Thần Thoại Babylon Và Assyria

Lượt đọc: 188 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 17
Người Hê-bơ-rơ Trong Lịch Sử Assyria

❊ ❊ ❊

Tóm tắt

Sự hồi sinh của cường quốc Assyria -- Người Hittite ở Syro-Cappadocia -- Vương quốc Aram tại Damascus -- Triều đại khủng bố ở Lưỡng Hà -- Sự dã man của Ashur-natsir-pal III -- Babylon và Chaldaea bị khuất phục -- Thoáng nhìn thung lũng Kalkhi -- Các vương quốc Hê-bơ-rơ gồm Judah và Israel -- Các vị quân vương kình chống và các cuộc chiến tranh giữa họ -- Judah đã trở thành chư hầu của Damascus như thế nào -- Ahab và hoàng hậu Phượng Hoàng Jezebel -- Sự bách hại nhà tiên tri Elijah và các vị tiên tri khác -- Người Israel chiến đấu chống lại người Assyria -- Shalmaneser làm bá chủ Babylon -- Các cuộc nổi dậy của Jehu ở Israel và Hazael ở Damascus -- Shalmaneser đánh bại Hazael -- Jehu cống nạp cho Shalmaneser -- Sự thờ cúng thần Baal bị thay thế bằng việc thờ Bê Vàng ở Israel -- Nữ hoàng Athaliah của Judah -- Lên ngôi vị tiểu vương Joash -- Damascus thống trị Syria và Palestine -- Nội chiến ở Assyria -- Những chiến công của Shamshi-Adad VII -- Babylon trở thành một tỉnh của Assyria.

Trong một phiên bản Scotland của huyền thoại Bảy Người Ngủ, một người chăn cừu bước vào một hang động, nơi những người anh hùng vĩ đại của thời xưa đang chìm trong giấc ngủ ma thuật, và thổi hai tiếng còi từ chiếc tù và treo lơ lửng trên trần. Những người ngủ mở mắt ra và chống người dậy bằng khuỷu tay. Khi ấy, người chăn cừu nghe thấy một tiếng nói cảnh báo văng vẳng như gió thoảng, rằng: "Nếu tiếng còi vang lên một lần nữa, thế giới sẽ hoàn toàn đảo lộn". Quá hoảng sợ trước Tiếng Nói và vẻ ngoài hung tợn của các anh hùng, người chăn cừu vội vã rút lui, khóa chặt cửa lại sau lưng; anh ta ném chiếc chìa khóa xuống biển. Câu chuyện tiếp diễn: "Nếu ai đó tìm thấy chiếc chìa khóa, mở cửa ra và chỉ thổi một tiếng còi duy nhất, Finn cùng toàn bộ tráng sĩ xứ Fean sẽ bước ra. Và đó sẽ là một ngày vĩ đại ở Alban."

Sau một thế kỷ mờ mịt, các anh hùng dân tộc của Assyria đã bừng tỉnh như thể từ giấc ngủ sâu bởi những hồi còi vang dội từ tù và của vị thần sấm sét khải hoàn giữa những ngọn núi phía bắc và phía tây -- Adad hoặc Rimmon của Syria, Teshup của Armenia, Tarku của xứ Hittite phương tây. Những vị vua vĩ đại bước ra để "đảo lộn thế giới" mang những cái tên quen thuộc: Ashur-natsir-pal, Shalmaneser, Shamash-Adad, Ashur-dan, Adad-nirari và Ashur-nirari. Họ đã hồi sinh và gia tăng vinh quang cổ xưa của Assyria trong thời kỳ Trung Đế quốc.

Người Hittite ở Syro-Cappadocia lại một lần nữa trở nên hùng mạnh và thịnh vượng, nhưng không có vị lãnh đạo vĩ đại nào như Subbiluliuma xuất hiện để hàn gắn các vương quốc thành một Đế chế, nhằm bảo vệ các dân tộc hòa huyết trước các hoạt động của những lãnh chúa hiếu chiến và đầy tham vọng từ Assyria. Một vương quốc đặt kinh đô tại Hamath và vương quốc khác tại Carchemish bên bờ sông Euphrates. Vương quốc Tabal thịnh vượng ở Cilicia (Khilakku); nó bao gồm nhiều thành bang như Tarsus, Tiana và Comana (Kammanu). Xa hơn về phía tây là lãnh địa của người Muski thuộc gốc Thraco-Phrygia. Các bộ tộc xung quanh bờ hồ Van đã tự khẳng định vị thế và mở rộng phạm vi ảnh hưởng của mình. Nhà nước Urartu ngày càng trở nên quan trọng, và các bộ tộc Nairi đã lan rộng khắp vùng bờ biển phía đông nam hồ Van. Biên giới phía bắc của Assyria liên tục bị đe dọa bởi các nhóm tiểu quốc miền núi độc lập; họ sẽ là một thế lực không thể cản phá nếu cùng hành động chống lại một kẻ thù chung, nhưng lại dễ dàng bị tiêu diệt khi bị tấn công từng mảnh.

Một số vương quốc Aram đã ra đời ở Lưỡng Hà và khắp vùng Syria. Có ảnh hưởng lớn nhất trong số đó là nhà nước Damascus, có vị vua là bá chủ của các vương quốc Hê-bơ-rơ gồm Israel và Judah khi Ashur-natsir-pal III lên ngôi vua Assyria vào khoảng năm 885 trước Công nguyên. Các nhóm người Aram đã đạt được trình độ văn hóa cao và trở thành thương, nghệ sĩ. Một số lượng lớn cũng đã len lỏi, không chỉ vào Babylon mà còn cả Assyria và khu vực phía bắc Syria thuộc quyền kiểm soát của người Hittite. Quen thuộc với chiến tranh sa mạc qua nhiều thế hệ, họ là những chiến binh không biết sợ hãi. Quân đội của họ có tính cơ động cao, phần lớn gồm bộ binh cưỡi ngựa, và không dễ bị khuất phục bởi lực lượng bộ binh và chiến xa của Assyria. Thật vậy, phải đợi đến khi kỵ binh được đưa vào quân đội thường trực của Assyria thì các chiến dịch chống lại người Aram mới giành được thành công vĩnh viễn.

Trước Ashur-natsir-pal III là hai nhà cai trị đầy nghị lực của Assyria: Adad-nirari III (911-890 TCN) và Tukulti-Ninip II (890-885 TCN). Vị vua trước từng đột kích miền bắc Syria và dường như đã tiến sâu đến tận bờ biển Địa Trung Hải. Do đó, ông đã xung đột với Babylon, nhưng cuối cùng lại ký kết liên minh với vương quốc này. Con trai ông, Tukulti-Ninip, hoạt động ở miền nam Lưỡng Hà, và có vẻ đã chiếm được Sippar. Ở phía bắc, ông phải đẩy lùi các cuộc xâm lược của các bộ tộc Muski. Mặc dù, giống như cha mình, ông đã thực hiện nhiều công trình lớn tại Asshur, ông dường như đã dời triều đình về Nineveh, một dấu hiệu chắc chắn cho thấy Assyria một lần nữa đang trở nên hùng mạnh ở miền bắc Lưỡng Hà và các vùng hướng về phía Armenia.

