[Tóm lược]
[Văn hóa và Mê tín -- Thần thoại Nguyên thủy về Các vì sao -- Thuyết Tự nhiên, Thuyết Vật tổ và Thuyết Vạn vật hữu linh -- Các vì sao là Hồn ma của Con người, Người khổng lồ và Thú rừng -- Các vị thần là Chòm sao và Hành tinh -- Chủ nghĩa Huyền bí Babylon và Ai Cập -- Osiris, Tammuz và Merodach -- Ishtar và Isis là các Vị thần Lưỡng tính -- Các Vị thần Hành tinh của người Babylon -- Các Hành tinh dưới dạng Thể của Tammuz và Hồn ma của các Vị thần -- Các Cung Hoàng đạo -- "Bốn phương" -- Chu kỳ Vũ trụ ở Babylon, Ấn Độ, Hy Lạp và Ireland -- Hệ thống Tính toán của người Babylon -- Truy tìm trong Hệ thống Yuga của người Ấn Độ -- Chiêm tinh học -- Niềm tin của Quần chúng -- Sự trỗi dậy của Thiên văn học -- Quan điểm Trái chiều của Giới Chuyên gia -- Hy Lạp và Babylon -- Dự báo Nhật thực và Nguyệt thực -- Chiếc Đồng hồ Mặt trời của Ahaz -- Điềm báo trên Trời và trên Không trung -- Các tham chiếu Kinh thánh về các Chòm sao -- Quá khứ trong Hiện tại.]
Những kẻ kiến tạo đế quốc thời cổ đại, những kẻ đã làm giàu bằng chiến lợi phẩm và cống vật từ các quốc gia chư hầu, không chỉ thỏa mãn tham vọng cá nhân và bảo vệ cho các thương nhân lẫn người lao động chăm chỉ, mà nhân tiện còn thúc đẩy văn hóa và tài trợ cho nghiên cứu. Khi một kẻ chinh vương trở về kinh đô với kho báu đầy ắp, hắn thường ban những món quà hào phóng cho các đền thờ. Hắn tin rằng thành công của mình là phần thưởng cho lòng sùng đạo, rằng các trận chiến của hắn giành được là nhờ vị thần chiến tranh phù trợ. Do đó, hắn buộc phải tiếp tục duy trì sự sủng ái trong mắt vị thần đã chứng minh được sức mạnh vượt trội hơn thần của kẻ thù. Bên cạnh đó, khi vắng mặt trong các chiến dịch quân sự dài ngày hoặc bận rộn với công việc hành chính, hắn vẫn phải lo liệu để các nghi lễ tôn giáo được cử hành liên tục; nhờ đó các vị thần nước, đất, thời tiết và lúa mì có thể được duy trì hoặc xoa dịu bằng lễ vật hy sinh, hay bị chế ngự bằng ma thuật thông qua việc cử hành các nghi lễ. Kết quả là, một tầng lớp tăng lữ được tài trợ trở thành điều tất yếu ở mọi quốc gia hùng mạnh và được tổ chức chặt chẽ.
Do đó, tại Babylon cũng như ở nhiều nơi khác, sự tích tụ của cải đã sinh ra một tầng lớp quan lại rảnh rỗi, có nhiệm vụ thúc đẩy hoạt động trí tuệ, mặc dù mục đích ban đầu của họ là duy trì các tập tục mê tín dị đoan thô thiển. Văn hóa thực chất là sản phẩm phụ của các hoạt động đền thờ; nó tuôn trào như vàng ròng từ những lò luyện tư duy vốn bị bao bọc bởi quặng thô của ma thuật và truyền thống lâu đời.
Chắc chắn rằng ở Babylon cổ đại, cũng như ở châu Âu thời Trung cổ, những người tao nhã và trí tuệ thuộc tầng lớp thượng lưu thường bị thu hút về phía các đền thờ, trong khi những người cường tráng hơn lại thích đời sống ngoài trời, đặc biệt là binh nghiệp.[302] Những thành tựu trường tồn của nền văn minh Babylon đều do các tu sĩ tạo ra, hoặc là kết quả từ ảnh hưởng mà họ tạo dựng. Họ là những nhà ngữ pháp và thư lại, những nhà toán học và triết học của xứ sở cổ đại ấy, là những người thầy của thế hệ trẻ, và là những người bảo trợ cho nghệ thuật và thủ công nghiệp. Chính vì các đền thờ là trung tâm của hoạt động trí tuệ nên tiếng Sumer vẫn giữ vững vị thế là ngôn ngữ văn hóa trong suốt nhiều thế kỷ sau khi nó không còn là tiếng nói thường ngày của nhân dân.
Sự phát triển của nghệ thuật, khả năng tất cả các loại nghệ thuật đều bắt nguồn từ các thực hành ma thuật, cùng sự gia tăng của giáo dục phổ thông do việc tập trung hóa công việc kinh doanh tại các đền thờ vốn đã được đề cập đến trước đó. Giờ đây, chúng ta tiếp tục bàn về những đóng góp của giới tăng lữ đối với các khoa học thâm sâu hơn. Ở Ấn Độ, các tu sĩ theo nghi thức thuộc đẳng cấp Bà-la-môn – những người vô cùng quan tâm đến việc xây dựng và đo đạc chính xác các bệ thờ – đã mang lại môn đại số cho nhân loại; những người xây kim tự tháp ở Ai Cập – những người dựng lên các ngôi mộ khổng lồ để bảo vệ xác ướp hoàng gia – buộc phải đặt nền móng cho khoa học hình học; và các tu sĩ Babylon – những người đã phát triển sâu rộng ngành chiêm tinh học – đã trở. nên vĩ đại trong lĩnh vực thiên văn học bởi họ nhận thấy sự cần thiết phải quan sát và ghi chép chính xác chuyển động của các thiên thể.
Từ những thời kỳ đầu tiên mà chúng ta có thể biết đến, tín ngưỡng tôn giáo của người Sumer đã mang những liên tưởng mờ nhạt về các vì sao. Nhưng điều đó không có nghĩa là thần thoại của họ ban đầu vốn là thần thoại về các vì sao. Một dân tộc gọi các chòm sao là "con cừu đực", "con bò đực", "con sư tử" hay "con bọ cạp" không phải vì các nhóm thiên thể gợi lên hình thù của loài vật, mà đúng hơn là vì những loài vật ấy đã có mối liên hệ từ trước với đời sống tôn giáo của họ.
Song đồng thời, cũng cần thừa nhận rằng sự huyền bí của các vì sao chắc hẳn đã luôn ám ảnh tâm trí của những con người nguyên thủy. Màn đêm với muôn vàn sự kinh hoàng tác động mạnh mẽ đến trí tưởng tượng của họ hơn là ban ngày rực rỡ khi họ cảm thấy an toàn hơn; họ quan tâm nhiều nhất đến những gì họ sợ hãi nhất. Chìm đắm trong bóng tối để suy ngẫm về số phận của mình, họ rõ ràng đã liên kết các vì sao với những thế lực chi phối cuộc sống của họ – những hồn ma của tổ tiên, của vật tổ, những linh hồn mang lại thực phẩm hay nạn đói và điều khiển các mùa trong năm. Giống như trẻ nhỏ nhìn thấy hình ảnh trong đống lửa, họ nhìn thấy đời sống con người phản chiếu trên bầu trời đầy sao. Đối với tâm hồn đơn sơ của người xưa, mặt trăng lớn dường như là cha của vô số quả cầu đang chuyển động và lấp lánh. Quả thực, ở Babylon, mặt trăng được coi là cha không chỉ của các vì sao mà còn của cả mặt trời; ở đó, cũng như ở nhiều nơi khác, việc thờ cúng mặt trăng có trước việc thờ cúng mặt trời.
Những niềm tin nguyên thủy về các vì sao có nét tương đồng ở nhiều nơi trên thế giới. Nhưng tầm quan trọng mà chúng chiếm giữ trong các hệ thống thần thoại địa phương trước hết phụ thuộc vào các hiện tượng tự nhiên tại địa phương đó. Chẳng hạn, trên các thảo nguyên ở phía bắc đại lục Á-Eurasia, nơi các vì sao biến mất trong những đêm hè xanh thẳm và thường bị mây che khuất vào mùa đông, chúng không in sâu vào tâm trí con người một cách dai dẳng như ở Babylon – nơi phần lớn thời gian trong năm, các vì sao ló dạng trong bóng tối qua một bầu không gian khô ráo, trong suốt với một cường độ đầy kính sợ. Hơn nữa, sự phát triển của một hệ thống thần thoại chiêm tinh phức tạp chỉ có thể khả thi ở một quốc gia mà người dân đã đạt đến trình độ văn minh cao, nơi con người có sự thảnh thơi và an toàn để tiến hành quan sát cũng như biên soạn các ghi chép. Do đó, không có gì ngạc nhiên khi thấy Babylon chính là cái nôi của ngành thiên văn học. Nhưng trước khi khoa học này phá hủy học thuyết mà nó từng được nuôi dưỡng để chứng minh, nó đã bị vùi lấp trong suốt nhiều thời đại giữa những đống đổ nát của các niềm tin cổ xưa. Vì vậy, khi nghiên cứu về thần thoại chiêm tinh của người Babylon, chúng ta cần nỗ lực tiếp cận ở cự ly hợp lý với góc nhìn, hoặc các góc nhìn, của những con người đã nhào nặn ra chúng.
Tư tưởng tôn giáo của người Babylon mang bản chất vô cùng phức tạp. Sự tiến triển của nó luôn bị cản trở bởi những truyền thống đan xen. Những cư dân đầu tiên định cư tại thung lũng Tigris-Euphrates chắc hẳn đã mang theo nhiều niềm tin thô sơ mà họ thừa hưởng từ tổ tiên thời đồ đá cũ – những phương thức tư duy đóng vai trò khuôn mẫu cho các học thuyết mới nảy sinh từ những trải nghiệm mới. Khi xem xét các tín ngưỡng tôn giáo hiện tồn của nhiều dân tộc trên khắp thế giới đang ở các bậc thang văn hóa thấp, người ta nhận thấy rằng các tín điều phát triển cao độ ở Babylon, Ai Cập và các quốc gia khác nơi nền văn minh hưng thịnh chưa bao giờ hoàn toàn rũ bỏ được những nét đặc trưng nguyên thủy của chúng.
Trong số các dân tộc nguyên thủy, người ta đã nhận diện và phân loại hai cấp độ tư tưởng tôn giáo thành Thuyết Tự nhiên (Naturalism) và Thuyết Vạn vật hữu linh (Animism). Ở bình diện của Thuyết Tự nhiên, tồn tại niềm tin cho rằng một thế lực vô danh vô hình – vốn có thể biểu hiện dưới nhiều hình thức nhưng lại hiện diện trong vạn vật – đang điều khiển thế giới và sinh mạng của con người. Một minh họa cho giai đoạn ý thức tôn giáo này được đưa ra bởi ông Risley; khi bàn về tôn giáo của những cư dân trong rừng thẳm ở Chota Nagpur, Ấn Độ, ông cho rằng "trong hầu hết các trường hợp, thứ vô định mà họ sợ hãi và tìm cách xoa dịu hoàn toàn không phải là một con người theo bất kỳ nghĩa nào của từ này; nếu phải trình bày vấn đề bằng những thuật ngữ khẳng định, tôi xin nói rằng ý tưởng cốt lõi trong tôn giáo của họ là về một quyền năng hơn là nhiều quyền năng".[303]
Những dấu vết của Thuyết Tự nhiên dường như vẫn còn tồn tại ở vùng Sumer qua niềm tin rằng "thực thể thiêng liêng, Zi, chính là thứ biểu hiện sự sống... Tiêu chuẩn để biểu hiện sự sống chính là sự chuyển động."[304] Vạn vật chuyển động, theo quan niệm ở bình diện Thuyết Tự nhiên, đều sở hữu "nội lực"; con sông là một sinh sống, ngọn suối cũng vậy; một hòn đá rơi từ sườn đồi xuống là do tự thân nó rơi; một cái cây rên rỉ là vì gió khiến nó chịu đau đớn. Quan niệm cho rằng các vật vô tri giác có sự tồn tại có ý thức này đã tồn tại trong tôn giáo của người Arya-Ấn. Trong câu chuyện về Nala thuộc sử thi Ấn Độ Mahabharata, người vợ bất hạnh Damayanti đã cất lời trò chuyện với một ngọn núi khi đang tìm kiếm người chồng thất lạc:
"Đây, vua của muôn ngọn núi,
ta xin hỏi ngài về vị vua của loài người;
Hỡi Bậc Tôn Quý muôn đời của Núi non,
với những đỉnh cao vút tận mây trời...
Ngài có thấy vị quốc vương Nala trong khu rừng u ám và đáng sợ này chăng...
Sao ngài lại chẳng hé lời, hỡi Núi non?"
Cô cũng cất lời cúng vái cái cây Asoka tương tự như vậy:
"Ngài có thấy bậc quân vương của xứ Nishadha, có thấy người tình duy nhất của ta chăng?...
