3. Cuộc phiêu lưu tình ái một lần của Campus, cùng kỹ viện Trung Quốc dưới ngòi bút của ông

Campus đem lòng yêu tiểu thư Mary, đây là chương khúc mang màu sắc lãng mạn nhất trong những câu chuyện về Trung Quốc của ông. Sự khởi đầu của câu chuyện cũng đột ngột y hệt như đoạn kết của nó. Trên chuyến tàu thủy xuôi dòng từ Vũ Hán đi Thượng Hải, Campus may mắn quen biết tiểu thư Mary, người vừa cùng vị hôn phu đi du lãm Tam Hiệp trở về.

Lúc này, Campus đã không còn trẻ trung gì, ông đứng trên mũi tàu để cấu tứ cho bài văn của mình, bỗng nhiên bị tiếng cười của tiểu thư Mary thu hút. Tiếng cười sảng khoái của người con gái Bỉ ngây thơ ấy vậy mà át cả âm thanh ồn ào của cỗ máy kiểu cũ đang kêu oanh oanh.

Ở Trung Quốc, những cô gái nước ngoài đáng yêu thực sự quá ít ỏi, đến mức Campus tin rằng bản thân nếu thực sự quyết định ở lại Trung Quốc, thì buộc phải chuẩn bị sẵn tinh thần ở vậy suốt đời. Ông không phải kiểu đàn ông bốc đồng về tình dục, ít nhất là khi còn trẻ thì là như vậy. Đã bao nhiêu năm nay, ông đã quen với việc dùng việc đọc sách để khuây khỏa mỗi khi rơi vào khoảnh khắc tơ tưởng vẩn vơ. Xuất thân từ tầng lớp bình dân, Campus rất nâng niu cơ thể mình; nền giáo dục ông nhận được thời niên thiếu khiến ông tin rằng việc tự sướng đồng nghĩa với việc bản thân đã sa vào cám dỗ của ma quỷ. Sau khi mê đắm văn hóa cổ xưa của Trung Quốc, Campus lại nhận được sự khải gợi từ các bậc thánh hiền Trung Quốc cổ đại, kiên tín di huấn "Thiên nguyên chi thọ tinh khí bất háo giả đắc chi" (Thọ của nguyên khí trời, người không hao tổn tinh khí sẽ đạt được).

Thế nhưng, tiếng cười phóng túng của tiểu thư Mary lần này suýt chút nữa khiến Campus vốn rất ít khi động tâm trước sắc đẹp phải mất đi tự chủ. Gió sông thổi qua, cứ liên tục vờn vò chiếc váy dài màu trắng mà tiểu thư Mary đang mặc, khiến ánh mắt ông cứ ngẩn ngơ hết lần này đến lần khác. Cuối cùng cũng tìm được cơ hội trò chuyện, qua cuộc trò chuyện, Campus được biết rằng khi Mary đến Thượng Hải, cô sẽ cùng vị hôn phu đến nhà thờ kết hôn. Vị hôn phu của Mary trông có vẻ lớn tuổi hơn cả Campus, là một người Do Thái gốc Ba Lan. Trên chuyến tàu thủy, người đó chăm sóc Mary như cha chăm sóc con gái vậy. Đây là một thương nhân đã kiếm được rất nhiều tiền ở Trung Quốc, hắn nhìn một cái là nhận ra Campus chẳng xu dính túi, liền không hề đit lựa chọn mà giao phó vị hôn thê cho Campus chăm sóc quản lý, còn bản thân thì không chút che giấu mà đi theo đuổi những người phụ nữ khác. Có thể thấy vị thương nhân Do Thái đã phát tướng và hói đầu này là một kẻ hiếu sắc thấy phụ nữ đẹp là mừng vui khôn tả, và tiểu thư Mary dường như cũng chẳng mấy bận tâm đến hành vi phóng đãng của vị hôn phu.

