Vừa đi về phía biệt thự của Ac-net, Gri-gô-ri vừa tự hỏi mình: liệu anh có phản bội hình ảnh Mô-ních hay không ?... Hai con người đó là hai thế giới riêng biệt, không có điều gì giống nhau — vậy mà vô tình — Gri-gô-ri cảm thấy bằng bản năng họ lại đóng một vai trò rất giống nhau trong cuộc đời anh. Ở nước Pháp mà bây giờ đến là xa xôi ấy vào hồi đó hễ mỗi lần gặp Mô-ních là dường như anh thoát khỏi được những ô uế, nhơ nhớp chồng chất ở giữa bọn lang sói... Chính sự thuần khiết về nội tâm của Mô-ních đã an ủi thu hút Hen-rích phôn Gôn-rinh hơn cả. Ở Pháp việc của anh dễ hơn nhiều, dường như anh đã tìm thấy nguồn nước tiếp sức làm sảng khoái tâm hồn anh tăng sức lực của anh lên gấp bội. Nói chung mọi cái đều khác. Nơi đó anh ở cách biệt với bọn sĩ quan, có thể nằm trải dài tấm thân trên giường trong phòng riêng mặc cho dòng tư tưởng tuôn chảy hàng bao nhiêu lâu cũng được. Ở đó có những bạn bè như Cac Lút bản tính thẳng thắn cường trực, có Cuôc với tinh thần sẵn sàng hy sinh cho anh, người thủ trưởng thân tín, người bạn của anh ta... Có bà Ta-van chăm sóc anh với tấm lòng người mẹ, lại còn có các du kích Pháp, nơi mà anh có thể lánh mình nếu co một hiểm nghèo nào đe dọa sự sống của anh. Điều quan trọng nhất là ở đó có Mô-ních, con người trong trắng tuyệt vời có một không hai ! Còn ở đây, tại cái đất Tây Ban Nha này, anh không có ai có thể trông cậy được. Không một ai cả ! Anh phải sống tại trường và tuân theo những luật lệ nghiêm ngặt của nội qui, đến cửa phòng anh cũng không được khóa lại, để trực nhật có thể vào ra bất cứ lúc nào. Hắn vào để nhìn ngó các ngăn kéo, kiểm tra các dây thu được bắt vào phòng mà không cần có sự đồng ý của chủ nhân. Nun-ke đưa vào lớp A một sự rèn luyện đặc biệt những học viên có nhiệm vụ theo dõi các giảng viên. Các giảng viên được lưu ý phải giấu kỹ mọi hành động của mình. Đồng thời họ cũng không lường trước kẻ đã rình mò đánh hơi theo dõi họ, và điều ấy thật vô cùng khó chịu. Cứ đến thứ hai hàng tuần trực nhật đưa cho Phret và các giảng viên khác bản báo cáo hàng tuần của các học viên. Trong đó có kê chính xác từng chi tiết ai đi đâu và làm gì ở đâu. Khi Phret đi một mình vào Phi-gie-ra lần đầu tiên thì tất cả mọi bước đi của anh đều được lập sơ đồ Học viên thực hành đó ghi rõ anh cho bồi bàn bao nhiêu tiền, trả bao nhiêu cho người đánh giày, chính xác từng xu một. Tên người học viên thực hành đến giờ phân tích mới được nêu ra để rút kinh nghiệm. Trong cả trường Phret không thích ngồi nói chuyện với ai vì anh biẹt rất rõ không một ai có thể nêu những sở thích cá nhân như bàn chuyên thiên văn học hoặc ngay đền bàn về một quyển sách cũng vậy. Ở đây tất cả được đánh giá bằng khía canh có thể sử dụng được trong nghề tình báo hay không mà thôi. Làm sao anh có thể mơ những cuộc trao đổi thích thú được, khi chỉ chỉ bắt tay với Nun-ke, Vô-rô-nốp, những người khác