Nhưng đúng một giờ sau nửa đêm, Ralph trở dậy theo dự định của mình, gọi Richard, và họ cầm gươm đi ra khắp làng cùng các vùng phụ cận. Họ chẳng tìm thấy gì khả nghi hơn là chính toán lính canh của mình, thế nên họ quay trở lại trạm nghỉ và thấy Roger đang đứng ở cửa. Roger thưa với Ralph rằng: “Thưa lãnh chúa, có một người muốn gặp ngài.” Ralph hỏi: “Hắn là người thế nào?” Roger đáp: “Hắn già rồi, nhưng là một kẻ dai sức; dẫu vậy, thần đã thu giữ vũ khí của hắn.” Ralph bảo: “Hãy dẫn hắn vào, và ta sẽ nghe hắn nói.”
Thế là tất cả cùng bước vào căn phòng có đốt đèn. Người đó liền nói với Ralph: “Ngài có phải là Chỉ huy quân trân giáp đó không, thưa lãnh chúa?” “Đúng vậy,” Ralph đáp. Người nọ bèn bảo: “Ta muốn những kẻ khác này lui ra ngoài.” Ralph nói: “Được thôi; các bạn hãy lui ra một lát.” Họ liền bước ra, nhưng Ursula vẫn nằm trên chiếc giường đặt trong một góc lõm trên tường. Người đàn ông nhìn quanh căn phòng rồi hỏi: “Có ai ở trên giường kia không?” “Có chứ,” Ralph đáp, “vợ ta đấy, người anh em; nàng có phải đi luôn không?” “Không,” lão nhà quê đáp, “chúng ta cứ giữ nguyên thế này. Ta sẽ bắt đầu câu chuyện của mình.”
Ralph nhìn lão và thầm nghĩ rằng mình đã từng gặp lão ở đâu đó, nhưng không sao tài nào nhớ lại được khuôn mặt ấy; thế là chàng giữ im lặng để lão tiếp tục nói.
“Ta là người thuộc bộ tộc chăn cừu ở vùng đồi Downs: tính số đầu người thì chúng ta không nhiều, nhưng bất cứ ai trong số chúng ta đã đến tuổi trưởng thành, và cả nhiều người đã qua tuổi đó như ta đây, đều có thể vung kiếm khi lâm nguy. Nay chúng ta đã bị quấy nhiễu và chịu đựng không ít bởi những kẻ khốn kiếp đã xâm nhập vào tận ruột gan xứ sở này; nghĩa là chúng, chúng đã cướp đoạt bầy cừu của chúng ta và tước mạng một số người trong chúng ta dám đứng lên chống lại chúng. Nhưng ngặt một nỗi nhà cửa của chúng ta vốn đơn sơ, lại dễ dàng di chuyển từ sườn đồi này sang sườn đồi khác, nên có lẽ chúng ta đã coi việc nhẫn nhịn tai họa này — cũng như bao giông gió thời tiết khác — là khôn ngoan nhất mà chẳng cần tìm kiếm phương dược nào mới, nếu như không có những điềm báo xuất hiện trên mặt đất và cả chốn tinh tú, mà kể ra thì quá dài dòng cho ngài nghe lúc này, thưa lãnh chúa, những điềm báo đã thôi thúc thần dân tản mát của chúng ta tụ họp lại mang theo vũ khí. Hơn nữa, máu của thanh niên trai tráng chúng ta đang sục sôi, bởi vì lũ quỷ Burg đã bắt đi một số phụ nữ của chúng ta và hành hạ họ một cách tàn nhẫn, nhục nhã, khiến cho gươm giáo chẳng thể nào chịu nằm yên trong vỏ mà không tìm đến chốn chiến trường. Vả lại, có một câu chuyện cổ nay lại được nhắc dạo: Rằng có khi nào đó, khi dân tộc ta lâm vào cảnh ngặt nghèo, sẽ có một kẻ từ phương xa đến cứu giúp, người có quê nhà ở chốn cận kề; một thiếu niên và cũng là một tráng sĩ; một kẻ tha hương nay đã chinh phục bao người: khi ấy, người ta bảo, gươm giáo sẽ nhuộm đỏ những thung lũng thân thương; qua đó chúng ta hiểu rằng máu người sẽ đổ nơi ấy, nhưng chẳng hề mang lại sự hổ thẹn hay nhục nhã nào cho chúng ta. Lại nữa, ta chợt nhớ một vần thơ bàn về điều này như sau:
Cây Khô sẽ hiện hình
Trên mặt đất xanh tươi,
Và Suối Nguồn tươi mát
Sẽ dâng trào muôn đời
Cho hy vọng người khôn.
