Tiểu đoàn 9 đóng quân trong một khu rừng bằng phẳng. Những dãy lán mới dựng cao không hơn đầu người, chạy dài dưới những lùm tre đan kết với nhau thành những hình vòm. Mặt đất ẩm ướt đầy những con vắt xanh rất thích hơi người cong mình lao theo mỗi bước chân.

Từ Mặt trận bộ Phong xuống thẳng đại đội Hoàn sau khi ghé qua ban chính trị tiểu đoàn. Anh thấy mình không nên ở tiểu đoàn bộ để tránh những cuộc họp chắcchắn sẽ diễn ra trước trận đánh.

Tiếng đục đẽo ký cách vang khắp khu rừng. Bộ đội đang dùng đao và chàng lắp những chiếc thang tre. Một vài chiếc thang đã làm xong đặt bên lối đi. Mỗi chiếc thang đều được ghép thêm một tấm phên nứa chạy dài suốt các bậc để ngăn mũi tre nhọn đâm vào chân người vượt rào. Tiếng nói cười râm ran. Phong cảm thấy lòng ấm lại khi nhìn thấy bóng dáng quen thuộc của những chiến sĩmà anh đã biết từ ngày luyện quân ở VĩnhYên. Họ đã đến cả dây an toàn. Nhìn họ không ai biết họ đã trải qua những giờ phút gian nan để thâm nhập vào vùng địch hậu. Từ hôm tới đây, Phong chưa hề nghe ai nói đến những khó khăn khi vượt qua vành đai cứ điểm ngăn chặn của địch.

Hoàn đang ngồi một mình trong căn lán vắng vẻ lau lại khẩu súng ngắn. Ngẩng đầu lên nhìn thấy Phong, anh vui vẻ:

— Chào người anh em, vào đây.

Phong khoác tạm chiếc xắc ở mái lều, chui vào ngồi bên Hoàn.

— Có đi với bọn mình không? - Hoàn hỏi.

— Đi. Cho tôi đi theo đại đội anh.

— ông nên đi với thằng Tấn râu. Nó ngồi với khẩu"đui xết" trên núi, nhìn xuống đẹp lắm.

Tấn râu là anh đại đội trưởng trợ chiến cùng đi với họ bữa trước.

— Nhưng tôi muốn đi với anh, theo xung kích, xem thử chiến đấubây giờ khác hồi ở Liên khu I thế nào.

— Chỗ chết, thằng nào cần thì đi, ông không có nhiệm vụ lao vào làm gì?... Không được đâu!

— Nếu anh không đồng ý, tôi phải sang đại đội Trụ.

— ồ... thằng Trụ! Thằng ấy phải nói là "đại tài". Ông hăng hái như thế thì nó không nhận ông đâu...

Hoàn tiếp tục xé thêm một miếng vải để thông nòng súng.

— Tại sao anh biết Trụ không nhận tôi?

Hoàn ngẩng đầu đưa mắt nhìn quanh, không thấy ai mới nói:

— ông Quốc Toản trao nhiệm vụ cho tôi với nó cùng vào trinh sát đồn địch. Sắp xuống khe núi, cậu dân quân địa phương dặn: "Chỗ này các anh chú ý đề phòng bọn nó phục". Cậu ấy nói xong, vừa đi thêm được một vài bước thì từ hốc núi có một bóng đen chồm ra... Mình bảo nó là con lợn rừng. Cậu dân quân bảo: lợn nhà, đồng bào ở đây hay nuôi lợn thả rông. Định đi tiếp, nhưng nhìn lại thì không biết cậu Trụ và thằng trinh sát cùng đi với cậu ấy biến đâu mất!... Chờ một lát không thấy gì, bọn mình phải tiếp tục đi...

Hoàn nhún vai, rồi nói tiếp:

— ông quyết tâm đi với bọn mình cũng được. Nhưng phải ở lại ngoài hàng rào.

—Được rồi, tôi sẽ ở lại ngoài hàng rào.

Phong tò mò hỏi thêm Hoàn:

— Khi trở về anh có hỏi Trụ đi đâu không?

— Biết rồi, hỏi làm gì!

— Nhưng còn khi báo cáo với tiểu đoàn?...

— Tôi báo cáo trước, nó báo cáo sau, nhưng hay hơn tôi, cụ thể hơn tôi. Cũng ruộng khô nẻ, mương xăm xắp nước, bờ rào lông nhím cao hai mét có những chỗ nứa đã ải. Thú thật với ông, tôi vào sát đồn nhưng không sờ được cái hàng rào xem nứa ải hay nứa chắc, vì chó sủa ghê quá!

— Sao anh không nói thẳng trong cuộc họp?

— Chỗ anh em cả... Nó không vào trinh sát thì hại cho nó, ngày mai đi cùng bộ đội nó cũng cứ phải xông lên. Thương nó một tí...

Nhìn thấy gan bàn chân Hoàn bôi thuốc đỏ. Phong hỏi:

— Chân anh làm sao?

— Hôm đi trinh sát, ông Quốc Toản bắt tất cả phải bỏ giày. Hại tôi quá! Không biết giẫm phải cái gì? Về nhà mới thấy đau. Cũng sắp khỏi. Đi giày vào là được.

Hoàn vừa nói vừa lấy ngón tay nắn chỗ chân đau.

— An Châu có lớn không?