Trong suốt chuyến hành trình dài đằng đẵng, trừ lúc ngủ và ăn uống, Campus đều ở bên tiểu thư Mary. Thương nhân Do Thái dường như vì có Campus bầu bạn với vị hôn thê của mình nên vô cùng yên tâm, lớn mật quấn quýt lấy một người phụ nữ góa chồng giàu có trên tàu. Trước khi chuyến tàu thủy cập cảng Thượng Hải vào chặng cuối, Campus đã làm được hai việc.

Việc thứ nhất là bày tỏ tình cảm ái mộ của mình đối với tiểu thư Mary một cách đúng mực. Nói là đúng mực tuyệt đối không hề phóng đại, bởi vì ông phát hiện ra cô vốn dĩ cũng cô đơn giống như mình, cũng mang tâm sự kín đáo giống như mình. Khi Campus còn đang do dự không biết có nên ân cần săn đón tiểu thư Mary hay không, thì tiểu thư Mary nhiệt tình đã chủ động quyến rũ ông trước.

Việc thứ hai mà Campus làm là thuyết phục vị thương nhân Do Thái mua lại một căn biệt thự ở Mạc Thành, để mùa hè oi bức có thể đưa vợ mình đến đó nghỉ mát.

Một năm sau, Campus lại một lần nữa gặp lại Mary đang tránh nóng ở Mạc Thành tại đó. Trải qua hơn một năm bí mật thư từ qua lại, họ đã không ngần ngại lén lút tư tình ngay trong căn biệt thự mới cất chưa lâu ấy, ngay dưới mí mắt của thương nhân Do Thái. Mùa hè năm ấy đặc biệt nóng nực, cho dù là ở nơi tránh nóng như Mạc Thành, người ta làm việc gì mồ hôi cũng đầm đìa như mưa, nóng đến mức thở không ra hơi. Thương nhân Do Thái phần lớn thời gian đều ngâm mình trong một cái thùng mộc chứa đầy nước lạnh. Ngay từ đầu, hắn đã xem Campus là một tên mọt sách, hơn nữa lại là một tên mọt sách nghèo chẳng có tiền chỉ biết viết dăm chữ lừa đời. Là một thương nhân Do Thái tin rằng tiền là vạn năng, hắn không tin người vợ trẻ của mình lại có thể để mắt tới Campus.

"Gã này hoặc là một kẻ bất lực, hoặc là một tên đồng tính luyến ái đáng chết," thương nhân Do Thái hỏi Campus về tình hình kỹ nữ ở Mạc Thành. Campus đáp không ăn nhập gì, hoảng loạn thất sắc vô cùng lúng túng. Thương nhân Do Thái từ đó mà đưa ra kết luận không chút nghi ngờ, hắn cười lạnh phân tích với Mary rằng: "Chỉ cần nghĩ đến một người đàn ông thường xuyên bôn ba bên ngoài, một người đàn ông bằng xương bằng thịt, bên cạnh chỉ có duy nhất một người phụ nữ trẻ tuổi người Trung Quốc bầu bạn, thì không khó để tưởng tượng gã vô tích sự này sẽ làm những chuyện gì!"

Tên đại thương nhân chỉ ở lại Mạc Thành vài ngày, rồi lấy cớ phải về xử lý một lô hàng, số sắng quay lại Thượng Hải. Mary có đầy đủ lý do để tin rằng hắn vội vã quay về Thượng Hải là vì những người phụ nữ khác, thế nên cô kiên quyết bày tỏ muốn đi cùng hắn.

"Anh đừng có đắc ý, tưởng rằng ở đây chỉ có một mình Campus là đàn ông, nếu anh thực sự vứt bỏ tôi không thèm quản, tôi sẽ đi tìm đàn ông hoang dã khác," cô vừa hờn dỗi với chồng, vừa cố ý quấn lấy hắn không buông, nhưng trong lòng thì hận không thể giục hắn cút đi ngay lập tức.