hoặc Slit-xen là anh lại có cái phản ứng muốn rửa tay không thể cưỡng nổi. Vi-la của Ac-net là nơi độc nhất anh cố thể tìm đến với tiếng thở phào nhẹ nhõm, nơi không cần phải giữ gìn đối phó. Dù sao đối với Ac-net anh cũng không thể thành thực hoàn toàn được và điều ấy làm phiền lòng anh. Bởi vì Ac-net là kẻ thù, nếu không phải do bản chất độc ác vô lương tâm, thì cũng vì sự khờ khạo, cả tin và mù quáng... Người đàn bà tội nghiệp đó đã bị dứt ra khỏi môi trường sống quen thuộc và bị bao vây bằng màng lưới của những chân lý giả dối, bị đánh lừa, và bị cách ly ra khỏi cuộc đời. Chị ta ghê sợ nước Nga «vô thần » và cho rằng người Nga độc ác tàn nhẫn. Chị ta tin rằng chính «bọn đỏ» đã gây ra cái chết của chồng chị, làm con chị tàn tật! Chị ta căm thù họ bằng tất cả ý chí, bởi chị coi họ là những kẻ đại diện cho sự tàn bạo. Trong khi đó trái tim chị lại khao khát tình thương và lòng tốt. Chị tưởng có thể tìm được sự tượng trưng của hai khái niệm đó ở Chúa «Giê-su» và Đức Mẹ Đồng Trinh. Tin một cách tuyệt đối rằng nếu lời cầu nguyện của Chúa được truyền đến mọi góc trời xa lạ... thì nước mắt sẽ ngừng chảy, đau khổ không còn nữa và việc đổ máu của nhân loại sẽ chấm dứt. Thật là một con người ngây thư non nớt! Hàng năm vào ngày sinh nhật của I-ren, chị gửi hàng đống sách thánh cho trường. Và Nun-ke nhận lấy với lời cám ơn lịch sự, sau đó lập tức cho quẳng ngay vào lửa cái của vô tích sự ấy.

Chỉ gần đây, lòng tin mù quáng của người đàn bà ấy mới nay sinh một chỗ trống. Trong lòng chị, người mẹ đã |nổi loạn, vì không thấy hy vọng về lòng nhân từ của Chúa đối với con gái mình. Nhưng Ac-net cố gắng một cách tuyệt vọng để dập tắt sự phản nghịch đó trong tâm hồn và xua đi những hoài nghi ám ảnh. Chị không còn thứ gì khác ngoài lòng tin, nếu mất đi nốt thì có nghĩa là mất tất cả... Gri-gô-ri cố hết sức mình để giúp đỡ người đàn bà đáng thương đó tìm được ý nghĩa cuộc sống chân chính, gạt ra khỏi mắt chị lớp màn che đậy sự thực và thức dậy bản năng yêu tự do đang bị các giáo điều tôn giáo lừa phỉnh, bóp méo. Và để có the cứu chữa được cho bé I-ren đang cần đến phương pháp chữa bệnh khoa học hơn là các bài kinh cầu nguyện. Gri-gô-ri cảm thấy bằng bản năng rằng Ac-net có thể từ kẻ thù trở thành bạn đồng minh được. Bởi tính ưa nhân đạo và thích tự do chưa chết hẳn trong lòng chị... Đôi lúc anh muốn nói rõ tất cả sự thực với chị mà không hề lo rằng ngày hôm sau Nun-ke có thể biết, nhất là Vô-rô-nốp một người thường xuyên lui tới vi-la của chỉ. Đã hai lần Gri- gô-ri vạch cho Ac-net thấy rõ bộ mặt giả dối của lão cha cố và chị đã bắt đầu suy nghĩ về người làm trung gian giữa mình với Chúa... Ac-net thích cưỡi ngựa và làm cho người ban trẻ của mình cưng ưa thích môn thể thao đó. Mọi chuyến du lịch ngắn của họ, họ đều cảm thấy sảng khoái dễ chịu, nhất là I-ren. Những lúc ấy Ac-net vô cùng vui vẻ. Chị mua