— Một miếng khó nhá... - Hoàn ngập ngừng rồi mới nói tiếp một câu tiếng Pháp: "Il faut emporter le mor ceau!" .

Hoàn cất khẩu súng vào bao, lau tay, rồi cầm lấy cái ống tre dựng bên cạnh lán, rót ra bát một thứ nước màu vàng vẩn lên những hạt gạo rang.

— Có tí đường, pha rồi, ông uống đi.

Nước nấu với gạo rang pha đường ngọt nhưng có mùi ai ai của nứa tươi. Phong vừa uống nước vừa kín đáo ngắm anh đại đội trưởng xung kích. Anh ta đã thấy nhiệm vụ sắp tới đầy khó khăn, có thể mình sẽ không trở về, nhưng anh sẵn sàng chấp nhận. Không biết anh đang nghĩ gì về cái sống và cái chết? Nhưng đó là một điều không nên hỏi bất cứ ai trước giờ ra trận. Nếu ngày mai anh không về nữa, anh sẽ mang theo mãi mãi những ý nghĩ của mình. Dù anh có trở về, mọi người cũng không thể nào biết được những ý nghĩ đó của anh. Có khi đó chỉ là những ý nghĩ rất đơn giản, rất bình thường, mà người ta dễ quên khi nguy hiểm đã qua. Cũng như lúc này. Phong không thể nói với ai ý nghĩ của anh. Cái gì đã thúc đẩy Phong lao vào trận đánh ngày mai? Một số đồng chí cấp trên không muốn anh đi cùng với xung kích. Cái trực tiếp thúc đẩy anh phải chia sẻ với họ những nguy hiểmngày mai vẫn chính là câu hỏi: "ngoài những giấy tờ đã đưa... đồng chí còn giấy tờ gì khác nữa không?". Và cũng có cả sự hiểu lầm (do anh nghĩ ra) của Quốc Toản, Trần Chương qua hội nghị vừa rồi: ah cũng là một đảng viên. Những ý nghĩ đó thật tầm thường, tầm thường đến mức anh sẽ rất hổ thẹn nếu người chung quanh biết những điều đó.

Phong hỏi một câu cho có chuyện:

— Đồng chí chính trị viên đi đâu?

— Xuống các trung đội... không biết họp cái gì mà lúc nào cũng họp!

Hoàn bỗng cầm đôi giày đinh để trước lán xỏ vào chân và đứng lên nói:

— Mình xuống trung đội. Ông có đi cùng mình không?... Phải qua nhà bếp để báo cơm chiều nay và ngày mai cho ông. Ngày mai sẽ ăn cơm nắm...

Hoàn lật đi lật lại từng chiếc thang, xem từng nuột lạt. Anh bỗng hỏi:

— Ai bảo buộc liếp như thế này?

Trung đội phó trung đội 1, một anh chàng cao kều, bàn tay bàn chân to kềnh càng, vẫn đi sau anh, lúng túng:

— Báo cáo đại đội trưởng, trung đội trưởng hướng dẫn anh em.

— Trung đội trưởng đâu?

— Trung đội trưởng đi gặp chính trị viên.

— Tiểu đội trưởng đâu?... Sao không có tiểu đội trưởng nào ở nhà?

Đồng chí trung đội phó ngơ ngác nhìn quanh. Những ngón tay dài ngọ nguậy như muốn tìm một vật gì để bấu víu. Các chiến sĩ ngừng làm việc, nhìn nhau. Họ cũng không biết tiểu đội trưởng của mình đi đâu.

Hoàn đưa mắt một vòng nhìn khu rừng tre lao xao nắng vàng. Rồi anh nói:

— Ra lệnh báo động!

Trung đội phó thò tay vào túi áo ngực lấy ra một chiếc còi, thổi một hồi dài. Các chiến sĩ vội đứng dậy chạy về lán lấy ba lô, vũ khí.

Trung đội tập hợp thành ba hàng ngang. Các chiến sĩ đều cầm mác xung kích. Ba tiểu đội phó đứng đầu hàng, vai khoác tiểu liên.

Đại đội trưởng hướng dẫn họ cách sửa chữa những chiếc thang làm không đúng quy cách. Chỉ có một tiểu đội làm sai. Đáng lẽ phải buộc mép liếp vài hai gióng thang để tạo khe hở cho người vượt rào dễ đặt chân thì họ lại buộc cả vào những bậc thang. Cách sửa chữa cũng dễ dàng.

Phong đứng theo dõi, phân vân không hiểu vì sao Hoàn lại phải ra lệnh tập hợp cả trung đội.

Trung đội trưởng trung đội 1 dẫn ba cán bộ tiểu đội hớt hải từ đâu chạy về, mặt người nào cũng đỏ bừng và lấm tấm mồ hôi. Họ đứng nghiêm, chờ đại đội trưởng dứt lời để báo cá. Hoàn lờ đi như không nhìn thấy họ. Anh tiếp tục giảng giải rồi nói:

— Các tiểu đội về "gia cố" thêm hai bên thang cho chắc. Riêng tiểu đội 1 phải tháo bỏ những nút lạt buộc ở bậc thang. Các đồng chí giải tán về làm gấp, sáng sớm mai hành quân đấy.

Bộ đội trở về lán cất ba lô, vũ khí rồi, Hoàn mới quay lại hỏi những người vừa chạy về:

—Tại sao bây giờ các đồng chí mới có mặt?