Để ta có thể ra đi mà lòng không thổn thức, hỡi Asoka dịu hiền, hãy trả lời ta..."
Nàng đứng lặng ngắm nhìn biết bao cái cây...[305]
Chúng ta có thể nhận ra rằng, khi người nguyên thủy đặt tên cho núi non, sông ngòi hay đại dương, những cái tên ấy mang ý nghĩa sâu sắc hơn đối với họ so với chúng ta ngày nay. Những dân tộc tiên khởi nói ngôn ngữ Ấn-Âu – những người gọi bầu trời là "dyeus" – và những cư dân nói tiếng Sumer – những người gọi nó là "ana" – không coi bầu trời chỉ đơn thuần là "bầu trời và không gì khác nữa", mà coi đó là một thực thể có sự tồn tại ý thức và có "nội lực". Tổ tiên xa xôi của chúng ta cũng giống như những đứa trẻ giàu trí tưởng tượng – những đứa trẻ hay trò chuyện với đồ đạc trong nhà và trừng phạt những hòn đá vì chúng tin rằng những hòn đá ấy đã ngáng chân mình một cách cố ý và có chủ ý gây sự.
Chính trong giai đoạn phát triển đầu này, những tín ngưỡng vật tổ (totem) phổ biến dường như đã ra đời. Các gia đình hoặc bộ lạc tin rằng họ có nguồn gốc từ núi non, cây cối hoặc dã thú.
Câu chuyện ngụ ngôn của Aesop về quả núi sinh ra con chuột có thể là một tàn dư của Thuyết Vật tổ; các biểu tượng ngọn núi trên cờ hiệu của những con thuyền Ai Cập xuất hiện trên đồ gốm thời kỳ tiền triều đại cũng vậy; những người lùn đen trong thần thoại Teuton vốn là những đứa con của đất đai.[306]
Adonis xuất phát từ một cái cây; theo niềm tin nguyên thủy, mẹ của chàng rất có thể đơn thuần là một cái cây; Dagda, vị thần lúa mì gia trưởng của người Ireland, chính là một cây sồi; quả thực, ý tưởng về một "cây thế giới" – xuất hiện trong thần thoại Sumer, Phạn-Ấn, Teuton và các thần thoại khác – có lẽ là sản phẩm của Thuyết Vật tổ.
Dã thú được coi là những hình tướng khác của con người, những kẻ có thể kết hôn với hoàng tử và công chúa giống như trong rất nhiều câu chuyện cổ tích. Damayanti đã cất lời thỉnh cầu con hổ, cũng như với ngọn núi và cái cây, rằng:
Ta đến gần ngài mà lòng không sợ hãi.
"Ngài là chúa tể của muôn loài thú dữ, toàn bộ khu rừng này là lãnh địa của ngài;...
Hỡi vua của loài muôn thú, xin hãy an ủi ta, nếu ngài đã nhìn thấy Nala của ta."[307]
Một vật tổ của bộ lạc nắm giữ quyền uy đối với lãnh thổ của bộ lạc đó. Ở Ai Cập, như Herodotus từng ghi chép, cá sấu được thờ phụng ở vùng này nhưng lại bị săn lùng ở vùng khác. Các bộ lạc giao tranh với nhau khi những con vật tượng trưng cho vật tổ bị giết hại. Các thần thoại của Babylon và Ấn Độ về cuộc chiến giữa đại bàng và loài rắn có lẽ bắt nguồn từ những ghi chép về các trận chiến giữa các thị tộc đại bàng và các thị tộc rắn. Những loài vật tổ là điều tối kỵ không được xâm phạm. Con heo của thần Set ở Ai Cập và con heo ma quỷ ở Ireland, Scotland, xứ Wales không bao giờ bị ăn thịt ngoại trừ trong các nghi lễ tế thần. Người ta cho rằng các gia đình có nguồn gốc từ thiên nga nên được gọi là Thiên nga, hoặc từ hải cẩu nên được gọi là Hải cẩu, giống như họ "Mac Codrums" trong tiếng Gaelic – mà họ này có nghĩa là "con trai của loài hải cẩu"; biệt danh của gia tộc Campbell, "những đứa con của loài heo", có thể ám chỉ đến huy hiệu hình đầu heo rừng của họ, nhằm tưởng nhớ việc tù trưởng hoặc tổ tiên của họ đã giết chết – có lẽ là giết để tế thần – con heo rừng Diarmid. Ông Garstang, trong tác phẩm *Nữ thần Syria*, cho rằng rất có thể con heo rừng đã giết chết Adonis có nguồn gốc từ vật tổ. Hình dạng con cá của vị thần Ea người Sumer cũng có thể là như vậy. Khi một vật tổ bằng động vật bị đem ra hiến tế mỗi năm một lần, và được ăn trong nghi lễ để duy trì sức mạnh cho thị tộc, vị tư tế khoác bộ da của nó được cho là đã truyền lại cho bản thân một số quyền lực ma thuật nhất định; ông ta đồng nhất hóa với vật tổ, đưa ra lời tiên tri và ban huấn thị với tư cách là vật tổ. Thần Ea thường được khắc họa với trang phục bằng da cá.
Thuyết Vạn vật hữu linh (Animism), một giai đoạn phát triển đầu khác của nhân loại, cũng sinh ra những phương thức tư duy mang đặc trưng riêng. Con người quan niệm rằng thế giới tràn ngập các linh hồn, rằng một linh hồn đang rên rỉ trong cái cây ngả nghiêng vì gió, rằng tiếng gió hú là một linh hồn vô hình, rằng có các linh hồn ngự trị trong suối nguồn, sông ngòi, thung lũng, đồi núi, đại dương và trong muôn loài vật; và rằng một linh hồn thù địch có thể chiếm hữu một cá nhân và làm thay đổi bản chất của người đó. Mặt trời và mặt trăng là chốn trú ngụ của các linh hồn, hoặc là những con thuyền chở các đại linh hồn lướt trên biển trời; các vì sao đều là các linh hồn, là "đạo quân của thiên đàng". Những linh hồn này tồn tại theo các nhóm bảy, nhóm ba, hoặc là bội số của ba, hoặc theo các cặp đôi, hoặc hoạt động như những cá thể đơn lẻ.
Mặc dù một số linh hồn nhất định có thể ban ơn cho loài người, nhưng vào những mùa nhất định và ở những vùng đất nhất định, chúng lại mang tính thù địch và báo thù, giống như những nàng tiên xanh cỏ vào mùa vụ đông, hay những yêu tinh đen đất khi người ta tìm kiếm vàng của chúng ở những nơi bí mật và bị cấm đoán. Những linh hồn này là những thợ thủ công của sự sáng tạo và thảm thực vật, giống như thần Khnumu của Ai Cập và thần Rhibus của Ấn Độ; họ tạo hình cho những ngọn cỏ và thân lúa mì, nhưng vào thời điểm giao mùa, họ có thể cưỡi trên những con tuấn mã cuồng phong, hoặc trào ra từ những dòng sông và hồ nước đang dâng tràn. Con người vô cùng quan tâm đến việc thỏa thuận với họ để đổi lấy sự giúp đỡ, đến việc xoa dịu họ hoặc xua đuổi các cuộc tấn công của họ bằng bùa hộ mệnh và thông qua việc cử hành các "nghi lễ tống cược". Hồn ma của người chết, với tư cách là các linh hồn, cũng tỏ ra phù trợ hoặc gây hại tùy lúc tương tự; với tư cách là sứ giả của Định mệnh, họ có thể gây tổn hại cho người sống.
Sự thờ cúng tổ tiên, việc thờ phụng các hồn ma, bắt nguồn từ giai đoạn của Thuyết Vạn vật hữu linh. Nhưng việc thờ cúng tổ tiên không phát triển mạnh mẽ ở Babylon như ở Trung Quốc chẳng hạn, mặc dù những dấu vết của nó vẫn tồn tại trong việc thờ phụng các vì sao như những hồn ma, trong việc tôn phong các vị vua thành thần, và việc thờ cúng các bậc tổ phụ – những người có thể được tôn sùng như các vị thần hoặc được đồng nhất với một vị tối cao. Pharaoh Unas của Ai Cập đã trở thành vị thần mặt trời và chòm sao Orion bằng cách nuốt chửng những vị tiền nhiệm của mình.[308] Nhà vua ăn thịt vị thần của mình cũng giống như một bộ lạc ăn thịt con vật tổ của họ; ông đã trở thành "con bò đực của thiên đàng".
Tồn tại những vật tổ hình ngôi sao cũng như vật tổ hình ngọn núi. Dấu thập thánh Andrew trên một trong những cờ hiệu tàu thuyền của Ai Cập đã được nhắc tới, có thể tượng trưng cho một ngôi sao. Nữ thần Ishtar của người Babylon được biểu tượng hóa bằng một ngôi sao, và bà chính là "mẹ của thế giới". Nhiều dòng chảy tư duy nguyên thủy đã tạo hình cho những ghềnh đá bị phong hóa của các nền thần thoại cổ đại.
Ở các quốc gia khác nhau trên khắp hoàn cầu, niềm tin phổ biến rằng các vì sao chính là hồn ma của những bậc tiền nhân hùng mạnh – của các người khổng lồ, các vị vua, hoàng tử, công chúa, hay của những người sùng đạo được các vị thần yêu mến, hoặc của những loài động vật được thờ phụng. Một vài ví dụ có thể được chọn ngẫu nhiên. Khi các vị thần Teuton tiêu diệt tên người khổng lồ Thjasse, hắn xuất hiện trên bầu trời dưới hình hài sao Sirius. Ở Ấn Độ, hồn ma của "bảy vị Rishis" – những vị tổ phụ bán thần – đã tạo thành chòm sao Đại Hùng (Great Bear), mà vào thời Vệ-đà được gọi là "bảy con gấu". Vợ của bảy vị Rishis chính là các ngôi sao trong cụm Tua Rua (Pleiades). Ở Hy Lạp, cụm Tua Rua là hồn ma của bảy người con gái thuộc về Atlas và Pleione, còn ở Australia, họ từng là và nay vẫn là một nữ hoàng cùng sáu người hầu gái. Tại các quốc gia này cũng như ở những nơi khác, những câu chuyện được kể lại nhằm giải thích cho hiện tượng "cụm Tua Rua bị thất lạc", một thực tế cho thấy người nguyên thủy quan sát các thiên thể thường xuyên hơn người ta tưởng. Người Arcadia tin rằng họ có nguồn gốc, như Hesiod đã ghi chép, từ một nàng công chúa bị Zeus hóa phép thành con gấu; dưới hình hài đó, Artemis đã giết chết nàng và nàng trở thành chòm sao "Đại Hùng" trên bầu trời. Nữ thần Isis của người Ai Cập chính là ngôi sao Sirius, sự mọc lên của ngôi sao này trùng với thời điểm bắt đầu mùa nước lũ sông Nile. Giọt nước mắt đầu tiên của bà thương tiếc người chết Osiris đã rơi xuống dòng sông vào "đêm của giọt nước". Trận lụt theo sau đó mang lại nguồn lương thực. Do đó, ngôi sao không chỉ là Đại Mẫu của muôn loài mà còn là đấng duy trì sự sống cho tất cả.
Những ngôi sao sáng nhất được coi là những ngôi sao vĩ đại nhất và có ảnh hưởng lớn nhất. Ở Babylon, tất cả các hành tinh đều được đồng nhất với các vị thần lớn. Ví dụ, sao Mộc chính là Merodach, và một trong những dạng thức chiêm tinh của Ishtar chính là sao Kim. Merodach cũng có liên quan đến "con cá của Ea" (chòm sao Song Ngư), thế nên không loại trừ khả năng việc thờ cúng thần Ea có những liên tưởng đến các chòm sao. Các chòm sao được công nhận trước khi các hành tinh được nhận diện.