Ashur-natsir-pal III, con trai của Tukulti-Ninip II, đã mở ra một thời kỳ khủng bố thực sự ở Lưỡng Hà và miền bắc Syria. Các phương pháp xử lý những bộ tộc nổi dậy của ông cực kỳ tàn bạo. Các tù trưởng bị lột da sống, và khi ông cướp phá các thành phố của họ, không chỉ chiến binh mà cả phụ nữ và trẻ em đều hoặc bị tàn sát hoặc bị thiêu trên giàn hỏa thiêu. Do đó, không có gì ngạc nhiên khi không chỉ một lần, các vị vua của các tiểu quốc đã đầu hàng ông không một chút kháng cự ngay khi ông xâm chiếm lãnh địa của họ.

Hình XVII.1. TƯỢNG CỦA ASHUR-NATSIR-PAL, KÈM CÁC VĂN BẢN KHẮC

Từ Cung điện Tây Nam Nimroud: nay ở Bảo tàng Anh

Hình XVII.2. CHI TIẾT TỪ MẶT THỨ HAI CỦA CỘT ĐÁ ĐEN THUỘC VỀ SHALMANESER III

(1) Các sứ thần cống nạp của Jehu, Vua Israel. (2) Động vật cống nạp. (3) Các sứ thần cống nạp mang khăn choàng và túi (Bảo tàng Anh)

Trong năm đầu trị vì, ông đã tràn qua vùng đ giữa hồ Van và thượng nguồn sông Tigris. Bubu, đứa con trai nổi loạn của tổng đốc Nishtun, kẻ bị bắt làm tù binh, đã bị đày đến Arbela và bị lột da sống ở đó. Giống như cha mình, Ashur-natsir-pal chiến đấu chống lại người Muski, lực lượng đang suy yếu. Sau đó, ông quay xuống phía nam từ biên giới Tiểu Á để dẹp một cuộc nổi loạn ở miền bắc Lưỡng Hà.

Một kẻ mạo danh người Aram tên là Akhiababa đã tự lập tại Suru ở vùng đất phía đông sông Euphrates, được bao bọc bởi các phụ lưu Khabar và Balikh của nó. Y đến từ vương quốc Aram lân cận Bit-Adini, và dường như đang chuẩn bị thành lập một liên minh hùng mạnh chống lại người Assyria.

Khi Ashur-natsir-pal tiến lại gần Suru, một bộ phận dân cư nơi đây đã chào đón ông. Ông tiến vào thành phố, bắt giữ kẻ mạo danh cùng nhiều kẻ đi theo y. Ông trừng trị bọn chúng với sự tàn bạo đặc trưng của mình. Một số bị lột da sống và một số bị đóng cọc bêu rêu, trong khi những kẻ khác bị nhốt vào một trụ đá mà nhà vua cho dựng lên nhằm nhắc nhở người Aram về quyết tâm không dung thứ bất kỳ sự phản kháng nào của ông. Kẻ mạo danh Akhiababa bị giải về Nineveh cùng một vài thân tín; và sau khi bị lột da, da của chúng được đóng đinh lên tường thành.

Một cuộc nổi dậy khác nổ ra ở vùng Kirkhi giữa thượng nguồn sông Tigris và bờ biển phía tây nam hồ Van. Nó được thúc đẩy bởi các bộ tộc Nairi, và thậm chí còn được hậu thuẫn bởi một số quan chức Assyria. Những biện pháp trả thù khủng khiếp đã giáng xuống những kẻ nổi loạn. Khi thành phố Kinabu bị chiếm, không dưới 3.000 tù nhân bị thiêu sống, vị tổng đốc phản bội thì bị lột da. Thành phố Damdamusa bị thiêu rụi. Sau đó, Tela bị tấn công. Bản tường thuật của chính Ashur-natsir-pal về các chiến dịch diễn ra như sau:

Thành phố (Tello) rất kiên cố; ba vòng tường bao quanh nó. Dân cư đặt niềm tin vào những bức tường vững chãi và binh lính đông đảo của họ; chúng không chịu hạ mình hay ôm lấy chân ta. Bằng giao chiến và tàn sát, ta đã tấn công và chiếm lấy thành phố. Ba ngàn chiến binh ta đã giết trong trận chiến. Của cải và tài sản của chúng, bò, cừu, ta đem đi; rất nhiều tù binh ta thiêu cháy bằng lửa. Rất nhiều binh lính của chúng ta bắt sống; vài kẻ ta cắt đứt tay chân; kẻ khác thì cắt mũi, tai và tay; của rất nhiều binh lính ta móc mắt. Ta dựng lên một cột trụ bằng những kẻ sống và một cột trụ bằng những cái đầu. Ta treo cao đầu chúng trên cây ở vùng lân cận thành phố của chúng. Lũ trẻ trai và gái của chúng ta thiêu trong ngọn lửa. Ta tàn phá thành phố, đào bới nó lên, thiêu rụi trong lửa; ta xóa sổ nó hoàn toàn.

Lãnh chúa chiến trận Assyria sau đó ép buộc một số vị vua Nairi phải công nhận ông làm bá chủ của họ. Ông bị người Hittite ở Syro-Cappadocia khiếp sợ đến mức khi ông tiến đến lãnh thổ của họ, họ đã cống nạp cho ông và đầu hàng mà không hề tranh đấu.

Trong vài năm, nhà chinh vĩ đại đã bận rộn dẹp yên các bộ tộc nổi dậy và mở rộng lãnh thổ như thế. Tổng hành dinh quân sự của ông đặt tại Kalkhi, nơi triều đình đã được chuyển đến. Tại đó, ông đưa hàng ngàn tù nhân đến, phần lớn trong số họ được sáp nhập vào quân đội Assyria. Các thuộc địa Assyria được thiết lập ở nhiều vùng vì mục đích chiến lược, và các quan chức thay thế các tiểu vương ở một số thành bang phía bắc.

