Trung tá Ni-cô-lai Tê-lê-va-rốp đứng trong cửa sổ ngắm nhìn thành phố thân yêu. Trời đêm yên tĩnh sáng đến nỗi có thể đọc báo được. Đây là mùa hè đẹp trời nhất của Lê-nin-grát-mùa của những đêm trắng! Chỉ có điều giờ đây nó không còn là niềm vui thích của mọi người nữa. Trái lại, những đêm trắng này sẽ làm họ lo âu vì từ xa có thể nhìn thành phố rõ như trong lòng bàn tay mà không cần phải bắn pháo sáng. Bọn cướp trời dễ dàng nhận ra những mục tiêu quan trọng và như vậy càng thuận lợi cho chúng gieo rắc chết chóc xuống thành phố.

Các đường phố và quảng trường im lìm, vắng vẻ. Mới một tuần trước đây, trong buổi tối thứ bảy thanh bình cuối cùng ấy, đứng trong cửa sổ này nhìn ra, Tê-lê-va-rốp say sưa ngắm dòng người Lê-nin-grát đi dạo, nghe họ cười vui, ca hát và khoan khoái lắng nghe từ đâu đó vẳng tới tiếng kèn ác-mô-ni-ca bài hành khúc quen thuộc của bộ đội hải quân: “Biển khơi trải rộng”. Tê-lê-va-rốp còn nhớ rõ cứ thổi đi thổi lại mãi đoạn điệp khúc đến nỗi ông phát bực mình và đã định bảo trực ban xuống mời đi nơi khác. Vậy mà giờ đây trước cảnh im lặng nặng nề cùng với đường phố vắng vẻ, không ánh đèn nay lại làm ông buồn bã. Tê-lê-va-rốp bỗng nhớ đến con người không quen biết đó với một thiện cảm ấm áp và nảy sinh ước ao nực cười là một ngày nào đó sau chiến tranh, anh ta sẽ xuất hiện và chơi lại bài hát quen thuộc đó như tối thứ bảy vừa rồi.

Trên cửa sổ các dãy nhà tối mò bên kia đường hiện rõ những mảnh hình giấy chữ thập dán đè lên mặt kính. Những giấy chữ thập đổ, giờ đây xuất hiện ở cửa kính của các ngôi nhà như một nét trang trí mới. Hình như chúng là biểu tượng ngăn cách cuộc sống vừa qua, ngăn cách quá khứ với hiện tại. Đội tuần tra quân sự gõ gót giày đều đều, nặng nề trên đường nhựa. Bóng lưới lê thấp thoáng đầu súng. Tê-lê-va-rốp nhìn thành phố và suy nghĩ về diễn biến cuộc chiến tranh vừa tròn một tuần.

Sáng ngày 22 tháng sáu, trên suốt tuyết mặt trận Tây Bắc (Theo quyết định của Chính phủ Liên Xô, bắt đầu từ hôm đó đặc quân khu Pri Ban-tích được gọi là mặt trận Tây Bắc) bọn phát-xít đã tung vào cuộc chiến hai mươi lăm sư đoàn hoàn chỉnh được trang bị tốt thuộc cụm tập đoàn quân “Noóc-đơ” (phương Bắc) trong đó có sáu sư xe tăng. Ai có thể ngờ được rằng diễn biến chiến tranh lại phát triển nhanh và bi đát như vậy! Trong vài ba ngày đầu người ta cho rằng ưu thế quân phát-xít Đức chỉ là tạm thời khi chúng ta chưa tung các lực lượng chính ra, khi bọn Hitler chỉ mới đụng độ với bộ đội biên phòng và các đơn vị tiền phương thì lẽ dĩ nhiên không thể chặn đứng sức mạnh của một dòng thác như vậy được…

Thế nhưng cuộc chiến tranh đã diễn ra được một tuần rồi. Trung tá Tê-lê-va-rốp đã biết rõ tìnhhình cụ thể trên các mặt trận. Mới ngày thứ hai của cuộc chiến tranh mà quân Đức đã chọc thủng được Ca-u-nát, ngày thứ ba-tiến đến Vi-nhu-út và sau những trận chiến đấ dữ dội quân ta đành bỏ thành phố Li-da-vét-ta-pê-pai… Sáng sớm ngày thứ năm bọn Hitler đã chiếm được Đa-u-gáp-pin nhưng đến chiều thì chúng lại bị đánh bật ra khỏi thành phố để rồi đến tối thành phố lại bị quân thù chiếm lại. Đến lúc này mới xác định được rõ ràng, chính xác hướng tấn công chính của cụm tập đoàn quân Đức “phương Bắc” là tiến về miền Pri Ban-tích: các binh đoàn xe tăng đi đầu nhằm thành phố Ri-ga và tiến về Pơ-xcốp… và từ đây, là con đường thẳng tiến về Lê-nin-grát.