Một sự pha trộn kỳ lạ giữa các niềm tin nguyên thủy đã xảy ra khi các vị thần được gán cho các hình thái chiêm tinh. Như đã chỉ ra (Chương III), người ta cho rằng các vị thần chết đi hàng năm. Các tư tế Ai Cập đã chỉ cho Herodotus ngôi mộ của Osiris cũng như ngôi sao của vị thần này. Cũng có những "ngôi mộ của người khổng lồ" tại những quốc gia mà các vị thần đơn thuần là những tên khổng lồ hung hãn. Một vị thần có thể mang nhiều hình dạng khác nhau; thần có thể mang hình dạng của một côn trùng, giống như Indra, và ẩn nấp trong một loài cây, hoặc biến thành một con chuột, hay một con rắn, giống như các vị thần thành Erech trong sử thi Gilgamesh. Lý thuyết tiếp theo cho rằng một vị thần có thể tồn tại dưới nhiều hình dạng khác nhau tại cùng một thời điểm cho thấy nó bắt nguồn từ một dân tộc chấp nhận ý tưởng về một vị thần cá nhân nhưng vẫn đang ở giai đoạn của Thuyết Tự nhiên. Ở Ai Cập, ví dụ, Osiris chính là mặt trăng – kẻ đến như một đứa trẻ xinh đẹp mỗi tháng và bị nuốt chửng như một "vầng trăng tàn già nua" bởi con quỷ Set; ngài là vị thần trẻ tuổi bị sát hại vào độ xuân xanh mỗi năm; ngài đồng thời là cha, là chồng và là con của Isis; ngài là vị Tổ phụ cai trị loài người và trở thành Quan tòa của Người chết; ngài là linh hồn của đất, là linh hồn sông Nile lưỡng tính, là mặt trời mùa xuân; ngài là bò đực Apis của Memphis và cừu đực của Mendes; ngài là vị Pharaoh đương triều. Khi hợp nhất với thần Ra – vốn có ba hiện thân là Khepera, Ra và Tum – ngài qua đời mỗi ngày như một cụ già; ngài xuất hiện trên bầu trời vào ban đêm dưới hình chòm sao Orion, vốn là hồn ma của ngài, hoặc có lẽ đúng hơn là Zi của người Sumer, bản chất tâm linh của sự sống. Osiris, người có điểm tương đồng với Tammuz – cũng là một vị thần có nhiều hình dạng – đã được cúng vái như sau trong một bài ca dâng lên Isis:
Từ ngài phát ra vị thần Orion hùng mạnh trên bầu trời vào lúc chiều tối, khi vạn vật nghỉ ngơi sau mỗi ngày!
Kìa là ta (Isis), khi thời kỳ của Sothis (Sirius) đến gần, kẻ vẫn canh chừng ngài (đứa trẻ Osiris),
Và ta sẽ không ngớt canh chừng ngài; bởi vì những gì phát xuất từ ngài (Osiris đang sống) thật đáng kính tôn.
Một luồng hào quang phát ra từ ngài mang lại sự sống cho các vị thần và loài người, loài bò sát cùng muôn thú, và chúng sinh sống nhờ vào đó.
Xin ngài hãy đến với chúng tôi từ căn phòng của mình, vào ngày linh hồn ngài sinh ra những luồng hào quang,
Ngày mà hết lễ vật này đến lễ vật khác được dâng lên linh hồn ngài, thứ mang lại sự sống cho các vị thần và cả loài người.[309]
Đoạn trích này nhấn mạnh rằng việc đóng khung một số vị thần trong những giới hạn hẹp bằng cách đơn thuần gọi họ là "thần mặt trời", "thần mặt trăng", "thần tinh tú" hay "thần đất" là điều không hề an toàn. Một vị thần có thể đồng thời vừa là thần mặt trời vừa là thần mặt trăng, thần gió và thần đất, là kẻ đã chết nhưng đồng thời vẫn đang sống, chưa sinh ra nhưng cũng đã già cỗi. Các tu sĩ ở Babylon và Egypt ít quen thuộc với những định nghĩa cụ thể và mang tính logic hơn là các nhà phê bình và giải kinh của thế kỷ hai mươi. Những giải thích đơn giản về các niềm tin cổ xưa thường rất khó xảy ra trên thực tế chính bởi vì sự đơn giản của chúng. Cần phải luôn ghi nhận sự phức tạp đầy thách thức của tư tưởng tôn giáo ở Babylon và Ai Cập, cùng với khả năng rằng ngay cả đối với các tư tế, giáo lý của một giáo cult cụ thể – thứ bao gồm những tư tưởng tích lũy qua nhiều thế kỷ – vẫn luôn mơ hồ, gây nhầm lẫn và đầy rẫy những mâu thuẫn; chúng mang tính huyền bí theo nghĩa là trí tuệ không thể nắm bắt được dẫu nó vẫn chấp nhận chúng. Chẳng hạn, một vị thần có thể được cúng vái bằng cả danh từ số ít lẫn số nhiều, có lẽ bởi vì ngài đã phát triển từ một nhóm linh hồn theo thuyết vạn vật hữu linh, hoặc có lẽ vì những lý do mà chúng ta không thể khám phá ra. Điều này được thể hiện rõ ràng qua đoạn trích mang ý nghĩa sâu sắc sau đây từ một tấm thẻ sét của người Babylon: "Hỡi Đấng Bảy Lân Hùng Mạnh, các ngài là một". Người dịch, ông L.W. King, đã bình luận về điều này như sau: "Không còn nghi ngờ gì nữa, cái tên này được áp dụng cho một nhóm các vị thần có mối liên hệ mật thiết đến mức mặc dù được gọi ở ngôi số nhiều, họ vẫn có thể trong cùng một câu được coi là tạo thành một nhân cách duy nhất".[310]
Giống như thần Osiris của Ai Cập, thần Merodach của người Babylon là một vị thần vô cùng phức tạp. Ngài là con trai của Ea – vị thần của vực thẳm; ngài đã chết để khai sinh ra loài người khi ra lệnh chặt đầu mình để những con người đầu tiên có thể được tạo ra bằng cách trộn máu của ngài với đất; ngài là vị thần gió, kẻ ban "hơi thở của sự sống"; ngài là vị thần của sấm sét và bầu trời; ngài là mặt trời mùa xuân dưới hiện thân của Tammuz; ngài là mặt trời ban ngày, đồng thời là các hành tinh Mộc tinh, Thủy tinh cũng như Sharru (Regulus); ngài có nhiều liên kết chiêm tinh khác nhau vào các mùa khác nhau. Nữ thần Ishtar chính là Iku (sao Capella), ngôi sao dẫn nước, vào tháng Giêng-tháng Hai, còn Merodach lại là Iku vào tháng Năm-tháng Sáu. Hệ thống kỳ lạ này – dùng để đồng nhất vị thần tối cao với các ngôi sao khác nhau vào các thời kỳ khác nhau hoặc cùng một lúc – không được nhầm lẫn với việc đồng nhất ngài mang tính độc thần với các vị thần khác. Merodach thay đổi hình dạng của mình cùng với Ishtar, và tương tự cũng có rất nhiều hình dạng. Chẳng hạn, vị nữ thần này, ngay cả khi gắn liền với một thiên thể cụ thể nào đó, vẫn dễ dàng thay đổi. Theo một mảnh vỡ thẻ sét, dưới tư cách là sao Kim, bà là "nữ giới lúc hoàng hôn và là nam giới lúc bình minh[311]" – nghĩa là một vị thần lưỡng tính giống như Nannar của thành Ur, vị thần kết hợp cả cha lẫn mẹ, và thần Isis của Ai Cập. Thần Nannar được ca ngợi trong một bài thánh ca nổi tiếng:
Cha Nannar, Chúa tể, Thần Sin, đấng cai trị giữa các vị thần...
Thân thể người mẹ sinh thành vạn vật...
Người Cha từ bi, nhân hậu, trong tay ngài nắm giữ sự sống của cả xứ sở.
Một trong các bài ca dâng Isis của Ai Cập viết khi hướng đến Osiris:
Ishtar đến với ngài, nữ chúa của chân trời, đấng tự sinh ra mình theo hình ảnh của các vị thần...
Bà đã trả thù trước Horus, người phụ nữ được người cha Osiris hóa thành nam nhi.[312]
Merodach, giống như Osiris-Sokar, là một "chúa tể của muôn vàn kiếp sống", và đồng thời là "đấng huyền bí, kẻ mà loài người không thể biết tới[313]". Con người không thể nào "thấu hiểu một đấng vĩ đại hơn chính mình".
Vẫn chưa có bằng chứng nào xuất hiện để giúp chúng ta xác định thời điểm mà các vị thần tối cao của Babylon được đồng nhất với các hành tinh, nhưng rõ ràng là sự lên ngôi dưới hình thái chiêm tinh của Merodach không thể diễn ra trước khi vị thần thành phố Babylon ấy vươn lên đứng đầu điện thần bằng cách soán ngôi Enlil. Đồng thời, cũng phải thừa nhận rằng từ rất lâu trước thời đại Hammurabi, những nhà quan sát bầu trời ở thung lũng Tigris-Euphrates hẳn đã quen thuộc với chuyển động của các hành tinh và ngôi sao chính, và chắc chắn họ đã liên kết chúng với sự thay đổi của các mùa giống như ở Ai Cập, nơi Isis được đồng nhất với sao Sirius từ rất lâu trước thời đại Ptolemaic, thời điểm mà thiên văn học Babylon được du nhập vào. Horus không chỉ được đồng nhất với mặt trời mà còn với cả sao Thổ, sao Mộc và sao Hỏa.[314] Ngay cả những thổ dân nguyên thủy ở Australia, như đã chỉ ra, cũng có những câu chuyện thần thoại về các vì sao của riêng họ; họ gọi hai ngôi sao Castor và Pollux là hai thanh niên, giống như người Hy Lạp cổ đại, trong khi thổ dân Bushmen châu Phi khẳng định rằng hai ngôi sao đó là hai thiếu nữ. Tuy nhiên, sẽ là một sai lầm nếu cho rằng người Sumer thời tiền sử là những nhà thiên văn học chính xác. Có lẽ họ cũng giống như người Arya-Ấn trong thời kỳ Vệ-đà, "những người quan sát không mấy chính xác".[315]
Một điều đặc biệt thú vị là người Babylon đã nhóm các vì sao thành từng cụm bảy ngôi từ thời kỳ sớm nhất. Tầm quan trọng của con số ma thuật này được nhấn mạnh bởi nhóm bảy con quỷ trỗi dậy từ vực thẳm để hoành hành khắp xứ sở (tr. 71). Có lẽ sự thiêng liêng của con số Bảy được gợi ý bởi chòm sao Orion, chòm Đại Hùng và cụm Tua Rua, một trong những chòm sao này có lẽ chính là vị thần "Bảy Lân" được xưng tụng là "một". Dù thế nào đi nữa, việc phân nhóm tùy ý các vì sao khác thành các tập hợp bảy vẫn diễn ra, bởi vì các tài liệu có nhắc đến bảy Tikshi, bảy Lumashi và bảy Mashi, vốn có trước cả các cung hoàng đạo; theo như những gì có thể xác định được, các nhóm này được chọn từ nhiều chòm sao khác nhau. Khi năm hành tinh được nhận diện, chúng được liên kết với mặt trời và mặt trăng, đồng thời gắn liền với các vị thần tối cao trong điện thần Hammurabi. Một danh mục song ngữ trong Bảo tàng Anh sắp xếp nhóm bảy hành tinh theo thứ tự sau đây: --
Mặt trăng, Sin.
Mặt trời, Shamash.
Sao Mộc, Merodach.
Sao Kim, Ishtar.
Sao Thổ, Ninip (Nirig).
Sao Thủy, Nebo.
Sao Hỏa, Nergal.
Một cái tên cổ của mặt trăng là Aa, Â, hoặc Ai, gợi nhớ đến thần Aâh hoặc Ah của Ai Cập. Mặt trăng của người Sumer là Aku, "kẻ đo đạc", giống như Thoth của Ai Cập – vị thần dưới nét tính cách mặt trăng với tư cách là một Định mệnh đã đo đạc cuộc đời con người, đồng thời là vị thần của các kiến trúc sư, nhà toán học và thư lại. Mặt trăng là cha của mặt trời hoặc là bạn đời của nó; và có thể mang tính nam, tính nữ, hoặc cả hai như một vị thần lưỡng tính.
Với tư cách là "con bò đực ánh sáng", sao Mộc mang các liên tưởng mặt trời; ngài cũng là người chăn dắt các vì sao, một danh hiệu mà Tammuz cũng chia sẻ dưới tư cách là Orion; Nin-Girsu – một dạng thức phát triển của Tammuz – được đồng nhất với cả Orion lẫn sao Mộc.
Sự đồng nhất của Ishtar với sao Kim mang lại một sự quan tâm đặc biệt. Khi hành tinh đó ở pha sáng nhất, các tia sáng của nó được gọi là "bộ râu" của nữ thần; bà chính là "nữ thần Aphrodite có râu" – rõ ràng là một vị thần lưỡng tính. Các nhà chiêm tinh coi sao Kim sáng rực là điềm lành và sao Kim không tia sáng là điềm gở.