Trung đội trưởng, tóc cắt ngắn, gò má cao, mặt rám nắng, đứng ngay như pho tượng, mắt không nhìn đại đội trưởng:

— Báo cáo đồng chí tôi ra suối tắm.

Nhìn vẻ mặt có thể biết là anh nói dối.

Hoàn lạnh lùng quay sang tiểu đội trưởng tiểu đội 3:

— Đồng chí cũng ra suối tắm?

Phong đã biết đồng chí tiểu đội trưởng này. Anh lớn tuổi hơn hầu hết những người ở đây, chừng ba mươi. Tên anh là Thuộc. Thuộc có bộ mặt từng trải và hơi khắc khổ với hai thái dương và hai má đều hóp. Để bù lại, anh có đôi lông mày cao, đôi mắt xếch rất sáng và nụ cười tươi. Anh nói tiếng Nghệ An.

Trước câu hỏi có vẻ truy xét của đại đội trưởng. Thuộc không xao xuyến, trả lời một cách rất tự nhiên:

— Không ạ. Tôi ra gặp đồng chí Tâm.

Vừa lúc đó, chính trị viên Tâm rảo bước đi tới. Anh bắt tay Phong rồi quay sang nói với Hoàn:

— Tôi triệu tập các đồng chí ấy họp để bản về công tác chiến đấu. Khi đi quên không báo anh biết trước.

Phong đã hiểu vì sao Hoàn ra lệnh báo động trung đội. Cũng vẫn là chuyện đã làm anh suy nghĩ mấy ngày nay. Nhưng anh thấy phản ứng của Hoàn hơi quá quắt. Những cuộc họp riêng này có gây cản trở gì cho chiến đấu đâu, mà chính nó lại tạo thêm những bảo đảm thắng lợi cho trận đánh đêm mai.

Hoàn hơi nhún vai rồi nói:

— Anh em làm thang không đúng quy định, mình tập hợp trung đội để hướng dẫn lại. Mình đã nhắc nhở anh em rồi. Ông họp tiếp với anh em đi.

— Cũng vừa xong thì nghe tiếng còi báo động.

Chính trị viên quay lại nhìn Phong mỉm cười rồi lớn tiếng giới thiệu với bộ đội:

— Vinh dự cho đại đội: binh đoàn cử một nhà báo xuống với chúng ta.

Dường như anh muốn làm cho mọi người nhanh chóng quên đi câu chuyện vừa rồi.

Hoàn để Phong nói chuyện với chính trị viên, bỏ đi. Chờ Hoàn đi khỏi, Tâm nói nhỏ với Phong:

— Đồng chí Hoàn rất tốt, nhưng làm việc kiểu này thật không dễ dàng. Tôi vừa họp với các "hội viên" bàn cách giúp đỡ cho đồng chí chỉ huy quân sự hoàn thành nhiệm vụ. Tôi cho rằng đến một lúc nào đó "Hội" phải ra công khai, phải tuyên bố cho mọi người biết quân đội là do Đảng lãnh đạo, mọi cán bộ trong quân đội đều phải phục tùng sự lãnh đạo của Đảng...

Phong đứng im chịu trận.

Tâm nói tiếp:

— Xin giới thiệu với đồng chí ở trung đội này, đồng chí Thuộc là tổ trưởng Đảng, đồng chí Mão, trung đội trưởng mới được kết nạp trước khi lên đường...

Đến lúc đó, Phong kiên quyết ngắt lời anh:

— Đáng lẽ tôi phải nói với anh ngay từ đầu: tôi chưa phải là đảng viên.

Tâm thoáng ngỡ ngàng, nhưng rồi anh nói ngay:

— Anh là người của phòng chính trị binh đoàn, tôi vẫn cần phải giới thiệu với anh những đảng viên ở đây, vì tôi biết sớm muộn anh sẽ là đồng chí.

— Tôi hết sức cảm ơn anh.

Tâm chìa tay ra bắt tay Phong. Họ siết tay nhau thật chặt. Phong nói tiếp:

— Tôi mới về phòng chính trị binh đoàn ít lâu... Quả tình tôi còn hiểu rất ít về Đảng.

— Anh sẽ hiểu thêm về Đảng trong những trận đánh tới... Xin lỗi anh, tôi nghĩ rằng anh sẽ khó viết nếu anh còn chưa hiểu nhiều về Đảng.

Mình còn nhiều điều chưa hiểu, mình tin là anh ấy nói đúng, Phong nghĩ. Lần này, chính anh là người chìa tay ra bắt tay đồng chí chính trị viên.

***

Chiến sĩ nuôi quân suốt đêm quẩn quanh bên bếp lửa. Còi báo thức từ khi sao chưa lặn hết, rừng còn phủ đầy sương.

Sau bữa sáng ăn nóng, mỗi người còn nhận hai vắt cơm kèm theo hai miếng thịt mỡ. Họ lấy đầy ống tre thứ nước đỏ và đục nấu bằng cơm cháy, rồi lên đường.

