Vô-rô-nốp tới chỗ Phret với vẻ khoái trá y như lão vừa mới nhận phần gia tài của một bà cô tốt bụng, hoặc vừa nhận được hai két rượu Xmi-rờ-nốp từ Anh quốc gửi tới làm quà vậy. Hiểu rõ tính nết lão già, Phret vẫn ngồi im lặng, vì biết rồi ông ta sẽ tự phơi bày không giấu giếm nỗi xúc động của mình. Vô-rô-nốp đi tới đi lui vài lượt trong phòng, lão ngồi xuống đi văng, rồi lại đứng lên và nhẹ nhàng kéo cái ổ cắm tê-lê-phôn ra khỏi dòng điện. — Hôm nay ngài đã gặp Slit-xen chưa ? — Chưa. — Tôi khuyên ngài chớ lọt vào mắt hắn ta lúc này... — Ông ta không phải là một nhân vật ghê gớm đến nỗi tôi phải tránh mặt, dù ông ta tỏ ra là người khá khó tính... — Khó tính à! Ồ không, điên cuồng thì có, hắn lồng lộn như chó sói vậy. Slit-xen. A ha! Ai hắn cũng lên lớp, dậy đời, hắn ra lệnh và sai khiến mọi người... Trong khi đó... —- Lăo già phá ra cười giậm chân và đập lòng bàn tay vào sau gáy với vẻ khoái chá vô cùng tận. Phret biết rằng Nun-ke không thể nào chịu được Slit-xen, cũng như Slit-xen không sao chịu được Vô-rô-nốp. Và lão già thì căm ghét ngài hiệu phó tột bực. Phret đứng dậy rót nước vào cốc đưa tận tay viên tướng già. — Không phải nước! Hôm nay tôi phải uống rượu nặng kia, uống đến say mềm mới thôi ! Slit-xen đã đôi lần xung đột với Phret và cả hai tỏ ra không ưa gì nhau. Vô-rô-nốp biết thế và có lẽ chính vì vậy mà lão già tìm tới anh lúc này. — Ngài cứ nói xem có chuyện gì nào ? Viên tướng già kéo chiếc ghế lại gàn chỗ ngồi của Phret. — Chính vì cần nói mà tôi đến đây! Ngài còn nhớ không, trước khi ngài đi Muy-ních tôi đã kể cho ngài nghe về chuyến hoạt động tình báo mang tên «Du lịch» Slit- xen là người chuẩn bị chính cho chuyến đi ấy. Tôi có nhớ nhưng không rõ lắm... — Chuyện là ta đã tung một số lớn điệp viên vào khu Đông Đức ở vùng vịnh biển Ban tích trên các khu vực Xi-xma-rư, Vac-ne-mun-đê và Rô-xtôc. Ngài hiểu không, Slit-xen viện vào tầm quan trọng của vấn đề để tư mình trang bị tung số điệp viên lành nghề trên. Hắn huênh hoang tỏ ra hơn người!... «Ngài, thưa ngài Vô-rô-nốp, chẳng qua là một thằng già cổ lỗ sĩ, còn tôi đây... Các ngài hãy nhìn xem tôi đã vạch một kế hoạch tuyệt diệu ra sao». Slit-xen và cả ngài hiệu trưởng đã đặt biết bao hy vọng lớn lao ở số được tung vào Rô-xtốc. Họ gồm toàn những tù binh Nga được ta giải thoát khỏi trại. Và được trang bị bằng những phương tiện, giấy tờ không chê vào đâu được... — Vâng, vâng, giờ thì tôi nhớ rồi, — Phret sốt ruột muốn mau chóng được biết điều gì đã xảy ra. — Việc mất liên lạc với số được tung đi khá lâu đã làm chúng ta ngạc nhiên?.. — Đúng vậy — Thế mà cách đây ba tuần bắt được liên lạc. Mà thế nào chứ ? Mật hiệu liên lạc hợp lệ, đều đặn từng phút một! — Điều này rất đáng mừng... — Slit-xen vỗ ngực tự hào. Bản báo cáo tỉ mỉ về tin mừng đó được gửi ngay cho Đôm-rai-tơ. Tỏi không được biết là ông ta trả lời ra sao, chỉ thấy Slit-xen càng vênh váo tợn. Và hắn liên tiếp trao nhiệm vụ mới cho các con « đại bàng ». — Các tin tức từ đó đưa về ra sao ? — Họ bảo rằng đã thi hành tốt tất cả mọi nhiệm vụ được trao. Họ xin thêm người vì phạm vi công việc mở rộng... Điều đó làm Nun-ke đâm ngờ vực. Lão bí mật ném anh chàng « Đen », — ngài biết hắn chứ ? Ồ xin lỗi, hắn là Su-ac-tơ, sang khu đông không cho Slit-xen biết. — Tôi mới nghe nói đến tên hắn lần đầu tiên. — Hắn khôn khéo như quĩ sứ vậy! Và đúng là một tay có tài. Hắn đã đến cả ba vị trí... và vừa trở lại đây ngày hôm qua. — Kết quả mỹ mãn chứ ? Vô-rô-nốp cười phá lên. — Thất bại hoàn toàn, thế mới đau chứ! Các con «đại bàng» của chúng ta ngồi cả trong tù như chím bị nhốt trong lồng vậy. Vô-rô-nốp bắt chéo hai ngón tay lại và đặt lên mặt. — Và đau hơn nữa là tất cả cơ sở mà Ghet-xta-po quá cố lại đều bị phát hiện tận gốc rễ. — Nhưng còn đường dây liên lạc ? Bởi vì nó hoàn toàn hợp lệ cơ mà ! — Đúng thế! Hoàn toàn hợp lê! Chỉ có điều do phản gián của bọn đỏ chỉ huy mà thôi !... Bây giờ lại đến lượt Phret phải cố kìm tiếng cười lại dù rằng anh có đầy đủ lý do để cười và để vui sướng. — Ngài hãy tưởng tượng xem. — Vô-rô-nốp giải thích với giọng mỉa mai không che giấu. — Cả lũ diệp viên ngồi tù còn ngài Slit-xen kính mến tài năng lỗi lạc lại liên tiếp giao nhiệm vụ cho phản gián Nga! Lại còn gửi cả lực lường bổ sung nữa chứ ? Hắn đã tung gần một phần năm lực lượng của khoa Đức trong trường rồi. Thế ngài nói sao nào ?

Slit-xen nghĩ ngợi một lúc. — Không! — Hắn dứt khoát phản đối, — Toàn là những con đại bàng lão luyện đáng tin cậy cả. Tôi biết họ từ hồi ta còn chiếm đóng ở U-cra-i-na kia. — Tôi không ngờ ngài đã từng ở mặt trận phía Đông đấy ! — Tôi sống ở đó cả năm 1942, đúng hơn là từ trước vài tháng cuối năm 1941 nữa. Lúc đó tôi phụ trách đội công tác đặc biệt! — Hắn nhếch mép cười để tưởng nhớ thời oanh liệt của năm tháng xa xưa... — Đó là khoảng thời gian đẹp đẽ khó quên và không bao giờ còn trở lại được nữa. Ki-ép, Gi-tô-mia, Vin-ni-xa, lại Ki-ép... Lúc đó tôi ngỡ rằng con súc sắc không bao giờ có thể lật lại, rằng vĩnh viễn sẽ như vậy... — Nếu nói về chuyện đó thì có vô số lính Đức vĩnh viễn nằm lại trên nước Nga. Vĩnh viễn! Thế nhưng dù sao họ cũng vẫn là người đáng cho chúng ta phải ghen tị. Vì họ ngã xuống lúc mà niềm vinh quang chiến thắng của nước Đức lên đến tột đỉnh, và không bao giờ biết được những thất bại nhục nhã trong vụ án truy tố tội phạm chiến tranh ở Nu-rem-be. Slit-xen bỗng cúi mặt xuống, nhưng Phret còn kịp bắt gặp vẻ hoảng hốt trong đôi mắt xám nhạt của hắn. — Ngài Slit-xen, ngài đừng để ý, nếu tôi... — Phret im lặng như ngại nói tiếp. — Chúng ta đều là người Đức cả. Ngài có thể nói chuyện thẳng thắn. — Lão ta lầu bầu. — Chính vì thế mà tôi mới dám... ngài đừng cho là tôi dạy khôn ngài, bởi ngài già dặn hơn tôi về kinh nghiệm lẫn tuổi tác. Nhưng ngài cho phép tôi khuyên ngài một câu... — Tôi nhắc lại, ngài có thể thẳng thắn tự nhiên. — Ngài thấy đấy, Chua sẽ phù hộ cho kẻ nào thận