vui cho con gái và người ban trẻ khá thân thiết bằng những bài hát digan, thậm chí đôi khi chi còn nhảy nữa. Với sự giúp đỡ của Ac-net, trong một thời gian ngắn Phret đã có thể đệm đàn cho Ac-net hát những hài hát ưa thích của chị một cách thích thú. Bé 1-ren thì ưa thích quyến luyến bám lấy chú Phret. Anh tạo mọi niềm vui cho em, luyện tập vốn tiếng Ý, tóm lại có anh gia đình đã trở nên vui vẻ đầm ấm hơn. Lẽ dĩ nhiên Nun-ke biết Phret thường xuyên biến đi đâu và nghiêm khắc dặn dò Phret không được tiết lộ bí mật của nhà trường cho Ac-net biết. Riêng anh, Phret cũng chán đến tận cổ cái công việc quái quỷ của nhà trường, nên tạm thời cũng tránh nhắc tới đề tài lộn mửa đó. Và Ac-net sẵn sàng đồng ý trong những cuộc dạo chơi của ho sẽ không có lấy dù chỉ một lời về các công việc hành chính. Họ có bao điều cần nói và chưa nói... hoặc im lặng đi bên nhau và điều đó đối với Phret có nghĩa là sự yên tĩnh sảng khoái của tâm hồn. Thời gian trôi qua và anh càng quan tâm đến Ac-net nhiều hơn. Sự lịch thiệp mà các nhà giáo chuyên về mặt xã giao đã truyền cho cô gái di-gan trẻ theo ý muốn của Cac-lôt Mê-nen-đô không mờ đi theo năm tháng. Nhưng cũng không vì thế mà bóp chết cái «tôi» bản chất của chị. Trong tư tưởng chị vẫn là cô gái di-gan yêu tự do. Các biểu lộ tình cảm thường cực đoan. Nếu Nun-ke hay Slitxen xuất hiên trong vi-la thì một bà chủ thượng lưu, lịch thiệp, trang phục sang trọng quý phái tiếp đãi họ một cách thanh lịch... Còn nếu Phret hay Vô-rô-nốp tới thì một con người hoàn toàn khác hẳn vội ra đón họ... Bộ áo váy sặc sỡ rất thích hợp với khuôn mặt và dáng người chị, làm cho Ac-net như khác hẳn đi. Cái phong cách nén mình giả dối như biến mất khỏi chị, cặp môi như đỏ thêm vì cười trong niềm vui được buông thả tự do, làm cho đôi mắt chị thêm sáng long lanh tuyệt diệu. Dấu vết của bà bảo trợ, điệu bộ trịnh trọng, lễ nghi, khách sáo không còn nữa. — Lần sau anh đừng gọi Vô-rô-nốp đến nữa nhé! Anh hãy tới lúc không có ông ta ở đây ấy. — Ac-net vui vẻ nói và chị nhìn Phret đến nỗi một người vô ý đến đâu cũng có thể hiểu ngầm ý nghĩa của nó. Phret cảm thấy vui sướng lẫn bối rối. Gần đây anh đã phạm một thiếu sót làm anh rất phiền lòng. Để kiểm tra lại sự tiến bộ trong thời gian học tiếng Ý, anh đã dịch từ tiếng Nga sang một trong những bài ca của Vec- chin-xky nhan đề là «Em bé không chân». Anh cũng không hiểu tại sao lại chọn đúng bài đó vì chính bản thân anh cũng cảm thấy bài hát cả lời lẫn nhạc điệu của nó đều gợị lên nỗi tuyệt vọng đắng cay. Tác giả đã cố gắng thể hiện tình cảm nhân vật bằng những diễn biến đặc trưng... «Một em gái không nhà cửa ngày đi ăn xin, đêm lết về ngủ tại một nghĩa địa... và không một tối nào em gái không cầu «Chúa» ban cho mình một đôi chân mạnh khỏe. Nhưng niềm mơ ước của em gái nghèo tàn tật như tan vào không khí, em vẫn cô đơn và tàn tật như tự bao giờ...