Đất rừng ẩm lạnh ấm dần lên dưới những đôi chân không giày. Nắng mùa thu vàng như hổ phách. Suối. Khe. Rồi lại suối. Đàn cá nhỏ mình trắng như bạc lượn lờ mãi một chỗ như bị giam hãm trong một chiếc bồn thủy tinh vô hình. Những lối mòn lên rêu này đã bị con người bỏ quên từ lâu. Không một ngôi nhà. Không một bóng người dân. Chặng đường hành quân hôm nay như một khu trắng ngăn cách giữa ta và địch. Thỉnh thoảng tiếng chim "bắt cô trói cột" giống tiếng người vang lên, con chim như ngơ ngác trước sự xâm nhập của đoàn người đông đảo vào vùng đất cấm.

Ở một chặng nghỉ, đại đội Hoàn được lệnh dừng lại cho đại đội xung kích của tiểu đoàn Trần Chương sang phối hợp tiến lên trước. Theo kế hoạch, sau khi đại đội Hoàn giải quyết xong đồn dưới, đại đội này sẽ tiến vào cùng với họ tiếp tục đánh lên đồn cao.

Phong ngồi bên sườn núi nhìn những chiến sĩ của tiểu đoàn 2 đi qua suối. Trang bị của họ cũng giống như đại đội Hoàn. Những anh tự vệ Thủ đô đã hòa vào những đoàn quân của cả nước với bộ quần áo nông dân màu đất dầu dãi. Nhưng vẫn có thể nhận thấy một số dấu vết cũ qua vẻ mặt tinh nhanh, hình dáng gọn gàng và những cử chỉ nhanh nhẹn. Phong chợt thấy có ai giống như bác Nho. Hôm Nhã về nông trường đã cho anh biết gần đây bác lại rượu chè bê tha. Bác giữ tiền mua bán thức ăn cho đơn vị, công tác này đã làm hỏng bác. Phong nhìn kỹ, đúng là Nho. Không biết bác trở thành lính xung kích từ bao giờ? Bác mặc bộ quần áo nâu mới sạch bong, mặt đỏ bừng, tay cầm cây mác lưỡi sáng loáng, nổi lên như một lão tướng lẫm liệt giữa những chiến sĩ trẻ măng.

Tham mưu trưởng mặt trận, người có hàng râu con kiến, đang đứng bên bờ suối, lên tiếng gọi:

— Nho!... Cậu cũng đi đấy à?

— Vâng. Trận này thì phải đi chứ!

— Cậu sẽ tính chuyện với thằng quan hai?

Bác Nho ngước mắt ngắm lưỡi mác nhọn hoắt của mình rồi nói:

— Các anh ấy phân công cho tôi diệt thằng đội... Gì cũng được, miễn là một thằng Tây.

— Tốt lắm...

Hai người tỏ ra biết rõ nhau.

Phong từ sườn đồi lao xuống ôm chầm lấy bác. Anh lại ngửi thấy mùi rượu. Không biết bác kiếm đâu ra rượu? Bác ngơ ngác nhìn, nhận ra anh, kêu lên:

— Cậu Phong!... Cậu cũng đi trận này à? Anh em Liên khu I mình lại gặp nhau. Lần này, cậu tin tưởng Nho chứ?

Phong vội đẩy bác đi vì hàng quân phía sau đã dồn lại. Bác Nho vừa đi vừa ngoái lại, giơ cao cây mác trên đầu mọi người chào Phong. Anh nghĩ biết đâu bác lại làm nên chuyện đêm nay.

Những trạm gác bắt đầu xuất hiện trên ngã ba đường. Dấu hiệu tới gần địch hơn. Có nơi các chiến sĩ bộ đội địa phương đứng đón đoàn quân đi chiến đấu bên một cái bàn gỗ trên đặt nước uống.

Quá trưa, tiểu đoàn hạ lệnh dừng lại ở một khu rừng nứa, ăn cơm rồi ngủ cho đến chiều sẽ hành quân tiếp. Bộ đội biết đây là điểm tập kết cuối cùng. Kẻ địch có thể chỉ cách họ một vài triền núi.

Phong ăn nắm cơm với miếng thịt mặn chát. Anh tìm một lùm tre râm mát định ngả lưng trên đám lá khô, thì thấy Quốc Toản cùng một số người đi tới. Toản nhìn anh, hỏi:

— Có muốn đi với bọn mình không?

— Có - Phong đáp ngay tuy chưa biết họ đi đâu. Nếu Toản đã hỏi thì việc này hẳn có lợi cho công tác của mình.

— Đi người không, cứ để ba lô đó. - Toàn bảo anh.

Cùng đi với Toản là ba đại đội trưởng và mấy chiến sĩ trinh sát. Họ rời khu rừng nứa, vượt qua một trái núi chằng chịt những dây leo. Không có đường mòn. Rõ ràng người ta chỉ chiếu hướng mà đi.

Sang bên kia núi, Phong chợt thấy tầm nhìn của mình được mở rộng. Tuy vẫn còn những trái đồi nhỏ che khuất một phần nhưng phía trước anh nếu không phải đồng bằng thì cũng là một thung lũng. Trên những trái đồi dưới chân núi, lác đác có những ngôi nhà kiểu miền xuôi nằm giữa nhưng vườn cây ăn quả xanh tốt. Một dòng sông nhỏ ngăn cách họ với những trái đồi. Lòng sông chắc không sâu lắm, có những dải đá cuội nổi lên, mặt nước gợn lăn tăn vì vướng phải đá.

Ở chân núi, một bác dân quân từ trong bụi rậm chui ra đón họ.