trọng. Lẽ dĩ nhiên là tất cả chúng ta đều cùng đi một con thuyền, nhưng lạy Chúa! Có trời biết được điều gì sẽ xảy ra nếu hoàn cảnh thay đổi... bao giờ cũng cần phải tính tới khả năng rủi ro nhất... — Đúng vậy, hoàn toàn đúng, tôi hiểu cả... — Slit- xen hoảng hốt nói. — Ngài đã từng ở U-cra-i-na và Ki-ép. Ngài lạ chỉ huy đội công tác thanh trừng đặc biệt... Tôi thành thật khuyên ngài hãy thận trọng. Nếu họ biết ngài đã làm những công tác gì trước kia và bây giờ thì sự thể có thể dẫn đến đâu !.., Slit-xen nhìn Phret. Trong mắt hắn lúc này không phải là vẻ lo lắng mà là nỗi khủng khiếp không che giấu nổi. — Ngài cho rằng... nghĩ rằng... — hắn ấp a ấp úng, chẳng nói lên lời. — Đúng thế, tên ngài có thể được nhắc đến trong buổi xử án, — Phret nói không nhân nhượng. — Vậy tại saọ ngài lại vô ý tự nói đến quả khứ của mình bằng những lời bộc lộ không cần thiết ? Ngài tha lỗi cho tính chân thật của tôi, nhưng... — Thật là nhảm nhí. Tay họ không thể với tới Tây Ban Nha được! Phret bật cười — Lẽ dĩ nhiên, dù rằng... — Ngài muốn nói... — Tôi vừa mới xem tờ báo hỏm qua. Họ Viết rằng... A, đây từ báo này. Ngài chú ý, — Phret bắt đầu đọc chậm rãi nhấn mạnh từng từ một—: « Phóng viên thông tấn xã của ta tại Ma-đrit báo về: bọn tội phạm chiến tranh đang trốn từ Tây Ban Nha sang châu Mỹ la-tinh, để lẩn, tránh những hành động chiến tranh tội lỗi của họ...» — Tôi không hiểu nổi! Bởi chính Chính phủ Phran-cô... — Chính ông Phran-cô bất hạnh cũng không cảm thấy mình được an toàn gì cho lắm. Không phải chỉ có sự đồng tình ràng buộc ông ta với quốc trưởng và Mut-xô-li-ni, mà ông ta còn giúp nguyên liệu cho công nghiệp quân sự, và « đại đoàn xanh » của ông ta cũng đã chiến đấu ở mặt trận phương Đông. Vậy rõ ràng là bây giờ ông ta muốn vớt vát tội lỗi, lập công với kẻ chiến thắng. — Và ngài nghĩ rằng... — Slit-xen hỏi, giọng hắn nghẹn lại vì run sợ. — Kẻ có tội muốn lập công với đồng minh; Trong trường hợp cần thiết hắn có thể nộp một số người trong nháy mắt được xem là tội phạm. Chuông điện thoại réo vang. Phret trang nghiêm cầm lấy ống nghe. — A-lô. Xin chúc mừng... Phải, ông ta đang ở chỗ tôi ... Được ạ ! Slit-xen nhíu mày chú ý nghe câu chuyện. — Ngài hiệu trưởng vừa về, ông ấy muốn gặp ngài đấy. Slit-xen chống cả hai tay xuống bàn từ từ đứng dậy. Môi dưới hắn sệ xuống run rẩy, trán hằn lên những nếp nhăn. — Cần phải đi thôi. — Hắn phờ phạc bước ra khỏi phòng với bước chân nặng trĩu. Grí-gô-ri nhìn cái lưng còng xuống, hai cánh tay buông rủ rã rời và cái gáy nung núc của hắn bỗng anh thấy lại một tên Slit-xen khác, hiện ra trước mặt: một tên đao phủ ngạo man, dã man bậc nhất dựa tay làm hiệu tàn sát hàng ngàn, hàng triệu người trong bề máu. Ồ, lúc đó làm sao tên đồ tể đó có thể nghĩ đến sự trừng phạt được! Lúc đó hắn đang say sưa với thế lực mù quáng của kẻ chiến thắng trước người già, đàn bà và con trẻ. Hắn cho mình là con người thượng đẳng, còn kể gì đến máu và nước mắt.