Người Aram ở Lưỡng Hà gây ra nhiều rắc rối cho Ashur-natsir-pal. Mặc dù ông đã giáng một đòn nặng nề lên Suru, các bộ tộc miền nam là người Sukhi vẫn kích động nổi loạn ở Lưỡng Hà với tư cách là đồng minh của người Babylon. Có lần, Ashur-natsir-pal quét xuống phía nam qua vùng này và tấn công một lực lượng hỗn hợp gồm người Aram thuộc phái Sukhi và người Babylon. Người Babylon do Zabdanu, em trai của Nabu-aplu-iddin, vua Babylon, chỉ huy; ông ta rõ ràng rất nóng lòng muốn giành lại quyền kiểm soát tuyến đường thương mại phía tây. Tuy nhiên, vị lãnh chúa chiến trận Assyria tỏ ra là một đối thủ quá mạnh. Ông giành chiến thắng hoàn toàn đến mức bắt sống được vị tướng Babylon cùng 3.000 thuộc hạ của y. Người Kashshi (Babylon) và Kaldu (Chaldaea) bị "rơi vào nỗi kinh hoàng", và buộc phải đồng ý nộp cống nhiều hơn.

Ashur-natsir-pal trị vì khoảng một phần tư thế kỷ, nhưng các cuộc chiến tranh của ông chỉ chiếm chưa đầy một nửa thời gian đó. Sau khi tích lũy được khối lượng chiến lợi phẩm lớn, ngay khi hòa bình được vãn hồi trên khắp đế chế, ông bắt tay vào việc xây dựng lại thành phố Kalkhi, nơi ông dựng lên một cung điện nguy nga và ghi chép lại các thành tựu của mình. Ông cũng mở rộng và trang hoàng lại hoàng cung ở Nineveh, đồng thời dành nhiều tâm huyết cho các đền đài.

Cống vật từ các quốc gia chư hầu đổ về tấp nập. Các bộ tộc miền núi và thung lũng ở phía bắc cung cấp dồi dào rượu và ngô, cừu, bò và ngựa; từ người Aram ở Lưỡng Hà và người Hittite ở Syro-Cappadocia đến rất nhiều bạc và vàng, đồng và chì, ngọc quý và ngà voi, cũng như đồ đạc được chạm trổ lộng lẫy, giáp trụ và vũ khí. Các nghệ sĩ và thợ thủ công cũng được cung cấp bởi các chư hầu của Assyria. Có dấu vết của ảnh hưởng Phoenicia trong nghệ thuật thời kỳ này.

Cung điện nguy nga của Ashur-natsir-pal tại Kalkhi đã được khai quật bởi Layard, người đã đưa ra một mô tả sinh động về đồng cỏ xanh tươi nơi thành phố cổ tọa lạc, khi nó hiện lên vào mùa xuân. "Các đồng cỏ chăn gia súc của nó, được biết đến với tên gọi 'Jaif'", ông viết, "nổi tiếng với thảm thực vật phong phú và tươi tốt. Vào thời bình, những bầy ngựa của Pasha và các nhà chức trách Thổ Nhĩ Kỳ, cùng với ngựa của kỵ binh và cư dân Mosul, được đưa đến đây để thả gặm... Hoa đủ mọi màu sắc tô điểm cho các đồng cỏ; không rải rác thưa thớt trên thảm cỏ như ở các vùng khí hậu phía bắc, mà mọc thành từng cụm dày đặc khiến toàn bộ đồng cỏ trông giống như một tấm thảm chắp vá nhiều màu sắc. Những con chó săn, khi trở về từ cuộc săn, bước ra từ bãi cỏ dài được nhuộm đỏ, vàng hoặc xanh, tùy thuộc vào những loài hoa mà chúng vừa lao mình xuyên qua... Vào buổi chiều, sau công việc lao động trong ngày, tôi thường ngồi trước cửa lều, đắm mình hoàn toàn vào sự tĩnh lặng và thư thái mà những khung cảnh như thế này mang lại cho các giác quan... Khi mặt trời lặn sau những ngọn đồi thấp ngăn cách con sông với sa mạc -- ngay cả những sườn đá của chúng cũng đã nỗ lực để mô phỏng tấm áo xanh tươi của đồng cỏ -- những tia nắng khuất dần đi, tựa như một lớp màn ánh sáng trong suốt được kéo khỏi phong cảnh. Phía trên bầu trời thuần khiết không một gợn mây là ánh hào quang của thứ ánh sáng cuối cùng. Ở đằng xa và vượt qua con sông Zab, Keshaf, một tàn tích cổ kính khác, hiện lên mờ ảo trong làn sương chiều. Xa hơn nữa, và càng mờ ảo hơn nữa, là một ngọn đồi đơn độc nhìn xuống thành phố cổ Arbela. Những ngọn núi của người Kurd, nơi có các đỉnh núi phủ tuyết lưu giữ những tia nắng tàn, vẫn đang vật lộn với chập choạng hoàng hôn. Tiếng cừu kêu bê và tiếng bò rống, ban đầu yếu ớt, trở nên lớn hơn khi các đàn gia súc trở về từ đồng cỏ và lang thang giữa các lều trại. Các thiếu nữ vội vã băng qua bãi cỏ xanh để tìm gia súc của cha họ, hoặc ngồi thụp xuống vắt sữa những con đã tự mình trở về chuồng cũ quen thuộc. Một số người đang từ sông trở về với chiếc vò nước đầy trên đầu hoặc trên vai; những người khác, duyên dáng không kém trong vóc dáng và thẳng thắn trong dáng đi, đang vác những bó cỏ dài nặng nhọc mà họ đã cắt ở đồng cỏ."

Băng qua những đồng cỏ đẹp đẽ vào tháng Ba ấy, những đại quân của Ashur-natsir-pal đã trở về với chiến lợi phẩm từ các chiến dịch lớn -- ngựa, bò và cừu, những kiện vải thêu, ngà voi và ngọc quý, bạc và vàng, sản phẩm của nhiều quốc gia; trong khi hàng ngàn tù nhân được tập trung tại đó để xây dựng những tòa nhà uy nghi mà cuối cùng đã rơi vào cảnh hoang phế và bị chôn vùi bởi những lớp cát trôi.

Layard đã khai quật cung điện của hoàng đế và gửi về Luân Đôn, cùng với nhiều kho báu cổ vật khác, những bức tượng sư tử có cánh mang đầu người vô cùng hùng vĩ canh giữ lối vào, cùng nhiều bức phù điêu.

Các tác phẩm điêu khắc Assyria thời kỳ này thiếu đi kỹ thuật tinh xảo, sự tế nhị và trí tưởng tượng của nghệ thuật Sumer và Akkad, nhưng chúng lại tràn đầy năng lượng, mang vẻ trang nghiêm, đồ sộ, mạnh mẽ và sống động như thật. Chúng phản ánh tinh thần vĩ đại của Assyria, vốn dĩ mang một nền tảng vật chất. Nghệ thuật Assyria thể hiện qua việc mô tả hình thức bên ngoài hơn là phấn đấu tạo ra một "thứ vẻ đẹp" đem lại "niềm vui vĩnh cửu".

Khi Ashur-natsir-pal qua đời, con trai ông là Shalmaneser III (860-825 TCN) lên kế vị, với các hoạt động quân sự kéo dài suốt triều đại của ông. Không dưới ba mươi hai chiến dịch đã được ghi lại trên cột đá đen nổi tiếng của ông.

