trái ngọt trong vườn. Cô thân với một đôi người tận tình giúp đỡ cô, nhưng không để ý đến ai vì trái tim cô đã dành cho một người.

Cô đã có cảm tình với cậu giáo trẻ từ ngày Phong xuất hiện tại nhà cô lần đầuCậu giáo có cặp mắt u sầu, cái nhìn vừa trong trẻo, ngây thơ như một đứa trẻ nhỏ lại vừa sâu lắng, nghiêm nghị như một người đứng tuổi đã khiến cô nữ sinh mới lớn vừa mến vừa sợ. Cậu giáo nghèo nhưng rất tự trọng. Sau đó không lâu, mặc dù cậu giáo trẻ không nói ra nửa lời, nhưng Kiều Oanh đã biết cậu giáo yêu mình. Một tình yêu không đòi sự đáp lại, chỉ cho mà không cần nhận. Không cô gái nào dễ bỏ qua trước những tình cảm như vậy. Nhưng sự cách biệt vì giàu, nghèo giữa hai gia đình, Phong lại rất ít đi lại, nên tình cảm của cô đối với anh đôi lúc xen lẫn sự thương hại chưa trở thành tình yêu. Rồi cô đi lấy chồng, một cuộc hôn nhân do đôi bên gia đình áp đặt. người chồng ấy tôn thờ nhan sắc của cô. Anh hãnh diện với chung quanh vì có người vợ đẹp. Anh sống một cách thực dụng, luôn luôn tính toán, nhưng sự tính toán này rất thiển cận, tầm thường. Cô thích được nuông chiều nhưng cũng thích được chế ngự. Cô hay đòi hỏi nhưng cũng rất muốn phục tùngCô muốn người chồng phải hơn mình một cái đầu, phải làm cho cô kính trọng. Tất cả những cái đó đều không được đáp ứng, vì người chồng hoàn toàn không hiểu cô. Anh chạy theo Pháp không phải vì tư tưởng, vì chính trị mà vì những ham muốn quá thấp bé, vì sự nhút nhát đến mức ươn hèn. Đến lúc đó thì trong người cô có một sự đổ vỡ không thể nào cứu vãn được. Giữa những giờ phút gay gắt nhất về tình cảm, vì sự đe dọa của bom đạn chiến tranh, Phong đã xuất hiện. Cô đã nhìn thấy ở Phong con người cô mơ ước; những ước mơ này chỉ mới hiện lên rõ nét từ sau ngày cô lấy chồng. Cô bám lấy anh như người rơi xuống nước bám lấy một cái phao. Phong trở thành cứu cánh của cuộc đời cô. Mỗi lần anh khước từ, tìm cách né tránh là côlại thấy cần bám lấyanh, cần đuổi theo anh. Ở người trai trẻ này có những cái mà cô còn chưa hiểu được. Anh kiên nghị, trầm lắng, không nông nổi, ồn ào như nhiều người khác. Anh nổi lên giữa họ vì sự khiêm tốn, sự tự làm chìm mình đi giữa đám đông. Anh yêu cô mà không hề đòi hỏi gì ở cô. Ở anh là sự trung thực, sự tin cậy. Cuộc đời đã thay đổi. Cô cảm thấy xa lạ, cô đơn giữa cộc đời mới này, nhưng riêng với anh thì vừa xa xôi vừa gần gụi. Cô đuổi theo anh như đuổi thẹomôt cái bóng. Nhưng cô tin là anh sẽ không thể từ khước mối tình mà cô đã dành cho anh nếu cô vẫn đi cùng anh trên đường kháng chiến...

Kiều Oanh bước đi hấp tấp trên những đồi sim. Lúc này không có Lượng, cô chỉ muốn chạy cho mau. Mấy lần chiếc dép tuột khỏi đôi chân bé nhỏ. Lượng đã nói Phong vẫn khỏe mạnh như xưa, nhưng ở Phong có một sự thay đổi mà anh không biết nên diễn đạt như thế nào. Qua thái độ của Lượng, cô biết anh không thích sự thay đổi này... Cô cần gặp anh sớm phút nào hay phút ấy để biết tai ương nào sẽ đến với cuộc đời cô sau những biến cố vừa qua.

Buổi sáng không có nắng. Bầu trời mùa đông đầy mây, thấp và nặng trĩu. Gió lạnh lồng lộn trên những trái đồi khô cằn. Cỏ đã cháy lụi đi trong mùa đông. Chỉ có những bụi sim hết hoa, hết quả còn cố giữ màu xanh thi gan với rét. Đất đồi như một vùng hoang mạc giá buốt dưới chân cô. Cô mải miết đi không để ý đến một bóng người phía trước đang tiến lại gần.