Tê-lê-va-rốp mở cửa sổ cho thoáng gió và kéo tấm rèm cửa bằng vải đen dầy lại. Ngồi yên lặng, suy nghĩ một lúc trong bóng tối, lát sau trung tá bật đèn và bước đến bàn làm việc.

Đang trầm ngâm suy nghĩ bỗng chuông điện thoại reo vang, trung tá cầm ống nghe máy đường liên tỉnh:

-Tôi nghe đây.

-Báo cáo trung tá,-qua giọng nói, Tê-lê-va-rốp nhận ngay ra Xtép-nhi-ắc, trưởng ban công tác an ninh thành Lu-giơ.-Chúng tôi đã bắt giữ một tên gián điệp Đức. Hắn nói tiếng Nga khá thạo, cải trang làm chiến sĩ “Hồng quân” mang tên Xéc-gây Rô-man-nốp, ở đại đội thông tin. Hắn khai bị lạc và đang đuổi theo đơn vị thuộc sư đoàn bộ binh số ba… Xtép-nhi-ắc báo cáo tường tận là đã khám thấy trong ba-lô của hắn máy thu phát xách tay, sổ mật mã, bản đồ khu vực phía Nam tỉnh Lê-nin-grát, súng lục và tám ngàn rúp. Tên “Hồng quân” vẫn ngoan cố chối rằng ba-lô không phải của hắn.-“Một trung úy, đã gửi mang hộ lúc ở nhà ga khi đồng chí ấy vào gặp trưởng ga nhưng rồi chờ mãi mà không thấy quay lại… Ngay lúc ấy ở đó bị ném bom. Do đó tôi cứ phải mang chiếc ba-lô theo mà cũng chẳng biết là trong có gì vì tôi không có thói lục lọi hành lý người khác”.

Chúng tôi đã hỏi và được biết rằng trong khu vực ấy không có sư đoàn bộ binh số ba nào đóng cả và hơn nữa nếu có thì không thể là đơn vị tiến về mặt trận phía tây. Mãi về sau, không chối cãi được tên tay sai mới thú nhận. Xtép-nhi-ắc nói tiếp.-Chúng tôi sẽ gửi biên bản hỏi cung tới đồng chí ngay đêm nay cùng với tang vật, giấy tờ giả mạo và tiền rúp.

-Được, xin cảm ơn.-trung tá nói và im lặng một chút rồi hỏi tiếp.-Đã xác định là nó ở “lò” nào chưa?

-Trường gián điệp Grô-xmi-sen, hắn nhận và vừa mới tốt nghiệp.

-Tốt.

Tê-lê-va-rốp đưa lòng bàn tay xoa xoa thái dương. Lại bọn lính mới của trường gián điệp Grô-xmi-sen này… Đối với các nhân viên an ninh Lê-nin-grát thì họ đã từng biết đến trường gián điệp ở vùng Kê-ni-xbéc-giơ từ mùa thu năm ngoái. Đây là một trường có nhiều kinh nghiệm đào tạo điệp viên.

Tê-lê-va-rốp nhìn bào bản đồ, vào cái vòng tròn sẫm nhỏ và trầm ngâm suy nghĩ. Chiến tranh bước sang ngày thứ hai thì cơ quan an ninh Lê-nin-grát nhận được điện khẩn từ Mát-xcơ-va báo là cơ quan tình báo Hitler đã và sẽ tung hàng loạt điệp viên vào các vùng hậu phương của quân ta. Như vậy là cung một lúc đã bắt đầu cuộc chiến tranh công khai với tất cả nghĩa đen của nó và đồng thời, cũng bắt đầu cuộc chiến tranh bí mật, cuộc đấu tranh tình báo và phản gián tình báo.

Trung tá cau mày tư lự. Những tin tức diễn biến từ mặt trận dồn dập báo về nhanh đến nỗi không còn kịp đánh dấu trên bản đồ nữa-quân ta không ngăn nổi làn sóng thép-lửa kia tràn lên… Những đường gạch đỏ biểu diễn tiền duyên mặt trận cứ chuyển dần về hướng đông. Quân địch đang nhích lên, đang dồn tới. Tình hình ngày thêm phức tạp và căngt hẳng. Ngày thứ sáu, 27 tháng Sáu, thường vụ thành ủy Lê-nin-grát quyết định thành lập các đơn vị dân quân. Ngay hôm sau đã có hàng chục ngàn đơn tình nguyện gửi đến các quận và huyện ủy. Không những chỉ có đơn tình nguyện của cá nhân mà còn có rất nhiều đơn của tập thể xí nghiệp, phân xưởng, các ca kíp, các đội sản xuất. Nhiều tổ chức đoàn Côm-xô-môn cũng đề nghị được thành lập chung một sư đoàn với dân quân.