Tối hôm đó Phret vừa đệm đàn vừa hát bài ca được dịch cho Ac-net và I-ren nghe. Lúc hát xong anh chợt nhận thấy mình vừa phạm một sai lầm đến nhẫn tâm. Chính I-ren học tiếng Ý là để nuôi hy vọng đến Va-ti-căng xin Đức Giáo hoàng cầu nguyện cho mình ! Trong nhà chưa bật đèn. Và hoàng hôn đã khoác tấm màn tối sẫm lên các cửa sổ... Một sư im lặng kéo dài trong phòng. Rồi tiếng nức nở vang lên từ phía I-ren đang ngồi... I-ren tin mọt cách thành thực rằng sức mạnh diệu kỳ của Chúa sẽ giúp em khỏi bệnh. Còn cô gái nào đó trong bài ca đã hão huyền tin là «Chúa» sẽ ban cho mình đôi chân mới và khỏe thì lại bị thất vọng đến cay đắng... Phret lấy làm xấu hổ. Anh lắp bắp... — Hãy tha lỗi cho tôi, tôi điên rồ quá ! Anh vừa tự rủa mình vừa lao ra khỏi nhà như đi trốn vậy. Mãi hàng tuần sau anh không dám bén mảng tới nhà Ac-net nữa. Và hôm nay anh nhận được thư của bà bảo trợ. «Hôm nay nhất định anh sẽ đến đấy nhé! Chúng tôi đợi anh đấy! A.» Trước khi đi đâu tất cả giảng viên đều phải báo cáo với viên hiệu trưởng. Nếu ai làm trái điều quy định đó sẽ mất quyền ra ngoài từ hai tuần đến một tháng. Phret mang thư đến xin phép Nun-ke. — Đi đi, đi ngay đi! Tất cả mọi dấu hiệu chứng tỏ bà thiếu phu đang buồn nhớ ngài. Hay đấy! Đáng lẽ chúng ta cần phải nắm bà ta trong tay từ lâu rồi mới phải. Nhưng vì chưa có người đảm nhận chức năng đó. Như vậy ngài là một con người đã được hạnh phúc chỉ định. Phrét cảm thay máu dồn lên mặt và một câu nói giáng trả cay độc sắp bật ra khỏi miệng, nhưng anh dằn lòng. Chỉ lúc ra khỏi cổng trường, thì lời nguyền rủa tên hiệu trưởng đốn mạt mới bật ra khỏi miệng anh một cách giận dữ. Ý đồ của Nun-ke chạm đến lòng tự trọng của anh một cách ghê gớm, nó xúc phạm tới tình cảm chân thật của anh đối với người đàn bà đáng thương này! Từ lâu vi-la của Ac-net đã trở thành một hòn đảo giữa đầm lầy bốc mùi tanh tưới ghê lợm, là nơi anh có thể đến để tìm những phút giây quên lãng cái không khí của ngôi trường chết tiệt kia. Những giây phút ngồi trong hòn đảo bé nhỏ ấy anh còn cảm thấy mình là một con người. Hơn thế ở đó anh không bị các học viên thực tập rình mò theo dõi, bởi dù sao thi cũng là bà bảo trợ của trường kia mà... Giờ đây mới ló ra rằng tên Nun-ke muốn dùng tình cảm của anh và Ac-net vào lợi ích của hắn, để vĩnh viễn lừa người đàu bà bất hạnh kia vào những kế hoạch đen tối lẫn hành động bất lương đê mạt của mình. Hắn muốn anh trở thành kẻ đồng lõa để quyến rũ người phụ nữ không hề được che chở ấy. Không bao giờ! Thà anh cắt đứt quan hệ với Ac-net chứ không bao giờ chịu nhận cái vai trò bẩn thỉu này ! Và anh nghĩ tới sự chia tay với lòng trắc ẩn hơi đau xót nữa. Một tình thương thật sự đã gắn bó anh với bé I-ren. Dù chưa bao giờ anh có em gái nhưng ý thức đùm bọc, bảo vệ một sinh mệnh nhỏ bé cô đơn dấy