Quốc Toản hỏi:

— Có vào xóm được không?

Nhìn mọi người xong, bác dân quân đáp:

— Được. Nhưng đề nghị các đồng chí bỏ lá ngụy trang, và đi từng người một khi vượt sông, đề phòng quân địch ở xa trông thấy. Từ sáng chúng tôi đã giữ dân tại nhà, không cho ai đi chợ. Nếu có người lạ vào làng chúng tôi sẽ giữ ở đây cho đến khi các đồng chí làm xong nhiệm vụ. Các đồng chí đi theo tôi. Nhớ đi thưa ra.

Toản đi đầu với người dẫn đường.

Chỗ vượt sông, nước không sâu, trong suốt. Lòng sông toàn đá cuội, nơi sâu nhất chỉ đến gần thắt lưng.

Họ qua sông rồi leo lên đồi đi ngang vườn của một ngôi nhà. Trong nhà im ắng. Nhưng họ cảm thấy từ đó đang có những cặp mắt nhìn ra. Trên đỉnh đồi, cây cối rậm rạp. Một số chiến sĩ đang nằm ngủ ngon lành dưới những lùm cây. Người ra đón Toản là Tấn, đại đội trưởng đại đội trợ chiến. Không biết đơn vị anh tới đây từ bao giờ.

Quốc Toản hỏi:

— Súng đặt xong chưa?

— Cách đây một giờ.

— Đưa bọn mình lên xem "nó" một chút.

Anh đại đội trưởng râu ria đen sì nhưng quần áo gọn gàng, ung dung dẫn họ đi về sườn đồi phía bên kia.

Một khẩu trọng liên mười hay ly bảy to lớn và cũ kỹ với băng đạn đồng xám xỉn nằm giữa đám cỏ tranh, nòng chúc xuống chân đồi. Cỏ tranh trước mũi súng đã được phát quang. Trước mắt họ là một thung lũng rộng, lác đác những trái đồiVật đập ngay vào mắt là một con đường đất đỏ uốn lượn quanh co chạy suốt chiều dài của thung lũng giữa màu xanh của đồng ruộng, bãi đất hoang, trên có một đoàn xe đang chạy cuốn theo một đám mây bụi màu hồn. Sau đó, họ mới nhận ra vị trí địch, nằm gần đường, giữa những bãi hoang. "Nó" gồm hai trái đồi trọc, mỏm dưới chỉ cao nhỉnh hơn mặt đất một chút, mỏm trên cao vượt hẳn lên, với hai cụm nhà xây thành từng dãy cónhiều buồng theo kiểu doanh trại. Cả đồn binh của địch được bao bọc bằng một hàng rào lông nhím đã ngả màu vàng.

Nòng súng trọng liên chõ vào một ngôi nhà nằm trên đồi cao, theo đại đội trưởng trợ chiến, đó là nhà tên chỉ huy phân khu. Từ đây nhìn xuống, cái mục tiêu màu đỏ tươi có vẻ ngon lành.

Quốc Toản kiểm tra đường ngắm của khẩu trọng liên rồi nói với những người đi theo:

— Đại đội trưởng xung kích nhìn kỹ địa hình đồn địch và đường tiến quân đêm nay. Đồng chí Trụ chú ý con đường vào phố. Giải quyết bọn thổ phỉ ở phố xong thì vào nốt trong đồn theo xung kích.

Phong lặng lẽ quan sát ba đồng chí đại đội trưởng, những người sẽ giữ vai trò chính trong trận đánh. Họ tỏ ra bình thản. Không hiểu họ có cảm thấy mục tiêu này quá lớn?...

Hoàn chợt quay sang đại đội trưởng trợ chiến:

— Anh làm thế nào đêm nay đừng nã vào đầu chúng tôi.

— Yên trí lớn! Không thể có chuyện đó. Tôi sẽ găm đạn đúng vào nhà tên chỉ huy.

Trụ nhìn quanh rồi nói:

— Các bạn ở đây thì "đại thọ" rồi! Bằng vua ngồi xem voi đấu với hổ.

Không biết anh có ghen với sự yên ổn của họ không.

Tấn có vẻ phân bua:

— Tôi cũng xin đưa súng xuống dưới đó cho gần đồn hơn, nhưng tham mưu trưởng Mặt trận không cho...

Khi họ quay xuống, bác dân quân đứng đón bên vườn cam:

— Dân mời các đồng chí vào uống nướcGia đình đã bắt gà. Nhưng tôi thấy các đồng chí không nên vào. Đây là một xã "tề kháng chiến". Dân mình cả nhưng phải vờ hợp tác với địch. Vừa rồi có mấy người ở ngoài phố vào làng mua bán, chúng tôi đã giữ lại, ngày mai mới cho họ về...

Phong rất muốn được gặp mặt mấy bác "tề kháng chiến". Có cái gì khác ở những con người hàng ngày vẫn cộng tác với kẻ địch dù đó chỉ là giả vờ! Nhưng anh biết không nên làm việc này. Sau trận đánh, dù toàn thắng, họ sẽ ra đi, còn những người dân thì vẫn ở lại. Bác dân quân chắc cũng biết rõ điều đó.

Đã cuối tuần trăng, trời tối đen như mực. Bộ đội vượt sông Lục Ngạn dưới ánh sáng lờ mờ của những ngôi sao.

