I-go trở mình, gập cánh tay phải xuống dưới gối. Anh trằn trọc không sao ngủ được, mặc dù đã quá nửa đêm mùa đông dài dằng dặc. Anh nằm im, mắt vẫn mở nhìn vào không gian im ắng tối đen, lòng day dứt vì những điều không hiểu nổi. Thật kinh khủng với cái tin vừa được thông báo. Ai có thể tưởng tượng được rằng, giờ đây anh lại là đứa cháu của một tên phản bội nhục nhã. Chiều nay người ta mới báo cho anh biết. Thảo nào, từ sáng đến lúc ấy anh cứ cảm thấy day dứt, sốt ruột, bứt dứt, đứng ngồi không yên như có một linh cảm không hay sẽ đến với mình. Bữa điểm tâm sáng nay anh bỗng dưng đánh đổ tách cà phê làm ướt cả chiếc quần mới tinh nhét gọn trong ủng. Anh lúng túng đứng bật dậy để giũ và chẳng may lại va luôn vào cô phục vụ bàn ăn Na-đe-giơ-đa nổi tiếng chanh chua cáu gắt, tuy dáng người không đến nỗi nào. Lúc ấy chị đang bê một mâm đầy những bát đĩa, thìa nĩa bẩn ngang qua và anh đứng bật dậy quá bất ngờ làm chị ta hốt hoảng vội tránh nhưng mất đà làm chiếc mâm đổ tung, bát đĩa bẩn lại rơi ngay vào mấy chàng sĩ quan trẻ trong đó có chàng trung úy huấn luyện viên của anh.
Cái ngày không may này bắt đầu như vậy đấy. Sau đó là bao chuyện bực mình khác vì suốt buổi tập, các huấn luyện viên có vẻ như chù anh về cái tội ban sáng nên đã bắt anh tập đi tập lại mấy động tác vũ thuật khó nhất và mệt nhất làm anh bã cả người. Mà nào đã thoát, buổi học chiều họ trả đũa anh bằng những câu hỏi rắc rối, bắt bẻ hết ý này đến ý khác…
Cũng có thể là do bài học hôm nay khó chứ thật ra các huấn luyện viên không hề có ác ý “trẻ con” như anh tưởng. Ngày kéo dài buồn chán trong tâm trạng chờ đợi một điều gì đó khó chịu chợt đến với anh. Và linh tinh rất nhạy cảm, nó giống như một người lính gác nội tâm vẫn đang thức tỉnh trong thâm tâm anh và mang những tín hiệu báo động tới cho anh.
Mỗi linh cảm nặng nề đã nguôi nguôi đi phần nào khi buổi tập chiều đã hết và anh nhận lời thách bắn thi với một tay trung úy trẻ. Anh đã bắn trúng cả năm viên vào chữ thập ở tâm. Một vòng mười, bốn vòng chín…
-Khá đấy,-anh chàng trung úy khen gượng và không giấu vẻ luyến tiếc khi phải đưa bao thuốc lá tiêu chuẩn cung cấp ra cho anh.
Mi-cla-sốp không nghiện thuốc nhưng anh vẫn cầm và bóc ngay ra mời mọi người trong phòng bắn cùng hút.
Ngay khi ở phòng bắn trở về, Mi-cla-sốp được mời lên gặp đại tá I-lin-cốp.