Vì Shalmaneser là vị vua Assyria đầu tiên tiếp xúc trực tiếp với người Hê-bơ-rơ, nên việc điểm lại lịch sử của các vương quốc bị chia cắt gồm Israel và Judah, như được ghi chép trong Kinh Thánh, sẽ rất thú vị ở đây, bởi vì nó làm sáng tỏ nền chính trị quốc tế và hoàn cảnh mà Shalmaneser phải đối mặt ở Lưỡng Hà và Syria vào đầu triều đại của ông.

Sau khi Solomon qua đời, vương quốc của con trai ông là Rehoboam bị thu hẹp lại trong lãnh thổ Judah, Benjamin, Moab và Edom. "Mười chi tộc" của Israel đã nổi dậy và được cai trị bởi Jeroboam, người có kinh đô đặt tại Tirzah. "Chiến tranh giữa Rehoboam và Jeroboam diễn ra liên miên."

Tổ chức tôn giáo từng gắn kết người Hê-bơ-rơ dưới thời David và Solomon do đó đã bị phá vỡ. Jeroboam thiết lập tôn giáo của người Canaan và tạo ra "các thần tượng cùng tượng đúc". Ông bị nhà tiên tri Ahijah kết án vì tội thờ thần tượng, người đã tuyên bố rằng: "Chúa sẽ đánh phạt Israel, như cây sậy bị lung lay trong nước; và Ngài sẽ nhổ bật Israel khỏi vùng đất tốt tươi này, mà Ngài đã ban cho tổ phụ họ, và sẽ phân tán họ vượt qua sông, bởi vì họ đã làm ra các lùm cây linh thiêng, chọc giận Chúa. Và Ngài sẽ phó mặc Israel vì tội lỗi của Jeroboam, kẻ đã phạm tội và làm cho Israel phạm tội."

Ở Judah, Rehoboam cũng "làm điều ác trước mặt Chúa"; thần dân của ông "cũng xây dựng cho mình những nơi cao, tượng thần và các lùm cây linh thiêng trên mọi ngọn đồi cao và dưới mọi tán cây xanh". Tuy nhiên, sau cuộc đột kích của Pharaon Ai Cập Shishak (Sheshonk), Rehoboam đã hối cải. "Và khi ông hạ mình xuống, cơn thịnh nộ của Chúa đã nguôi đi, không tiêu diệt ông hoàn toàn: và ở Judah mọi sự cũng tốt đẹp."

Kế vị Rehoboam là con trai ông, Abijah, người đã đập tan sức mạnh của Jeroboam, đánh bại vị quân vương đó trong trận chiến sau khi ông ta bị bao vây giống như Rameses II từng bị quân đội Hittite vây hãm. "Con cháu Israel chạy trốn trước mặt Judah: và Đức Chúa Trời phó họ vào tay chúng. Abijah và dân sự của ông đã tàn sát họ một trận lớn: có năm trăm ngàn chiến binh ưu tú của Israel ngã xuống tử trận. Do đó con cháu Israel bị khuất phục vào thời đó, và con cháu Judah thắng thế, bởi vì họ nương cậy nơi Đức Chúa Trời của tổ phụ họ. Abijah đuổi theo Jeroboam, và chiếm lấy các thành từ tay ông ta, gồm Bethel cùng các vùng phụ cận, Jeshanah cùng các vùng phụ cận, và Ephraim cùng các vùng phụ cận. Jeroboam không thể lấy lại sức mạnh trong những ngày của Abijah nữa, và Chúa đã giáng phạt ông ta khiến ông ta chết."

Tuy nhiên, trước khi Jeroboam qua đời, "Abijah an nghỉ cùng tổ phụ mình, và họ chôn cất ông trong thành David; và Asa con trai ông lên trị vì thay thế. Trong những ngày của ông, đất nước được bình yên mười năm. Asa làm điều tốt lành và ngay thẳng trong mắt Chúa là Đức Chúa Trời của ông. Vì ông cất bỏ các bàn thờ của ngoại thần, các nơi cao, đập vỡ các tượng thần và đốn ngã các lùm cây linh thiêng. Và ra lệnh cho Judah tìm kiếm Chúa là Đức Chúa Trời của tổ phụ họ, đồng thời tuân giữ luật pháp và điều răn. Ông cũng cất bỏ khỏi tất cả các thành của Judah những nơi cao và tượng thần; và vương quốc được bình yên trước mặt ông. Ông xây dựng các thành có tường lũy ở Judah: vì đất nước được nghỉ ngơi, và ông không có chiến tranh trong những năm đó; bởi vì Chúa đã ban cho ông sự nghỉ ngơi."

Jeroboam qua đời vào năm thứ hai triều đại của Asa, và được kế vị bởi con trai ông là Nadab, kẻ "đã làm điều ác trước mặt Chúa, đi theo con đường của cha mình, và trong tội lỗi mà cha hắn đã khiến Israel phạm tội". Nadab gây chiến tranh với người Philistine, và đang vây hãm Gibbethon thì Baasha nổi dậy và giết chết ông ta. Thế là Triều đại thứ nhất của Vương quốc Israel chấm dứt.

Baasha được tuyên là vua, và tiến hành các hoạt động chống lại Judah. Sau khi tiến hành chiến tranh thành công chống lại Asa, ông ta tiến hành củng cố Ramah, cách Jerusalem về phía bắc vài dặm, "để không cho ai đi ra hay đi vào với Asa vua Judah".

Bấy giờ Israel là một trong những đồng minh của nhà nước Aram hùng mạnh Damascus, lực lượng từng kháng cự sự tiến công của quân đội Assyria dưới triều đại Ashur-natsir-pal I, và có vẻ đã hậu thuẫn các cuộc nổi dậy của các vị vua miền bắc Lưỡng Hà. Judah trên danh nghĩa thuộc quyền phụ thuộc vào Ai Cập, tuy nhiên nước này lại bị suy yếu bởi những rắc rối nội bộ, do đó không thể khẳng định quyền lực của mình ở Judah hay giúp đỡ vua của họ chống lại sự tiến công của người Israel.

Trong giờ phút hiểm nghèo, Judah tìm kiếm sự giúp đỡ từ vua Damascus. "Asa lấy tất cả bạc và vàng còn lại trong kho tàng nhà Chúa, và kho tàng hoàng cung, trao chúng vào tay các bầy tôi mình: và vua Asa sai họ đến với Ben-hadad, con trai của Tabrimon, con trai của Hezion, vua Syria, ngụ tại Damascus, mà rằng: Có một giao ước giữa ta và ngươi, và giữa cha ta với cha ngươi; này, ta đã gửi cho ngươi một món quà gồm bạc và vàng: hãy đến và phá vỡ giao ước của ngươi với Baasha vua Israel, để ông ta rời khỏi ta."