lên trong lòng anh một cách mạnh mẽ vững chắc. Nếu muốn thành thật với bản thân mình, tất nhiên anh phải thú nhận một cách không giấu giếm rằng không phải chỉ vì I-ren mà anh khao khát chiếc tổ ấm quyến rũ kia. Phret cảm thấy ấm cúng khi có người bạn gái thân trẻ đẹp nhìn anh với ánh mắt long lanh, đón anh với cái siết tay ấm áp thân tình và luôn sốt ruột đợi chờ anh... Gri-gô-ri không bội phản hình bóng của Mô-ních. Không! Nhưng mà... anh thích đến thăm ngôi biệt thự cô đơn của Ac-net và từ nay về sau anh cũng không muốn thay đổi ý thích đó... Anh đã quên chúng tôi mất rồi! — Ac-net kêu lên, đón anh trong vườn. — Hôm nay anh lại tới muộn thế này. — Mới có bảy giờ ! — Chúng tôi đợi sớm hơn kia... Ac-net thường xưng hô bằng số nhiều, dù rằng lúc đó chỉ có một mình chị. Nhưng lúc này cô bé đang ở gần. — Chú Phret không thích chúng ta nữa rồi. — từ sau bụi cây vang lên tiếng em. Phret nhìn sang bên. Cảnh tượng bày ra trước mắt làm anh ngạc nhiên, đồng thời dường như mê hoặc anh... Cô bé đang ngồi trong chiếc xe dùng để đi trong vườn, và đang cho một con la con tai dài mút một chai sữa. Bên cạnh em là một cậu bé rám nắng tóc đen láy khoảng mười một tuổi, đứng với thùng sữa nhỏ trong tay. Con la con quá yếu. Nó dang rộng đôi chân trước ra, đôi tai to vểnh lên một cách vụng về. Và chiếc dây đỏ tết lẫn với màu hồng lủng lẳng ở cổ làm nó trông càng ngộ nghĩnh. Đôi lúc nó ngơ ngác bỏ bú chép miệng, rồi lại, hăm hở vồ lấy núm sữa một cách tham lam. — Đây là con Rô-xi-nan-te mới của cháu! Chú Phret có thích không ? — Mặt 1-ren sáng lên vì hãnh diện. — Bú đi, Rô-xi-nan-tê, bú nữa đi, đồ dở hơi bé bỏng ạ! Đừng bao giờ sợ chú Phret cả nhé.... Chú ấy là bạn của chúng ta đấy... 

I-ren bị kích động đến nỗi khuôn mặt nhỏ nhợt nhạt của em thoáng ửng hồng. — Nó từ đâu tới đấy ? Còn cháu đây là ai vậy ? — Và Phret đặt tay lên vai chú bé. — Đây là Pê-đrô. Từ đây Pê-đrô sẽ ở nhà này luôn chú ạ. Đúng, thế chứ Pê-đrô, vì bạn không muốn xa con Rô-xi-nan-tê và tớ nhỉ ? Ê, nhìn xem kìa, nó ăn hết cả rồi, bạn rót cho nó nữa đi! Mẹ ơi! Mẹ hứa là sẽ may ngay cho nó một chăn thô rồi đấy nhé! Kẻo nhỡ đêm Rô-xi- nan-tê bị lạnh... Ac-net cười vui vẻ và linh hoạt hẳn lên : — Anh thấy chưa, bao nhiêu điều mới mẻ đến với 1-ren đấy. Ta vào nhà đi, tôi còn phải may xong cái chăn nhỏ nữa. Vừa may ta vừa nói chuyện... được chứ ? Ac-net đặt cái chăn mỏng lên đầu gối và viền chung quanh một miếng nẹp dỏ. — Phret, anh biết không, tất cả đều hòa hợp một cách tuyệt diệu. Tối hôm rồi Pê-pi-ta bắt được cạnh cổng một con la con đã không còn đứng vững được nữa. Sau đó mới biết có đàn la ăn cỏ gần đây và chú la con này bị lạc đàn... Giá anh thấy được con bé đã hạnh phúc đến như thế nào khi trông thấy con la. Chưa đầy một tiếng sau thì chú bé Pê-đrô mò tới. Dấu nước mắt còn in trên má chú bé. «Có con la con nào lạc vào vườn không, thưa bà ? Chú ta hỏi — Cháu chăn đàn la, một con la con biến mất». Tình thế này rõ ràng là phải trả lại cho chú bé con la rồi... I-ren cuống lên như phát rồ. «Đàn la của ai thế cháu ?»