Thần Thoại Babylon Và Assyria

Lượt đọc: 188 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 9
Truyền Thuyết Đại Hồng Thủy, Hòn Đảo Của Những Bậc Thánh Nhân, Và Âm Phủ

❊ ❊ ❊

Tóm lược

Truyện lụt Babylon -- Hai vị bất tử trên Đảo của những bậc thánh nhân -- Truyền thuyết Đại hồng thủy ở Cựu thế giới và Tân thế giới -- Nền văn hóa Babylon đã lan truyền đến Ấn Độ như thế nào -- Thuyết chu kỳ vũ trụ -- Gilgamesh giống với Yama của Ấn Độ và Yimeh của Ba Tư -- Mối liên hệ với Varuna và Mitra -- Mùa đông vĩ đại trong thần thoại Ba Tư và Teuton -- Âm phủ Babylon so với thế giới bên kia của Ai Cập, Hy Lạp, Ấn Độ, Teuton và Celt -- Truyền thuyết về Nergal và Nữ hoàng cõi chết -- Cõi âm thực chất vốn là ngôi mộ -- Lý do vũ khí và các vật dụng được chôn cùng người chết -- Tín ngưỡng Nhật Bản và La Mã -- Phong tục mai táng thời đại đồ đá cũ -- "Ngôi mộ chính là ngôi nhà của chúng ta" -- Tầm quan trọng của các nghi lễ tang ma ở Babylon -- Học thuyết về niềm vui vĩnh cửu ở Ai Cập và Ấn Độ -- Lý do học thuyết này bị kìm hãm ở Babylon -- Phí tang ma cao ngất ngưởng -- Các phong tục chôn cất khác nhau.

Câu chuyện về trận Đại hồng thủy được Pir-napishtim kể lại cho Gilgamesh nghe như sau:

"Hãy lắng nghe ta, hỡi Gilgamesh, và ta sẽ tiết lộ những bí mật về hành động của các bậc tối cao. Như ngươi đã biết, thành phố Shurippak nằm bên bờ sông Euphrates. Các vị thần ngự bên trong đó: họ tề tựu lại để họp bàn. Cha Anu ở đó, cùng với cố vấn kiêm chiến thần Bel, sứ giả Ninip, và tổng trấn Ennugi. Vị chúa tể khôn ngoan Ea cũng ngồi cùng họ. Trong thâm tâm, các vị thần đã đồng thuận giáng một trận lụt lớn xuống.

"Sau đó, Ea đã tiết lộ ý định của các bậc cai trị thần thánh trong túp lều sậy, ngài phán:[224] 'Hỡi lúp lều sậy, hãy lắng nghe; hỡi bức tường, hãy thấu hiểu... Hỡi người dân thành Shurippak, con trai của Umbara Tutu, hãy phá ngôi nhà của ngươi đi và dựng một con tàu; hãy từ bỏ mọi tài sản ngươi đang có để cứu lấy sinh mạng mình, và giữ lại trên tàu mầm sống của muôn loài. Con tàu mà ngươi sẽ dựng phải có kích thước cân đối về chiều dài lẫn chiều cao. Nó phải được thả nổi trên vùng đại dương sâu thẳm.'

"Ta đã lắng nghe mệnh lệnh của Ea và thấu hiểu, rồi ta cất tiếng đáp rằng: 'Hỡi chúa tể khôn ngoan, ngài phán sao ta sẽ làm vậy, bởi lời khuyên của ngài là vô cùng sáng suốt. Nhưng làm thế nào ta có thể giải thích hành động của mình cho những người trẻ tuổi và các bô lão nghe đây?'