Hai mà nay là một,
Cây trổ lộc đâm chồi,
Và Suối Nguồn tuôn chảy
Từ hoang vu về nhà.
“Thưa ngài, lát nữa ngài sẽ cho ta biết điều này có dính dáng gì đến ngài hay không; bởi quả thực ta đã nhìn thấy hình ảnh Cây Khô — thứ đã khiến chúng ta hoảng sợ biết bao lần — được thêu trên áo các cấp chỉ huy của ngài; nhưng giờ ta sẽ tiếp tục kể cho dứt câu chuyện của mình.”
Ralph gật đầu với lão một cách thân thiện, vì lúc này chàng đã nhận ra lão nhà quê, dù chàng chỉ gặp lão đúng một lần khi cưỡi ngựa dọc theo con đường Greenway băng qua vùng đồi Downs để đến Higham. Lão già ngước nhìn chàng như thể lão cũng có chút mán mún mang phong vị của một người quen cũ với Ralph, nhưng rồi lão lại tiếp tục ngay:
“Có một người đàn bà sống đơn độc chẳng ai nương tựa, ở gần Nhà nguyện Saint Ann; một người đàn bà không quá già; vì nàng cùng tuổi với ta, và đã có thời gian chúng ta từng có bao khúc vui đùa bên những xó bếp ấm cúng của vùng đồi vào những ngày tháng Bảy — không quá già, ta nói vậy, nhưng lại khôn ngoan kỳ lạ, như ta là kẻ rõ hơn hầu hết mọi người; bởi thường xuyên, ngay cả khi nàng còn trẻ, nàng vẫn hay tiên tri cho ta những điều sắp xảy ra, và mọi chuyện luôn ứng nghiệm đúng như lời bói toán của nàng. Hôm nay từ sáng sớm, ta đã tìm đến người đàn bà ấy, không phải để thỉnh cầu trí tuệ gì, mà chỉ để ôn lại những ký ức ngày xửa ngày xưa; thế nhưng khi ta bước vào nhà nàng, kìa, mụ đàn bà của ta đang đi lại cộc cạch trên sàn nhà, rồi mụ quay phắt lại nhìn ta hệt như thiếu nữ của những năm tháng cũ, giậm chân và kêu lên rằng: ‘Cái thói lười biếng gì mà cứ la cà quanh buồng phụ nữ khi thời khắc giải cứu đã đến thế này?’
“Ta để mặc mụ ta nói, chẳng thốt một lời kẻo lại làm hỏng chuyện của mụ, và mụ tiếp tục:
‘Hãy cầm lấy gậy gộc đi, hỡi chàng trai, vì ngươi vừa cường tráng lại vừa vui tính, hãy đi xuống các ngôi làng dưới chân đồi hướng về phía Higham; hãy cẩn trọng tránh xa lũ quỷ Burg, cứ đi từ trang trại này sang trang trại khác cho đến khi ngươi bắt gặp một vị chỉ huy quân trân giáp đang thống lĩnh một đạo quân mặc áo xanh lục, những chiếc áo xanh lục của hiệu Cây Khô — một vị lãnh chúa trẻ tuổi, mặt mày khôi ngô, nhân hậu, hùng dũng và không thể bị đánh bại, là niềm ban ơn của muôn dân và là thủ lĩnh của đoàn người chăn cừu, là kẻ thù của quân địch và là người được Cha Gấu hết mực yêu quý. Hãy đi ngày lẫn đêm, chớ ngồi xuống ăn, chớ dừng lại uống; đừng để ý đến bất kỳ ai gọi với theo cầu cứu, mà cứ đi, đi, đi cho đến khi ngươi tìm thấy hắn ta. Ta dường như thấy hắn đang cưỡi ngựa hướng về Higham, nhưng lũ hèn nhát đó chắc chắn sẽ không mở cổng cho hắn đâu. Hắn sẽ đi qua và trọ lại đêm nay, có lẽ ở Mileham, có lẽ ở Milton, có lẽ ở Garton; tại một trong những ngôi làng đó các ngươi sẽ tìm thấy hắn. Và khi đã tìm thấy hắn rồi, hãy thưa với hắn thế này: Hỡi Bằng hữu rạng ngời của Suối Nguồn, chớ có rẽ ngang để tấn công bọn dân thành ở xứ này, dù là ở Lâu đài Foxworth, hay Longford, hay Nineways Garth: tất cả những việc đó ngươi hoặc các chiến binh của ngươi có thể làm sau. Ngoài kia vẫn còn những kẻ trong thành không ẩn náu trong lâu đài kiên cố nào, mà đang ray rứt bước trên con đường hướng đến thảm cỏ xanh tươi của Upmeads. Nếu ngươi chần chừ không đi tìm chúng, thì việc ngươi phải làm sẽ lại bắt đầu từ đầu giữa nỗi đau đớn trong lòng và sự mất mát chẳng thể vãn hồi.’ Ngài đã nghe rõ ta chưa, thưa lãnh chúa?