Kết quả y hệt như lần đầu gặp mặt một năm trước, thương nhân Do Thái rộng lượng lại một lần nữa giao Mary cho Campus. Tại bến tàu, thương nhân Do Thái ưỡn cái bụng phệ, tần ngần vẫy tay chào tạm biệt vợ cùng Campus đang đỏ mặt vì xấu hổ. Thời tiết đột nhiên trở nên mát mẻ, đại thương nhân lấy tay vây quanh miệng, lớn tiếng hét với vợ mình: "Cứ ở lại chơi thêm vài ngày, muốn lúc nào rời đi thì hẵng rời đi cũng được."

"Tôi không đi nữa, tôi ở lại đây luôn, đỡ phải chướng mắt anh trước mặt!" Mary vẫn nói những lời hờn dỗi, bịn rịn vẫy tay chào chiếc tàu thủy đã tiếng còi inh ỏi.

Đây là lần đầu tiên trong đời Campus sa vào lưới tình, ông bị màn biểu diễn xuất sắc của Mary làm cho hồn xiêu phách lạc, trẻ lại hai mươi tuổi. Mary tràn đầy sức sống giống như một con ngựa cái bất kham, cô đánh thức dục vọng bị kìm nén bao nhiêu năm của Campus, tựa như một vị giáo sư cao tay nhất, rất nhanh đã chữa khỏi chứng xuất tinh sớm cho Campus. Nhiệt tình thừa thãi mà năng lực không đủ khiến Campus ban đầu hễ cứ vừa mới thâm nhập là lại khiến người ta cảm thương tuôn trào như xối. Ông bị một thứ tâm lý tội lỗi mơ hồ day dứt đến tâm phiền ý loạn, lúc nào cũng lo lắng bị nữ giúp việc phát hiện khi đang ân ái, lo lắng thương nhân Do Thái đột ngột xuất hiện trước mặt mình, thậm chí còn sợ hãi tiếng cười quái dị của Mary. Khi ân ái, Mary thường phát ra một thứ âm thanh cười khô khốc, ý định ban đầu của cô có lẽ chỉ muốn giúp Campus thả lỏng hơn đôi chút, thế nhưng hiệu quả khách quan lại khiến ông càng thêm căng thẳng.

Mary ở Mạc Thành hết ba tháng, cô lấy cớ khí hậu Mạc Thành có lợi cho thân tâm sức khỏe của mình ra sao, viết thư hết bức này đến bức khác phàn nàn với thương nhân Do Thái, giục hắn mau chóng buông bỏ những công việc đáng chết trong tay, đến Mạc Thành để ở bên cô một trận cho ra trò. Tất cả các thư đều do Campus thảo. Thư viết tình ý miên man sống động như thật, sự phóng đại đúng mực đã thể hiện tối đa nỗi nhớ nhung của Mary đang phải thủ tiết ở Mạc Thành. Có lẽ thương nhân Do Thái chưa từng nghĩ Mary sẽ làm những chuyện gì ở Mạc Thành, có lẽ hắn vốn dĩ cũng chẳng thèm quan tâm cô đã làm gì, dù sao thì hắn cũng viết thư hồi âm rằng, chỉ cần Mary vui, hắn sẵn sàng để cô ở Mạc Thành bao lâu cũng được.