— Em!

Cô ngẩng đầu lên. Phong đứng trước cô, bộ quần áo nâu phong phanh, cái áo trấn thủ đã bạc màu, mặt tím đỏ vì lạnh. Đôi mắt u buồn của anh sáng lên những ánh lửa ấm thương yêu. Cô lao vào tay anh Anh cúi xuống hôn vầng trán và vuốt ve mái tóc cũng đen huyền như cặp mắt của cô bị gió làm rối bời.

— Anh chờ em đã lâu. Chúng mình phải tìm một ngôi nhà ngồi cho đỡ lạnh.

Cô như tỉnh dần và rời khỏi tay anh. Đây là lần đầu cô có một cử chỉ như vậy. Phải qua thời gian xa cách vừa rồi, những đêm luôn luôn bị ám ảnh với ý nghĩ khủng khiếp: anh sẽ không trở về, và những biến cố của những ngày qua, những lo lắng sẽ vĩnh viễn mất anh qua cuộc gặp này, mới dẫn cô đến hành động đó. Cô sẽ mãi mãi thuộc về anh cũng như anh sẽ mãi mãi thuộc về cô.

Họ vào một quán vắng bên đường. Chủ quán, một bà đứng tuổi, răng đen, môi đỏ quết trầu, mặc chiếc áo cánh bông, vừa làm việc luôn tay vừa luôn mồm kêu rét. Biết khách rồi lâu, bà bỏ vào nhà trong dọn dẹp để cho hai người nói chuyện.

Anh ngồi nghe cô với vẻ lo âu và cái nhìn thương cảm. Cô biết những chuyện này hôm qua Lượng đã nói cả với anh. Nhưng cô vẫn phải làm vơi nhẹ mọi nỗ ưu tư chất chứa từ bao lâu trong lòng. Cô nghĩ rằng qua cư chỉ vừa rồi khi mới gặp anh, mình đã vượt khỏi ranh giới và không còn điều gì phải giữ lại riêng cho mình. Và trước hết, giữa hai người cần có một lời dính ước, cô muốn một ngày gần đây hai người sẽ cùng nhau về gặp gia đình Phong. Trong thời gian anh còn đi xa, mẹ Phong và các em Phong sẽ là chỗ dựa tinh thần của cô. Cô có thể xuống một xưởng may ở cục quân nhu để làm nghề khâu vá, hoặc về cấy hái tại nông trường...

Phong im lặng hồi lâu khi cô đã nói xong. Người anh bỗng ớn lạnh. Từ hôm anh trở về, cứ cách một ngày cơn sốt lại đến một lần. Nó đến với anh chậm hơn nhiều người. Ai lên miền rừng này đều phải trải qua một thời kỳ sốt sét. Anh phải gắng để cô không nhận thấy. Anh biết mình sẽ không ngồi được lâu.

— Anh nghĩ suốt đêm qua mà chưa ra điều gì để góp với em trong tình hình hiện tại. Anh tin rằng em sẽ tự tìm được cách giải quyết. Em đã hy sinh rất nhiều vì anh. Nhưng úc này còn quá sớm để nói đến hạnh phúc riêng. Hồi đầu tháng Chín, anh không dám gặp em ở Vĩnh Yên vì anh biết anh sẽ không thể nói với em một lời ước hẹn. Bởi vì anh không muốn ràng buộc em... Qua chiến dịch vừa rồi, anh hiểu thêm là chiến tranh sẽ không kết túc sớm, đối với một người lính ở binh đoàn chủ lực, không nói chắc ngày về. Trên đầu em đã có một tấm khăn tang. Anh không muốn điều không may đó một lần nữa lại đến với em. Lớp học của anh sẽ không lâu. Anh yêu cuộc sống, anh thèm khát hạnh phúc, anh yêu em hơn bao giờ hết, em có hiểu cho anh điều này... chính vì vậy mà anh phải ra đi. Anh không thể ràng buộc em bằng một lời hứa hẹn.

— Hay là em về thành! - Mắt cô gái đỏ lên như sắp khóc. - Em không phản bội Tổ quốc, không bao giờ... Không bao giờ em làm trái với lương tâm của một người dân. Nhưng em không thể sống một mình. Trong đó ít ra cũng còn thầy mẹ và mấy đứa em...