"Ea hé mở vòm miệng và bảo ta, bề tôi của ngài rằng: 'Những điều ngươi phải nói với chúng là thế này... Ta đã được mặc khải rằng Bel căm ghét ta, vì thế ta không thể ở lại lãnh thổ của ngài ấy thêm chút nào nữa, tại thành phố Shurippak này, nên ta phải rời đi đến vùng đất của Ea và sống chung với ngài ấy... Còn các ngươi, Bel sẽ ban cho mưa thuận gió hòa, để các ngươi bắt được nhiều chim cá và có một mùa màng bội thu. Nhưng Shamash đã ấn định thời điểm để Ramman trút giáng sự hủy diệt từ các tầng mây.' "[225]

Ea sau đó chỉ dẫn cho Pir-napishtim cách đóng con tàu để tìm nơi ẩn náu. Theo những gì có thể thu thập được từ đoạn văn bản chắp vá, con tàu này dường như có một ngôi nhà trên boong cao sáu tầng, với chín phòng ở mỗi tầng. Theo một lời kể khác, Ea đã vẽ một bản thiết kế con tàu lớn trên nền cát.

Pir-napishtim bắt tay vào việc và làm một chiếc tàu đáy phẳng, rộng 120 cubit và cao 120 cubit. Ông trét nhựa đường ở bên trong và hắc ín ở bên ngoài; và vào ngày thứ bảy, nó đã sẵn sàng. Sau đó, ông thực hiện các chỉ dẫn tiếp theo của Ea. Tiếp tục câu chuyện kể cho Gilgamesh, ông nói:

"Ta đã thu gom tất cả những gì mình có, bạc vàng, hạt giống mọi loại, và cả hàng hóa của mình. Ta đặt chúng lên tàu. Sau đó, ta đưa toàn bộ gia đình cùng gia nhân, muôn thú ngoài đồng, dã thú trong rừng và những người thợ lên tàu -- từng người một, ta đều cho họ bước lên."

Vị thần Shamash đã ấn định thời gian, truyền rằng: 'Ta sẽ khiến Chúa tể Đêm tối trút nhiều mưa và mang đến sự hủy diệt. Khi đó, ngươi hãy bước vào tàu và khép cửa lại.'

Đúng thời điểm ấn định, Chúa tể Đêm tối đã trút mưa lớn vào lúc chạng vạng. Ta nhìn thấy khởi đầu của trận lụt và ta sợ hãi không dám ngước nhìn lên. Ta bước vào tàu và khép cửa lại. Ta cắt cử thủy thủ Buzur-Kurgala làm thuyền trưởng, giao cho hắn quyền chỉ huy con tàu lớn cùng vạn vật chứa bên trong.

Vào lúc rạng đông, ta nhìn thấy một đám mây đen dâng lên vắt ngang bầu trời, và giữa mây mù, Ramman gầm sấm. Nebo và Merodach đi phía trước, lướt đi như những sứ giả trên đồi cao lẫn đồng bằng. Cáp neo của con tàu được tháo tung.

Hình IX.1. TRẬN LỤT BABYLON

Tranh của E. Wallcousins

"Rồi Ninip, vị thần bão tố, tiến đến, và cơn bão nổi lên dữ dội trước mặt ngài. Tất cả các linh hồn đất liền bật dậy với những ngọn đuốc cháy rực và cả vùng đất chìm trong biển lửa. Vị thần sấm sét càn quét qua bầu trời, che khuất ánh mặt trời và mang đến bóng tối dày đặc. Mưa trút xuống suốt cả ngày dài, và mặt đất ngập chìm trong nước; các dòng sông dâng sưng tấy; xứ sở chìm trong hỗn loạn; con người lảo đảo trong bóng tối, vật lộn với cuồng phong bão tố. Anh em không thể nhìn thấy nhau; chẳng ai còn nhận ra bạn hữu của mình... Các vị thần trên cao nhìn xuống và chứng kiến dòng nước dâng cao thì sợ hãi: họ tháo chạy, và trong cõi trời của Anu, họ co quắp lại như những con chó săn trong chuồng rào bảo vệ."

"Rồi đến lúc Ishtar, nữ chúa của các vị thần, cất tiếng kêu đau đớn, rằng: 'Dòng dõi tiên tri đã diệt vong và biến thành đất bùn bởi vì ta đã đồng thuận với mưu kế hiểm ác trong hội đồng chúa thần. Than ôi! Ta đã để cho thần dân của mình bị tiêu diệt. Ta đã ban sự sống cho con người, nhưng giờ họ ở đâu? Họ làm nghẽn cõi thẳm sâu chẳng khác gì lũ cá con.'