Trong ba tháng, thương nhân Do Thái từng đến Mạc Thành thăm người vợ trẻ một lần. Điều khiến hắn cảm thấy kinh ngạc là Mary hoàn toàn không hề tiêu tụy như những gì cô miêu tả trong thư, ngược lại, sắc đẹp của cô không những không thể chê vào đâu được, mà còn đẫy đà hơn trước rất nhiều. Tất cả mọi thứ đều chứng minh cuộc sống ở Mạc Thành có lợi cho sức khỏe của Mary đến nhường nào, khiến thương nhân Do Thái buộc phải dùng giọng điệu không cho phép nghi ngờ để lệnh cho Mary tiếp tục ở lại Mạc Thành thêm một thời gian. Thương nhân Do Thái cuối cùng cũng hiểu ra nguyên nhân thực sự khiến Mary không chịu rời khỏi Mạc Thành, bởi vì hắn phát hiện vợ mình đang viết một cuốn tiểu thuyết mang phong cách Pháp của thế kỷ trước, đương nhiên chỉ là một truyện ngắn, bên trên chi chít những chữ sai và chữ lỗi hoàn toàn là do chép nhầm từ bản thảo. Không còn nghi ngờ gì nữa, cô đã chép lại dựa trên một bản thảo của Campus. Khi thương nhân Do Thái vô tình nhắc đến chủ đề Campus, Mary chỉ dùng một câu rất bâng quơ để đuổi khéo chồng mình đi:

"Đừng nhắc đến cái tên đồng tính luyến ái đáng chết ấy của anh nữa, cái nơi Mạc Thành này không phải là chỗ cho đàn ông ở."

Ba tháng sau, Campus phát hiện Mary đã bắt đầu chán ghét mình. Ông nhận ra câu chuyện lãng mạn trong ba tháng qua chỉ là một khúc dạo đầu không đáng kể trong cuộc đời của một người phụ nữ phóng đãng. Mọi thứ bỗng chốc trở nên phi thực tế, những cuộc hoan lạc thâu đêm suốt sáng, những lời thề non hẹn biển hết lần này đến lần khác bên gối, đều tựa như những chiếc bong bóng xà phòng đẹp đẽ, chọc vào là vỡ tan chẳng còn gì. Để lấy lòng Mary, Campus không tiếc đưa cô đi thăm thú kỹ viện, thăm huyện lính, diễu võ dương oai khắp Mạc Thành nhỏ bé. Sự nhiệt tình của Mary đối với Campus tàn phai nhanh y như lúc bắt đầu. Khi Campus càng lún sâu vào lưới tình, đưa ra đề nghị Mary hãy chia tay thương nhân Do Thái, còn bản thân thì chuẩn bị chính thức cưới cô làm vợ, thì Mary lại lớn tiếng cười rộ lên y như tiếng cười quái dị lúc họ mới ân ái do phối hợp không tốt, cười đến mức Campus tự thẹn quá hóa giận, tự tin hoàn toàn tan biến, hốt hoảng bỏ chạy lấy người, từ đó không còn mặt mũi nào đi gặp Mary nữa.

Việc đưa Mary đi kỹ viện là một chuyện hoang đường làm chấn động một thời của Campus ở Mạc Thành. Bị tình yêu làm cho mụ mẫm đầu óc, lúc đó Campus chẳng màng tới cái gì nữa. Để thỏa mãn trí tò mò của Mary, lần đầu tiên bước chân vào kỹ viện Trung Quốc, Campus vậy mà lại đi cùng một người phụ nữ ngoại quốc. Khỏi phải nói, sự xuất hiện của Campus và Mary trong kỹ viện lập tức gây ra sự náo loạn cho các kỹ nữ và khách làng chơi. Bà mụ vô cùng lúng túng tiếp đón họ, chỉ vì họ là người ngoại quốc không thể dây vào nên mới không đuổi họ ra ngoài. Mary hứng thú bừng bừng hỏi dồn về tiêu chuẩn tiếp khách của kỹ nữ, từ giá cả cho tới thời gian, cùng với số lượng khách tiếp đãi, cứ như thể bản thân cô ta chuẩn bị "xuống biển" làm kỹ nữ, hoặc chuẩn bị tự mở kỹ viện vậy. Bà mụ nơm nớp lo sợ trả lời các câu hỏi của cô, trong lòng thấp thỏm không biết tai họa hay phúc đức.

"Tại sao anh không viết một cuốn sách về kỹ viện nhỉ?" Ra khỏi kỹ viện, Mary bâng quơ nói.