Phong đã mất một chiếc dép cao su trắng lúc vượt sông trở về chiều nay. Chỉ một chân anh còn dép. Trước khi đi Hoàn đã đưa anh một cuốn băng bảo quấn anh bàn chân kia đề phòng giẫm phải gai. Đi một quãng, anh thấy cuộn băng không thể thay chiếc dép, nó làm cho bàn chân anh cứng đơ. Và cộn băng mặc dù được buộc thật chặt cứ lỏng dần, chỉ còn như một vật vướng vào chân, khiến anh càng khó chịu hơn. Anh quyết định vứt nó vào búi cây một cách không thương tiếc. Anh trở thành người tập tễnh với một chân đi dép. Đây là lần đầu Phong đi đất. Gan bàn chân rát như phải bỏng. Gần như anh chỉ đi bằng một chân, bên chân có giày. Nhìn đôi giày của Hoàn, anh cảm thấy cậu ta thật hạnh phúc. Anh thèm lớp da dày như mo dưới bàn chân của các chiến sĩ. Làm thế nào có được lớp da đó? ít ra cũng đến hết chiến dịch này anh mới có thể mua được một đôi dép khác.

Nước sông ban đêm lạnh bốt. Sỏi lục cục dưới chân. Chiếc quần buổi chiều phơi gần khô, giờ lại ướt trở lại.

Phong mấy lần suýt ngã vì trọng lượng ngườianh chỉ còn đặt ở một bên chân. Không hiểu đây có phải là quãng sông anh đã lội qua úc ban ngày. Trời tối làm cảnh vật đổi khác. Trước mắt anh chỉ còn là những bóng đen lù lù đầy bí mật của những quả đồi. Những vì sao cứ như đang nhảy múa trên đầu anh.

Qua sông một quãng, Phong biết bộ đội đã rẽ sang một con đường khác. Không còn núi đồi nữa. Họ đi trên những bãi hoang, những cánh đồng bỏ hóa đất khô nẻ hoặc những bờ ruộng lúa. Cả đoàn người đêm nay lặng thinh như ngậm tăm. Họ biết mình đang đi sâu vào vùng địch chiếm, chung quanh là những làng tề. Đường đi rất vòng vèo, lúc lộn lên, lúc lộn xuốngPhong hoàn toàn mất phương hướng. Một lo ngại chợt nảy ra: lỡ mình bị mất liên lạc?... Từ ngày lên đường đi chiến dịch, lúc nào anh cũng chỉ là một người đi theo. Anh không biết mình đã qua những đâu. Anh đã đi nhiều đoạn đường vòng. Từ Vĩnh Yên đến thị xã Bắc Giang, đột nhập vào vùng địch hậu ở Hồng Quảng, và tối nay anh lại quay về Bắc Giang, tất nhiên ở một địa điểm khác. Đường đi đêm nay lại càng phức tạp. Anh sẽ không thể tìm ra đường về trong đêm tối. Buổi chiều nay, anh cũng không hỏi xem sau trận đánh, bộ đội sẽ trở về theo con đường nào... Lo ngại này mỗi lúc một lớn át đi cả những ý nghĩ về sự nguy hiểm mà lát nữa đây anh sẽ gặp khi đi theo xung kích. Rơi vào tay kẻ địch là một cái gì ghê gớm quá sức chịu đựng của anhAnh chưa nghĩ đến sự tra khảo, đến những cực hình. Nếu bị bắt anh sẽ phải tách khỏi những con người đang kháng chiến, tách khỏi cuộc sống kháng chiến, đó là điều bất hạnh lớn nhất đối với anh.

Có điều an ủi là chung quanh vẫn im ắng. Mọi hoạt động di chuyển, điều tra, chuẩn bị chiến dịch của bộ đội suốt mấy tuần qua chưa làm kinh động bọn địch nằm sâu trong một vùng mà chúng tưởng đã yên ổn. Trận đánh sẽ thành công. Đoàn quân chiến thắng mang chiến lợi phẩm vui vẻ trở về. Hàng ngũ có thể khuyết đi một số người, những người anh đã quen biết hoặc chưa quen biết. ý nghĩ đó làm gợn lên sự xót xa. Anh không muốn bất cứ người nào ngã xuống bỏ dở nửa chừng cuộc sống đẹp đẽ này... Rồi anh lại nghĩ đến mình... Có cái gì bảo đảm mình sẽ nhất định trở về? Biết đâu đêm nay mình không nằm lại bên hàng rào lông nhím của địch, hoặc trở về trên một chiếc cáng thương? Anh tự bảo: cũng không sao! Nhưng anh lại nghĩ đến ngày mai. Chỉ còn dăm, sáu giờ nữa thôi, mặt trời đang đủng đỉnh bên kia trái đất sẽ quay trở lại với ánh dương quang tươi hồng. Ngày mai đẹp biết chừng nào! Anh đang bị ngăn cách với nó bằng một vực thẳm đầy máu lửa. ước gì mình lại vượt qua bờ vực thẳm đó như mọi lần để nhìn thấy ngày mai...

Đại đội của Hoàn mọi ngày vẫn đi giữa hàng quân, đêm nay đã trở thành đại đội dẫn đầu. Họ phải chiếm lĩnh trận địa trước tiên vì chính họ sẽ mở đầu trận đánh, mở đầu chiến dịch trên toàn tuyến.