Giờ đây chỉ cần nhắc đến sự trừng phạt là mọi vẻ ngạo mạn tự tin cũ của hắn đều đổ vỡ! Hắn đã mất hết bình tĩnh vì sợ hãi kinh hoàng ám ảnh. Con người thượng đẳng của một dân tộc thượng đẳng là thế đó. Tiếng chuông điện thoai cắt đứt dòng suy nghĩ tư lự của Gri-gô-ri. Nun-ke tìm anh ; — Ngài hãy lấy xe tôi và ngay lập tức ra sân bay! Ngài Đôm-rai-tơ đến. Hãy thanh minh với ông ta rằng tôi có việc không thể hoãn lại được nên không có mặt ở sân bay... Khoảng đất được dùng làm sân bay diễn tập xa khoảng hai mươi phút đi xe. Gri-gô-ri phanh xe lại trước ngôi nhà nhỏ đơn độc dùng làm địa điểm phục vụ đồng thời là trạm đón tiếp. Anh ra khỏi xe và buồn bã nhìn lên trời. Những đám mây bị gió thổi lúc giãn ra, lúc dồn ùn lại đen nghịt, đôi chỗ trổng để lộ bầu trời xanh trong sáng, để rồi lát sau lại bị lấp đi như có một chiếc bút lông ngỗng khổng lồ tô xám đi vậy. Thời tiết không tốt và quả nhiên người trực ban báo rằng máy bay chưa thể đến được. Gri-gô-ri không vào phòng đợi, anh đi lại trên khoảng đất bằng phẳng, lấy làm hài lòng rằng giờ phút này chỉ có mình anh ở bên ngoài những bức tường đáng căm phẫn của khu trường. Trời nổi gió hơi lạnh nhưng không làm ảnh hưởng đến dòng suy nghĩ của anh về cuộc nói chuyện với tên hiệu phó mạt hạng, mà còn làm cho ý nghĩ anh bay bổng qua biển, qua núi, qua các giới tuyến... Ki-ép... Gri-gô-ri nhớ thành phố bị tàn phá hoang vu. Những báo chí bằng tiếng Nga kể về những kiến thiết mới. Không biết bộ mặt của thành phố nơi anh sinh trưởng giờ ra sao?... Liệu các nhà kiến trúc có chú ý làm cho quá khứ và hiện tai ược hài hòa, sao cho tính chất cồ truyền của nền văn hóa Xla-vơ hòa làm một với những đặc điểm của hiện thực xã hội chủ nghĩa? Anh nhắm lại như đang đứng trên bờ sông Đơ-nhi-ép dốc đứng. Có lẽ nơi ấy dạo nay đang độ cuối thu. Và những cánh rừng dọc sông đang vàng rực như dải lụa vàng dưới bầu trời xanh biếc. Mùa thu của Ki-ép nổi tiếng vì cái màu vàng kéo dài tăng thêm vẻ quyến rũ đến mê hoặc... Ở đây cũng đang vào thu. Một mùa thu giữa nơi xa lạ. Hầu như anh không nhận ra nó đến từ lúc nào. Đối với anh bốn mùa gần như vô nghĩa. Dường như anh đang sống theo một định luật khác, với những tiếng gọi chưa làm tròn... Tiếng rú động cơ vang đến tai anh. Người trực nhật và thợ máy đang chạy trên đường băng. Gri-gô-ri cố xua đi những ảo ảnh xa xăm nhưng vô cùng thân thiết kia để quay về thực tại... Anh đi về phía máy bay, vừa đi vừa rủa thầm tên phi công vì nó hạ cánh khéo đến thế. — Hê-lô, Phret! — Đôm-rai-tư kêu lên lúc vừa hiện ra trên