Ben-hadad sẵn sàng chấp nhận lời mời. Ông ta tiến hành chiến tranh chống lại Israel, và Baasha buộc phải từ bỏ việc xây dựng các công sự tại Ramah. "Khi ấy vua Asa ban chiếu chỉ khắp xứ Judah; không một ai được miễn trừ: và họ lấy đi những hòn đá của Ramah, cùng gỗ của nó, mà Baasha đã dùng để xây dựng; và vua Asa dùng chúng để xây Geba thuộc Benjamin, và Mizpah."

Do đó, Judah và Israel trở thành chư hầu của Damascus, và phải thừa nhận vị vua của thành phố đó làm trọng tài trong mọi tranh chấp của họ.

Sau khi trị vì khoảng hai mươi bốn năm, Baasha của Israel qua đời vào năm 886 TCN và được kế vị bởi con trai ông là Elah, người lên ngôi "vào năm thứ hai mươi sáu triều đại Asa". Ông trị vì được hơn một năm thì bị ám sát bởi "bầy tôi của mình là Zimri, tướng chỉ huy một nửa số chiến xa", trong khi ông ta đang "uống say mèm trong nhà của Arza, quản gia của hoàng cung ở Tirzah". Thế là Triều đại thứ hai của Vương quốc Israel chấm dứt.

Cuộc nổi dậy của Zimri diễn ra ngắn ngủi. Ông ta chỉ trị vì "bảy ngày ở Tirzah". Quân đội đang "đóng trại chống lại Gibbethon, thuộc về người Philistine. Và dân sự đóng trại nghe tin rằng: Zimri đã mưu phản và cũng đã giết nhà vua; cho nên toàn thể Israel đã suy tôn Omri, tổng chỉ huy quân đội, làm vua Israel ngay ngày hôm đó trong trại quân. Omri từ Gibbethon tiến lên cùng toàn thể Israel, và họ bao vây Tirzah. Khi Zimri thấy thành phố đã thất thủ, ông ta bước vào cung điện hoàng gia, châm lửa đốt cung điện thiêu chết chính mình."

Yêu sách lên ngôi của Omri bị tranh chấp bởi một đối thủ tên là Tibni. "Nhưng dân sự theo Omri đã thắng thế trước dân sự theo Tibni, con trai của Ginath: thế là Tibni chết, và Omri lên làm vua."

Omri là người xây dựng Samaria, nơi triều đình của ông được chuyển đến từ Tirzah vào gần cuối thời kỳ trị vì sáu năm của ông. Kế vị ông là con trai Ahab, người lên ngôi "vào năm thứ ba mươi tám triều đại Asa vua Judah... Và Ahab... làm điều ác trước mặt Chúa vượt quá tất cả những vị vua đi trước ông." Quả thực, cha con ông khét tiếng đến mức nhà tiên tri Micah đã tuyên bố với những kẻ quay lưng trong thời đại của ông rằng: "Vì các luật lệ của Omri được tuân thủ, và mọi công việc của nhà Ahab được giữ gìn, và các ngươi đi theo mưu kế của họ; để ta biến các ngươi thành chơ trọi, và dân cư ở đó thành tiếng chê cười; cho nên các ngươi sẽ mang lấy sự sỉ nhục của dân ta".

Ahab rõ ràng là đồng minh của Sidon cũng như là chư hầu của Damascus, vì ông đã kết hôn với nàng công chúa khét tiếng Jezebel, con gái của vua thành bang đó. Ông cũng trở thành kẻ thờ phượng vị thần Baal của người Phoenicia, người mà một ngôi đền đã được dựng lên ở Samaria. "Và Ahab làm một lùm cây linh thiêng; và Ahab làm cho Chúa là Đức Chúa Trời của Israel nổi giận nhiều hơn tất cả các đời vua Israel đi trước ông." Obadiah, người "rất kính sợ Chúa", là tổng quản hoàng cung của Ahab, nhưng nhà tiên tri bộc trực Elijah, kẻ thù không đội trời chung là Nữ hoàng khét tiếng Jezebel, lại là kẻ lưu vong giống như một trăm vị tiên tri được Obadiah che giấu trong hai hang động trên núi.

Ahab trở thành một vị vua hùng mạnh đến mức Ben-hadad II của Damascus đã kiếm chuyện gây hấn với ông, và tiến đánh Samaria. Chính trong dịp này, Ahab đã gửi thông điệp nổi tiếng đến Ben-hadad: "Kẻ mặc giáp trụ chớ nên khoác lác như kẻ cởi giáp". Người Israel tuôn ra từ Samaria và đánh tan lực lượng tấn công. "Và Israel đuổi theo họ: và Ben-hadad vua Syria chạy trốn trên lưng ngựa cùng với kỵ binh. Vua Israel xuất trận, đánh tan bầy ngựa cùng chiến xa, và tàn sát người Syria một trận lớn." Ben-hadad sau đó bị các cố vấn làm cho tin rằng ông ta thua trận là do các vị thần của Israel là "các vị thần của đồi núi; cho nên họ mạnh hơn chúng ta". Họ nói thêm rằng: "Chúng ta hãy chiến đấu với họ ở đồng bằng, và chắc chắn chúng ta sẽ mạnh hơn họ". Năm sau, Ben-hadad chiến đấu chống lại người Israel tại Aphek, nhưng lại một lần nữa bị đánh bại. Sau đó, ông ta thấy cần thiết phải ký kết "một giao ước" với Ahab.

Vào năm 854 TCN, Shalmaneser III của Assyria tham gia các hoạt động quân sự chống lại người Syria gốc Aram. Hai năm trước đó, ông đã đập tan sức mạnh của Akhuni, vua xứ Bit-Adini ở miền bắc Lưỡng Hà, thủ lĩnh của một liên minh hùng mạnh gồm các tiểu quốc. Sau đó, vị quân vương Assyria quay về hướng tây nam và tấn công nhà nước Hittite Hamath cùng nhà nước Aram Damascus. Các vương quốc kình chống khác nhau của Syria liên minh lại chống lại ông, và một đội quân gồm 70.000 đồng minh đã cố gắng cản trở tiến bước của ông tại Qarqar bên bờ sông Orontes. Mặc dù Shalmaneser tuyên bố giành chiến thắng trong dịp này, nhưng điều đó chẳng mang lại lợi ích lớn nào cho ông, bởi vì ông không thể tiếp tục khai thác chiến thắng đó. Trong số các đồng minh Syria có Bir-idri (Ben-hadad II) của Damascus, và Ahab của Israel ("Akhabbu xứ Sir'ilites"). Người sau có một lực lượng 10.000 quân dưới quyền chỉ huy.