Chiến tranh tiến gần đến địa giới tỉnh. Cần phải tạo ra một vành đai phòng thủ nhiều tuyến ngay trước cửa ngõ Lê-nin-grát. Hội đồng quân sự mặt trận quyết định xây dựng tuyến phòng ngự dọc theo sông Lu-ga. Tại cuộc họp Thành ủy sau khi đánh giá tình hình, đồng chí Giơ-đa-nốp đã đề ra những nhiệm vụ cụ thể của các cơ quan đảng và Xô-viết các cấp trong việc xây dựng vành đai phòng thủ ở quanh Lê-nin-grát, từ Kin-ghi-xép trên sông Lu-ga đến tận hồ In-men.

Nhiều cán bộ tỉnh ủy và thành ủy, cán bộ Xô-viết tỉnh và thành phố được cử về các khu vực xây dựng tuyến phòng thủ này với tư cách là người đại diện toàn quyền của chính quyền Xô-viết.

Để xây dựng phòng tuyến nếu chỉ dùng lực lượng công binh thì không thể bảo đảm được. Hội đồng quân sự quyết định huy động học sinh các trường quân sự, kỹ thuật, công binh song vẫn chưa đủ mà phải động viên đông đảo nhân dân thành phố. Hàng chục nghìn nhân dân Lê-nin-grát-công nhân, sinh viên, cán bộ, nhân viên và cả các bà, các chị,-đã lên đường ngay từ lời kêu gọi đầu tiên. Hàng ngày càng có nhiều đơn vị tập thể các xí nghiệp, cơ quan trong thành phố đổ đến các công trình xây dựng sau giờ làm việc. Thậm chí Hội đồng quân sự còn quyết định đình chỉ việc xây dựng các nhà máy thủy điện miền thượng lưu sông Xvi-cơ, nhà máy thủy điện En-xô, đường dây tải điện En-xô-Lê-nin-grát và đường tàu điện ngầm Lê-nin-grát, những công trình đã được mong đợi từ lâu. Toàn bộ cán bộ kỹ sư, nhân viên kỹ thuật, công nhân và vật liệu xây dựng trên các công trường đó đều được huy động và giao cho các đơn vị quân đội quản lý để tiến hành xây dựng tuyến bảo vệ.

Ngay sáng hôm ấy cô cháu gái Tê-lê-va-rốp là La-ri-xa, sinh viên năm thứ nhất trường đại học Tổng hợp Lê-nin-grát gọi điện cho ông. Hơn năm nay cô từ thành phố quê hương Nốp-gơ-rốt lên nhà bác ở Lê-nin-grát để học tập.

-Bác Cô-li-a, tạm biệt bác nhé. Toàn trường cháu đi đây.

-Đi đâu?-ông hỏi.

-Chính bác biết rõ hơn cháu mà!

-Này, La-ri-xa, Bác hỏi một điều-Tê-lê-va-rốp cố giữ giọng thật bình tĩnh.-Cháu chuẩn bị mang theo những gì đấy?

-Bác Cô-li-a, tất nhiên là phải mang những thứ cần thiết nhất chứ-quần áo, khăn mặt, xà phòng…

-Thế thôi à?

-Một ít tiền lẻ.

-Thế áo mưa, có mang không? Ga-men, thìa? Đừng quên quần áo ấm và một ít thức ăn khô nữa đấy.

-Có lẽ bác định bảo cháu mang độ hai súc bánh mì gối nữa chắc?-Giọng cô cháu gái có vẻ đùa vui.

Tê-lê-va-rốp mỉm cười. Giọng nói đó chả có cảm giác gì sợ hãi, lo âu cả. Nó cũng thoải mái và đầy lạc quan như lứa tuổi các ông đã lên đường bảo vệ thành phố Pê-téc-bua cổ kính những năm mười bảy xa xôi.

Ông bỏ ống nghe xuống và bước đến bên tấm bản đồ. Tình hình xấu đi không chỉ riêng ở vùng Pri-ban-tích này mà cả ở hướng trung tâm-trên toàn mặt trận miền Tây nữa. Hôm thứ bảy, xe tăng giặc đã chọc thủng Min-xcơ… Mới một tuần lễ mà đã mất thành phố Thủ đô thứ hai rồi, như vậy có quá nhiều không?

Trung tá gấp tấm bản đồ lại, rút hộp thuốc lá và mở nắp nhưng không phảo để lấy thuốc hút-mà là lấy một viên kẹo bạc hà nhiều màu.