“Quả thật là rõ,” Ralph đáp, “và khi mặt trời mọc, chúng ta sẽ lên yên ngựa để phi thẳng đến Upmeads. Vì ta biết ngươi, người anh em ạ.”
“Xin hãy chờ một lát,” lão nhà quê nói, “vì ta cũng có cảm giác mình biết ngài. Nhưng mụ ta còn dặn thêm điều này: ‘Nhưng hãy lắng nghe, Giles, hãy lắng nghe một lát, vì ta nhìn thấy rõ hắn, và những kẻ cùng cưỡi ngựa với hắn, và những kẻ đang theo sau đến ứng cứu, chúng thật hung hãn và dữ tợn làm sao; nhưng những kẻ thù đang chờ đợi chúng cũng chẳng kém phần, còn quân của hắn thì ít ỏi dẫu có hung hãn đến đâu chăng nữa. Thế nên hãy nhắn nhủ hắn điều này nữa. Mau lên, mau lên, mau lên! Nhưng chớ có vội vàng quá mức, kẻo càng vội lại càng hỏng việc: ở Lâu đài Bear ta thấy một toán đồng bào của chúng ta, và chính ngươi ở giữa họ cùng các chiến binh của mình, ta thấy gậy gộc của đoàn người chăn cừu dựng lên quanh ngươi như một khu rừng. Ở Wulstead ta thấy một tráng sĩ gươm giắt bên hông, đội mũ chiến sallet trên đầu, ngồi cùng hắn là một tay trân giáp cao lớn đầu điểm hoa râm, râu đỏ, xương cốt vạm vỡ và hùng dũng; họ đang ngồi uống rượu trong một căn phòng trang nhã, và một phu nhân xinh đẹp đang phục rượu cho họ; quanh đường phố cũng có không ít kẻ mang vũ khí. Lẽ nào ngươi lại bước qua những người bạn, những người bạn cũ hay sao? Giờ thì phi ngựa đi nào, hỡi những chiếc Áo Xanh! sải bước nào, hỡi những người Chăn Cừu! vác gậy trên vai nào, hỡi những người thợ len! và kìa đoàn quân đang vượt qua đồi để tiến vào Upmeads, và lũ quỷ Burg sẽ rời khỏi Rừng Tranh Biện để tìm những nấm mồ bên dòng sông xinh đẹp. Và bấy giờ, hãy làm theo ý mình, hỡi Bằng hữu của Suối Nguồn.’”
Lão nhà quê hít một hơi rồi tiếp lời: “Thưa lãnh chúa, đây là lời nhắn nhủ mà ta được giao phó, nếu ngài hiểu được thì tốt; còn nếu nó còn mơ hồ với ngài, ta có thể làm cho sáng tỏ nếu ngài muốn hỏi điều gì.”
“Ralph trầm ngâm một lát rồi cất lời: “Có ai ngoài bà đồng cốt của ngươi biết rằng bọn dân thành đang ở Upmeads không?” “Không đâu, thưa lãnh chúa,” lão nhà quê đáp, “và ta cũng xin thưa với ngài điều này, ta tin rằng như lời mụ ta đã nói, chúng chưa có mặt ở Upmeads đâu, mà chỉ đang kéo về hướng đó, theo ta phỏng đoán là từ Rừng Tranh Biện.”