Bốn năm sau khi Ahab bắt đầu trị vì, Asa qua đời tại Jerusalem và con trai ông là Jehoshaphat được tuyên là vua Judah. "Và ông bước đi trong mọi con đường của Asa cha mình; ông không rẽ trái hay rẽ phải, làm điều ngay thẳng trong mắt Chúa: tuy nhiên các nơi cao vẫn chưa được dỡ bỏ; vì dân sự vẫn dâng tế lễ và đốt hương tại các nơi cao."

Không có ghi chép nào về bất kỳ cuộc chiến tranh nào giữa Israel và Judah trong thời kỳ này, nhưng rõ ràng là hai vương quốc đã xích lại gần nhau và Israel là thế lực trội hơn. Jehoshaphat "kết thân với Ahab", và vài năm sau đã đến thăm Samaria, nơi ông được tiếp đón nồng hậu. Hai vị quân vương cùng mưu sự với nhau. Rõ ràng Israel và Judah muốn rũ bỏ ách thống trị của Damascus, thế lực đang phải liên tục phòng thủ trước Assyria. Kinh Thánh ghi lại rằng họ hợp lực và lên đường tiến hành chiến dịch tấn công Ramoth ở Gilead, vùng mà Israel đòi chủ quyền, và đoạt lấy nó "khỏi tay vua Syria". Trong trận chiến nổ ra sau đó (vào năm 853 TCN), Ahab bị thương chí mạng, "và vào khoảng lúc mặt trời lặn, ông qua đời". Kế vị ông là con trai Ahaziah, người đã thừa nhận quyền bá chủ của Damascus. Sau hai năm trị vì, Ahaziah được kế vị bởi Joram.

Jehoshaphat không còn xung đột với Damascus nữa. Ông cống hiến bản thân cho sự phát triển vương quốc của mình, và cố gắng hồi sinh tuyến thương mại đường biển trên vịnh Ba Tư từng hưng thịnh dưới thời Solomon. "Ông đóng những con tàu xứ Tharshish để đi Ophir lấy vàng; nhưng chúng không đi; vì những con tàu đã bị vỡ (đắm) tại Ezion-geber." Ahaziah đề nghị cung cấp thủy thủ cho ông -- có lẽ là người Phoenicia -- nhưng bị từ chối. Rõ ràng Jehoshaphat có quan hệ thương mại chặt chẽ với người Chaldaea, những kẻ đang lấn chiếm lãnh thổ của vua Babylon, và đe dọa quyền lực của vị quân vương đó. Jehoram kế vị Jehoshaphat và trị vì tám năm.

Sau khi đẩy lùi các đồng minh Syria tại Qarqar bên sông Orontes vào năm 854 TCN, Shalmaneser III của Assyria thấy cần thiết phải xâm chiếm Babylon. Ngay sau khi lên ngôi, ông đã ký kết liên minh với Nabu-aplu-iddin của vương quốc đó, và do đó có thể hoạt động ở phía tây bắc mà không sợ rắc rối với kẻ tranh ngôi đối thủ ở Lưỡng Hà. Khi Nabu-aplu-iddin qua đời, hai con trai của ông ta là Marduk-zakir-shum và Marduk-bel-usate tranh giành ngai vàng. Người trước, là người thừa kế hợp pháp, đã kêu gọi sự giúp đỡ từ Shalmaneser, và vị quân vương đó lập tức vội vã khẳng định quyền lực của mình ở vương quốc phương nam. Vào năm 851 TCN, Marduk-bel-usate, kẻ được hậu thuẫn bởi một đội quân Aram, đã bị đánh bại và bị xử tử.

Marduk-zakir-shum sau đó trị vì Babylon với tư cách là chư hầu của Assyria, và Shalmaneser, vị bá chủ của ông ta, đã dâng tế lễ cho các vị thần tại Babylon, Borsippa và Cuthah. Người Chaldaea sau đó bị khuất phục, và buộc phải cống nạp hàng năm.

Năm sau, Shalmaneser phải dẫn một chiến dịch vào miền bắc Lưỡng Hà để dấy binh dẹp một cuộc nổi dậy mới ở vùng đất đầy rắc rối đó. Nhưng các đồng minh phương tây nhanh chóng lấy lại sức mạnh, và vào năm 846 TCN, ông thấy cần thiết phải quay lại với một đại quân, nhưng không đạt được thành công vĩnh viễn nào mặc dù đã đánh đuổi được kẻ thù. Các vương quốc phương tây khác nhau, bao gồm Damascus, Israel cùng Tyre và Sidon, vẫn chưa bị khuất phục, và tiếp tục mưu phản chống lại ông.

Tuy nhiên, sức kháng cự của các đồng minh Syria đang suy yếu nghiêm trọng bởi các cuộc nổi dậy nội bộ, có lẽ đã bị kích động bởi các sứ giả Assyria. Edom rũ bỏ ách thống trị của Judah và trở thành độc lập. Jehoram, người đã kết hôn với Athaliah, một nàng công chúa hoàng gia Israel, đã qua đời. Con trai ông là Ahaziah, người kế vị ông, đã hợp lực với người anh họ kiêm bá chủ của mình là Vua Joram của Israel, để giúp ông ta chiếm lại Ramoth-gilead từ tay vua Damascus. Joram chiếm được thành phố, nhưng bị thương và trở về Jezreel để chữa trị. Ông là vị vua cuối cùng của Triều đại Omri thuộc Israel. Nhà tiên tri Elisha sai một sứ giả mang theo một hộp dầu đến gặp Jehu, một lãnh đạo quân sự đang ở Ramoth-gilead, cùng với thông điệp đầy điềm gở: "Chúa phán thế này: Ta đã xức dầu lập ngươi làm vua Israel. Ngươi sẽ đánh phạt nhà Ahab chủ ngươi, để ta báo thù máu của các bầy tôi ta là các tiên tri, và máu của mọi bầy tôi của Chúa, từ tay Jezebel... Và bói cẩu sẽ ăn thịt Jezebel tại phần đất Jezreel, và sẽ không có ai chôn cất bà ta."

Jehu "mưu phản chống lại Joram", và sau đó, được hộ tống bởi một đoàn tùy tùng, "cưỡi chiến xa đến Jezreel", để có thể là kẻ đầu tiên loan báo cuộc nổi dậy cho vị nhà vua mà ông sắp phế truất.

Người canh gác trên tháp Jezreel nhìn thấy Jehu cùng đoàn tùy tùng đang tiến lại gần và báo tin cho Joram, người hai lần sai sứ giả ra hỏi rằng: "Mọi sự bình an chứ?" Cả hai sứ giả đều không quay về, và người gác thói báo cho vị quân vương bị thương của Israel biết rằng: "Y đã tiến đến tận chỗ họ, mà không quay về; và cách điều khiển chiến xa giống như cách điều khiển của Jehu con trai Nimshi; vì y phi nước đại rất hung hăng".

