Mi-cla-sốp ngồi xuống chiếc ghế sắt bọc đệm mền, đặt dọc theo buồng khách trong máy bay. Xung quanh anh, bên phải, bên trái, phía trước và sau đều là hành khách phần lớn là các cụ già, đàn bà trẻ nhỏ phải sơ tán từ thành phố Lê-nin-grát bị phong tỏa. Họ ngồi trên các dãy ghế, trên cả túi bọc, trên cả ba-lô. Đủ các khuôn mặt, người thì béo đẫy đà, nhưng phần lớn là những khuôn mặt gầy gò, hốc hác, lo âu! Ngoài khách ra trong khoang này còn lủng củng nào túi xách, va li, nào ba-lô hòm xiểng… Chuyến đi này với họ quá đột ngột vì không một ai trong họ lại có thể biết và thậm chí không thể ngờ được rằng, có chuyến bay này là nhờ có anh chàng trung sĩ đang tư lự, đăm chiêu ngồi bên cửa sổ thứ ba kia. Chính chiếc vận tải quân sự loại nhẹ này được bố trí để đưa anh ta về Mát-xcơ-va theo một mệnh lệnh đặc biệt. Chính bản thân anh ta cũng không hay biết gì về quyết định đó. Anh chỉ được phổ biến một cách vắn tắt, ngắn gọn và đơn giản là anh cần phải đi Mát-xcơ-va ngay trong chuyến bay sớm nhất.
Mi-cla-sốp dựng cổ áo ca-pốt lên cho kín cằm, chụp chiếc mũ lông xuống sâu hơn, đút hai tay vào túi, nghiêng đầu sang vai lim dim mắt ngủ. Nhưng anh không ngủ được. Những ký ức tươi rói mới đây lại cứ lung linh trước mắt và anh cố hình dung xem bức tranh tương lai sẽ ra sao… Tuy nó còn mờ nhạt nhưng cũng đầy quyến rũ. Hình như lá đơn tình nguyện anh viết từ hồi đầu chiến tranh và đã quên bẵng đi nay có vẻ như đã được cấp trên xa xôi nào đó chợt nhớ tới. Khi đến bộ tham mưu quân đoàn cùng với người đại úy lầm lì ít nói Mi-cla-sốp mới được biết về số phận lá đơn của anh. Bộ tham mưu đóng trong một tòa nhà lớn trên đảo Va-xi-lép-xki, Mi-cla-sốp được dẫn lên tầng bốn. Ở đây mọi thứ đều ngăn nắp, sạch sẽ, trật tự và trang nghiêm. Mi-cla-sốp ngài ngại nhìn xuống đôi ủng dính đầy bùn đất của mình.
-Trung sĩ Mi-cla-sốp đã đến phải không!-Một thiếu tá vóc người gầy, tuổi trung niên, mắt trũng sâu dấu hiệu của nhiều đêm mất ngủ, nước da vàng nhợt, khẽ hỏi khi thấy anh xuất hiện cùng đại úy.-Hãy chờ ở đây, tôi vào báo cáo ngay. Các thủ trưởng đang chờ anh đấy.
Thiếu tá nói và khuất sau cánh cửa bọc da nâu. Lặng yên nhìn thiếu tá, Mi-cla-sốp chợt nghĩ là ở đây, ở hậu phương này mặc dầu khẩu phần bánh mì có ít hơn ở tiền tuyến nhưng có lẽ nguy hiểm thì không ít hơn. Bất cứ lúc nào họ cũng có thể bị rơi vào tầm đạn súng lớn hoặc bom của bọn Đức. Bọn chúng ném bom và bắn phá khắp thành phố không chừa một nơi nào… Chỉ khoảng phút sau, thiếu tá đã bước ra, và không khép cánh cửa sau lưng mình, ông hạ lệnh luôn:
-Đồng chí trung sĩ, vào đi!
I-go im lặng gật đầu và bước về phía cánh cửa, lòng đinh ninh rằng, cái cánh cửa kia, cái ngưỡng cửa mà anh sắp bước qua đấy chính là cái vật chắn đặc biệt ngăn cách quá khứ và hiện tại của anh. Thế là những linh cảm mơ hồ về “bước ngoặt trong cuộc đời” đã thành hiện thực. Lối đi trải thảm trước mặt này đã dẫn anh tới nơi xa lạ nào đó…
Căn phòng rộng rãi của tư lệnh bộ đội phòng không không quân khu Lê-nin-grát trông trang nghiêm và giản dị. Tuy trước đây đã được nhìn vị tư lệnh quân đoàn vài lần từ xa nhưng giờ đây Mi-cla-sốp nhận ra ông ngay. Dáng tầm thước, mặt ngăm ngắm đen, vóc người hơi gầy với mái tóc đen nháy nên trông có vẻ trẻ hơn cái tuổi bốn mươi của ông. Một sĩ quan to khỏe, hồng hào im lặng ngồi bên cạnh tư lệnh. Ở ông toát ra nét cương nghị, nghiêm trang với mái tóc hoa râm, ánh mắt nghiêm hơi lạnh lùng, tấm thân chắc nịch khỏe khoắn trong chiếc va rơi không có phù hiệu. Trông ông người ta nghĩ ngay đến những người chưa trải qua những thiếu thốn gian khổ nơi chiến trường. “Không phải là người trong vòng phong tỏa?” Mi-cla-sốp liếc nhanh và thầm đánh giá. Tuy vậy anh vẫn đủ bình tĩnh đưa tay lên chào hai vị chỉ huy theo đúng điều lệnh.