Sau khi chia tay Mary, câu nói bâng quơ mà Mary từng thốt lên trong cửa kỹ viện cứ liên tục văng vẳng bên tai Campus. Campus chợt nghĩ, đề nghị của Mary không hẳn là một ý tồi. Một nhà xuất bản đến từ Paris từng đề xuất với ông một ý kiến tương tự, lại còn hứa hẹn thù lao hậu hĩnh. Cách đây không lâu, một cuốn tiểu thuyết nhỏ về kỹ viện châu Âu do một tên ăn chơi người Pháp viết đã trở thành cuốn sách bán chạy có lượng phát hành lớn nhất từ trước đến nay của nhà xuất bản đó. Dù Campus đã tạo dựng được uy tín của một nhà Hán học ở phương Tây, nhưng nếu chỉ làm mấy nghiên cứu thuần tính hàn lâm, không có sự ủng hộ của đông đảo độc giả phương Tây, thì nhà Hán học dù lớn đến đâu cũng chẳng có gì ghê gớm. Có một ví dụ nhỏ có thể thuyết phục hoàn toàn Campus thử nghiệm miêu tả cuộc sống của kỹ viện Trung Quốc, mặc dù Campus đã có nhiều tác phẩm vấn thế, nhưng cho đến nay, cuốn sách bán chạy nhất lại là cuốn "Nghiên cứu tục ngữ Trung Quốc" do ông mới dịch gần đây. Cuốn sách này vì ghi chép lại rất nhiều lời lẽ thô tục, đánh giá không cao nhưng lộ pha khá tốt, kết quả là một cuốn sách nhỏ hoàn toàn không có gì nổi bật ấy lại mang về cho Campus một khoản tiền hoạch tài nho nhỏ.

Campus thất tình cũng rất cần thông qua việc viết lách để chữa lành những tổn thương trong tâm hồn. Tuổi tác của ông không còn nhỏ, nhưng Mary rốt cuộc vẫn là tình nhân đầu tiên của ông. Vài năm sau, Campus quyết định định cư ở Mạc Thành, ông chính thức trở thành một công dân của thành phố này, điều đó có thể nói chẳng liên quan gì đến việc ông muốn tìm lại thời gian đã mất. Một tháng sau khi chia tay Mary, Campus trở thành vị giáo sư ngoại tịch đầu tiên trong một trường đại học mới được thành lập ở thủ phủ tỉnh, lên lớp giảng dạy cho học sinh về sự biến chuyển của triết học phương Tây. Vì Campus vừa không hiểu biết, lại vừa không có chút hứng thú nào với triết học phương Tây, nên đành phải dùng tiếng Anh là tiếng mẹ đẻ của mình để mạnh dạn trơ trẽn nói nhảm một trận trên bục giảng. May là trình độ tiếng Anh của đám học sinh ấy thực sự chẳng ra sao, trong mười câu thì chỉ nuốt tươi hiểu được sáu bảy câu, thế nên ông càng tỏ ra vô cùng uyên bác. Ban đầu nhà trường chỉ định mời một ông Tây về làm cảnh cho có mặt mũi, phái người đi nghe giảng, nghe ông ta nói tiếng Tây bập bõm, chốc lát đã bội phục đến sát đất.