Ông nhìn những viên kẹo màu và thầm nghĩ rằng, giờ thì khó lòng chặn bước tiến quân Đức được. Ông muốn hút chứ không thích ngâm những viên kẹo này. Đóng hộp thuốc lại, ông đút vào túi và đến bên bàn làm việc còn bừa bộn giấy má. Trong số giấy tờ đó có bản quyết định của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Chính phủ Liên Xô về việc thành lập Hội đồng Quốc phòng Nhà nước do Sta-lin đứng đầu. Ông lại lướt qua những hàng chữ hầu như đã gần thuộc: “Xuất phát từ tình hình đặc biệt nguy hiểm và nhằm động ciên nhanh chóng nhất mọi sức mạnh của nhân dân Liên Xô để giáng trả đích đáng quân thù”. Hội đồng Quốc phòng Nhà nước có quyền lực rất lớn trong cả nước. Cạnh đó là quyết định về việc sơ tán trẻ em và những người không có khả năng lao động ra khỏi thành phố, sơ tán các báu vật ra khỏi Bảo tàng E-rơ-mi-ta-giơ và Bảo tàng Nghệ thuật Nga… Tập hồ sơ khác đựng trong cặp bìa cứng ghi mấy chữ “Để báo cáo” trong đó xếp các đơn tình nguyện của cán bộ cục tha thiết yêu cầu cử họ tới “tiền duyên mặt trận”. Nhìn vào cặp bìa đó, Tê-lê-va-rốp dự định là ngay ngày mai phải làm việc với đảng ủy khoa luật trường đại học Tổng hợp để tuyển lựa trong số sinh viên tốt nghiệp, những người có khả năng và trình độ cần thiết để đưa sang Cục an ninh. Một hồi chuông điện thoại chợt vang lên cắt đứt dòng suy nghĩ của ông. Trung tá cầm ống nghe và lên tiếng:

-Tê-lê-va-rốp nghe đây!-và khi nhận ra giọng nói quen thuộc của người vợ thân yêu ông dịu dàng hạ giọng:

-Không có gì đâu, anh bận thôi… Nhiều việc quá! Đừng lo, tôi sẽ về ngay… Sao? Mình nói gì vậy? Pết-ka à?… Không thể như vậy được.

-Đúng đấy, anh Ni-cô-lai, nó trốn đi đâu từ sáng đến giờ,-giọng nói hồi hộp của bà vợ vang lên.-Từ chiều em đã phấp phỏng… Cứ cố chờ xem nó có về không… Trong mấy ngày gần đây, anh biết nó hay đi đâu rồi đấy… lúc nào cũng quanh quẩn bên các đơn vị súng máy phòng không… Suốt ngày không về, thậm chí bỏ cả cơm trưa. Và, giờ đây em mới phát hiện mẩu giấy nó để lại trên bàn làm việc của mình.. Anh chờ em đọc cho nghe.

Tê-lê-va-rốp chằm chằm nhìn đống giấy tờ trên bàn, im lặng lắng nghe. Thằng Pết-ka, con trai ông đã qua tuổi mười lăm, có thể nói đã là một thanh niên rồi đấy. Thời gian gần đây cậu bé tỏ ra thích tự lập và bà vợ luôn phàn nàn là nó cứ muốn thoát ra khỏi bàn tay chăm sóc của bà.

-Mình đọc lại lần nữa xem,-Tê-lê-va-rốp yêu cầu vợ.

-Nói tóm lại, nó viết là sẽ ra mặt trận. Nhà đừng tìm kiếm làm gì… Còn không thể ngồi yên ở nhà khi Tổ quốc lâm nguy. Giọng bà vợ run lên, bà nức nở van nài ông:-Anh Ni-cô-lai, anh phải báo ngay cho mọi người biết! Anh biết các tuyến đường sắt bị ném bom ra sao rồi đấy… Anh hãy hạ lệnh để họ tìm và bắt thằng bé xỉ mũi chưa sạch ấy về… Nếu chẳng may nó mà bị gì thì em sẽ không sống nổi đâu!

Trung tá cố an ủi bà vợ, hứa sẽ gọi điện thoại ngay cho Cục Công an đường sắt để họ truy tìm thằng bé. Sự lo âu của bà vợ cũng lan sang ông. Nói gì thì nói chứ con thì vẫn là con. Nó chỉ mới ôm đau đã lo cuống lên rồi, huống gì tình hình lúc này lại càng đáng lo biết mấy. Ông bỗng nảy ra ý định không thể cưỡng lại được là phải cho cái anh chàng “chiến sĩ” vô kỷ luật này một trận đòn để nó nhớ đời.

Người trực chợt bước vào phòng mà không gõ cửa xin phép.

-Báo cáo đồng chí trung tá, điện tín khẩn vừa mới nhận được.

-Đọc đi!

-Tại vùng phía đông Pơ-xcốp bọn Đức đã tung thám báo dù. Chúng mặc quần áo cảnh sát của ta. Một nhóm điều tra đặc biệt đã được cử tới vùng này…”.