Sao Thổ chính là Nirig, người được biết đến nhiều nhất với cái tên Ninip – một vị thần bị Enlil, vị thần Bel già cẩu, soán ngôi và sau đó được coi là con trai của ông ta. Câu chuyện về vị thần này chưa được khôi phục đầy đủ, nhưng từ những tham chiếu được đưa ra, không còn nghi ngờ gì nữa rằng đó là một phiên bản của thần thoại phổ biến rộng rãi về vị thần lớn tuổi bị chính con trai mình giết hại, giống như sao Thổ bị sao Mộc hạ sát và Dyaus bị Indra tiêu diệt. Nó có thể giống với thần thoại Ai Cập đã thất truyền nhằm giải thích sự tồn tại của hai vị Horus – Horus lớn tuổi và Horus, người con trai posthumous (sinh sau khi cha mất) của Osiris. Dù sao đi nữa, thật thú vị khi thấy trong mối liên hệ này rằng ở Ai Cập, sao Thổ chính là Her-Ka, "Horus Bò Đực". Ninip cũng được đồng nhất với loài bò đực. Cả hai vị thần đều có liên quan đến mặt trời mùa xuân, giống như Tammuz, và là những kẻ tàn sát kẻ thù cực kỳ khủng khiếp. Ninip càn quét khắp Babylon giống như một trận lụt giông bão, và Horus quét qua sông Nile, tiêu diệt những kẻ đi theo Set. Với tư cách là người gieo hạt thần thánh, Ninip có thể đã phát triển từ Tammuz giống như Horus phát triển từ Osiris. Mỗi người đồng thời là cha và là con, là những dạng thức khác nhau của cùng một vị thần vào các mùa khác nhau trong năm. Vị thần lớn tuổi bị con trai (mùa xuân) soán ngôi, và khi người con trai già đi, con trai của hắn lại quay sang hạ sát hắn. Dưới tư cách là sao Thổ, Ninip là hồn ma của vị thần lớn tuổi, và dưới tư cách là con trai của Bel, ngài là vị thần chiến tranh mặt trời của mùa xuân, con bò rừng lớn dũng mãnh, vị thần của sự sinh sôi nảy nở. Ngài cũng được gọi là Ber, "chúa tể của loài heo rừng", một loài vật gắn liền với Rimmon.[316]
Nebo (Nabu), người được đồng nhất với sao Thủy, là vị thần của Borsippa. Ngài là một sứ giả và "kẻ loan báo" của các vị thần, giống như thần Horus của Ai Cập trong mối liên hệ với sao Mộc là Her-ap-sheta, "Horus kẻ mở ra điều bí mật[317]". Bản chất ban đầu của Nebo vẫn còn mơ hồ. Ngài dường như là một vị thần phát triển cao độ của một dân tộc có nền văn minh tiên tiến khi được tôn vinh làm vị thần bảo trợ thiêng liêng của Borsippa. Mặc dù Hammurabi phớt lờ ngài, nhưng sau đó ngài đã được thỉnh cầu cùng với Merodach, và có lẽ có nhiều điểm chung với Merodach. Quả thực, Merodach cũng được đồng nhất với hành tinh Thủy tinh. Giống như vị thần Hermes của Hy Lạp, Nebo là sứ giả của các vị thần và là người giáo hối loài người. Jastrow coi ngài là "một bản sao của Ea", và nói rằng: "Giống như Ea, ngài là hiện thân và nguồn cội của sự khôn ngoan. Nghệ thuật viết – và do đó là toàn bộ văn chương – gắn bó mật thiết hơn cả với ngài. Một dạng tên gọi phổ biến của ngài chỉ định ngài là 'vị thần của chiếc bút trâm'."[318] Ngài cũng xuất hiện như một dạng thức phát triển của Tammuz, người vốn là hiện thân của Ea. Giáo sư Pinches chỉ ra rằng một trong những cái tên của ngài, Mermer, cũng là một cái tên không phải gốc Semite của Ramman.[319] Tammuz giống với Ramman ở khía cạnh là một vị thần chiến tranh mùa xuân. Có vẻ như Merodach dưới tư cách sao Mộc đã thay thế Nebo dưới tư cách sao Thổ tại Babylon, giống như thần Bel Enlil thay thế Ninip lớn tuổi tại Nippur.
Vị thần của sao Hỏa là Nergal, vị thần bảo trợ của Cuthah,[320] kẻ đã đi xuống Âm phủ và ép Eresh-ki-gal (Persephone) phải quy phục, vị nữ thần mà sau đó ngài gắn bó. "Tên" của ngài, theo Giáo sư Pinches, "được cho là có nghĩa 'chúa tể của chốn cư ngụ vĩ đại', điều này tương đương với tên của người vợ ngài, Eresh-ki-gal".[321] Tại Erech, ngài biểu thị sức mạnh hủy diệt của mặt trời, và được hộ tống bởi những con quỷ dịch hạch. Sao Hỏa là một hành tinh của cái ác, dịch bệnh và cái chết; biểu tượng động vật của nó là con chó sói. Ở Ai Cập, nó được gọi là Herdesher, "Horus Đỏ", và ở Hy Lạp, nó gắn liền với Ares (tương đương Mars trong La Mã), vị thần chiến tranh, kẻ đã hóa thành heo rừng để sát hại Adonis (Tammuz).
Nergal cũng là một vị thần lửa giống như Agni của người Arya-Ấn, kẻ – như đã được chỉ ra – có liên kết với Tammuz với tư cách là một kẻ tiêu diệt quỷ dữ và là vị thần của sự sinh sôi. Có thể Nergal là một dạng thức chuyên biệt của Tammuz – theo một phiên bản thần thoại, vị thần này được đồn đại là đã bước vào Âm phủ với tư cách là một kẻ chinh phu khi được Eresh-ki-gal đòi hỏi, và đã trở thành, giống như Osiris, chúa tể của cõi chết. Nếu vậy, Nergal đồng thời là kẻ sát nhân và là kẻ bị sát hại.
Các vị thần Babylon khác nhau được đồng nhất với các hành tinh đều có tính cách được xác định sắc nét với tư cách là thành viên của một điện thần có tổ chức. Nhưng trước khi sự phát triển này diễn ra, một số thiên thể nổi bật, có lẽ là tất cả các hành tinh, rõ ràng được coi là hiện thân của một vị thần duy nhất – vị Tammuz nguyên thủy, người vốn là một dạng thức của Ea, hoặc của cặp đôi thần Ea và Anu. Tammuz có lẽ chính là "đấng bảy lân" trong các bài thánh ca. Ở một thời kỳ còn sớm hơn nữa, các vì sao chính là hiện thân của Quyền năng mà những cư dân rừng thẳm ở Chota Nagpur tìm cách xoa dịu – đó là "linh hồn thế giới" của các hiền triết Bà-la-môn Ấn Độ thời kỳ hậu Vệ-đà. Điều này được gợi ý phần lớn bởi những điểm tương đồng mà các vị thần hành tinh quy ước mang lại đối với Tammuz – những thuộc tính mà họ tượng trưng – và bởi quan niệm của người Ai Cập rằng mặt trời, sao Mộc, sao Thổ và sao Hỏa là những hiện thân của Horus. Tammuz và Horus có lẽ là những nhân cách hóa của Quyền năng hoặc Linh hồn Thế giới từng được nhận thức mơ hồ trong giai đoạn của Thuyết Tự nhiên.
Ảnh hưởng của các phương thức tư duy theo thuyết vạn vật hữu linh có thể được truy nguyên qua ý tưởng cho rằng các hành tinh và các vì sao chính là hồn ma của các vị thần đã bị con trai họ soán ngôi. Những người con này đồng nhất với cha của họ; họ đã trở thành, như ở Ai Cập, "những người chồng của các bà mẹ". Ý tưởng này được duy trì trong Luật Manu của người Arya-Ấn, trong đó nêu rõ rằng "người chồng, sau khi thụ tinh với vợ, sẽ trở thành một bào thai và được sinh ra một lần nữa từ nàng".[322] Các vị thần chết đi mỗi năm, nhưng cái chết đơn thuần là sự biến đổi. Tuy nhiên, họ vẫn tồn tại trong các hình dạng riêng biệt mà họ đảm nhận trong hành trình quanh "vòng tròn lớn của sự tất yếu". Horus được ghi nhớ dưới dạng các hành tinh khác nhau – như chim ưng, như vị thần mặt trời lớn tuổi, và như con trai của Osiris; còn Tammuz là mặt trời mùa xuân, là đứa trẻ, thiếu niên, chiến binh, vị thần của sự sinh sôi, và là chúa tể của cái chết (Orion-Nergal), và như đã được gợi ý, là tất cả các hành tinh.
Các vì sao cũng là hồn ma của các vị thần chết đi mỗi ngày. Khi mặt trời lụi tàn như một cụ già vào lúc chiều tối, nó trỗi dậy trên bầu trời dưới hình chòm sao Orion, hoặc đi ra đi vào giữa các vì sao với tư cách là người chăn bầy đàn – sao Mộc, hành tinh của Merodach ở Babylon, và Attis ở Tiểu Á. Bầy đàn ấy chính là nhóm các linh hồn thiên đàng vô hình vào ban ngày, là "đạo quân của thiên đàng" – những hiện thân hoặc hồn ma của các sứ giả phục vụ thế lực thống trị.
Các hành tinh cai quản các tháng khác nhau trong năm. Sin (mặt trăng) gắn liền với tháng thứ ba; nó cũng kiểm soát lịch pháp; Ninip (sao Thổ) gắn liền với tháng thứ tư, Ishtar (sao Kim) với tháng thứ sáu, Shamash (mặt trời) với tháng thứ bảy, Merodach (sao Mộc) với tháng thứ tám, Nergal (sao Hỏa) với tháng thứ chín, và một sứ giả của các vị thần, có lẽ là Nebo (sao Thủy), với tháng thứ mười.
Mỗi tháng cũng được kiểm soát bởi một chòm sao hoàng đạo. Trong thần thoại Sáng thế của Babylon, người ta nêu rõ rằng khi Merodach dấn thân vào công việc sắp xếp lại Vũ trụ, ngài đã "đặt tất cả các vị thần lớn vào các vị trí của họ", và đồng thời "tạo ra các hình ảnh của họ, là các ngôi sao của Hoàng đạo, và cố định tất cả chúng" (tr. 147).
Các cung hoàng đạo của chúng ta có nguồn gốc từ Babylon. Chúng được truyền sang người Hy Lạp bởi người Phoenicia và người Hittite. "Đã từng có một thời gian", Giáo sư Sayce nói, "khi người Hittite chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi nền văn minh, tôn giáo và nghệ thuật của Babylon..." Họ "đã mang nền văn minh cổ kính của Babylon và Ai Cập đến tận ranh giới của Ai Cập, rồi trao chúng lại cho phương Tây vào buổi bình minh xám xịt của lịch sử châu Âu... Các truyền thống Hy Lạp khẳng định rằng các nhà cai trị Mykenae đã đến từ Lydia, mang theo nền văn minh và kho báu của Tiểu Á. Truyền thống này đã được xác nhận bởi các nghiên cứu hiện đại. Trong khi một số yếu tố thuộc về văn hóa tiền sử của Hy Lạp, như được hé lộ tại Mykenae và những nơi khác, bắt nguồn từ Ai Cập và Phoenicia, thì có những yếu tố khác lại chỉ ra Tiểu Á là nguồn cội của chúng. Và văn hóa của Tiểu Á chính là văn hóa Hittite."[324]
Tất nhiên, các nhà thiên văn học Babylon thời kỳ đầu không hề biết rằng trái đất quay quanh mặt trời. Họ tin rằng mặt trời di chuyển băng qua bầu trời bằng cách bay như một con chim hoặc lướt đi như một chiếc thuyền.[325] Khi nghiên cứu chuyển động của nó, họ quan sát thấy nó luôn di chuyển từ tây sang đông dọc theo một con đường rộng lớn, dao động từ bên này sang bên kia của con đường đó trong suốt một năm. Con đường này chính là Hoàng đạo – "vòng tròn của sự tất yếu" trên thiên đàng. Đường chính giữa của con đường mặt trời chính là Hoàng đạo (Ecliptic). Các nhà khoa học Babylon chia Hoàng đạo thành mười hai phần bằng nhau, và nhóm lại ở mỗi phần các ngôi sao tạo thành chòm sao của họ; những chòm sao này còn được gọi là "Cung Hoàng đạo". Do đó, mỗi tháng đều có cung hoặc chòm sao riêng của mình.
Hình XIII.1. BIỂU TƯỢNG CỦA CÁC VỊ THẦN DƯỚI DẠNG DẤU HIỆU THIÊN VĂN
Khắc trên một phiến đá ghi lại các đặc quyền ban cho Ritti-Marduk bởi Nebuchadnezzar I (Bảo tàng Anh)
Hình XIII.2. BIỂU TƯỢNG ASHUR
Hai biểu tượng với các cung thủ mặc áo lông vũ, hiển thị ở bên trái, được mô tả ở trang 335. Đĩa có cánh ở bên phải xuất hiện trên một "phiến đá ranh giới" của Babylon có niên đại từ thời trị vì của Marduk-batatsu-ikbi. (Xem trang 415, 416)
Những cái tên được mang bởi các cung hoàng đạo vào ngày nay rất dễ ghi nhớ ngay cả đối với trẻ em, những đứa trẻ được khuyến khích lặp lại những dòng thơ quen thuộc sau đây:
Con Cừu, con Bò, đôi Song Sinh thiên đàng,
Kế đến là Cua rực sáng, Sư Tử huy hoàng.
Nàng Trinh Nữ và Cân Bằng;
Bọ Cạp, Cung Thủ, Dê Biển mang,
Kẻ mang vò nước,
Và Cá đuôi vàng lấp lánh.[326]
Bảng ở trang 308 cho thấy các cung hoàng đạo của chúng ta có nguồn gốc từ Babylon cổ đại.