Các linh hồn mặt đất đang khóc than cùng Ishtar: họ ngồi cúm rúm với đôi môi mím chặt và không thốt nên lời; họ đau buồn trong im lặng.

Sáu ngày sáu đêm trôi qua, và cuồng phong gầm thét trên mặt nước vốn đang dần dâng cao phủ lấp mặt đất. Nhưng khi ngày thứ bảy đến, gió lặng dần, những dòng nước cuồn cuộn trở nên yên ả, và biển rút đi. Cơn bão đã qua và trận mưa hủy diệt đã chấm dứt. Ta nhìn ra ngoài. Ta cất tiếng gọi lớn trên mặt nước. Nhưng toàn nhân loại đã bỏ mạng và biến thành đất bùn. Nơi từng là đồng ruộng giờ ta chỉ thấy toàn đầm lầy.

"Rồi ta mở toang cửa sổ con tàu, và ánh mặt trời tràn ngập gương mặt ta. Ta lóa mắt, quỵ xuống khóc nức nở và nước mắt đầm đìa trên gò má. Đi đến đâu ta cũng chỉ nhìn thấy nước."

"Cuối cùng, đất liền bắt đầu xuất hiện. Con tàu trôi dạt về hướng xứ Nitsir, rồi bị ngọn núi Nitsir giữ chặt lấy. Sáu ngày trôi qua và con tàu vẫn đứng vững bất động. Đến ngày thứ bảy, ta thả một con chim bồ câu ra, nó bay đi tìm kiếm khắp nơi nhưng không tìm thấy chốn nghỉ chân nên đã quay về. Ta bèn thả một con chim én, và nó cũng quay về y như vậy. Kế đến, ta thả một con quạ, và nó bay đi. Nó thấy nước đang rút dần, liền rỉa thịt, quác lên, lội nước nhưng không quay lại nữa. Sau đó, ta đưa muôn thú ra bầu trời tự do."

"Ta dâng một lễ vật trên núi. Ta tưới rượu lễ. Ta dựng các bình hương xếp bảy cái chồng lên nhau trên những bó sậy chất đống và dùng gỗ tuyết tùng cùng hương liệu. Các vị thần hít hà hương thơm ngọt ngào, và họ bu lại quanh vật tế như đàn ruồi."

"Sau đó Ishtar (Sirtu) bước tới. Nâng những món đồ trang sức mà thần Anu đã chế tác cho nàng theo ý nguyện, nàng cất lời rằng: 'Ôi! Những vị thần này! Ta xin thề bằng những viên ngọc lưu ly trên cổ ta rằng ta sẽ không bao giờ quên! Ta sẽ khắc ghi những ngày này đời đời kiếp kiếp. Hãy để tất cả các vị thần đến đây nhận lễ vật, ngoại trừ một mình Bel (Enlil), bởi vì ông ta đã phớt lờ lời khuyên của ta và giáng một trận lụt lớn tiêu diệt thần dân của ta.'"

"Nhưng thần Bel Enlil cũng tới, và khi nhìn thấy con tàu, ông khựng lại. Lòng ông tràn ngập cơn giận dữ đối với các vị thần và các linh hồn trên thiên đình. Ông tức giận lên tiếng rằng: 'Có kẻ đã trốn thoát ư? Đã có sắc lệnh rằng không một sinh linh nào được sống sót sau trận lụt kia mà.'"

Ninip, con trai của Bel, lên tiếng rằng: 'Ai có thể làm điều này ngoài một mình Ea? Ngài ấy thấu tỏ mọi sự.'