Đại tá đang đợi anh tại phòng làm việc. Ông niềm nở đón anh và nói luôn, giọng thân mật:
-Hôm nay tôi thông báo cho cậu biết, một người thân của cậu đã chạy sang hàng ngũ địch. Đó là Dô-nen-béc Tô-bôn-xki, chồng của bà dì ruột…
Đại tá nói giọng đều đều, không có vẻ gay gắt, không muốn tạo nên vẻ gì căng thẳng trong cuộc nói chuyện và nhất là không muốn tạo cho anh một ấn tượng là anh có liên quan tới chuyện nhục nhã này. Thế nhưng Mi-cla-sốp vẫn cảm thấy xấu hổ nhục nhã, anh cho rằng nỗi bất hạnh đang đến với anh, niềm tự hào của anh không còn nữa. Anh cảm thấy giống như com chim bị vặt lông cánh. Bây giờ có lẽ người ta coi anh như một kẻ thân thích của tên phản bội!…
Nhưng đành vậy chứ biết làm sao. Cuộc sống vô tình đã tước đi của anh những niềm tin lớn lao vẫn chắp cánh cho những ước mơ cao đẹp và khích lệ trái tim anh, bởi lẽ, từ nay trong anh đã bị mất đi cái quan trọng nhất, cái cốt lõi nhất của cuộc sống là niềm tin ở con người.
Giọng đại tá vẫn trầm trầm kể lại cho anh biết là từ mùa thua năm nay, Tô-bôn-xki bỗng nhiên chuyển đến ở tại ngôi nhà nghỉ của gia đình hắn tai vùng ngoai ô I-xtơ-ra cùng với vợ và một nữ nghệ sĩ khác từ lâu vốn đã được xem như nhân tình của gã. Khi quân Đức tấn công Mát-xcơ-va, hắn viện hết cớ này đến cớ khác để chần chừ việc về thủ đô và sau đó, lợi dụng lúc chúng ta bận trăm công nghìn việc, lúc quân ta phải chiến đấu căng thẳng và phải rút lui, hắn đã chạy trốn sang phía quân Đức, hay đúng hơn là đã đón tiếp quân Đức khi chúng tiến tới vùng này.
Đại tá đứng dậy xem đồng hồ và đến bên chiếc máy thu thanh đặt trên chiếc bàn nhỏ. Ông bật máy và chỉnh sóng, bỗng nghe vang lên từ trong máy một giọng tiếng Nga oang oang. Một giọng nam quen thuộc với Mi-cla-sốp. Cái giọng dịu ngọt, êm êm nhưng cũng pha chút gay gắt. Gã đang kêu gọi các chiến sĩ Xô Viết hãy chấm dứt sự kháng cự vô ích, đang tán dương sức mạnh quân sự và lòng nhân đạo của người Đức…
-Anh nhận ra chứ?-Đại tá hỏi.
-Vâng, chính ông ta… Giọng ấy… Mi-cla-sốp nói. Chẳng biết nên dùng từ gì để gọi Dô-nen-béc.
Đại tá nói thêm:
-Đài phát thanh Béc-lin, buổi tiếng Nga đấy! Hắn đang đứng tận đấy kêu gào!
-Thế mà tôi có cảm giác như hắn đang đứng ở phòng bên cạnh vậy.
-Kỹ thuật mà lại!
Dô-nen-béc Tô-bôn-xki nói dài có vẻ có “đầu óc” và khoa học nữa. Hắn dùng những lời hoa mỹ nhưng ác ý, hắn dùng những câu phân tích thực tế vốn có trong cuộc sống để xúc phạm chính quyền Xô Viết, nói xấu Hồng quân và vu khống các nhà lãnh đạo Nhà nước Liên Xô. Không thể tin được rằng những lời nói đê tiện mất dạy đó lại được phun ra từ chính miệng hắn, nghệ sĩ nổi tiếng Dô-nen-béc Tô-bôn-xki.
Nghe giọng nói quen thuộc đó I-go như cảm thấy trên mặt bóng lộn của chiếc vỏ ra-đi-ô in rõ khuôn mặt béo tốt của cậu Xê-va với cặp mắt xám sáng màu gio, luôn có cái nhìn thẳng như chất vấn người đối diện, cái mũi khoằm khoằm, đôi cánh mũi mỏng trên cặp môi thanh tú đỏ như môi đàn bà.