— Em cần có nhiều nghị lực hơn. Anh không tin em sẽ làm như vậy. Em ở đây, chúng ta chỉ xa cách nhau vì không gian, vì nhiệm vụ. Nhưng nếu em về thành, chúng ta bị ngăn cách bằng cả một giới tuyến.

Phong đáp lại phản ứng vừa rồi của cô với một vẻ kiên quyết và bình tĩnh làm cô ngạc nhiênCô chợt nhận thấy sự thay đổi ở anh mà Lượng đã nói. Anh đã hoàn toàn trở thành một con người khác. Thái độ của anh dứt khoát và rạch ròi. Cái điều đối với cô, mà cô cũng tưởng là cả với anh, là vô cùng lớn lao đã trở nên nhỏ bé. Hạnh phúc riêng của mỗi người phải nhường bước trước nỗi đau chung. Anh vụt lớn lên trước mắt cô, nhưng cũng xa cách cô biết chừng nào.

Cuối cùng, cô mở chiếc khăn vẫn cầm trong tay, đưa ah một cái hộp nhỏ.

— Lần trước em đã mang nó về Vĩnh Yên nhưng không gặp anh. Em muốn anh cầm lấy kỷ vật này để nhớ đến em. Sẽ có lúc anh cần đến nó trên dọc đường. Em không đòi ở anh một lời hứa hẹn nào, nhưng em sẽ chờ anh đến khi nào em có đủ sức để chờ đợi.

Phong đang ngồi im để cố gắng chống chọi với cơn sốt rét đã bắt đầu.

Cô đặt chiếc hộp nhỏ trước mặt anh:

— Anh mặc lạnh quá! Người anh xanh xám cả. Anh cần mua sớm một chiếc áo ấm.

— Anh nhận món quà này rồi, nhưng anh gửi lại em. Hành trang của anh không thể nặng nề hơn những người lính khác trong binh đoàn. Trên đường hành quân, anh không ngồi lâu ở chỗ ấm, vì biết đường dài còn nhiều giá rét...

Lượng vẫn chờ cô tại quán nước ban nãy trên dọc đường. Nhìn cặp mắt đỏ hoe của cô, anh đoán được chuyện gì đã diễn ra.

Chỉ sau khi im lặng đi bên cô một quãng đường dài, anh mới hỏi:

— Ý kiến Phong thế nào?

— Anh ấy muốn tôi tự quyết định lấy mọi chuyện. Anh ấy có lý của anh ấy!

— Chị có muốn rời bỏ mọi phiền toái ở đây không? Sẽ đi thật xa. Gia đình tôi trở về Huế rồi. Chúng ta không vào Huế. Chúng ta sẽ sống ở một vùng bán sơn địa gần đó, tôi sẽ liên lạc với gia đình. Chị sẽ có một cuộc hôn nhân hoàn toàn yên tĩnh... Và chị vẫn sống tự do như hiện nay...

Cô sửng sốt nhìn anh. Cả anh ta cũng lại nói với mình điều đó! Cô không muốn tin là như vậy. Vì như vậy thì cô hoàn toàn trở nên cô độc. Cô không còn một cọng rơm để bấu víu trong cơn sóng gió này.

Lượng lầm bầm:

— Ích kỷ quá!... ích kỷ quá!... Hình như hôm qua tôi cũng đã nói thẳng với cậu ấy...

Cơn giận dữ sôi lên trong người cô. Cô nói như quát lên:

— Anh im đi!... Cả anh, cả tôi đều không có quyền nói anh ấy như vậy. Anhấy đã đổ máu cho kháng chiến. Anh ấy sẵn sàng tiếp tục hy sinh cái quý giá nhất là cuộc đời! Những mất mát của anh, của tôi có nghĩa gì! Tôi sẽ làm theo ý kiến của anh ấy, tôi tự quyết định lấy cuộc đời của mình...

Cô không nghe thấy những lời phân trần, thanh minh của Lượng. Trước mắt cô hiện lên hình ảnh một đoàn quân. Những chiếc mũ nan lót lá cọ. Những bộ quần áo nâu sờn rách, ống quần xắn cao để lộ đôi chân không giày nứt nẻ. Những bộ mặt xanh xao chỉ có đôi mắt là sáng rực lên như ngọn lửa tinGió thổi tung bay những cành lá ngụy trang xanh rờn trên lưng người chiến sĩ. Họ đang đi mải miết trên những núi đồi vàng nắng. Đoàn quân dài vô tận đang khuất dần về phía chân trời...

Cô bỗng cúi nhìn con đường đất đỏ in đầy những dấu chân không giày, thử tìm xem có thấy vết chân anh.

HẾT