Ea, vị thần của vực sâu, hé môi nói với chiến thần Bel rằng: 'Ngài là chúa tể của các vị thần, hỡi chiến thần. Nhưng ngài đã chẳng chịu lắng nghe lời khuyên của ta mà lại gây ra trận đại hồng thủy. Giờ đây, hãy trừng phạt kẻ có tội vì tội lỗi của hắn và kẻ gian ác vì việc ác của hắn, nhưng xin hãy khoan dung và chớ tiêu diệt toàn thể nhân loại. Cầu mong sẽ không bao giờ còn trận lụt nào nữa. Hãy để sư tử đến và con người sẽ thưa bớt. Cầu mong sẽ không bao giờ còn trận lụt nào nữa. Hãy để báo hoa mai đến và con người sẽ thưa bớt. Cầu mong sẽ không bao giờ còn trận lụt nào nữa; hãy để nạn đói giáng xuống xứ sở; hãy để Ura, vị thần dịch bệnh, đến và cướp đi sinh mạng con người... Ta đã không hề tiết lộ mục đích bí mật của các vị thần hùng mạnh, nhưng ta đã khiến Atra-chasis (Pir-napishtim) nằm mơ thấy giấc mộng, trong đó ông biết được những gì chư thần đã định đoạt.'

"Sau một hồi trầm ngâm suy nghĩ về những lời này, Bel bước vào tàu một mình. Ông nắm lấy tay ta, dẫn ta bước ra, vâng, chính là ta, và ông cũng dẫn vợ ta ra, buộc bà quỳ xuống bên cạnh ta. Sau đó, ông đứng giữa chúng ta và ban phước lành. Ông cất tiếng rằng: 'Ngày trước Pir-napishtim chỉ là một phàm nhân. Từ nay về sau, Pir-napishtim và vợ hắn sẽ tựa như các vị thần, giống như chúng ta. Hãy để họ sống tách biệt nơi bên kia cửa sông.'

"Kế đó, Bel đưa ta đến đây, nơi bên kia những cửa sông."

Những huyền thoại về nạn hồng thủy xuất hiện trong rất nhiều nền thần thoại, ở cả Cựu thế giới lẫn Tân thế giới.

Những con người bạo ngược và xảo trá thời đại Đồng đen huyền thoại của Hy Lạp đã bị quét sạch bởi một trận lụt. Người ta kể rằng có lần Zeus đã nói với Hermes rằng: "Ta sẽ giáng những trận mưa lớn chưa từng có kể từ thủa tạo thiên lập địa, và toàn bộ giống nòi loài người sẽ diệt vong. Ta đã mệt mỏi vì tội ác của chúng rồi."

Tuy nhiên, vì đã tiếp đón nồng hậu hai vị thần trong lốt phàm nhân này, Deucalion, một ông lão, cùng người vợ là Pyrrha đã được tha mạng. Zeus đã chỉ dẫn cho người chủ nhà dựng một chiếc hòm bằng gỗ sồi và tích trữ thật nhiều lương thực vào đó. Khi công việc hoàn tất, đôi vợ chồng bước vào tàu và khép cửa lại. Rồi Zeus "làm vỡ toang mọi nguồn suối của vực sâu, mở tung các cửa trời, và trời cứ thế mưa suốt bốn mươi ngày bốn mươi đêm không dứt". Dân thời đại Đồng đen đều bỏ mạng; ngay cả những kẻ trốn lên đỉnh đồi cũng chẳng thể thoát thân. Chiếc hòm dừng lại trên núi Parnassus, và khi nước rút, hai ông bà lão bước xuống núi rồi đến ở trong một hang động.[226]

Trong thần thoại Ấn Độ, thế giới bị hủy diệt bởi một trận lụt vào cuối mỗi Kỷ nguyên của Vũ trụ. Có bốn kỷ nguyên: Krita hay Kỷ nguyên Hoàn hảo, Treta, Dwapara, và Kali hay Kỷ nguyên Gian ác. Những kỷ nguyên này tương ứng sát với các thời đại của Hy Lạp và Celt.[227] Trong văn học Phạn ngữ cũng có những nhắc đến việc thế giới bị tiêu diệt vì con người sống quá đông đúc. "Khi dân số gia tăng một cách khủng khiếp," một đạo sĩ thuật lại, "Trái Đất, bị đè nặng bởi gánh nặng quá mức, đã sụt lún xuống một trăm Yojana. Chịu đựng nỗi đau đớn trong mọi gân cốt và bị tước đoạt cả giác quan vì áp lực quá lớn, Trái Đất trong cơn khốn cùng đã tìm kiếm sự bảo vệ của Narayana, vị thần tối cao."[228]