Các vùng trời trên thiên đàng cũng được chia thành ba phần trở lên. Ba "lĩnh vực" được phân bổ cho bộ ba cổ đại bao gồm Ea, Anu và Bel. "Con đường" hoàng đạo chạy xuyên qua các "lĩnh vực" này. Lĩnh vực của Ea nằm ở phía tây, gắn liền với Amurru – vùng đất của người Amorite; lĩnh vực của Anu nằm ở phía nam, gắn liền với Elam; và "lĩnh vực" trung tâm của Bel gắn liền với vùng đất Akkad. Khi các nhà cai trị Akkad tự xưng là "vua của bốn phương", ý họ muốn nói đến các quốc gia gắn liền với ba lĩnh vực thần thánh và vùng Gutium[327] (phía đông = đông bắc của chúng ta). Phải chăng Gutium gắn liền với lũ quỷ, giống như ở Scandinavia, hướng đông bắc gắn liền với những người khổng lồ mà thần Thor từng giao chiến?
Bảng XIII.1.
Chòm sao.
Ngày Mặt trời bước vào (Tháng Babylon trong ngoặc đơn).
Tương đương trong tiếng Babylon.
Aries (Con Cừu).
20 tháng Ba (Nisan = Tháng 3-4)
Người Lao động hoặc Sứ giả.
Taurus (Con Bò).
20 tháng Tư (Iyyar = Tháng 4-5)
Một hình nhân thần thánh và "con bò đực thiên đàng".
Gemini (Cặp Song Sinh).
21 tháng Năm (Sivan = Tháng 5-6).
Người Chăn cừu Trung thực và Cặp Song Sinh đứng cạnh nhau, hoặc đầu kề đầu và chân chạm chân.
Cancer (Con Cua).
21 tháng Sáu (Tammuz = Tháng 6-7).
Cua hoặc Bọ Cạp.
Leo (Con Sư Tử).
22 tháng Bảy (Ab = Tháng 7-8).
Con chó lớn (Sư tử).
Virgo (Nữ Trinh).
23 tháng Tám (Elul = Tháng 8-9).
Ishtar, bông lúa của Nữ trinh.
Libra (Cái Cân).
23 tháng Chín (Tisri = Tháng 9-10).
Cái Cân.
Scorpio (Bọ Cạp).
23 tháng Mười (Marcheswan = Tháng 10-11).
Bọ Cạp bóng đêm.
Sagittarius (Cung Thủ).
22 tháng Mười một (Chisleu = Tháng 11-12).
Con người hoặc người-ngựa cầm cung, hoặc biểu tượng mũi tên.
Capricornus (Con Dê).
21 tháng Mười hai (Tebet = Tháng 12-1).
Dê-cá của Ea.
Aquarius (Kẻ Mang Nước).
19 tháng Giêng (Sebat = Tháng 1-2).
Vị thần với vò nước.
Pisces (Loài Cá).
18 tháng Hai (Adar = Tháng 2-3).
Đuôi cá trong mương nước.
Thần thoại Sáng thế của Babylon nêu rõ rằng sau khi cố định các ngôi sao của Hoàng đạo, Merodach đã tạo ra ba ngôi sao cho mỗi tháng (tr. 147). Ông Robert Brown, Jr., người đã nghiên cứu toàn diện về các vấn đề thiên văn học của Babylon theo mức độ mà dữ liệu có sẵn cho phép, cho rằng các ngôi sao chủ chốt của ba chòm sao được nhắc đến, đó là: (1) các chòm sao trung tâm hoặc hoàng đạo, (2) các chòm sao phương bắc, và (3) các chòm sao phương nam. Do đó, chúng ta có một sơ đồ gồm ba mươi sáu chòm sao. "Mười hai ngôi sao hoàng đạo được kẹp ở hai bên bởi mười hai ngôi sao phi hoàng đạo." Ông Brown trích dẫn lời của Diodorus – người đã tóm tắt về thiên văn-chiêm tinh học của Babylon – trong mối liên hệ này. Ông nói rằng "năm hành tinh được gọi là 'Các thông dịch viên'; và phục tùng những hành tinh này là 'Ba mươi ngôi sao' được mệnh danh là 'Các vị thần của Hội đồng'... Những vị đứng đầu các vị thần có số lượng là mười hai, mỗi vị được giao quản lý một tháng và một trong mười hai cung hoàng đạo." Mặt trời, mặt trăng và các hành tinh chạy qua mười hai cung này. "Và với vòng tròn hoàng đạo, họ vạch ra hai4 ngôi sao, một nửa trong số đó được sắp xếp ở phương bắc và một nửa ở phương nam."[328] Ông Brown chỉ ra rằng ba mươi ngôi sao được nhắc đến "tạo thành Hoàng đạo Mặt trăng Euphrates nguyên thủy, là cội nguồn của bảy hệ thống hoàng đạo mặt trăng cổ đại đã truyền lại cho chúng ta, cụ thể là các sơ đồ của người Ba Tư, Sogdiana, Khorezm, Trung Quốc, Ấn Độ, Ả Rập và Copt".

Ba chòm sao gắn liền với mỗi tháng đều mang một ý nghĩa biểu tượng riêng: chúng phản ánh đặc trưng của những tháng đó. Chẳng hạn, vào đỉnh điểm mùa mưa, tháng của Ramman – vị thần sấm sét – được cai quản bởi chòm hoàng đạo hình vò nước, chòm sao phương bắc "Cá mương nước" và chòm sao phương nam "Ngựa". Ở Ấn Độ, con ngựa đen từng được hiến tế trong các nghi lễ cầu mưa và sinh sôi nảy nở. Các tháng của sự tăng trưởng, dịch bệnh và cái nóng thiêu đốt của mặt trời lần lượt được tượng trưng hóa. Chòm sao "Đại Hùng" chính là "cỗ xe" = "Xe của Charles", còn "Dải Ngân hà" chính là "con sông của đám mây cao", tức Sông Euphrates trên thiên đàng, giống như ở Ai Cập đó là Sông Nile trên thiên đàng.
Một điều đặc biệt thú vị trong số rất nhiều vấn đề do tri thức thiên văn Babylon đặt ra chính là lý thuyết về các chu kỳ Vũ trụ hoặc các Thời đại của Vũ trụ. Trong các thần thoại Ấn Độ, Hy Lạp và Ireland, có bốn Thời đại – Thời đại Bạc (trắng), Vàng (vàng), Đồng đỏ (đỏ) và Sắt (đen). Như đã được chỉ ra trước đó, ông R. Brown, Jr., cho thấy rằng "hệ thống Yuga hay các thời đại của thế giới ở Ấn Độ trình bày nhiều đặc điểm khiến chúng ta nhớ mạnh mẽ đến sơ đồ của người Euphrates". Người Babylon có mười vị vua trước trận đại hồng thủy, những người được đồn đại là đã cai trị trong những khoảng thời gian khổng lồ, tổng cộng lên tới 120 saroi, tương đương 432.000 năm. Những con số này ngay lập tức gợi nhớ đến đại kỳ Maha-yuga của Ấn Độ với 4.320.000 năm = 432.000 x 10. Rõ ràng, hệ thống tính toán của người Babylon và Ấn Độ có chung nguồn gốc. Ở cả hai quốc gia, các phép đo thời gian và không gian đều đạt được bằng cách sử dụng các chữ số 10 và 6.

Khi con người nguyên thủy bắt đầu đếm, anh ta áp dụng một phương pháp vốn đến một cách tự nhiên đối với mọi học sinh: anh ta sử dụng các ngón tay của mình. Hai lần năm cho anh ta mười, và từ mười anh ta tiến lên hai mươi, rồi tới một trăm và xa hơn nữa. Khi tiến hành đo đạc, đôi tay, cánh tay và bàn chân luôn sẵn sàng phục vụ anh ta. Chúng ta vẫn đang đo đạc bằng bàn chân và thước yard (những bước chân được chuẩn hóa) tại đất nước này, trong khi những ai tham gia vào nghệ thuật đan lát lâu đời – và qua đó lặp lại các hoa văn tìm thấy trên đồ gốm thời kỳ đồ đá mới – vẫn tiếp tục đo bằng bề rộng ngón tay, chiều dài ngón tay và bề rộng bàn tay giống như những người cổ đại từng gọi chiều dài cánh tay là một khuỷu tay (cubit). Sải tay cũng không bị lãng quên, đặc biệt là bởi lũ trẻ trong các trò chơi bắn bi; khoảng cách từ đầu ngón cái đến đầu ngón út khi bàn tay xòe ra hẳn là một phép đo quan trọng từ thời xa xưa.
Khi tiến bộ trong các phép tính toán, người Babylon nguyên thủy dường như đã bị ấn tượng bởi các chi tiết khác trên giải phẫu cơ thể của mình bên cạnh các tập hợp năm ngón tay và năm ngón chân. Ví dụ, anh ta quan sát thấy các ngón tay của mình được chia thành ba phần và ngón cái chỉ được chia thành hai phần;[329] bốn ngón tay nhân với ba cho anh ta mười hai, và nhân 12 với 3 anh ta đạt tới 36. Rõ ràng con số 6 đã thu hút anh ta. Cơ thể của anh ta được chia thành 6 phần – 2 cánh tay, 2 chân, đầu và thân; 2 tai, 2 mắt, miệng và mũi của anh ta cũng mang lại con số 6. Con số cơ sở 6, nhân với 10 ngón tay, cho anh ta 60, và 60 x 2 (cho 2 bàn tay) cho anh ta 120. Trong số học Babylon, 6 và 60 là những con số quan trọng, và không có gì ngạc nhiên khi thấy rằng trong hệ thống chữ số, các dấu hiệu cho 1 và 10 kết hợp lại đại diện cho 60.
Khi ấn định độ dài của một thời kỳ thần thoại, phép tính lớn đầu tiên của 120 đến với người Babylon một cách rất tự nhiên, và khi anh ta tiến hành đo đạc Hoàng đạo, anh ta đã cân bằng thời gian và không gian bằng cách ấn định 120 độ. Hoàng đạo đầu tiên của anh ta là hoàng đạo mặt trăng Sumer, chứa ba mươi căn phòng mặt trăng gắn liền với "Ba mươi ngôi sao" trên các thẻ sét, và được Diodorus nhắc đến như là "Các vị thần của Hội đồng". Những người đứng đầu của nhóm Ba mươi có số lượng là mười. Trong hệ thống này, năm mới bắt đầu vào ngày Đông chí. Ông Hewitt đã chỉ ra rằng lễ hội hàng năm chính của người Dravidia ở Ấn Độ bắt đầu với kỳ trăng tròn đầu tiên sau lễ hội mùa đông, và ông Brown nhấn mạnh thực tế rằng danh sách các tháng mặt trăng và mặt trời của người Tamil (Dravidian) được đặt tên giống như các chòm sao Babylon.[330] "Niên đại mặt trăng", Giáo sư Max Muller đã viết, "dường như ở đâu cũng đi trước niên đại mặt trời."[331] Hệ thống Babylon Semite sau này có mười hai phòng mặt trời và ba mươi sáu chòm sao.
Mỗi độ được chia thành sáu mươi phút, và mỗi phút thành sáu mươi giây. Các giờ trong ngày và đêm đều có số lượng là mười hai.
Nhân 6 với 10 (pur), người Babylon đạt tới 60 (soss); 60x10 cho anh ta 600 (ner), và 600x6 là 3600 (sar), trong khi 3600x10 cho anh ta 36.000, và 36.000x12 là 432.000 năm, hay 120 saroi, tương đương với "sar" nhân với "soss" x 2. "Pur" có nghĩa là "đống" – mười ngón tay khép lại sau khi được đếm; và "ner" có nghĩa là "bàn chân". Ông George Bertin gợi ý rằng khi 6x10 ngón tay cho ra 60, con số này được nhân với mười ngón chân, dẫn đến kết quả là 600 sau đó được liên kết với bàn chân (ner). Dấu hiệu của người Babylon cho số 10 giống như dấu chân của hai bàn chân với gót chân khép lại và các ngón chân dang ra. Điều này gợi ý một ghi chép nguyên thủy về vòng đếm ngón tay đầu tiên.
Ở Ấn Độ, hệ thống tính toán của người Babylon này đã được phát triển trong thời kỳ Bà-la-môn. Bốn Yuga hay Thời đại – đại diện cho bốn ngón tay được sử dụng bởi các nhà toán học nguyên thủy – tổng cộng có 12.000 năm thần thánh, một khoảng thời gian được gọi là Maha-yuga; nó tương đương với 120 saroi của Babylon nhân với 100. Mười lần một trăm của những khoảng thời gian này tạo thành một "Ngày của Brahma".
Mỗi ngày của các vị thần, được giải thích bởi các tu sĩ Bà-la-môn, chính là một năm đối với phàm nhân. Nhân với 360 ngày, 12.000 năm thần thánh tương đương với 4.320.000 năm của con người. Đại kỳ Maha-yuga này, nhân với 1000, cho ra "Ngày của Brahma" bằng 4.320.000.000 năm của con người.