Bỗng phía trước có tiếng chó sủa. Tiếng chó cất lên trong đêm khuya im ắng như tiếng súng nổ bất thần. Rồi tiếp theo những con chó khác. Tiếng sủa đầu tiên của đồng loại đã kích thích chúng hay tất cả bọn chúng đã đánh hơi thấy đoàn quân đang kéo qua?... Anh mong người dẫn đường sẽ đưa bộ đội tránh xa nơi có tiếng chó sủa. Nhưng trái lại, mỗi lúc họ một đến gần hơn. Bây giờ anh có thể nghe rõ âm thanh của từng con chó. Có con sủa rất đanh. Có con sủa khàn khàn. Có con ủng ẳng từng tiếng như sau lúc bị đánh đòn hay đang mắc cục xương trong họng. Có cả tiếng những co chó con... Không biết những người đi điều tra có tính trước chuyện này? Sao họ không tìm một con đường khác xa xóm làng? Hay là ngoài con đường này không còn đường nào khác?... Phong bắt đầu nhìn thấy một đám đen đen ở nơi có tiếng chó sủa - hàng lũy tre của một ngôi làng.

Bộ đội tiếp tục đi qua cánh đồng khô nẻ thỉnhthoảng xen một vài thửa ruộng nước cạnh ngôi làng trong tiếng chó sủa ran. Người Phong như có lửa đốt...

Họ đã đi xa làng và tiếng chó chủa lặng dần.

Hoàn ghé vào tai anh:

— Qua làng Ngùm rồi!

Một cái tên vô nghĩa. Có lẽ đây là một từ cổ thời xưa còn sót lại vì nó gắn liền với một mảnh đất.

Muôn ngàn vì sao vẫn nhảy múa trên đầu. Một ngôi sao băng rạch ngang bầu trời vỡ tành những mảnh vụn và tan biến. Người ta nói sao băng là dấu hiệu một người qua đời. Điềm lành hay điềm giữ đây?... Lòng Phong lại bồn chồn. Tiếng chó sủa vừa rồi chắc đã làm kinh động một số người, kể cả những tên gác ở đồn địch nếu chúng ở cách đây không xa, mà chắc là không xa. Chúng sẽ đề phòng. Trận đánh sẽ khó khăn hơn nhiều. Nó chỉ có thể diễn ra tốt nhất khi bộ đội ta đã đến sát giường tủ của địch mà chúng vẫn không hay.

Trong im lặng, người ta mới thấy sức mạnh tiếng kêu của đám côn trùng nằm nhung nhúc dưới mặt đất.

Những tiếng nho nhỏ nhưng rất đanh như xoáy vào màng tai làm cho nhức óc.

Lại có tiếng chó sủa. Lần này nó giống như tiếng gà báo sáng, sau phút chốc đã lan ra khắp nơi. Nó không chỉ ở phía trước mà ở cả bên phải, bên trái, phía sau đoàn quân. Họ đã lọt vào giữa một vùng có nhiều thôn xóm. Quân địch phải là những tên ngu độn mới không nhận ra những dấu hiệu khác lạ đêm nay. Những người xây dựng kế hoạch trận đánh chắc không nghĩ đến chuyện những con vật giữ nhà này với khứu giác và thính giác nhạy bén của chúng có thể gây nguy hiểm cho nhiệm vụ chiến dấu không kém gì những tên Việt gian lợi hại. Có cách nào làm câm mõm chúng?...

Đoàn quân đi như đoàn chiến thuyền trong một cuộc viễn chinh giữa biển cả, những đợt sóng lớn ồn ào của trận bão đã bắt đầu. Trong lịch sử đã có những cuộc viễn chinh do những viên tướng tài chỉ huy, bị thất bại ngay từ khi khởi đầu chỉ vì một trận bão bất thần ập đến dìm cả đoàn chiến thuyền xuống dáy biển!

Nhưng không hiểu sao sau đó không gian im ắng trở lại. Có thể do đàn chó đã mệt, không muốn mất thêm hơi sức làm gì trong khi những người đi qua không hề trực tiếp đe dọa chúng và những người chủ của chúng. Đoàn chiến thuyền như vừa thoát khỏi vùng gió xoáy đến nơi biển lặng sóng yên. Họ đang ở giữa một cánh đồng hoang vắng đầy cỏ dại.

Nhiều câu hỏi đặt raSao sau hàng loạt tiếng chó sủa, quân địch vẫn chưa có phản ứng gì? Không một hồi kèn hoặc một tiếng súng báo động. Hay là ở vùng này đàn chó vẫn quen sủa khi có một con thú rừng mò về hoặc một toán lính địch đi tuần tiễu?... Cũng có thể quân Pháp rất cáo, chúng đã im lặng báo động cho nhau, và chia nhau ra phục quanh hàng rào với những khẩu tiểu liên đạn đã lên nòng, chờ cho bộ đội ta tiến vào gần?... Hy vọng. Rồi lại lo ngại. Câu trả lời còn ở phía trước.

Họ bắt đầu vượt qua một con mương xăm xắp nước. Trong khi trao đổi về kế hoạch trận đánh, những người đi trinh sát đồn địch về đã nhiều lần nhắc tới con mương này. Nó ở khá gần đồn địch.