Vua Joram tự mình ra đón vị kỵ mã nổi tiếng, nhưng quay đầu tháo chạy khi phát hiện ra rằng ông ta đến với tư cách kẻ thù. Khi ấy Jehu giương cung bắn Joram thủng tim. Ahaziah cố gắng trốn tránh ở Samaria nhưng cũng bị giết. Jezebel bị ném xuống từ cửa sổ hậu cung hoàng gia và bị giày xéo dưới chân những kỵ binh của Jehu; xác bà ta bị chó ăn thịt.

Vị vua Syria mà Joram chiến đấu chống lại tại Ramoth-gilead là Hazael. Ông ta đã ám sát Ben-hadad II khi vị này đang nằm trên giường bệnh bằng cách dùng một tấm vải dày nhúng nước trùm lên mặt làm ông nghẹt thở. Sau đó, ông ta tự xưng là người cai trị vương quốc Aram Damascus. Nhà tiên tri Elisha trước đó đã khóc trước mặt ông, mà rằng: "Ta biết những điều dữ mà ngươi sẽ gây ra cho con cháu Israel; các pháo đài của chúng ngươi sẽ đốt trong lửa, thanh niên của chúng ngươi ngươi sẽ giết bằng gươm, và con trẻ của chúng ngươi ngươi sẽ đập nát, phụ nữ mang thai ngươi sẽ mổ bụng".

Thời điểm cho cuộc chinh phạt của Assyria dường như đã chín muồi. Vào năm 843 TCN, Shalmaneser III vượt sông Euphrates tiến vào Syria lần thứ mười sáu. Mục tiêu đầu tiên của ông là Aleppo, nơi ông được chào đón. Ông dâng tế lễ ở đó cho Hadad, vị thần sấm sét địa phương, rồi đột ngột tiến quân về phía nam. Hazael xuất trận chống lại quân Assyria đang tiến đến, và giao chiến với họ ở vùng lân cận núi Hermon. "Ta đã chiến đấu với hắn", Shalmaneser ghi lại, "và hoàn thành việc đánh bại hắn; ta dùng gươm giết chết 1.600 chiến binh của hắn và bắt sống 1.121 chiến xa cùng 470 ngựa. Hắn tháo chạy để bảo toàn mạng sống."

Hazael tìm nơi ẩn náu bên trong những bức tường thành Damascus, nơi người Assyria vây hãm nhưng không tài nào chiếm được. Trong khi đó, binh lính của Shalmaneser tàn phá và thiêu rụi vô số thành phố, mang đi chiến lợi phẩm lớn. "Vào những ngày đó", Shalmaneser ghi lại, "ta nhận cống vật từ người Tyre, người Sidon và từ Yaua (Jehu) con trai (kế vị) của Khumri (Omri)." Sau đây là bản dịch từ một bức phù điêu bởi Giáo sư Pinches về đoạn văn chi tiết hóa cống vật của Jehu:

Cống vật của Yaua, con trai của Khumri: bạc, vàng, một chiếc cốc vàng, các bình hoa bằng vàng, các chậu bằng vàng, các gàu múc nước bằng vàng, chì, một cây gậy cầm tay cho nhà vua (và) quyền trượng, ta đã nhận.

Vị dịch giả uyên bác bổ sung rằng: "Đáng chú ý là hình thức tên gọi trong tiếng Assyria, Yaua, cho thấy âm alph câm ở cuối lúc bấy giờ được phát âm, do đó người Hê-bơ-rơ hẳn phải gọi ông ta là Yahua (Jehua)."

Shalmaneser không tấn công Damascus lần nào nữa. Do đó, phạm vi ảnh hưởng của ông chỉ giới hạn ở miền bắc Syria. Quả thực, ông thấy việc mở rộng lãnh thổ vào Tiểu Á có lợi hơn. Trong vài năm, ông bận rộn đảm bảo quyền kiểm soát con đường caravan phía tây bắc, và chỉ nghỉ ngơi cho đến khi đã khuất phục được Cilicia cùng tràn qua các vương quốc Hittite Tabal và Malatia.

Trong khi đó, Hazael của Damascus trả thù những kẻ đồng minh bất tín từng dễ dàng công nhận quyền bá chủ mập mờ của Assyria. "Trong những ngày đó, Chúa bắt đầu cắt xẻo Israel: và Hazael đánh bại họ trên mọi bờ cõi Israel; từ Jordan hướng đông, toàn bộ vùng đất Gilead, các bộ tộc Gad, các bộ tộc Ruben và các bộ tộc Manasseh, từ Aroer, ở bên sông Arnon, cho đến Gilead và Bashan." Do đó Israel hoàn toàn rơi vào quyền thống trị của Damascus.

Jehu dường như ôm ấp tham vọng hợp nhất Israel và Judah dưới một chiếc vương miện. Cuộc nổi dậy của ông nhận được sự hậu thuẫn từ những người Hê-bơ-rơ chính thống, và ông khởi đầu tốt đẹp bằng việc tiến hành các cải cách ở vương quốc phía bắc nhằm mục đích rõ ràng là tái lập sự thờ phượng Thiên Chúa của David. Ông bách hại các tiên tri của Baal, nhưng chẳng bao lâu sau lại trở thành kẻ quay lưng, vì mặc dù ông quét sạch tôn giáo Phoenicia nhưng ông lại bắt đầu thờ phượng "những con bê vàng ở Bethel và ở Dan... Ông không từ bỏ tội lỗi của Jeroboam, kẻ đã khiến Israel phạm tội." Rõ ràng ông thấy cần thiết phải đảm bảo sự hậu thuẫn từ những kẻ thờ thần tượng thuộc giáo phái cổ xưa "Nữ hoàng Thiên Đường".

Ngai vàng của Judah đã bị thâu tóm bởi Thái hậu người Israel Athaliah sau cái chết của con trai bà ta là Ahaziah dưới tay Jehu. Bà ta nỗ lực tiêu diệt "tất cả dòng dõi hoàng gia của nhà Judah". Nhưng một người phụ nữ khác đã phá hỏng hoàn toàn kế hoạch quái đản của bà ta. Đó là Jehoshabeath, em gái của Ahaziah và là vợ của thầy tế lễ Jehoiada, người đã che giấu vị hoàng tử nhỏ Joash "và đặt cậu cùng vú nuôi vào một phòng ngủ", trong "nhà của Chúa". Tại đó Joash được bảo vệ nghiêm ngặt suốt sáu năm.

Theo thời gian, Jehoiada dấy lên cuộc nổi dậy chống lại nữ hoàng thờ thần Baal của Judah. Sau khi có được sự hậu thuẫn từ các đội trưởng ngự lâm quân và một phần quân đội, ông đưa vị hoàng tử bảy tuổi Joash ra khỏi đền thờ, "con trai nhà vua, đội vương퀸 lên đầu cậu, trao cho cậu luật pháp, và lập cậu làm vua. Jehoiada cùng các con trai xức dầu cho cậu, và hô rằng: Nguyện nhà vua vạn tuế.