Yuga ngắn nhất của Ấn Độ chính là 120 saroi của Babylon nhân với 10 = 1200 năm thần thánh cho Kali Yuga; gấp đôi con số đó cho ra Dvapara Yuga với 2400 năm thần thánh; tiếp theo Treta Yuga là 2400 + 1200 = 3600 năm thần thánh và Krita Yuga là 3600 + 1200 = 4800 năm thần thánh.
Ảnh hưởng của Babylon hiện diện rõ ràng trong các phép tính này. Trong thời kỳ Vệ-đà, từ "Yuga" thường có nghĩa là một "thế hệ", và không có tham chiếu chắc chắn nào về bốn Thời đại theo nghĩa đó. Các tên gọi "Kali", "Dvapara", "Treta" và "Krita" "xuất hiện như là tên gọi của các lần gieo súc sắc".[332] Chính sau sự xuất hiện của những "kẻ đến sau", tức là những người Arya thời kỳ hậu Vệ-đà, hệ thống Yuga mới được phát triển ở Ấn Độ.[333]
Trong tác phẩm *Thần thoại và Truyền thuyết Ấn Độ*[334], người ta chỉ ra rằng các Thời đại của Ấn Độ và Ireland có cùng thứ tự màu sắc: (1) Trắng hoặc Bạc, (2) Đỏ hoặc Đồng đỏ, (3) Vàng hoặc Vàng ròng, và (4) Đen hoặc Sắt. Thứ tự của người Hy Lạp là: (1) Vàng, (2) Bạc, (3) Đồng đỏ, và (4) Sắt.
Người Babylon tô màu cho bảy hành tinh như sau: mặt trăng, bạc; mặt trời, vàng; sao Hỏa, đỏ; sao Thổ, đen; sao Mộc, cam; sao Kim, vàng; và sao Thủy, xanh lam.
Vì mười vị vua trước đại hồng thủy cai trị trong 120 saroi mang ý nghĩa chiêm tinh, triều đại kéo dài của họ tương ứng "với các khoảng cách phân tách một số ngôi sao chính ở trong hoặc gần đường hoàng đạo",[335] nên rất có thể các hành tinh cũng được liên kết tương tự với các thời đại thần thoại vốn được đánh đồng với "bốn phương" của các vùng trời và bốn vùng của trái đất, thứ mà trong truyện kể Gaelic được gọi là "bốn phân vùng đỏ của thế giới".
Ba trong số các hành tinh có thể là sứ giả của sự biến đổi. Sao Kim, dưới tư cách là "Dilbat", là "Kẻ loan báo", và cả sao Mộc lẫn sao Thủy đều được gọi là "Giọng nói trên mặt của ánh sáng", và "Những anh hùng của mặt trời mọc" cùng nhiều tên gọi khác. Sao Mộc có thể là sứ giả của "Thời đại Vàng" dưới tư cách là một ngôi sao mai. Hành tinh này cũng gắn liền với đồng đỏ, dưới tên gọi "Kakkub Urud", "ngôi sao bằng đồng", trong khi sao Hỏa là "Kakkub Aban Kha-urud", "ngôi sao của viên đá cá đồng". Sao Thủy, hành tinh ngọc lưu ly (lapis lazuli), có thể đã liên kết với sao Thổ đen tối, hồn ma của mặt trời đã chết, vị thần lớn tuổi mang tính quỷ dữ; ở Ai Cập, ngọc lưu ly chính là màu tóc của thần Ra khi ngài già đi, và các nhà Ai Cập học dịch nó là màu đen.[336] Những lần xuất hiện hiếm hoi và đều đặn của sao Thủy có thể đã gợi ý mối liên hệ của hành tinh này với một Thời đại lặp đi lặp lại. Sao Kim dưới tư cách là sao hôm có thể được coi là sứ giả của thời đại mặt trăng hoặc thời đại bạc; bà mang lại điềm lành dưới tư cách là một vị thần có râu và hoán đổi vị trí với Merodach như một sứ giả theo mùa.
Khi liên kết sao Mộc với mặt trời như một hành tinh mang điềm lành, và với sao Hỏa như một hành tinh hủy diệt; sao Kim với mặt trăng, và sao Thủy với sao Thổ, chúng ta còn lại bốn sơ đồ màu sắc gợi ý về các Thời đại Vàng, Bạc, Đồng đỏ và Sắt. Thứ tự các thời đại thần thoại của người Hy Lạp có thể mang ý nghĩa mặt trời, bắt đầu bằng thời kỳ "vàng". Mặt khác, các hệ thống của Ấn Độ và Ireland lại bắt đầu với thời kỳ mặt trăng Bạc hoặc trắng. Ở Ấn Độ, Thời đại Trắng (Treta Yuga) là thời đại của những con người hoàn hảo, còn ở Hy Lạp, Thời đại Vàng là thời đại của những con người sống như các vị thần. Do đó, các thời đại đầu tiên trong cả hai trường hợp đều là những Thời đại "Hoàn hảo". Thời đại Đồng đỏ của Hy Lạp là thời đại của những chiến binh khét tiếng và những kẻ tước đoạt sinh mạng; ở Babylon, hành tinh đồng đỏ sao Hỏa là biểu tượng của vị thần hủy diệt Nergal, thần chiến tranh và dịch bệnh, trong khi sao Mộc cũng là một kẻ hủy diệt dưới tư cách là Merodach, kẻ sát hại Tiamat. Ở Ấn Độ, Thời đại Đen là thời đại của sự suy đồi đạo đức. Sao Thổ của người Babylon, như chúng ta đã thấy, có màu đen, và vị thần của nó, Ninip, chính là con heo rừng hủy diệt, gợi nhớ đến con heo rừng đen của con quỷ (hoặc vị thần lớn tuổi) Set người Ai Cập. Thần Cronos của Hy Lạp là kẻ hủy diệt ngay cả những đứa con của chính mình. Tất cả các vị thần lớn tuổi đều mang những nét tính cách quỷ dữ giống như hồn ma của con người.
Giống như hoàng đạo mặt trăng Babylon được du nhập vào Ấn Độ trước khi việc thờ cúng mặt trời và hoàng đạo mặt trời phát triển, mầm mống của học thuyết Yuga – vốn có lịch sử lâu đời – cũng có thể đã được truyền đi theo cách đó. Trái lại, Hy Lạp lại chịu ảnh hưởng của Babylon vào một thời điểm muộn hơn nhiều. Ở Ai Cập, thần mặt trời Ra là một vị vua tiền đại hồng thủy, và theo sau ngài là Osiris. Osiris bị sát hại bởi Set – kẻ đôi khi được miêu tả là có màu đỏ và đôi khi màu đen. Cũng có một Thời đại Horus.
Hệ thống các thời đại của Ireland gợi ý về một dòng chảy văn hóa sớm vào châu Âu, qua ngả Tiểu Á, và dọc theo các vùng cao nguyên bị chiếm giữ bởi các đại diện của tộc người Alpine hoặc Armenoid – những cư dân đã được truy nguyên từ Hindu Kush đến Brittany. Văn hóa xứ Gaul có điểm tương đồng với Ấn Độ ở một số chi tiết nhất định; ví dụ, cả người Gaul và người Arya thời kỳ hậu Vệ-đà đều tin vào học thuyết Luân hồi, và thực hiện tục "suttee" (hỏa táng vợ theo chồng). Sau khi người La Mã chiếm đóng xứ Gaul, Ireland dường như đã trở thành nơi trú ẩn của các học giả xứ Gaul, những người đã mang theo niềm tin và truyền thống của mình để đặt nền móng cho nền văn hóa rực rỡ từng tỏa sáng trên Hòn đảo Xanh vào cuối thời kỳ Ngoại giáo và đầu thời kỳ Cơ Đốc giáo.
Vai trò của người Mitanni thuộc ngôn ngữ Aryan trong việc phân phối văn hóa châu Á khắp châu Âu có lẽ khá đáng kể, nhưng chúng ta biết rất ít hoặc không biết gì về các cuộc di chuyển và ảnh hưởng của họ, cũng như chưa có đủ bằng chứng để liên kết họ với những kẻ xâm lược thiêu xác thời kỳ Đồ đồng từng thâm nhập đến tận miền bắc Scotland và Scandinavia. Mặt khác, điều chắc chắn là người Hittite đã tiếp nhận hệ thống hành tinh của Babylon và truyền nó cho người châu Âu, bao gồm cả người Hy Lạp. Năm hành tinh Ninip, Merodach, Nergal, Ishtar và Nebo được người Hy Lạp đặt tên theo các vị thần của họ là Kronos, Zeus, Ares, Aphrodite và Hermes, còn người La Mã gọi là Saturnus, Jupiter, Mars, Venus và Mercurius. Tuy nhiên, cần phải thừa nhận rằng những sự tương đương này mang tính hơi tùy tiện. Ninip giống với Kronos và Saturnus ở tư cách là một người cha, nhưng đồng thời ngài cũng là một người con; ngài chính là Horus lớn tuổi và Horus trẻ tuổi của Ai Cập gộp làm một. Merodach cũng mang bản chất phức tạp tương tự – là sự kết hợp của Ea, Anu, Enlil và Tammuz, kẻ khi được tôn vinh bởi Triều đại Amorite của Babylon, đã tiếp nhận các thuộc tính của vị thần sấm sét Adad-Ramman dưới hình tướng Amurru, "chúa tể của núi non". Trong thời đại Hammurabi, cái tên Amurru rất được ưa chuộng trong việc đặt tên cá nhân. Chính dưới tư cách là Amurru-Ramman, Merodach mới có thể so sánh với thần Zeus. Ngài cũng có liên kết với Hercules. Do đó, không nên phóng đại quá mức các sự đồng đồng nhất hóa của người Hy Lạp và La Mã đối với các vị thần ngoại lai với thần của chính họ. Mulla, vị thần la của xứ Gaul, có phần giống với sao Hỏa (Mars), nhưng khoảng cách từ Mars-Mulla đến Mars-Nergal là một "khoảng cách rất xa", cũng giống như từ Moccus – con heo rừng của xứ Gaul – được gọi là "Mercury" cho đến Nebo – vị thần văn hóa, kẻ vốn là "Mercury" của thung lũng Tigris-Euphrates. Tương tự, sự khác biệt giữa "Jupiter-Amon" của Ai Cập và "Jupiter-Merodach" của Babylon còn rõ rệt hơn nhiều so với điểm tương đồng.
Ý tưởng cốt lõi trong chiêm tinh học Babylon dường như là việc công nhận các thiên thể chính là các linh hồn hoặc các vị thần định mệnh, những kẻ gây ảnh hưởng lên các vị thần, thế giới và loài người. Những thực thể này được thờ phụng theo nhóm khi chúng vẫn chưa có tên gọi. Nhóm được cúng vái với câu: "Hỡi Đấng Bảy Lân Hùng Mạnh, các ngài là một", có lẽ là một chòm sao gồm bảy ngôi sao.[337] Việc thờ phụng các ngôi sao và hành tinh – những thứ đã được nhận diện và đặt tên – "dường như chưa bao giờ lan rộng", Giáo sư Sayce nói, "vượt ra ngoài tầng lớp học giả, và cho đến cuối cùng vẫn là một hệ thống nhân tạo. Quần chúng nhân dân thờ phụng các vì sao như một tổng thể, chứ không phải thờ từng cá nhân riêng lẻ."[338] Quần chúng tiếp tục duy trì các niềm tin vạn vật hữu linh cổ xưa, giống như cư dân tiền Hy Lạp ở Athens và các vùng khác. "Người Pelasgian, như tôi đã được thông báo tại Dodona," Herodotus viết, "trước kia dâng cúng mọi thứ cho các vị thần một cách bừa bãi. Họ không phân biệt các ngài bằng bất kỳ cái tên hay họ nào, bởi vì cho đến lúc đó họ chưa quen thuộc với cái tên nào cả; nhưng họ gọi các ngài là các vị thần, theo từ nguyên có nghĩa là những kẻ sắp xếp, từ việc quan sát sự sắp xếp và phân phối có trật tự của các phần khác nhau trong vũ trụ."[339] Các vị thần lâu đời nhất là những vị không mang tên riêng. Họ đơn thuần là những "Vị định mệnh" hoặc các nhóm được gọi là "Bảy Lân". Những vị thần khổng lồ thô kệch của Scotland là "Fomhairean" (Fomorians), và không có tên riêng như ở Ireland. Các gia đình và bộ lạc bị chi phối bởi các Vị định mệnh hoặc các vị thần vô danh, những kẻ có thể xuất hiện dưới hình dạng thú vật hoặc chim chóc, hoặc được nghe thấy tiếng gõ cửa hay tiếng thét.