chiếc thang... tất cả mọi dấu hiệu tỏ ra lão ta rất hồ hởi. — Xin chào ngài. Lúc bắt tay, Đôm-rai-tơ thích khoe khoang sức khỏe của bàn tay mình... Phret đã quen với cái trò ấy nên giữ thế sẵn... — Ngài không ngán chứ ? — Đôm-rai-tư cười. — Tôi chỉ thận trọng thôi, mà điều đó không phải là dấu hiệu của sự sợ hãi. — Hoan hô, Phret! ít nhất ngài cũng được lòng thượng cấp của mình... Tôi rất thích tính tự chủ độc lập của ngài. Đôi khi tôi quên hẳn ngài là người Đức. Tôi hy vọng điều ấy không xúc phạm đến lòng yêu đồng bào của ngài chứ? Gri-gô-ri chưa kịp trả lời, từ bên canh cố tiếng kêu thảng thốt vang lên : — Xô-mốp! Phret quay sang, kẻ đang ngạc nhiên không phải ai khác ngoài Prô-tô-pô-pốp. Mặt y tái xanh vì cuộc hành trình lẫn ngạc nhiên, nên trông hắn càng có vẻ đần độn. Đôm-rai-tơ qua lời Hai-ghen-đôp đã biết rõ về việc xảy ra giữa Phret và Prô-tô-pô-pốp và lúc này hắn đang thưởng ngoạm cuộc gấp gỡ bất ngờ một cách thú vị. — Tôi nghĩ rằng gặp người quen cũ ở nơi mới sẽ rất thích thú. Chính vì vậy nên tôi không báo trước. Nào, sao anh không chào bạn cũ đi, Prô-tô-pô-pốp. Gã kia cười miễn cưỡng. — Tôi vô cùng sửng sốt... rằng chính Xô-mốp lại là... và Xô-mốp lại chính là... — Tôi nhắc lại, — Đôm-rai-tơ cắt ngang, — không phải là Xô-mốp, mà là Phret Sun, là cấp trên trực tiếp của anh đó. Thôi đủ rồi, ta đi thôi!

Hẳn ngồi xuống cầm lấy vô lăng và hất đầu bảo Phret ngồi cạnh bên hắn. — Có điều gì mới ờ trường không ? — Có nhiều việc, nhưng tôi muốn để cho ngài Nun-ke báo cáo cùng ngài. — Thế còn Slit-xen ? — Tôi không muốn ở trong hoàn cảnh của ông ta. — Tôi cũng vậy! — Đôm-rai-tờ bỗng nhấn mạnh ga và chiếc xe lao tới. — Nghĩa là ngài biết rõ... Đôm-rai-tơ im lặng không muốn nói chuyện đó trước mặt Prô-tô-pô-pốp. Phret và Prô-tô-pô-pốp xuổng cạnh nhà tu cũ. Phret còn cần giải quyết những thủ tục cho người mới tới, và việc đó chiếm rất nhiều thời giờ. Trong khi anh và người trực nhật đang bàn nhau xếp chỗ cho Prô-tô-pô-pốp thì hắn ném về phía Phret một cái nhìn vẻ hăm dọa gằm ghè. Tay đàn anh của đám sĩ quan Vla-xốp chưa quen được với ý nghĩ từ nay phải tuân lệnh thằng nhãi con chơi trội này. Hắn thở phào nhẹ nhõm khi Phret giao hắn cho sĩ quan trực nhật. Anh đang rất tò mò muốn biết nhưng diễn biến trong trường ra sao. Anh không phải đời lâu, ngay từ xa anh đã nhận ra lão già vong quốc Vô-rô-nốp đang đi về hướng anh trên con đường đi dạo của khu trường. — Hôm nay thì ngài hiệu phó tha hồ mà sướng! — Lão thì thăm vào tai Phret. — Tôi với hắn đang ngồi trong phòng làm