— Tôi hỏi, sau khi biết rõ, tôi vội vàng đến quán rượu... — Ọuán rượu nào vậy, Ac-net ? — Cái quán của ta ở cạnh đường ấy... Chủ quán sẵn sàng nhượng lại con la và chú bé... — Sao? Ac-net mua cả chú bé à ? — Không hẳn là mua, mà chỉ trả tiền chuộc thôi Bời vì chủ quán cũng còn phải tìm người chăn la khác thay chú bé. Pe-pi-ta soạn riêng cho cháu bé Pê-đrô một buồng nhỏ trên gác. Nhưng chỉ lúc đêm ngủ thôi. Cả ngày nó đùa giỡn với 1-ren và con la ở trong vườn. — Chú bé có gia đình chứ, Ac-net ? — Pê-đrô mồ côi cả cha lẫn mẹ. Nó chỉ có một ông bác ở Bác-xê-lô-na kiếm sống bằng nghề đánh giày, mà chính ông ta cũng tới bốn con rồi... Ông ta cho Pê-đrô đi ở năm năm. Tiền thì ông ta dã nhận trước hết. Khoản đó tôi phải hoàn lại cho chủ quân. Đối với ông bác của Pê-đrô tôi cũng đã gửi cho một số tiền rồi... Anh nói đi, ý kiến của anh ra sao? Tôi làm thế có đúng không? Anh đừng nói là không, vì như thế tôi sẽ buồn lắm đấy. Tôi đến là mừng cho niềm vui của bé I-ren. — Tuyệt diệu! Thế là I-ren đã có được bầu bạn, đối với cháu đám trẻ là rất cần, và như vậy cháu sẽ không còn buồn nhớ vì con Rô-xi-nan-tê nữa. — Anh tưởng tượng xem, cả ngày nó không kêu đau gì nữa. Nhưng anh làm sao the Phret ? Anh không vui à ? Tôi thấy trong mắt anh điều đó... anh làm sao vậy... — Tôi có thể thành thật được chăng ? — Tôi cho rằng từ trước chúng ta vẫn luôn luôn thành thật với nhau ... — Tôi muốn Ac-net tránh càng xa càng tốt cả quán rượu lẫn ông chủ của nó. — Lạy Đức Mẹ! Phret, chẳng lẽ anh lại nghĩ rằng tôi... Nét mặt Ac-net thoáng vẻ buồn, chị đặt tấm chăn sang bên, ngồi thẳng dậy... — Ta không cùng nghĩ một vấn để... Sao Ac-net lại hiểu như vậy ? Chỉ có điều Ac-net không nên có mặt ở quân rượu mà thôi. — Nhưng vì sao cơ chứ ? — Đó là một nơi khủng khiếp. Ac-net hãy tin như vậy. Từ nay Ac-net hứa là sẽ không bao giờ đi về hướng đó đi. Và chúng ta hãy quên đi chuyện đó. Tốt hơn hết là Ac-net nên cho tôi uống một thứ gì đi. — Anh uống rượu nho, rượu pha nước lạnh. — Vâng, rượu cũng được! Nhưng phải thật lạnh. Ac-net ra ngoài, lát sau chị trở lại với hai chai rượu lóng lánh trông như nước mắt vậy... Chị đã thuộc các thói quen của Phret, nên luôn luôn giữ vài chai trong tủ lạnh. Phret khoái trá uống thử rượu hòa nước ấy. Ac-net chậm rãi uống từng ngụm một. — Anh đừng giận, tôi muốn hỏi anh một chút. Sao anh lai nói cái quán rượu đó là một nơi kinh khủng trong khi nó phụ thuộc vào sự giám sát của Nun-ke. Mà chính tôi đã cống hiến cho quân ấy... Phret im lặng... Trước sau cũng cần phải nói cho