“Bà học tiếng Pháp từ khi còn bé,” Marie-Laure lên tiếng, mặc dù bà không chắc làm cách nào mà mình có thể mở miệng.

“Vâng. Đây là con trai tôi, cháu tên Max.”

“Gutten Tag*”, Max lúng búng trong miệng. Bàn tay cậu bé nhỏ và ấm áp.

Tiếng Đức, nghĩa là: Chào buổi chiều.

“Cậu bé không học tiếng Pháp từ khi còn bé”, Marie-Laure nhận xét, cả hai người phụ nữ cùng bật cười trong một lúc trước khi lại rơi vào im lặng.

Người phụ nữ nói, “Tôi có mang theo thứ này...” Cho dù được bọc bên trong lớp báo, Marie-Laure cũng biết đó là một ngôi nhà mô hình; bà có cảm giác như thể người phụ nữ này vừa thả một giọt ký ức đang nóng chảy lên tay bà.

Bà chỉ đủ sức đứng lên. “Francis”, bà nói với người trợ lý, “cậu có thể dẫn Max đi tham quan bảo tàng một lúc được không? Có thể là phòng trưng bày bọ cánh cứng chẳng hạn.”

“Tất nhiên là được, thưa bà.”

Người phụ nữ nói gì đó với con trai bằng tiếng Đức.

Francis hỏi, “Tôi sẽ đóng cửa lại nhé?”

“Vui lòng đóng cửa giúp.”

Tiếng chốt cửa lách cách. Marie-Laure có thể nghe thấy tiếng bong bóng sủi bọt trong bể nuôi cá, người phụ nữ hít vào, mấy miếng cao su bên dưới chân ghế đẩu kêu rin rít khi bà ta cựa quậy trên ghế. Bằng mấy ngón tay, bà tìm các vết khắc bên hông ngôi nhà, mái ngói dốc. Bà đã thường xuyên cầm ngôi nhà đến thế nào.

“Cha tôi làm ra ngôi nhà này”, bà nói.

“Bà có biết làm thế nào mà anh trai tôi có được ngôi nhà đó không?”

Mọi thứ xoay tít trong không gian, xoay một vòng quanh phòng, rồi lại chui vào trí óc Marie-Laure. Chàng trai. Mô hình. Nó đã từng được mở ra chưa? Đột nhiên bà đặt ngôi nhà xuống, như thể nó quá nóng.

Ắt hẳn người phụ nữ, Jutta, đang quan sát bà rất chăm chú. Bà ta lên tiếng, như thể tạ lỗi. “Có phải anh ấy đã tước đoạt của bà không?”

Marie-Laure ngẫm nghĩ, theo thời gian, những sự việc có vẻ lộn xộn hoặc trở nên ngày càng khó hiểu hoặc từ từ trở nên rõ ràng. Chàng trai ấy đã cứu bà cả thảy ba lần. Lần đầu tiên là đã không vạch trần ông Etienne khi anh ấy có thể. Lần thứ hai là gạt gã thượng sĩ kia ra khỏi đường đi. Lần thứ ba là giúp bà ra khỏi thành phố.

“Không đâu”, bà trả lời.

“Thật chẳng dễ dàng gì để trở thành người tốt khi đó.” Jutta cố hết sức diễn đạt bằng vốn tiếng Pháp ít ỏi.

“Tôi và anh ấy cùng trải qua một ngày bên nhau. Chưa đến một ngày.”

Jutta hỏi, “Khi ấy bà bao nhiêu tuổi?”

“Mười sáu tuổi trong suốt quãng thời gian bị vây hãm. Còn bà?”

“Mười lăm. Khi chiến tranh kết thúc.”

“Tất cả chúng ta đều trưởng thành trước khi kịp lớn. Anh ấy đã...?”

Jutta đáp, “Anh ấy đã chết.”