Hoàn ra lệnh cho bộ đội đừng lại. Anh nắm tình hình đơn vị lần cuối cùng trước khi vào trận đánh. Các trung đội nhanh chóng báo cáo đến đủ. Hoàn cho liên lạc đi báo cáo với tiểu đoàn.

Phong ngồi trên bờ mương nghĩ tới cách quay về trong trường hợp mất liên lạc. Anh sẽ tìm con mương này và vượt qua, rồi đi vào giữa những thôn xóm mà anh đã nhận thấy qua tiếng chó sủa, tìm lại làng Ngùm, tìm lại quãng sông Lục Ngạn có những bãi đá trắng nổi lên giữa lòng sông. Bên kia sông toàn núi cao, rừng rậm. Quân địch có lùng sục cũng không thể bắt được anh. Anh sẽ cố tìm đường về. ý nghĩ đó làm anh yên tâm.

Phong xoa hai chân vào nhau để gạt những tảng bùn bám vào khi lội qua mương. Anh chợt nhận thấy chiếc dép duy nhất cũng không còn. Không biết nó rơi ở đâu? Từ lúc chó bắt đầu sủa anh hoàn toàn quên cái cảm giác khó chịu vì những bước chân khập khiễng của mình. Có lẽ nó rơi từ lúc đó.

Phong nhìn thấy chính trị viên Tâm đang ngồi ghé bên tiểu đội trưởng Thuộc thì thào điều gì, cứ thấy Thuộc gật đầu lia lịa.

Ở mỗi chỗ không xa đó, Hoàn đứng nói chuyện với một người âu khoác trên vai khẩu Tôm-xơn. Phong đã chú ý đến người âu này từ ngày mới xuống đơn vị Hoàn. Đó là một người Đức rất trẻ, hơi nhỏ nhắn so với tầm vóc người âu, có cặp mắt xanh biếc. Trong một chuyến công-cao trên đường số 4, anh ta lẩn vào rừng với một khẩu tiểu liên, mấy băng đạn, và buộc chiếc khăn mặt trắng ở cánh tay đi tìm bộ đội ta. Hoàn đã nhận anh về đại đội mình. Không biết theo sáng kiến của ai, có tự bao giờ, những người nước ngoài bỏ hàng ngũ quân địch chạy sang với ta đều lấy tên họ của Bác Hồ, họ đặt tên cho anh là Hồ Chí Thắng. Thắng hòa hợp với bộ đội ta rất hanh. Trước chiến dịch này, Thắng được cử làm tiểu đội phó. Thắng lúc nào cũng đội chiếc ca lô xanh cũ của mình có dính thêm một ngôi sào vàng. Trước ngày bộ đội đi chiến dịch một hôm, Phong tình cờ gặp Thắng từ phố Me về, anh đi một mình, mặt đỏ gay gắt, mắt đăm đăm nhìn xuống mặt đường không hề ngửng lên, Phong biết anh ta vừa mới uống rượu... Phong vẫn chưa hiểu vì sao một người âu như anh có thể sống hoàn toàn thoải mái trong những điều kiện sinh hoạt hết sức kham khổ của bộ đội ta...

Bộ đội ngồi im lặng như những chiếc bóng. Nửa giờ nữa thôi... Nửa giờ nữa sẽ diễn ra cái điều có quan hệbậc nhất đối với con người là cái sống và cái chết. Không một ai ngồi đây biết trước những gì sẽ đến với mình. Đã nghe thấy hơi mát lạnh của lưỡi hái tử thần ve vẩy trên không trung.

Tiểu đoàn ra lệnh cho đại đội Hoàn vào chiếm lĩnh trận địa.

Tốc độ hành quân lần này chậm hẳn lại. Bộ đội đi hàng một, chốc chốc lại dừng, không hiểu có chuyện gì diễn ra phía trước. Vẫn là cánh đồng bỏ hoang khô nẻ. Rồi đến một bãi tha ma. Những ai nằm dưới đó, bước chân của chúng tôi có làm kinh động giấc ngủ ngàn thu của người?... Hãy giúp chúng tôi làm tròn nhiệm vụ với Tổ quốc đêm nay.

Từ phía trên truyền xuống:

— Đi thấp!

Đi lom khom thế này thật khó chịu. Phong không biết những cặp mắt mình cần tránh, ở phía nào. Phía trước? Bên phải? Hay bên trái? Anh ngước mắt nhìn Hoàn, thấy Hoàn vẫn đi thẳng người, cái đầu đội chiếc mũ nhựa vẫn nghênh ngang. Hoàn bỗng dừng lại. Chờ Phong đi tới bên, anh ghé vào tai thì thào:

— Nhìn thấy "nó" chưa?

Phong căng mắt nhìn vào bóng tối phía trước, rồi lắc đầu.

— Cái đám nhờ nhờ nằm ngang kia là hàng rào. Nhô lên đen đen là những mái nhà. Thấy chưa?

— Thấy rồi.

Phong không muốn Hoàn mất thời giờ vì mình. Thực ra, anh vẫn chưa nhìn thấy gì giữa màu đen của bóng núi cao sừng sững.

— Khi tôi vào đồn rồi, ông ở lại ngoài rào với ông Tâm. Tìm một mô đất hay bờ ruộng mà nấp để tránh đạn thẳng... Sau trận này về phải nói với trên trang bị xẻng cho bộ đội.

Hoàn nắm lấy tay Phong. Bàn tay của anh nóng hổi.