Trong các bài thánh ca chiêm tinh của Babylon, các linh hồn sao được liên kết với các vị thần, và là những kẻ tiết lộ sắc lệnh của Định mệnh. "Hỡi những vì sao rực rỡ... hỡi những đấng sáng ngời... để tiêu diệt cái ác mà thần Anu đã tạo ra các ngài... Theo mệnh lệnh của ngài, loài người đã được đặt tên (được tạo ra)! Hãy ban Lời phán, và hãy để các vị thần lớn đứng cùng ngài! Hãy ban phán quyết của tôi, đưa ra quyết định cho tôi!"[340]
Bằng chứng từ Ấn Độ cho thấy các chòm sao, đặc biệt là các ngôi sao sáng, được nhận diện trước các hành tinh. Quả thực, trong văn học Vệ-đà, không có tham chiếu chắc chắn nào về một hành tinh đơn lẻ nào, mặc dù các chòm sao được gọi tên. Rất có thể trước khi các vị thần Babylon được liên kết với các thiên thể, niềm tin cho rằng các vì sao gây ảnh hưởng lên sinh mạng con người đã tồn tại. Ví dụ, trong một cuốn "Sách Rừng" của Ấn Độ, có tham chiếu đến một người đàn ông "sinh ra dưới chòm sao Nakshatra Rohini".[341] Các "Nakshatras" là các ngôi sao trong Rigveda và các văn bản sau đó, và là các "cung mặt trời/mặt trăng" trong các sáng tác của người Bà-la-môn.[342] "Rohini, 'đỏ rực', là tên của một ngôi sao có màu đỏ rõ rệt, sao α Tauri hay Aldebaran, và biểu thị cụm sao Hyades."[343] Tham chiếu này có thể có niên đại trước năm 600 TCN, có lẽ là 800 TCN.
Từ Hy Lạp xuất hiện bằng chứng của Plutarch về các nguyên tắc của chiêm tinh học Babylon. "Về các hành tinh, mà họ gọi là các vị thần cai quản sinh mệnh, người Chaldean," ông viết, "quy định rằng hai hành tinh (sao Kim và sao Mộc) mang điềm lành, hai hành tinh (sao Hỏa và sao Thổ) mang điềm gở, ba hành tinh (Mặt trời, Mặt trăng và sao Thủy) có bản chất trung dung, và một hành tinh chung." "Nghĩa là," ông Brown bình luận, "một nhà chiêm tinh sẽ nói rằng, ba hành tinh này mang điềm lành cùng với những điều tốt, và có thể mang điềm gở cùng với những điều xấu."[344]
Quan điểm của Jastrow về vấn đề này có vẻ mang tính gây tranh cãi cao. Ông cho rằng chiêm tinh học Babylon chỉ đơn thuần giải quyết các vấn đề quốc gia, và không hề quan tâm đến "những điều kiện mà dưới đó một cá nhân được sinh ra"; nó không dự đoán "số phận đang chờ đợi con người đó". Ông tin rằng người Hy Lạp đã biến đổi chiêm tinh học Babylon và thổi vào đó tinh thần chủ nghĩa cá nhân vốn là đặc trưng tôn giáo của họ, đồng thời họ là những người đầu tiên trao cho chiêm tinh học một ý nghĩa cá nhân.
Jastrow cũng duy trì ý tưởng cho rằng thiên văn học bắt đầu từ người Hy Lạp. "Nhiều thế kỷ trước thời đại của Alexander Đại đế," ông nói, "người Hy Lạp đã bắt đầu tu dưỡng việc nghiên cứu bầu trời, không phải cho các mục đích bói toán, mà được thúc đẩy bởi tinh thần khoa học như một kỷ luật trí tuệ có thể giúp họ giải quyết các bí ẩn của vũ trụ." Tuy nhiên, người ta có thể đánh giá quá cao "tinh thần khoa học" của người Hy Lạp – những người, giống như người Nhật Bản trong thời đại chúng ta, là những kẻ đi mượn tài tình từ các nền văn minh khác. Rằng thiên văn học có những khởi đầu khiêm tốn ở Hy Lạp cũng như ở bất kỳ nơi nào khác là điều rất có khả năng. Cố nhà văn Andrew Lang từng viết về vấn đề này: "Ví dụ kỳ lạ nhất về sự tồn tại của quan niệm cho rằng các vì sao là đàn ông và đàn bà được tìm thấy trong vở *Pax* của Aristophanes. Nhân vật Trygaeus trong vở kịch đó vừa thực hiện một chuyến thám hiểm lên trời. Một nô lệ gặp anh ta và hỏi: 'Vậy câu chuyện rằng chúng ta trở thành các vì sao khi chết không phải là sự thật sao?' Câu trả lời là: 'Chắc chắn là thật'; và Trygaeus chỉ ra ngôi sao mà Ion xứ Chios vừa hóa thân thành." Ông Lang nói thêm: "Aristophanes đang chế giễu một số niềm tin mê tín phổ biến của người Hy Lạp." Người Eskimo, người Ba Tư, người Arya-Ấn, người Đức, người New Zealand và nhiều dân tộc khác cũng có một niềm tin mê tín tương tự.[345]
Jastrow tiếp tục nói rằng người Hy Lạp "đã truyền bá quan điểm khoa học của họ về Vũ trụ sang phương Đông. Họ trở thành những người thầy của phương Đông trong lĩnh vực thiên văn học cũng như y học và các khoa học khác, và công lao phát hiện ra quy luật tiến động của các điểm phân thuộc về Hipparchus, nhà thiên văn học người Hy Lạp, người đã công bố lý thuyết quan trọng này vào khoảng năm 130 TCN."[346] Không còn nghi ngờ gì nữa, người Hy Lạp đã đóng góp vào sự tiến bộ của khoa học thiên văn – lĩnh vực mà theo các nhà chức trách khác tin rằng họ đã tiếp cận được sau khi nó đã phát triển thành một môn khoa học vững chắc bởi người Assyria và Babylon.
"Đổi lại cho các phương pháp tính toán thiên văn được cải thiện mà," Jastrow nói, "có thể giả định rằng (chữ nghiêng là của chúng tôi), sự tiếp xúc với khoa học Hy Lạp đã mang lại cho các nhà thiên văn học Babylon, người Hy Lạp đã chấp nhận từ người Babylon tên gọi của các chòm sao trên đường hoàng đạo."[347] Đây là một sự thừa nhận miễn cưỡng; rõ ràng họ đã chấp nhận nhiều hơn là chỉ những cái tên đơn thuần.
Giả thuyết của Jastrow chắc chắn rất thú vị, đặc biệt khi ông là một nhà ngôn ngữ học phương Đông có uy tín cao. Nhưng nó không được chấp nhận rộng rãi. Sự tiến bộ đột ngột của các nhà thiên văn học vùng Tigris-Euphrates khi Assyria ở đỉnh cao vinh quang có thể là do những khám phá được thực hiện bởi các nhà khoa học bản địa vĩ đại, những Newton và Herschel của các thời đại đã qua, những người đã nghiên cứu dữ liệu được tích lũy bởi nhiều thế hệ các nhà chiêm tinh – những người ghi chép sớm nhất về chuyển động của các thiên thể. Thật khó để tin rằng người Hy Lạp đã đạt được nhiều tiến bộ với tư cách là các nhà khoa học trước khi họ nhận diện được các hành tinh và quen thuộc với các chòm sao Babylon thông qua trung gian của người Hittite hoặc người Phoenicia. Điều được biết chắc chắn là từ rất nhiều thế kỷ trước khi khoa học Hy Lạp được nghe đến, đã có các nhà khoa học ở Babylon. Trong thời kỳ Sumer, "các hình thái và quan hệ của hình học", Giáo sư Goodspeed nói, "được sử dụng cho các mục đích điềm gở. Bầu trời được lập bản đồ, và các quỹ đạo của các thiên thể được truy vết để xác định tác động từ chuyển động của chúng đối với số phận con người."[348]
Vài thế kỷ trước khi Hipparchus ra đời, các vị vua Assyria đã có sẵn các nhà thiên văn học chính thức trong cung điện của họ – những người có khả năng dự đoán, với các mức độ chính xác khác nhau, thời điểm nhật thực và nguyệt thực diễn ra. Các chỉ thị được gửi tới nhiều đài thiên văn khác nhau, nhân danh nhà vua, yêu cầu gửi các báo cáo về các hiện tượng nhật/nguyệt thực sắp tới. Bản dịch của một trong những tài liệu chính thức này được gửi từ đài thiên văn Babylon tới Nineveh đã được xuất bản bởi Giáo sư Harper. Sau đây là các đoạn trích từ đó: "Về hiện tượng nguyệt thực mà nhà vua chúa công của tôi đã viết cho tôi, một cuộc canh gác đã được tiến hành tại các thành phố Akkad, Borsippa và Nippur. Chúng tôi đã tự mình quan sát nó tại thành phố Akkad... Và trong khi nhà vua chúa công của tôi ra lệnh cho tôi cũng phải quan sát hiện tượng nhật thực, tôi đã canh chừng để xem nó có diễn ra hay không, và những gì diễn ra trước mắt tôi nay tôi xin báo cáo lên nhà vua chúa công của tôi. Đó là một hiện tượng nguyệt thực đã diễn ra... Nó diễn ra toàn phần trên khắp Syria, và bóng tối rơi xuống vùng đất của người Amorite, vùng đất của người Hittite, và một phần trên vùng đất của người Chaldea." Giáo sư Sayce bình luận: "Chúng ta rút ra từ bức thư này rằng có không dưới ba đài thiên văn ở miền bắc Babylon: một ở Akkad, gần Sippara; một ở Nippur, nay là Niffer; và một ở Borsippa, nằm trong tầm nhìn từ Babylon. Vì Borsippa sở hữu một trường đại học, việc một trong ba đài thiên văn được thiết lập ở đó là điều hoàn toàn tự nhiên."[349]
Rõ ràng là trước khi các nhà thiên văn học ở Nineveh có thể dự báo nhật thực và nguyệt thực, họ đã đạt được những tiến bộ đáng kể với tư cách là các nhà khoa học. Dữ liệu mà họ có trong tay có lẽ kéo dài gần hai nghìn năm. Ông Brown, Jr., tính toán rằng các cung hoàng đạo đã được ấn định vào năm 2084 TCN.[350] Những nhóm ngôi sao này hiện không còn chiếm giữ các vị trí mà các nhà thiên văn học thời kỳ đầu từng quan sát, bởi vì trái đất đang quay và lắc lư giống như một con quay, dẫn đến việc cực từ không phải lúc nào cũng chỉ vào cùng một điểm trên bầu trời. Mỗi năm, điểm giao nhau của các đường tưởng tượng giữa đường xích đạo và đường hoàng đạo đang dịch chuyển về phía tây với tốc độ khoảng năm mươi giây. Theo thời gian – vào các thời đại sau này – cực từ sẽ quay vòng trở lại điểm mà nó từng quay khi các chòm sao được đặt tên bởi người Babylon. Chính bằng cách tính toán khoảng thời gian mà vòng cung thế giới này trải qua, người ta đã đi đến niên đại 2084 TCN.
Do quá trình lắc lư của thế giới, "các cung hoàng đạo" ngày nay không còn khớp với các chòm sao nữa. Chẳng hạn, vào tháng Ba, khi mặt trời băng qua đường xích đạo, nó bước vào cung Cừu (Aries), nhưng phải đến ngày 20 nó mới chạm tới chòm sao này, như bảng so sánh ở trang 308 cho thấy.
Khi "đường hoàng đạo được vạch ra thành mười hai vùng" và các cung hoàng đạo được chỉ định, "năm dài ba trăm sáu mươi lăm ngày mốt phần tư đã được biết đến," Giáo sư Goodspeed nói, "mặc dù năm thông thường được tính theo mười hai tháng, mỗi tháng có ba/mươi ngày[351], và được đồng nhất với năm mặt trời bằng cách chèn thêm một tháng vào những thời điểm thích hợp... Tháng được chia thành các tuần bảy ngày... Đồng hồ nước (clepsydra) và đồng hồ mặt trời là những phát minh của người Babylon để đo lường thời gian."[352]
Đồng hồ mặt trời của Ahaz có lẽ mang thiết kế của người Babylon. Khi cái bóng "lùi lại mười độ" (2 Các vua, xx, 11), các sứ thần đã được cử từ Babylon đến "để hỏi về điều kỳ diệu đã xảy ra trong xứ" (2 Sử ký, xxxii, 31). Người ta tin rằng căn bệnh của nhà vua có liên quan đến sự kiện này. Theo tính toán thiên văn, đã có một hiện tượng nhật thực một phần có thể nhìn thấy được ở Jerusalem vào ngày 11 tháng Giêng năm 689 TCN, vào khoảng 11 giờ 30 sáng. Khi phần trên của đĩa mặt trời bị che khuất, chiếc bóng trên đồng hồ mặt trời đã bị ảnh hưởng một cách kỳ lạ.
Các nhà chiêm tinh Babylon trong các tài liệu chính thức của họ quan tâm nhiều đến các điềm báo quốc tế hơn là những điềm báo ảnh hưởng đến các cá nhân. Họ không chỉ quan sát các vì sao mà còn cả mặt trăng – thứ vốn là một trong những hành tinh của họ, như đã được chỉ ra – và đồng thời ghi nhận cả mây và gió.