Tất nhiên là vậy. Trong những câu chuyện sau chiến tranh, tất cả những anh hùng kháng chiến đều là những người vạm vỡ, táo bạo, những người có thể dựng lên những khẩu súng máy từ những cái kẹp giấy. Còn lính Đức thì, hoặc là ngẩng mái đầu vàng hoe như thiên thần qua cửa nắp xe tăng mở để nhìn những thành phố bị phá hủy mà chúng đi qua, hoặc là những kẻ tâm thần, những kẻ điên cuồng tra tấn tình dục những cô gái Do Thái xinh đẹp. Chàng thanh niên ấy thuộc loại nào chứ? Anh ấy làm cho mình trở nên mờ nhạt. Giống như ở trong cùng một căn phòng với một cọng lông vũ. Nhưng chẳng phải tâm hồn anh ấy tỏa sáng với lòng tốt thuần khiết sao?

Chúng tôi thường hái quả mọng ở Ruhr. Tôi và em gái.

Bà nói, “Bàn tay anh ấy còn nhỏ hơn tay tôi.”

Người phụ nữ hắng giọng. “Lúc nào vóc dáng của anh ấy cũng nhỏ hơn so với tuổi. Nhưng anh ấy chăm sóc cho tôi. Thật khó cho anh ấy để không làm những gì anh ấy được kì vọng. Tôi nói vậy có đúng không?”

“Hoàn toàn đúng.”

Tiếng bong bóng sủi bọt trong bể nuôi cá. Tiếng những con ốc ăn. Marie-Laure không thể đoán được người phụ nữ này đã phải chịu đựng những nỗi đau nào. Và ngôi nhà mô hình thì sao? Werner đã quay lại hang động để nhặt nó ư? Anh ấy có để viên đá ở bên trong không? Bà nói, “Anh ấy nói rằng bà và anh ấy thường nghe những chương trình phát thanh của ông chú tôi. Rằng ở tận nước Đức mà hai người có thể nghe được chương trình ấy.”

“Ông chú của bà...?”

Lúc này Marie-Laure đang tự hỏi những dòng ký ức nào đang từ từ hiện ra trong người phụ nữ đối diện bà. Bà định nói thêm thì tiếng bước chân trên hành lang ngừng ngay bên ngoài cửa phòng nghiên cứu. Không hiểu Max nói gì đó bằng tiếng Pháp và nói vấp. Francis bật cười và nói, “Không, không phải, đằng sau nghĩa là sau lưng chúng ta, đằng sau không phải là derrière*.”

Tiếng Pháp, nghĩa là: mông.

Jutta lên tiếng, “Tôi xin lỗi.”

Marie-Laure bật cười. “Chính sự đãng trí của bọn trẻ đã cứu chúng ta.”

Cửa mở và Francis nói, “Phải chăng bà hoàn toàn đúng, thưa bà?”

“Được rồi, Francis. Cậu có thể đi rồi.”

“Chúng tôi cũng phải đi”, Jutta lên tiếng và bà ta đẩy cái ghế đẩu ra sau chiếc bàn trong phòng nghiên cứu. “Tôi muốn bà giữ ngôi nhà nhỏ này. Bà giữ nó thì thích hợp hơn tôi.”

Marie-Laure vẫn đặt tay trên bàn. Bà hình dung ra người mẹ và cậu con trai đi về phía cửa, bàn tay nhỏ bé nằm trong bàn tay to lớn và họng bà hết nghẹn. Bà nói, “Đợi đã. Sau chiến tranh, khi ông chú tôi bán nhà, ông ấy có quay về Saint-Malo và lấy lại được chiếc đĩa thu âm duy nhất còn sót lại của ông nội tôi. Nó nói về mặt trăng.”

“Tôi nhớ. Và ánh sáng đúng không? Ở phía bên kia?”

Sàn kêu cọt kẹt, bể nước đục ngầu. Những con ốc bò trên mặt kính. Ngôi nhà nhỏ nằm trên bàn giữa hai tay bà.

“Hãy để lại địa chỉ của bà cho Francis. Đĩa thu âm cũ lắm rồi, nhưng tôi sẽ gửi nó cho bà. Có thể Max thích.”