Lời kể của Manu về trận lụt đã được nhắc đến trước đó (Chương II). Vị thần trong hình hài con cá đã thông báo cho ông rằng: "Thời điểm đã chín muồi để thanh tẩy thế giới... Hãy đóng một chiếc hòm thật kiên cố và to lớn, trang bị cho nó một sợi thừng dài..." Khi nước dâng lên, con cá có sừng đã kéo chiếc hòm vượt qua biển cả gầm thét, cho đến khi nó mắc cạn trên đỉnh núi cao nhất thuộc dãy Himavat, nơi vẫn được gọi là Naubandha (bến cảng). Đi cùng Manu có bảy vị rishi.[229]

Trong tích truyện về nạn hồng thủy của người Celt (Ireland), Cessair, cháu gái của Noah, đã bị từ chối một căn phòng trên tàu và phải trốn chạy đến vùng biên viễn phía tây thế giới theo lời khuyên của tượng thần.[230] Hạm đội của nàng gồm ba chiếc thuyền, nhưng hai chiếc đã đắm trước khi đến được Ireland. Những kẻ sống sót ngoài Cessair còn có cha nàng là Bith, hai người đàn ông khác là Fintan và Ladru, cùng năm mươi phụ nữ. Tất cả bọn họ đều thiệt mạng trên các ngọn đồi ngoại trừ Fintan, người đã ngủ thiếp đi trên chỏm của một con sóng lớn, và sống sót để chứng kiến Partholon, gã khổng lồ, đặt chân đến từ Hy Lạp.

Nạn hồng thủy cũng xuất hiện trong thần thoại Ai Cập. Khi Ra, vị thần mặt trời, tuổi già sức yếu trong thân phận một vị vua trần thế, loài người bắt đầu thì thầm những lời oán thán chống lại ngài. Ngài triệu tập các vị thần lại và phán: "Ta sẽ chưa tiêu diệt chúng (các thần dân của ngài) cho đến khi ta nghe được những gì các ngươi nói về chúng." Nu, cha của ngài, vị thần của những vùng nước nguyên thủy, đã khuyên nên tiêu diệt toàn bộ loài người.

Ra phán rằng: "Hãy nhìn xem, con người đang trốn chạy lên các ngọn đồi; trái tim chúng tràn ngập sợ hãi bởi những gì chúng đã thốt ra."

Nữ thần Hathor-Sekhet, con mắt của Ra, bèn xuất hiện và tàn sát loài người trên các ngọn đồi. Sau đó, Ra, vì muốn bảo vệ phần tàn dư của nhân loại, đã sai người dâng một lễ vật lớn cho nữ thần, gồm bia lúa mạch trộn với thảo mộc và máu người. Thức uống này được đổ ra trong đêm. "Và vào buổi sáng, nữ thần đi đến; nàng thấy các cánh đồng ngập nước, nàng vui mừng khôn xiết, nàng uống thứ nước đó, lòng nàng hoan hỉ, nàng đi lang thang trong cơn say và chẳng còn bận tâm đến loài người nữa."[231]

Hiển nhiên là thần thoại Ai Cập ám chỉ sự kiện nước sông Nile dâng ngập hàng năm, còn "máu người" trong vò "bia" chính là máu của vị thần lúa mì bị sát hại hoặc vật tế đại diện cho thần ở trần gian. Có khả năng các truyền thuyết về nạn hồng thủy ở Bắc và Nam Mỹ cũng phản ánh những hiện tượng tự nhiên tương tự tại địa phương, dù không thể bỏ qua khả năng chúng có nguồn gốc từ châu Á, giống như các bộ tộc thổ dân châu Mỹ gốc Mông Cổ. Việc nền văn minh Mexico, phát triển rực rỡ vào khoảng thời gian diễn ra trận chiến Hastings, có nhận được bất kỳ sự kích thích văn hóa nào từ châu Á hay không là một câu hỏi mà người ta khó lòng đưa ra khẳng định chắc chắn, do dữ liệu thu thập được quá ít ỏi.