Ralph đứng dậy khỏi ghế, sải bước qua lại trong phòng một lát; rồi chàng tiến đến giường, đứng nhìn Ursula đang nằm giữa cơn mơ màng tỉnh thức vì nàng đã mệt lả; sau đó chàng quay lại chỗ lão nhà quê và bảo: “Bạn hiền, ta cảm ơn ngươi, và đây là những gì ta sẽ làm: khi trời tỏ ban ngày (kìa, bình minh đang ló dạng!) ta sẽ tập hợp quân sĩ của mình, và đi theo con đường ngắn nhất — con đường mà ngươi sẽ chỉ cho ta — đến Lâu đài Bear, và ở đó ta sẽ ra hiệu bốn ngọn lửa mà trước đây một người tốt bụng trong số dân chăn cừu đã dặn ta nếu khi nào lâm vào cảnh ngặt nghèo. Và ta nghĩ rằng cuộc hội họp sẽ được làm lễ thánh hóa ở đó, dẫu rằng có lẽ phải đến khi trời tối. Nhưng khi hội họp xong, toàn bộ đạo quân của chúng ta, dù ít hay nhiều, sẽ xuôi về Wulstead, nơi chúng ta sẽ gặp lại người bạn của ta là Clement Chapman và nghe ngóng tin tức. Từ đó chúng ta sẽ đi theo những con đường thân thương mà ta vốn rành mạch để trở về vùng đất nơi ta sinh ra và xứ sở của những con người nơi ta sẽ ngậm cười nơi chín suối. Và giờ đây, xin Thánh Nicholas và mọi chúa thánh hãy định đoạt tùy ý với chúng ta. Người bạn hiền, ngươi có nghĩ rằng đây chính là ý nghĩa trong lời của người đàn bà khôn ngoan xứ ngươi không?”
Đôi mắt lão nhà quê sáng rực lên, lão đứng phắt dậy, bước đến sát bên Ralph và nói: “Chính xác là mụ ấy có ý đó; và giờ đây ta dường như thấy rằng sẽ chẳng thiếu vắng mấy những tay kỵ mã của ngài khi họ quay đầu rời khỏi Upmeads để hướng về những sào huyệt của lũ quỷ Burg quanh quẩn nơi này. Nhưng hãy nói cho ta hay, hỡi Chỉ huy của đạo quân, đống thức ăn và bánh mì trên bàn kia là gì thế?”
Ralph phì cười: “Cứ tự nhiên đi, bạn hiền, hãy ăn cho no nê đi; và đây còn có cả rượu nữa. Ngươi chẳng cần phải sợ đâu. Ngươi có thấy khó chịu chút nào vì chén rượu mà Thirly rót cho ngươi hôm nọ không?”
“Không, không, thưa chủ nhân,” lão nhà quê vừa nói vừa nhai ngấu nghiến, “mà lại khỏe ra nhiều ấy chứ, giống như ta sẽ thấy sau bữa này vậy: chúc ngài gặp mọi điều may mắn! Nhưng ta thấy mình chẳng cần phải chúc ngài may mắn nữa, vì điều đó đã vốn thuộc về ngài rồi. Thật tình mà nói, ta cứ ngỡ mình đã nhận ra ngài ngay khi lần đầu tiên nhìn thấy ngài trở lại. Ta không ngờ sẽ còn gặp lại ngài; dù lúc đó ta từng thốt lên với ngài những lời xuất phát từ tận đáy lòng, gần như chẳng theo ý muốn của mình. Dù chỉ mới cách đây ít lâu, ngài đã thay đổi rất nhiều kể từ dạo ấy, và ánh mắt ngài nay đã mang một vẻ khác hẳn so với trước. Không, không,” lão cười vang, “không phải lúc ngài nhìn ta một cách thẳng thắn và thân thiện thế này đâu; ánh nhìn ấy y hệt như khi chúng ta qua lại vùng Thirly dạo nọ. Phải rồi, ta hiểu cái kiểu nhìn ấy: một ánh nhìn dành cho bạn hữu, còn một ánh nhìn dành cho kẻ thù. Nguyện tạ ơn Chúa cho cả hai điều đó. Và giờ khi đã ăn no rồi, ta xin phép được sang ngắm nhìn vợ ngài.”
Thế là lão tiến đến bên giường và đứng nhìn Ursula, trong khi nàng dẫu chưa tỉnh hẳn giấc cũng mỉm cười nhìn lên khuôn mặt lão. Lão già mỉm cười đáp lại nàng, cúi xuống đặt một nụ hôn lên miệng nàng và nói: “Xin lỗi phu nhân, và xin lỗi ngài, thưa lãnh chúa, nếu như thần có hơi quá phận, nhưng đó là tục lệ của vùng đồi chúng tôi; và nói thật lòng thì khuôn mặt của phu nhân đẹp đến mức ngay cả một lão già cũng không thể bỏ lỡ cơ hội được hôn nếu có dịp, để rồi khi đến thiên đàng vẫn còn vương vấn hương vị ấy trên đôi môi.”
“Chúng tôi chẳng mảy may phiền lòng vì sự thân mật của ngươi đâu, bạn hiền,” Ursula nói; “Xin Chúa hãy ban cho những ngày cuối đời của ngươi thật ngọt ngào!”