"Đời sống kỹ nữ Trung Quốc" là chuyên khảo học thuật đầu tiên được Campus viết sau khi làm giáo sư đại học. Mặc dù cuốn sách này có sức ảnh hưởng rất lớn làm chấn động một thời, nó cùng với cuốn tiểu thuyết hư cấu tình yêu "Sám hối" mà Campus viết sau này trở thành hai cuốn sách có sức hiệu triệu lớn nhất của ông ở phương Tây, thế nhưng điểm chung của chúng đều nằm ở chỗ mượn cái cớ chân thật, nhưng sự thật thì tuyệt đối không chân thật. "Đời sống kỹ nữ Trung Quốc" là một cuốn đại tạp hóa, bên trong chứa đầy những lời đồn đại và sức tưởng tượng, có không ít tư liệu đều được sao chép từ tiểu thuyết hiệp tà cuối đời nhà Thanh. Đã quen với việc lừa người, Campus chưa từng đi mua vui ở kỹ viện bao giờ; còn đối với kỹ viện Trung Quốc mà nói, bất kỳ người đàn ông nào không đến kỹ viện để tìm hoa vấn liễu đều sẽ bị xem là người không được chào đón. Những cái gọi là tư liệu thủ phí được miêu tả trong "Đời sống kỹ nữ Trung Quốc" đều được Campus có được thông qua biện pháp gián tiếp. Ông là một người đàn ông tính tình nhút nhát trước mặt phụ nữ, cứ hễ bước vào kỹ viện là lập tức biến thành một cậu bé thẹn thùng. Sở trường bịp bợm của ông chẳng có đất dụng võ đối với những kỹ nữ bán thân. Tất cả đều là giao dịch tiền mặt trần trụi, tiền trao cháo múc, chỉ cần trả tiền rồi thì việc còn lại là đóng cửa tát nước. Campus từng thử mạo nhận là khách làng chơi cùng kỹ nữ bước vào phòng, sau khi trả tiền xong, ông lại tỏ ra lơ ngơ không biết phải làm sao, đầu óc trống rỗng, những câu hỏi đã chuẩn bị sẵn từ trước biến đi đằng nào mất. Sự ngập ngừng lắp bắp của Campus khiến kỹ nữ lăn lộn sa trường cảm thấy buồn cười, ả an ủi ông giống như an úy một đứa trẻ rằng không cần phải căng thẳng, kết quả là Campus thất thái đành phải lấy cớ đau bụng đột xuất, trong tiếng cười không có ý tốt của kỹ nữ, đoạt cửa mà chạy trối chết.

Để có được cái gọi là tư liệu thủ phí, khi viết cuốn "Đời sống kỹ nữ Trung Quốc", Campus buộc phải thỉnh giáo học sinh và đồng nghiệp của mình. Đại học sinh đi mua vui đương nhiên không phải là chuyện tốt, nhưng Campus rất nhanh đã phát hiện đám học sinh của mình ở phương diện này có kinh nghiệm hơn ông rất nhiều. Thói phóng túng tình dục của người Trung Quốc phóng khoáng hơn nhiều so với tưởng tượng của người phương Tây. Hơn nữa, những người đã mua vui kỹ viện thường rất sẵn lòng kể lại câu chuyện phiêu lưu của bản thân cho người khác nghe, chỉ cần Campus hứa giữ bí mật, đám đại học sinh liền hào hứng kể hết không giấu giếm. Đạo lý tương tự, trong số những vị giáo sư đại học đạo mạo cũng không thiếu những tay chơi trác táng. Mua vui kỹ viện đối với đàn ông Trung Quốc thực sự là một chuyện phong nhã. Campus đã viết trong lời tựa đại ý rằng: Thế giới quan này của đàn ông Trung Quốc đã thôi thúc sự phồn vinh của kỹ viện trong nước Trung Quốc. Do hôn nhân của nam nữ Trung Quốc đều do mai mối cha mẹ định đoạt, cũng chính là cuộc hôn nhân áp đặt mà Tân văn hóa luôn miệng hô hào đả lật, xét về mặt khách quan, đàn ông Trung Quốc một khi không có được tình yêu của người vợ hợp pháp, thì đành phải quay đầu tìm kiếm sự ấm áp ở kỹ viện. Kiểu nói này có lẽ không đạo đức, nhưng không nghi ngờ gì khi nó đã nói rất có lý, đánh trúng vào yếu huyệt của tệ nạn xã hội. Đời sống kỹ viện Trung Quốc phong phú hơn nhiều so với tưởng tượng của người phương Tây, kỹ nữ Trung Quốc cũng có tình cảm hơn ca kỹ phương Tây rất nhiều.