Trận lụt ở Mexico là do "mặt trời nước" gây ra, khi nó bất ngờ trút xuống lượng hơi ẩm mà nó đã hút từ Trái Đất dưới dạng hơi nước trong suốt những kỷ nguyên dài đằng đẵng. Mọi sự sống đều bị tiêu diệt.

Một truyền thuyết về nạn hồng thủy trong số các bộ tộc Nahua rất giống với câu chuyện Babylon qua lời kể của Pir-napishtim. Vị thần Titlacahuan đã chỉ dẫn một người đàn ông tên là Nata khoét rỗng một thân cây bách để làm thuyền nhằm trốn chạy trận đại hồng thủy sắp tới cùng vợ là Nena. Cặp đôi này đã thoát chết. Họ dâng tế một con cá trên thuyền và khiến vị thần đến thăm nổi giận, bày tỏ sự phẫn nộ không kém gì Bel khi ông phát hiện ra Pir-napishtim đã sống sót sau thảm họa lớn. Nata và Nena đã được hướng dẫn chỉ mang theo duy nhất một bắp ngô, điều này cho thấy họ chính là các vị thần mùa gặt.

Ở Brazil, Monan, vị thần tối cao, đã sai một trận hỏa hoạn lớn thiêu rụi thế giới cùng cư dân tội lỗi của nó. Để dập tắt ngọn lửa, một phù thủy đã khiến mưa rơi nhiều đến mức làm ngập lụt cả trái đất.

Người da đỏ ở California cũng có truyền thuyết về nạn hồng thủy, và tin rằng chủng người thuở sơ khai có tầm vóc rất nhỏ bé; còn người da đỏ Athapascan ở vùng tây bắc thì nhận mình là hậu duệ của một gia đình đã trốn thoát khỏi trận đại hồng thủy. Quả thực, các huyền thoại về nạn hồng thủy phổ biến rộng rãi khắp "Tân thế giới".

Niềm tin của người châu Mỹ rằng những sinh vật được tạo ra đầu tiên không thể sống nổi trên mặt đất cũng là quan điểm chung của người Babylon. Theo Berosus, tạo vật đầu tiên là một thất bại, bởi vì muôn thú không thể chịu được ánh sáng và tất cả đều chết hết.[232] Tại đây, chúng ta bắt gặp mầm mống của Học thuyết về các Kỷ nguyên của Thế giới, vốn đạt đến sự phát triển cao nhất trong các nền thần thoại Ấn Độ, Hy Lạp và Celt (Ireland).

Lời kể về trận lụt trong Kinh Thánh đã quá quen thuộc với độc giả. Giáo sư Pinches nhận xét: "Nó tạo thành một đề tài hay để so sánh với câu chuyện của người Babylon, với sự tương đồng lớn ở tất cả các điểm chính, nhưng lại khác biệt sâu sắc ở nhiều chi tiết cốt lõi."[233]