Ac-net rõ thôi. Nhưng đã đến lúc chưa ? Có lẽ anh nên nói bóng gió chăng? — Anh không muốn nói ư? Phret? — Chung ta đã thỏa thuận với nhau là không bàn đến chuyện nhà trường kia mà. — Đúng thế, về trường. Còn đây là ta đang nói về quán rượu. — Cũng là một cả thôi. — Phret, anh nói ra điều ấy mà không ngượng ư? Một cái là nhà của Chúa, còn cái kia là quán rượu kia mà... Ac-net giận dỗi thật sự. — Rồi có lúc Ac-net sẽ hiểu ra thôi. Ac-net đã xuất nhiều tiền cho quán rồi ư ? — Rất nhiều, nó làm ăn rất tồi... Nhưng Nun-ke nói đã bắt đầu có khách nước ngoài tới du lịch... Theo ông ta rồi nó sẽ khấm khá lên dần. — Ac-net nên nghe tôi, hãy chấm dứt việc cung cấp tiền để duy trì nó đi. — Trước kia thì tôi có thể dễ dàng làm được việc đó. Còn bây giờ thì... — Thì sao? — Nun-ke muốn tôi ủy quyền sử dụng cả ngân quĩ của tôi cho hắn. Đến lúc đó hắn sẽ không phiền đến chữ ký của tôi nữa.

— Thế việc đến đâu rồi? — Cho đến mùa xuân năm nay ngân quĩ của tôi chỉ còn có ba trăm tám mươi ngàn đô-la. Hồi ấy Nun-ke muốn tôi chuyển thành đô-la... Năm tháng trước đây ngân quĩ nhảy vọt lên đến hai triệu. Một người giúp đỡ vô danh của trường từ Niu Oóc gửi đến. — Rất tốt! Nhưng việc này có can hệ gì đến Nun-ke ? — Ông ta nói rằng được vậy là công của ông ấy, vì người ủng hộ quen ông ta. Và người đó muốn chính Nun-ke phụ trách các văn đề kinh tế của trường. Nếu Nun-ke nắm toàn quyền, hẳn ông ta sẽ sử dụng đồng tiền theo ý ông ta. — Thì Ac-net đừng viểt giấy ủy quyền nữa. — Tôi làm sao có thể làm được như vậy? — Ac-net cứ từ chối và thế là xong! Ngoài ra Ac-net hãy bảo với hắn rằng sẽ mời một kế toán viên, cho kiểm tra các khoản chi thu của trường. Ac-net hãy đòi hắn cho xem các giấy biên nhận, thanh toán. — Giấy thanh toán là cái gì tôi không biết? — Ac-net hỏi với nỗi ngạc nhiên thực sự. Dù không hiểu rõ và không thích nói đến việc kinh doanh; nhưng thâm tâm chị cũng cảm thấy băn khoăn. Bởi đó là số tiền rất quan trọng để nuôi dưỡng chạy chữa cho con gái. Nếu Nun-ke nắm toàn quyền về kinh tế thì đời mẹ con chị sẽ ra sao ? Chị phát hoảng lên vì lo sợ... — Phret, bạn yêu quí của tôi. Hãy giúp tôi với, tôi không thông thạo các loại giấy tờ. Từ lâu tôi chỉ biết ký tên khi họ bảo ký. Tiền của tôi biến đi đâu... và những món khác từ đâu mà có... Tôi hoàn toàn không hiểu gì cả... Giờ đây tôi cảm thấy dường như Nun-ke bịp bợm lừa phỉnh, rằng lão ta đang mưu mô một cái gì đó xấu xa và độc ác! Nhưng tôi có thế làm gì được, nếu tôi cô độc, hoàn toàn cô độc... Chỉ có anh có thể cho tôi những lời khuyên thích đáng, có thể giúp đỡ mẹ con tôi mà thôi. Có lẽ Đức Mẹ gửi cho tôi tình bạn và lòng thương của anh. Vì tất cả những đau khổ mà đời tôi đã phải chịu đựng, trải qua... Ac-net cầm tay Phret áp vào khuôn mặt nóng bỏng của mình, rồi thoáng đụng góc môi