-Tôi là Xê-men Va-xi-li-ê-vích,-người sĩ quan mặc va-rơi không phù hiệu giới thiệu và nói thêm, ông ở cục chính trị quân đoàn.
Những cốc nước chè nóng thơm phức và liễn đường miếng được bày lên bàn. Những miếng đường nguyên chất thực sự. Mi-cla-sốp càm thấy lúng túng và khó chịu vì anh đã không kìm được tay mình và cứ để mặc nó xúc hết thỏi đường này đến thỏi đường khác đổ vào cốc, rồi không quấy cho tan với nước, cứ thế anh uống liền mấy ngụm lớn. Nước ngọt lịm, đặc tựa mật ong, lại kèm thêm món bánh ga-tô kem tuyệt vời nữa.
Sau buổi tiếp trà xong, Xê-men Va-xi-li-ê-vích rút trong cặp ra lá đơn của Mi-cla-sốp viết từ ngày đầu chiến tranh và nói với Mi-cla-sốp. Mi-cla-sốp hiểu rõ từng chữ. Máu dồn lên dật dật bên thái dương vì anh quá sung sướng và bất ngờ. Anh đã không nhầm. Những linh cảm, những ước đoán, giả thuyết của anh bây giờ đang thành sự thật!…
-Có thể, anh đã suy nghĩ lại rồi chứ?-Xê-men hỏi.-Từ hôm ấy đến nay đã bao ngày tháng trôi qua, tình hình cũng đã khác. Anh đã trực tiếp tham gia bao trận đánh, đã biết thế nào là chiến tranh, đã biết đây không phải là những cuộc dạo chơi mạo hiểm đầy lãng mạn như trong tiểu thuyết, mà đây là những ngày cơ cực có cả máu và nước mắt…
Nhưng Mi-cla-sốp không nao núng, không thay đổi quyết định của mình… Những ngày tháng vừa qua đã dạy cho anh nhiều điều. Đã hai lần chạm trán bất ngờ với bọn thám báo Đức. Và suýt rơi vào tay chúng… Thật xấu hổ khi nhớ lại điều này, nhưng việc đã xảy ra rồi thì làm sao hối lại kịp! Chúng đã bắt được anh, trói đưa vào rừng.
-Hãy suy nghĩ cho thật kỹ càng, đồng chí trung sĩ ạ. Phải cân nhắc, đắn đo thật đầy đủ mọi khía cạnh, mọi chi tiết. Đồng chí có thể hoàn thành tốt đẹp mọi nhiệm vụ khó khăn, nguy hiểm bên hậu phương địch không?-Xê-men hỏi và khuyên răn.-Hai ngày nữa, đồng chí hãy trả lời cho chúng tôi rõ.
-Báo cáo, tôi có thể trả lời dứt khoát ngay bây giờ ạ,-Mi-cla-sốp đứng bật dậy, theo tư ghế nghiêm.
-Không, chúng tôi dành cho anh hai ngày để suy nghĩ, phân tích và cân nhắc cho kỹ.
Mi-cla-sốp được bố trí ở trong một căn phòng cá nhân tại nhà khách quân đoàn. Vừa vào phòng, anh đã vội cởi quần áo ngoài nằm xoài ngay trên gường, gục đầu vào gối và ngủ lịm đi… Anh ngủ gần suốt cả ngày đêm hôm ấy. Một giấc ngủ ngon lành sau những ngày đêm căng thẳng trên hồ La-đô-ga, sau những trận báo động liên miên… Ở đây thật tuyệt… Giường đệm ấm áp, sạch sẽ. Không ai quấy rầy làm gián đoạn giấc ngủ say sưa của anh cả.
Sáng hôm sau thức dậy, Mi-cla-sốp, quần áo chỉnh tề dạo quanh nhà khách và ghé vào câu lạc bộ sĩ quan cao cấp nơi trước chiến tranh anh đã được sống trong những ngày tập trung đội tuyển quyền Anh quân khu. Giờ đây là quân y viện. Trong các phòng tập đã được thay thế bằng những dãy giường thẳng tắp. Còn trong phòng chờ trước đây lắp kính mờ, bây giờ đã trải thảm len và lắp đèn lớn dùng làm phòng mổ. Trong phòng thi đấu có một số thương binh đang nằm…
Bước dọc theo hành lang, anh vẫn không tin ngay được rằng mới mấy tháng trước thôi, ở nơi này là một cuộc sống hoàn toàn khác. Những kiện tướng thể thao xuất sắc nhất của quân khu Lê-nin-grát đã từng sống dưới mái nhà này.