"Khi Athaliah nghe tiếng dân chúng chạy và ca tụng nhà vua, bà ta bước đến với dân sự trong đền thờ của Chúa; và bà ta nhìn, kìa, nhà vua đứng bên trụ cột của mình tại lối vào, các hoàng tử và những người thổi kèn đứng bên nhà vua; và toàn thể dân sự trong xứ vui mừng, thổi kèn, cùng các ca sĩ với nhạc cụ, và những kẻ dạy hát ngợi khen. Khi ấy Athaliah xé rách áo mình, và la lên rằng: Phản nghịch, Phản nghịch.

"Bấy giờ thầy tế lễ Jehoiada đưa các đội trưởng hàng trăm được đặt cai trị quân đội ra, và bảo họ rằng: Hãy dẫn bà ta ra ngoài các hàng rào, và kẻ nào theo bà ta, hãy để nó bị gươm đâm chết. Vì thầy tế lễ nói rằng: Chớ giết bà ta trong đền thờ của Chúa. Thế là họ đặt tay bắt lấy bà ta; và khi bà ta đi đến lối vào cổng ngựa cạnh hoàng cung, họ đã giết bà ta ở đó.

"Và Jehoiada thiết lập một giao ước giữa ông, toàn thể dân sự, và nhà vua, rằng họ sẽ là dân sự của Chúa. Bấy giờ toàn thể dân sự đi đến đền thờ Baal, đập nổ tung nó, đập nát các bàn thờ và tượng thần của nó thành từng mảnh, rồi giết chết Mattan, thầy tế lễ của Baal ngay trước các bàn thờ."

Khi Jehu của Israel qua đời, ông được kế vị bởi Jehoahaz. "Cơn giận của Chúa nổi phừng phừng nghịch cùng Israel, và Ngài phó họ vào tay Ben-hadad con trai Hazael suốt những ngày của họ." Khi ấy Jehoahaz hối cải. Ông "nài xin Chúa, và Chúa đã nhậm lời ông: vì Ngài thấy sự áp bức của Israel, bởi vì vua Syria áp bức họ. Và Chúa ban cho Israel một đấng cứu thế, để họ thoát khỏi tay người Syria." "Đấng cứu thế" đó, như sẽ được chỉ ra, chính là Assyria. Không chỉ Israel, mà cả Judah, dưới thời Vua Joash, Edom, người Philistine và người Ammon đều bị buộc phải công nhận quyền bá chủ của Damascus.

Shalmaneser III thống trị một đế chế rộng lớn và hùng mạnh, đồng thời giữ cho các vị tướng của mình liên tục bận rộn dẹp các cuộc nổi dậy ở biên giới. Sau khi khuất phục người Hittite, Kati, vua xứ Tabal, đã gửi cho ông con gái mình, người được đưa vào hậu cung hoàng gia. Các bộ tộc Media rơi vào quyền lực của ông: các bộ tộc Nairi và Urartu tiếp tục giao chiến với binh lính của ông ở biên giới phía bắc giống như các bộ tộc biên giới Ấn Độ chống lại quân đội Anh. Vương quốc Urartu ngày càng trở nên hùng mạnh hơn.

Vào năm 829 B.C., đế chế vĩ đại bất ngờ rung chuyển tận gốc rễ bởi sự bùng nổ nội chiến. Phe nổi loạn do con trai của Shalmaneser là Ashur-danin-apli lãnh đạo, kẻ hiển nhiên muốn phế truất thái tử Shamshi-Adad. Y là một anh hùng dân gian và nhận được sự hậu thuẫn từ hầu hết các thành phố quan trọng của Assyria, bao gồm Nineveh, Asshur, Arbela, Imgurbel và Dur-balat, cũng như một số vùng phụ thuộc. Shalmaneser giữ lại Kalkhi và các tỉnh miền bắc Lưỡng Hà, và có vẻ như phần lớn quân đội cũng trung thành với ông.

Sau bốn năm nội chiến, Shalmaneser qua đời. Người thừa kế được chọn của ông, Shamshi-Adad VII, phải tiếp tục cuộc đấu tranh giành ngai vàng thêm hai năm nữa.

Khi cuối cùng vị vua mới đã dập tắt những đốm lửa nổi loạn cuối cùng trong vương quốc, ông phải tiến hành tái chinh phục các tỉnh từng trong khoảng thời gian đó rũ bỏ lòng trung thành với Assyria. Urartu ở phía bắc ngày càng trở nên hung hăng, người Syria công khai thách thức, người Media tiến hành những cuộc đột kích táo bạo, và người Babylon đang mưu phản cùng người Chaldaea, người Elam và người Aram để chống lại vị trị vì mới. Tuy nhiên, Shamshi-Adad tỏ ra là một vị tướng vĩ đại không kém gì cha mình. Ông khuất phục người Media cùng các bộ tộc Nairi, thiêu rụi nhiều thành phố và thu về lượng cống vật khổng lồ, trong khi hàng ngàn tù binh bị bắt và buộc phải phục vụ kẻ chinh phạt.

Sau khi củng cố quyền lực ở phía bắc, Shamshi-Adad chuyển hướng sự chú ý sang Babylon. Trên đường hướng về phía nam, ông khuất phục nhiều làng mạc. Ông đổ bộ vào lực lượng hùng mạnh đầu tiên của đồng minh Babylon tại Dur-papsukal ở Akkad, và giành chiến thắng lớn, tiêu diệt 13.000 người và bắt sống 3.000 tù binh. Sau đó, vua Babylon, Marduk-balatsu-ikbi, tiến lên nghênh chiến với lực lượng hỗn hợp gồm người Babylon, người Chaldaea, người Elam và người Aram, nhưng bị đánh bại trong một trận chiến khốc liệt bên bờ kênh đào Daban. Trại quân Babylon bị chiếm, và số tù nhân bị người Assyria bắt giữ bao gồm 5.000 bộ binh, 200 kỵ binh và 100 chiến xa.

Shamshi-Adad tiến hành tổng cộng năm chiến dịch tại Babylon và Chaldaea, vùng đất mà ông hoàn toàn khuất phục, tiến sâu đến tận bờ vịnh Ba Tư. Cuối cùng, ông bắt sống vị vua mới Bau-akh-iddina, người kế vị Marduk-balatsu-ikbi, giải ông ta về Assyria, và dâng tế lễ với tư cách là bá chủ vùng đất cổ xưa tại Babylon, Borsippa và Cuthah. Hơn nửa thế kỷ sau thảm họa này, Babylon là một tỉnh của Assyria. Tuy nhiên, trong thời kỳ đó, ảnh hưởng mà nó thực thi đối với triều đình Assyria lớn đến mức góp phần vào sự sụp đổ của hoàng tộc Triều đại thứ hai.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.