như hôn tay anh. Phret gỡ tay mình ra khỏi tay Ac-net. — Dừng, đừng, Ac-net! Tôi không phải là cha đạo. — Anh đổi với tôi còn quí hơn cha cố. của tôi! Anh là người duy nhất trên đời này... đối với mẹ con tôi. Anh hiểu chứ? Anh là người độc nhất đối với tôi trên quả đất này. Và bây giờ thì anh đi đi... đi đi... tôi muốn ở lại một mình. Lạy Đức Mẹ Đồng Trinh! Thật là tốt biết bao nhiêu, vì còn có anh ở trên đời này, và có ở bên tôi... Phret rùng mình. Mô-ních cũng đã từng nói câu ấy... — Anh làm sao thế. Phret? — Không sao, không sao. Tôi chỉ hơi lạnh tí chút thôi. — Tôi khoác cái gì cho anh nhé, quả là đêm hơi lạnh thật. — Đừng, Ac-net! Rồi qua thôi. Tôi sẽ ấm người lại lúc đi đường, Phret cúi xuống hôn tay chị để về, nhưng chị giữ anh lại: — Phret, hãy vui lòng giúp tôi nhé! — Nhưng mà... — Chúng ta hãy uống thêm cốc rượu mạnh... — Đồng ý. Ac-net rót đầy hai cốc. — Ta uống cho cái gì đây, Phret? — Tôi muốn hôm nay Ac-net nói lời chúc mừng đó. — Thôi được... Tôi là dân di-gan, đã là di-gan và sẽ còn là di-gan! Bởi với người di-gan chúng tôi thì đây là một tập quán: nếu trong lều ai đó có niềm vui thì cả trại cùng vui, còn nếu có nỗi buồn thì cả trại cùng chia sẻ đắng cay... Chị nghẹn lời. — Sao không nói tiếp đi Ac-net? — Phret ạ, tôi muốn rằng, không phải là cả trại, mà chỉ mình anh thôi, anh hiểu không, Phret, nếu nhà này có niềm vui hoặc nỗi buồn đưa đến... — Đó là ước muốn đẹp nhất của Ac-net. Họ cạn cốc, cùng một lúc, một hơi. Và khi ra nhà ngoài họ nghe tiếng cười rộ lên của I-ren. Cô bé cười một cách sung sướng chân thành với giọng cười trong sáng của trẻ thơ. Họ rón rén bước khẽ đến gần chỗ bụi cây. Pê-đrô đang thổi những chiếc bong bóng xà phòng, rồi chạy theo thổi để chúng đừng rơi xuống đất — Ta đi khỏi đây thôi, để lũ trẻ chơi. Ac-net thì thầm, rồi sau một lát chị nói tiếp giọng còn thì thầm hơn: — Tôi ngắm I-ren, Pê-đrô và anh. Phret ạ! Lạy Đức Mẹ của con, giá đừng bao giờ chúng ta xa nhau thì hạnh phúc biết bao !... Cách biệt thự chừng một trăm mét, Gri-gô-ri nằm vắt tay sau gáy trên thảm cỏ đã héo vì nắng. Anh nằm như vậy rất lâu và lặng lẽ ngắm nhìn bầu trời luôn thay đổi màu sắc. Màu xanh đậm hòa với màu ghi nhạt trên cao, và màu da cam trải dài ở hướng tây, góc trời sáng bừng lên trong một màu hồng chói lọi, rồi bỗng nhiên xám ngắt lại... một vệt đỏ sáng lên ớ phía chân trời, nhưng rồi nó cũng mau chóng tắt ngấm... Đêm xuông đột ngột như ở các miền phương nam. Tấm màn đêm khổng lồ của bầu trời thấp đến nỗi người ta có thể nghĩ chỉ cần với tay ra là đã có thể hái được vì sao gần nhất. Gri-gô-ri thở dài. Giá có thì được ngủ dưới bầu trời tự do, quên lãng đi tất cả những gì làm mình suy nghĩ lo lắng thì tốt bao nhiêu. Nhưng... Anh đứng dậy và lặng lẽ đi về phía trường với những bước chân nặng trĩu