Mấy thương binh nhẹ đang đi dạo hoặc quây lại thành từng nhóm nhỏ trong hành lang. Họ vừa vê thuốc vừa kể lại những tình huống mà mình bị thương, về ký ức những ngày hòa bình trước đây.-Bỗng Mi-cla-sốp nghe tiếng gọi giật giọng sau lưng:
-Này, Mi-cla-sốp phải không? Không nhận ra mình à?
Anh cảm thấy giọng nói khá quen. Anh quay lại và thấy một thủy binh đang dựa vào tường cạnh lò sưởi và nhìn anh chằm chằm. Anh ta đang nhăn nó vẻ khó chịu vì chân trái bị bót bột lên tới đầu gối.
Cậu không nhận ra mình nữa sao?
-Ôi, chẳng lẽ lại là I-van Da-pô-rô-giơ-xki đấy ư?-Mi-cla-sốp thốt lên, nhớ lại dáng điệu của anh bạn khi đội bước vào phòng thay quân sự trước trận chung kết.-Có đúng là cậu không đấy?
-Đúng, mình đây mà!-Đôi mắt xanh biếc của người thủy binh long lanh ánh lên vẻ giễu cợt và buồn rầu.-Lúc ở công viên Pê-tơ-grốp mình bỗng nhớ đến cậu, nhớ đến trận đấu “rửa hận” đáng lẽ ra phải có, đối với cậu.
-Khoan đã nào!-Mi-cla-sốp nhìn anh bạn chằm chằm-Cậu đã ở đây vào lúc nào?
-Mới gần đây thôi.
-Nhưng bọn Đức đang ở đấy cơ mà?
-Đúng thế. Chúng nó đã bị quân đổ bộ của ta choảng cho một trận ra trò.
Họ nói chuyện với nhau, ôm lấy nhau, và khi nắm chặt tay Mi-cla-sốp, mắt nhìn xuống đất, vẻ như hối lỗi, anh chàng thủy binhnói:
-Này, đừng để bụng cái lần ấy nhé. Giờ đây mình đã nhìn nhận mọi việc xảy ra từ hôm ấy với con mắt khác rồi…
Da-pô-rô-giơ-xki kể cho Mi-cla-sốp biết anh đã trải qua các chiến hạm “Ma-rát”, thiết hạm “Cách mạng tháng Mười” và tuần dương hạm “Ki-rốp” ra sao, đã nằn nì chứng minh như thế nào để được chọn vào đội đặc nhiệm, lính thủy đánh bộ vì sĩ quan chỉ huy không muốn chọn người võ si nổi tiếng vào đội cảm tử. Họ muốn giữ anh lại cảng Crông-sát nhưng anh cứ khăng khăng nêu ý kiến của mình mặc dù hiểu rằng đây không phải là cuộc thi đấu quyền Anh mà là đi đến nơi giáp mặt với cái chết.
-Đấy cậu xem, mình vẫn nguyên vẹn lành lặng đấy chứ… Thậm chí mình cũng không hiểu là tại sao vẫn còn nguyên vẹn được như thế này.-Anh nói và nở nụ cười buồn bã, như kẻ có lỗi vì được gặp nhiều vận may. Bọn mình phải trú ở Cung lớn hai ngày. Vịnh biển bị động mạn. Gió lớn sóng to không làm sao đổ bộ được lên bờ. Còn bọn quỷ sử Đức thì hình như đã đánh hơi thấy bọn mình nên cho xe tăng quần thảo suốt, bao vây quanh khu vực đổ bộ. Bọn mình phải bò dọc theo kênh đào ra biển. Bơi suốt một đêm ngày cho đến khi gặp được quân ta…
Chiếc máy bay rùng mình rướn lên cao, cắt dòng suy nghĩ của Mi-cla-sốp. Lát sau máy bay giảm độ cao. Nhưng khoảnh khắc sau con chim sắt đó lại lấy lại độ cao, bay về hướng nam. Hành khách thở phào nhẹ nhõm.
-Lạy trời, sao lạnh thấu xương thế này,-người ngồi cạnh Mi-cla-sốp bầm bầm, càu nhàu, thọc hai tay sâu hơn nữa vào túi chiếc áo ca-pốt đã sờn.-Giá được rít vài hơi thì đỡ biết bao!…
-Không được hút thuốc lá trong máy bay.-Người đàn ông mũi hếch, râu vàng hoe, rậm cứng ngôi sau Mi-cla-sốp lên tiếng như cảnh cáo.-Không được hút thuốc đâu…
Mi-cla-sốp lại ngả người vào thành máy bay lạnh giá, cố nối lại dòng suy nghĩ vừa bị đứt nhưng không làm sao tái hiện lên được nữa. Quá khứ như bồng bềnh và cứ chìm dần, mờ ảo…
Bỗng sàn máy bay dưới chân anh như bị chạm vào vật gì và máy bay chúc xuống thấp hơn.
-Sắp hạ cánh đây-Có ai đó kêu lên vui sướng.-Đến Mát-xcơ-va rồi.
Những người phụ nữ, các ông bà già từ đầu vẫn lặng thinh, giờ đây mới vui vẻ huyên náo hẳn lên. Tiếng gọi nhau, hỏi han nhắc nhở ồn ào như cảnh sân ga khi tàu đến.