Cặp môi ấy, cái miệng ấy đã nhiều lần nở những nụ cười hiền dịu, thân mến với I-go và đã từng nói với cậu bé những lời tốt đẹp. Biết bao nhiêu kỷ niệm tươi sáng, êm đềm đã trôi qua trong ngôi nhà ngoại ô ấy. Chính hắn, tên phản bội ấy đã nhiều lần đánh thức anh dậy, khi anh còn là chú bé I-go, từ sáng sớm và cùng anh vác cần câu vui sướng bước đi trên bãi cỏ đẫm sương đêmt ới bên rặng liễu cắm câu trên bờ sông I-xtơ-ra êm ả.
Chính Tô-bôn-xki đã dẫn cậu bé I-go vào rừng bao lần và đã là người đầu tiên cho cậu bắn thử một phát bằng khẩu súng săn thực sự. Cũng chính con người ấy đã bênh vực cho cậu I-go mười bốn tuổi khi bà mẹ mắng cậu và không cho phép cậu được tập chơi môn quyền Anh mà theo bà là môn đấm đá dã man vì phát hiện trên mặt cậu một vết tím bầm…
Thế mà giờ đây lại hóa ra như vậy!
-… Thật đau sót và xấu hổ. Mi-cla-sốp thấy mặt mình nóng bừng. Anh không hiểu tại sao lại có thể xảy ra như vậy dù rằng cái điều nhục nhã ấy vẫn cứ xảy ra. Cần phải xử thật nghiêm khắc sự phản bội này! Nhưng hắn đang ở xa, đạn nào bắn tới được.-Anh cho rằng đại tá gọi anh lên đây vì đời anh như vậy là đã mang một vết nhơ. Nhận thức rõ và cảm giác được điều này nên anh quyết định sẽ nói ra trước hơn là để người ta gợi ý. Anh nói, giọng thanh thản:
-Báo cáo đại tá, tôi đã rõ. Tôi xin phép được…
-Được cái gì?
-Được kiểm điểm…
-Không, đừng vội, anh bạn trẻ.
-Thưa đồng chí, ở đây tôi sẽ chẳng còn gì để mà làm cả.-Anh ngắt lời đại tá.-Cần phải rửa vết nhơ trong bản lý lịch của tôi. Phải rửa bằng máu của tôi hay của hắn. Nếu có thể xin đồng chí hãy cứ điều động tôi tới nơi nóng bỏng nhất! Tôi sẽ chứng minh bằng hành động của mình…
-Chúng tôi biết… Nhưng anh cũng cần nhớ rằng, bình tĩnh trong hành động cũng là đức tính vô cùng cần thiết và đồng thời là vũ khí của người tình báo đấy. Tình hình không phải là đã tồi tệ đối với anh đâu!
-Sao cơ ạ?
-Cần phải thông minh xử lý sự kiện này. Chính vì vậy nên chúng tôi mới điều anh về đây. Cần phải lợi dụng mọi hoàn cảnh có lợi cho chúng ta. Cần phải lợi dụng chúng, kể cả sự phản bội này cũng vậy. Công việc của chúng ta là thế đấy.
Đại tá đi lại trong phòng và giải thích nhiều điều về công tác khó khăn nguy hiểm này, qua đó Mi-cla-sốp hiểu rằng, rõ ràng người ta không định gạt anh như anh tưởng. Anh vẫn được tin cậy.
Anh thở dài, căm giận:
-Nếu tôi tới đấy và gặp hắn thì tên phản bội đê tiện này sẽ biết tay tôi…
-Ấy, không được phép như vậy.-Đại tá I-lin-cốp cười vì những ý nghĩ xốc nổi của I-go.-Bọn phản bội sẽ bị xét xử sau ngày chiến thắng. Còn bây giờ, anh có thể về nghỉ!
… Luồng không khí đặc quánh lạnh buốt hơi băng ùa nhanh vào cửa sổ thông hơi mở toang. Mi-cla-sốp không cảm thấy lạnh mà trái lại có vẻ tươi mát hơn. Anh nằm im, hai tay vò nát chiếc gối, mắt đăm đăm nhìn vào một điểm bất động trên tường.