Cũng như các phần của bầu trời được phân bổ cho các quốc gia khác nhau, mặt trăng cũng được chia thành bốn phần cho cùng mục đích đó – phần trên dành cho phương bắc, Gutium; phần dưới dành cho phương nam, Akkad hoặc Babylon; phần phía đông dành cho Elam; và phần phía tây dành cho Amurru. Lưỡi liềm mặt trăng cũng được chia theo cách tương tự; nhìn về phía nam, các nhà chiêm tinh chỉ định sừng bên phải cho phía tây và sừng bên trái cho phía đông. Thêm vào đó, một số ngày và một số tháng nhất định được liên kết với các vùng khác nhau. Do đó, chiêm tinh học mặt trăng mang bản chất vô cùng phức tạp. Khi mặt trăng mờ đục ở pha cụ thể gắn liền với Amurru, người ta tin rằng vận may của vùng đó đang suy tàn, và nếu nó vô tình chiếu sáng rực rỡ trong pha Babylon, thời điểm đó được coi là điềm lành để phát động chiến tranh ở phương tây. Tầm quan trọng lớn lao được gắn liền với các hiện tượng nhật/nguyệt thực, vốn may mắn thay đã được ghi chép lại, dẫn đến kết quả là các nhà thiên văn học cổ đại cuối cùng đã có thể dự báo trước chúng.
Vận mệnh của các quốc gia khác nhau ở bốn phương cũng chịu ảnh hưởng tương tự bởi các hành tinh. Chẳng hạn, khi sao Kim mọc rực rỡ trong lĩnh vực của Anu, đó là điềm "thịnh vượng" cho Elam; nếu nó mờ đục, nó báo trước bất hạnh. Tầm quan trọng lớn cũng được gắn liền với các vị trí mà các chòm sao chiếm giữ khi các hành tinh mang điềm lành hoặc điềm gở; không một vị vua nào mạo hiểm dấn thân vào một chiến dịch dưới "ách của những ngôi sao bất tường".
Các tham chiếu trong Kinh thánh về các vì sao có nhắc đến các chòm sao nổi tiếng của người Babylon:
"Ngươi có thể buộc lại những mối dây êm dịu của cụm Tua Rua, hay tháo gỡ xiềng xích của chòm Orion không? Ngươi có thể mang ra Mazzaroth (? Hoàng đạo) đúng mùa của nó không? Hay ngươi có thể dẫn dắt chòm sao Arcturus cùng các con của nó chứ? Ngươi có biết các định luật của thiên trời không? Ngươi có thể thiết lập quyền dominion của nó trên mặt đất không?" (Gióp, xxxviii, 31-33).
"Đấng tạo ra chòm Arcturus, Orion và cụm Tua Rua, cùng các căn phòng phương nam." (Gióp, ix, 9).
"Hãy tìm kiếm Đấng tạo ra bảy ngôi sao và chòm Orion, Đấng biến bóng tối của sự chết thành buổi sáng, và làm cho ban ngày tối sầm như ban đêm." (Amốt, v, 8).
Môn khoa học gọi là chiêm tinh học – vốn có nguồn gốc từ Babylon cổ đại và lan rộng sang cả phương đông lẫn phương tây – cho đến nay vẫn chưa tuyệt chủng, và vẫn có những người tin tưởng ngay cả ở đất nước chúng ta vào thời điểm hiện tại, mặc dù số lượng của họ không thể sánh bằng thời điểm mà Shakespeare để cho Malvolio đọc rằng:
Trong các vì sao của ta,
ta đứng trên ngươi; nhưng đừng sợ sự vĩ đại: có kẻ sinh ra đã vĩ đại, có kẻ đạt được sự vĩ đại, và có kẻ được ban cho sự vĩ đại... Các Vị định mệnh của ngươi đang mở rộng bàn tay...[353]
hoặc khi Byron viết:
Hỡi các vì sao! Những vần thơ của bầu trời!
Nếu trong những trang lá rực rỡ của các ngươi, chúng ta muốn đọc lấy số phận
Của con người và các đế quốc – thật đáng được tha thứ
Khi trong khát vọng vươn tới sự vĩ đại,
Vận mệnh của chúng ta vượt qua cả trạng thái phàm trần
Và nhận lấy mối thâm tình cùng các ngươi...[354]
Các nhà thiên văn học nghiêm túc của chúng ta không còn là những nhà chiêm tinh nữa, nhưng họ vẫn gọi một số chòm sao bằng những cái tên từng được trao cho chúng ở Babylon. Mỗi khi nhìn vào đồng hồ, chúng ta lại được nhắc nhở về những nhà toán học cổ xưa từng đếm trên các ngón tay của mình, nhân 10 với 6 để mang lại cho chúng ta phút và giây, đồng thời chia ngày và đêm thành mười hai giờ bằng cách nhân sáu với đôi bàn chân chì nặng nề của Thời gian. Quá khứ vẫn đang sống trong hiện tại.
[302] "Có lẽ cũng đáng chú ý một lần nữa," Beddoe nói, "về việc những chiếc hộp sọ phát triển tinh xảo thường được phát hiện trong các nghĩa trang của các tu viện cũ như thế nào, và dự đoán của Galton có vẻ hợp lý ra sao, rằng sự tiến hóa đã bị đình trệ vào thời Trung cổ, bởi vì đời sống độc thân của giới tu sĩ đã dẫn đến sự tuyệt chủng của những dòng máu ưu tú nhất." Lịch sử Nhân học châu Âu, tr. 161 (1912).
[303] Tổng điều tra Ấn Độ, tập I, phần i, tr. 352 và các trang tiếp theo.
[304] Các bài giảng Hibbert, Giáo sư Sayce, tr. 328.
[305] Câu chuyện về Nala, Monier Williams, tr. 68-9 và 77.
[306] "Trong thịt của Ymer (trái đất), những người lùn đã được sinh ra và bắt đầu chuyển động và sinh sống... Những người lùn được nuôi dưỡng trong lớp đất mùn của trái đất, giống như loài giòi bọ trong một thây ma." Edda Văn xuôi. "Các vị thần... đã bàn bạc xem ai nên được chọn làm chúa tể của loài lùn từ máu của Ymer (biển) và những chi thể ngăm đen của hắn (trái đất)." Edda Thơ (Voluspa, khúc ca 9).
[307] Câu chuyện về Nala, Monier Williams, tr. 67.
[308] Thần thoại và Truyền thuyết Ai Cập, tr. 168 và các trang tiếp theo.
[309] Gánh nặng của Isis, Dennis, tr. 24.
[310] Ma thuật và Bùa chú Babylon, tr. 117.
[311] Tôn giáo Babylon và Assyria, T.G. Pinches, tr. 100.
[312] Gánh nặng của Isis, J.T. Dennis, tr. 49.
[313] Sđd., tr. 52.
[314] Tôn giáo của người Ai Cập Cổ đại, A. Wiedemann, tr. 30.
[315] Chỉ mục Vệ-đà, Macdonell & Keith, tập i, tr. 423 và các trang tiếp theo.
[316] Tôn giáo của người Babylon Cổ đại, Sayce, tr. 153, chú thích 6.
[317] Tôn giáo của người Ai Cập Cổ đại, A. Wiedemann, tr. 30.
[318] Các khía cạnh của Tín ngưỡng và Thực hành Tôn giáo ở Babylon và Assyria, tr. 95.
[319] Tôn giáo Babylon và Assyria, tr. 63 và 83.
[320] Khi vua Assyria đày ải người Babylon, v.v., đến Samaria "những người đàn ông của Cuth đã làm ra Nergal", 2 Các vua, xvii, 30.
[321] Tôn giáo Babylon và Assyria, tr. 80.
[322] Thần thoại và Truyền thuyết Ấn Độ, tr. 13.
[323] Bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp zōon, một loài động vật.
[324] Người Hittite, tr. 116, 119, 120, 272.
[325] "Mặt trời... giống như một chàng rể bước ra từ phòng cưới của mình, và hân hoan như một tráng sĩ chạy đua." (Thi thiên xix, 4 và các câu tiếp theo.) Cuộc hôn nhân của chàng rể mặt trời với cô dâu mặt trăng dường như xuất hiện trong thần thoại Hittite. Trong thần thoại Vệ-đà Arya-Ấn, cô dâu của mặt trời (Surya) chính là Ushas, Bình minh. Thiếu nữ mặt trời cũng kết hôn với thần mặt trăng. Các vị thần Vệ-đà đã chạy đua và Indra cùng Agni là những người chiến thắng. Mặt trời "mang bản chất của Agni". Thần thoại và Truyền thuyết Ấn Độ, tr. 14, 36, 37.
[326] Hoặc bằng vàng.
[327] Tham chiếu sau là về Assyria. Không có vương quốc Assyria nào khi những niềm tin sớm này phát triển.
[328] Các chòm sao nguyên thủy, R. Brown, Jr., tập ii, tr. 1 và các trang tiếp theo.
[329] Ở Ấn Độ, "việc đếm ngón tay" (Kaur guna) gắn liền với việc cầu nguyện hoặc lặp lại các câu thần chú (mantra). Việc đếm được thực hiện bằng ngón cái; khi bàn tay co lại, ngón cái chạm vào phần trên của ngón tay thứ ba. Hai "căn phòng" phía trên của ngón tay thứ ba được đếm, sau đó là hai "căn phòng" phía trên của ngón út; ngón cái sau đó chạm vào đầu của từng ngón tay từ ngón út cho đến ngón trỏ; khi nó đi xuống căn phòng phía trên của ngón trỏ, con số 9 được tính. Bằng một quy trình tương tự, mỗi vòng số 9 trên tay phải được ghi lại bởi tay trái lên tới 12; 12 x 9 = 108 lần lặp lại một câu thần chú. Các "căn phòng" phía trên của các ngón tay là "tốt nhất" hoặc "cao nhất" (uttama), các căn phòng phía dưới (adhama) không được sử dụng trong quá trình đếm cầu nguyện. Khi người Hindu ngồi xếp bằng để cầu nguyện, nhắm mắt lại, tay phải được giơ lên từ khuỷu tay trước cơ thể, và ngón cái di chuyển mỗi lần một câu thần chú được lặp lại; tay trái đặt ngửa lòng bàn tay lên đầu gối trái, và ngón cái di chuyển mỗi lần chín câu thần chú được đếm xong.
[330] Các chòm sao nguyên thủy, R. Brown, Jr., tập ii, tr. 61; và Lịch sử Sớm của Bắc Ấn Độ, J.F. Hewitt, tr. 551-2.
[331] Rigveda-Samhita, tập iv (1892), tr. 67.
[332] Chỉ mục Vệ-đà, Macdonell & Keith, tập ii, tr. 192 và các trang tiếp theo.
[333] Thần thoại và Truyền thuyết Ấn Độ.
[334] Tr. 107 và các trang tiếp theo.
[335] Chòm sao nguyên thủy, R. Brown, Jr., tập i, tr. 333. Một bảng được cung cấp cho thấy cách 120 saroi tương đương 360 độ, mỗi vị vua được đồng nhất với một ngôi sao.
[336] "Kìa, đức vua thần Ra đã già cỗi; xương cốt của ngài đã biến thành bạc, các chi bằng vàng, và mái tóc bằng ngọc lưu ly thuần khiết." Tôn giáo của người Ai Cập Cổ đại, A. Wiedemann, tr. 58. Ra trở thành kẻ hủy diệt sau khi hoàn thành thời gian trị vì với tư cách là một vị vua trần thế.
[337] Như Nin-Girsu, Tammuz gắn liền với chòm Orion "bảy lân".
[338] Đời sống Babylon và Assyria, tr. 61, 62.
[339] Herodotus (ii, 52) như được trích dẫn trong Ai Cập và Scythia (London, 1886), tr. 49.
[340] Ma thuật và Bùa chú Babylon, L.W. King (London, 1896), tr. 43 và 115.
[341] Chỉ mục Vệ-đà, Macdonell & Keith, tập ii, tr. 229.
[342] Sđd., tập i, tr. 409, 410.
[343] Sđd., tập i, tr. 415.
[344] Các chòm sao nguyên thủy, tập i, tr. 343.
[345] Phong tục và Thần thoại, tr. 133 và các trang tiếp theo.
[346] Tiến sĩ Alfred Jeremias đưa ra những lý do rất thuyết phục để tin rằng người Babylon cổ đại đã quen thuộc với hiện tượng tiến động của các điểm phân. Das Alter der Babylonischen Astronomie (Hinrichs, Leipzig, 1908), tr. 47 và các trang tiếp theo.
[347] Các khía cạnh của Tín ngưỡng và Thực hành Tôn giáo ở Babylon và Assyria, tr. 207 và các trang tiếp theo.
[348] Lịch sử của người Babylon và Assyria, tr. 93.
[349] Người Babylon và Assyria: Đời sống và Phong tục, tr. 219, 220.
[350] Các chòm sao nguyên thủy, tập ii, tr. 147 và các trang tiếp theo.
[351] Người Arya-Ấn có một năm mặt trăng dài 360 ngày (Chỉ mục Vệ-đà, ii, 158).
[352] Lịch sử của người Babylon và Assyria, tr. 94.
[353] Đêm thứ Mười hai, hồi ii, cảnh 5.
[354] Childe Harold, khúc iii, v, 88.