Trong chương "Kỹ nữ Trung Quốc kỳ dị", Campus đã dùng lượng lớn thiên phú, với bút điệu gần như thuần tình dục, miêu tả sự kỳ dị của cái gọi là kỹ nữ Trung Quốc. Càng giống với những cuốn sách thô tục được ví là "Cẩm nang mua vui", để thu hút độc giả phương Tây, ngòi bút của Campus chốc chốc lại phảng phất hương vị thưởng ngoạn, truyền thuyết và những tưởng tượng vô vị được hòa quyện lại với nhau. Khi viết về kỹ nữ Sơn Tây, có một đoạn được viết thế này: Cơ quan sinh tính của phụ nữ tỉnh Sơn Tây, phủ Đại Đồng, Trung Quốc có vẻ như có nhiều tầng lớp trùng điệp. Một vị tri huyện từng thân thiết với tôi khi làm quan ở phủ Đại Đồng, đã tán dương không ngớt lời về sự kỳ dị này của phụ nữ Sơn Tây. Ông ấy thân mình nói với tôi rằng, nhiều tầng lớp trùng điệp có thể là ba lớp cửa, mỗi lớp cửa đều có thể làm một đôi câu đối và một cái hoành phi cho nó. Cặp câu đối của lớp cửa thứ nhất là "Điểu túc lâm biên thụ, tăng xao nguyệt hạ môn", hoành phi viết "Biệt hữu động thiên"; cặp câu đối của lớp cửa thứ hai là "Sơn cùng thủy tẫn nghi vô lộ, liễu ám hoa minh hựu nhất thôn", hoành phi viết "Tiệm nhập giai cảnh"; cặp câu đối của lớp cửa thứ ba chính là "Vân vô tâm hề xuất tụ, điểu quyện phi nhi trí viễn", hoành phi viết "Cực nhạc thâm xử".

"Đời sống kỹ nữ Trung Quốc" không tính là một cuốn sách hay, y như những gì đã nói ở trước, nó chỉ là một cuốn đại tạp hóa chắp vá lung tung. Thế nhưng dẫu sao nó cũng không giống với những cuốn tiểu thuyết hiệp tà đang phong hành ở Trung Quốc thời bấy giờ. Campus dẫu sao cũng không phải là khách làng chơi, tuy rằng có rất nhiều chỗ cách điệu hạ cấp, tuy rằng có rất nhiều thơ từ của văn nhân cũ Trung Quốc rất khó dịch, Campus buộc phải đính kèm lượng lớn nguyên văn trông có vẻ mang đậm tính học thuật mà độc giả phương Tây hoàn toàn không hiểu nổi vào tác phẩm của mình, nhưng nhìn chung thì đây vẫn là một tác phẩm học thuật đáng đọc. Nhược điểm chí mạng của nó là không chân thật, nhưng xét cho cùng thì nó vẫn là một tác phẩm xuất hiện dưới cái chiêu bài nghiên cứu văn hóa phương Đông, có ý thức hoặc vô thức tiến hành quan chiếu đối với hiện tượng kỹ nữ Trung Quốc. Dù là sao chép hay là nghe lén đồn đại đi chăng nữa, "Đời sống kỹ nữ Trung Quốc" đã phản ánh một phương diện có đặc tính vô cùng độc đáo trong văn hóa Trung Quốc, nó hay hơn cuốn "Sám hối" mà Campus viết sau khi định cư ở Mạc Thành rất nhiều. "Đời sống kỹ nữ Trung Quốc" là một chiếc gương biến hình, thông qua chiếc gương ấy, gạt bỏ đi những thói tục hạ lưu bị bóp méo kia, chúng ta ít nhiều có thể nhìn thấy một vài thứ mà bản thân không hề hay biết.