việc của Nun-ke thì Đôm-rai-tơ tới. Tay Đôm- rai-tơ bắt tay tôi nhưng không thèm nhìn tới hắn, cả đến gật đầu cũng không! Ôi! Giá ta có thể tàng hình để chứng kiến cảnh hắn run sợ như thế nào... thì thú biết mấy! — Sao lại tàng hình? — Vậy ngài tưởng chỉ riêng ngài hiệu phó đáng kính của chúng ta bị xạc không thôi à! Không, ông hạn thân mến ơi! Ai cũng có phần cả đấy... — Vì sao thế ? — Tất cả chịu trách nhiệm chung, và tất nhiẻn là để đề phòng... À, khách đến có một mình à ? Không có ai cùng đi với ông ta sao ? — Có chứ, một nhân vật vô cùng hấp dẫn, người quen cũ của tôi... Nhưng tại sao ngài lại biết là có ai nữa sẽ đến ? — Nuu-ke vừa nói. Ra thế, ra thế, ngài giáo sĩ đã tới. — Giáo sĩ là thế nào? — Cái trò này cũng lại đổ lên vai tôi đây. Ta định đào tạo hắn thành phái viên cỡ «bự» phụ trách các nhiệm vụ tổ chức. — Tôi chưa hiểu. — Tôi cần phải truyền thụ cho hắn ta một số môn thích hợp để sau này hắn có thể cầm đầu giáo phái tam vi nhất thể ở Von-ghi-ni-a. — Nghĩa là hắn sẽ ở lại trong ngành. — Còn tôi thì không hiểu được điều đó. — Tôi đã bảo hắn là người quen cũ. Trước chiến tranh hắn đã từng cầm đầu giáo phái ở vùng Bri-an-xcơ. — Ngài kể tỉ mỉ cho tôi nghe được không? Ta làm cho vị giáo sĩ phá giới ấy lúng túng thì cũng thú đấy ! — Hắn không phải thuộc loại người dễ lúng túng đâu. Nhưng... Họ vừa ngồi xuống bên chiếc ghế, thì bỗng Slit-xen xuất hiện. Trông hắn rất hồi hộp: — Hừ! — Hẳn thở ra và ngồi phịch xuống cạnh họ. Tôi... tôi nhìn các ngài qua cửa sổ... ơn Chúa, thế là tôi đã qua được rồi!... — Sao, ngài thoát rồi à, tất cả đều ổn thỏa à? — Giọng Vô-rô-nốp để lộ mối thất vọng không che giấu. — Cũng không ổn hoàn toàn, nhưng không xấu như tôi tưởng. Nun-ke bảo vệ tôi! Và tôi vẫn được ở lại trường — Thế ra họ đã tính đến chuyện đổi chỗ của ngài ư? — Ngài tưởng tượng xem, Phret! Người ta tính tống cổ tôi khỏi trường ngay tức khắc. Nếu không có Nun-ke... Không có sự cao thượng của ông ta, thì... — Cao thượng ư? — Vô-rô-nốp nhún vai. — Ông ta cứu nguy cho người giúp việc mình, vì sợ thiếu tay chân đấy thôi. — Nhưng tôi không còn là người phụ tá của ông ta nữa thì sao ? Nét mặt lão già sáng lên : — Thế là thế nào ? — Tôi sẽ phục vụ dưới quyền ngài, Phret ạ! — Slit-xen đứng dậy dập gót chân. — Dưới quyền tôi? — Phret sửng sốt. — Đúng vậy, — Nhưng ngài có thể làm được gì trong khoa Nga cơ chứ ? — Tôi sẽ dậy một môn mới: chống đỡ chó. Vô-rô-nốp đắc thắng nhìn Phret, nhưng anh lảng tránh cái nhìn ấy. Anh cố nén nụ cười nếu nghĩ đến sự hình thành của tình thế mới.