Dòng chảy văn hóa Babylon không chỉ hướng về phía tây tới bờ biển Palestine, và từ đó lan sang Hy Lạp vào thời kỳ Phoenicia, mà còn hướng về phía đông qua Elam tới cao nguyên Iran và Ấn Độ. Những điểm tương đồng giữa thần thoại Phạn cổ (Vedic) và Sumer đã được đề cập trước đó. Khi những "bài ca mới" của những kẻ xâm lược Aryan vào Ấn Độ đang được sáng tác, vị thần bầu trời và đại dương Varuna, kẻ giống với Ea-Oannes, cùng Mitra, kẻ có liên hệ với Shamash, đã bắt đầu suy tàn ánh hào quang. Những ảnh hưởng văn hóa khác cũng đang tác động. Ví dụ, một số bộ tộc Aryan đã chôn cất người chết trong "ngôi nhà đất sét" của Varuna, trong khi một tỷ lệ ngày càng tăng lại hỏa táng người chết và thờ phụng Agni, vị thần lửa. Đến cuối thời kỳ Vệ Đà, có những cuộc xâm lược mới đổ bộ vào miền trung Ấn Độ, và những "kẻ đến sau" đã mang theo các tín ngưỡng mới, bao gồm giáo lý về Thuyết Luân Hồi và các Kỷ nguyên của Vũ trụ. Các nữ thần cũng trỗi dậy chiếm vị trí nổi bật, còn các vị thần Vệ Đà trở thành những vị thần thứ yếu, chịu sự chi phối của Brahma, Vishnu và Shiva. Những "kẻ đến sau" này chắc chắn đã chịu ảnh hưởng bởi các tư tưởng Babylon trước khi họ đặt chân đến Ấn Độ. Chẳng hạn, trong Học thuyết về các Kỷ nguyên của Thế giới hay Yuga của họ, chúng ta bị gợi nhớ mạnh mẽ bởi những tư tưởng vùng Lưỡng Hà liên quan đến không gian và thời gian. Ông Robert Brown, junr., một chuyên gia có thẩm quyền trong lĩnh vực này, cho thấy hệ thống dùng để tính toán "Ngày của Brahma" ở Ấn Độ rất giống với hệ thống thiên văn từng tồn tại ở Babylon, nơi mà lý thuyết về chu kỳ vũ trụ dường như đã ra đời.[234]

Tuy nhiên, các dân tộc ngoại bang khác nhau rơi vào bùa chú của phương thức tư duy Babylon đã không hề chìm đắm trong tình trạng nô lệ trí tuệ. Tư duy được khơi gợi thay vì bị kìm hãm nhờ việc vay mượn tôn giáo, và sự phát triển của các ý niệm về những bí ẩn của sự sống và cái chết vẫn diễn ra dồn dập ở những vùng đất mà giới tư tế độc đoán và kìm kẹp của Babylon không thể vươn tay chi phối. Điều này có thể được suy ra từ những quan niệm tương phản của các Tổ phụ trong thần thoại Vệ Đà và Sumer. Pir-napishtim, vị Noah của người Babylon, và Gilgamesh bán thần dường như được đại diện trong thần thoại Vệ Đà bởi Yama, vị thần cõi chết. Yama là "con người đầu tiên", và giống như Gilgamesh, ông lên đường vượt qua những ngọn núi và biển nước để tìm kiếm Thiên đường. Ông được ca ngợi trong các thánh ca Vệ Đà với tư cách là người khai phá "con đường" dẫn đến "Vùng đất của các Pitri" (Tổ tiên), thiên đường mà những người chết không được hỏa táng của Ấn Độ đi bộ đến. Yama chưa bao giờ đánh mất bản chất ban đầu của mình. Ông là một lữ khách trong các sử thi cũng như trong kinh Vệ Đà.[235]

Ngài là đấng đã đi qua những đỉnh cao hùng vĩ,

Ngài là đấng đã dò tìm và vạch lối cho muôn người,

Con trai của Vivasvat, người tụ họp muôn dân,

Yama, vị Vua ấy, hãy dâng tế lễ tôn thờ.

Rigveda, x, 14, 1.[236] Kính dâng lên Yama, vị Vua hùng vĩ, những lễ vật cùng lòng tôn kính,

Ngài là con người đầu tiên ngã xuống, người đầu tiên dám thách thức dòng nước chảy xiết của Thần Chết,

Người đầu tiên chỉ ra con đường dẫn đến thiên đàng,

Và chào đón những kẻ khác đến chốn an nghỉ rực rỡ đó.

Bản dịch của Sir M. Monier Williams.[237]

Yama và em gái Yami là cặp đôi phàm trần đầu tiên. Họ đồng nhất với cặp song sinh Thiên giới của người Ba Tư là Yima và Yimeh. Yima giống với Mitra (Mithra); trong khi Varuna, người anh em song sinh của Mitra, thực ra lại mang theo chiếc thòng lọng gắn liền với vị thần cõi chết.[238]

Vị thần Yama của Ấn Độ, người cũng được gọi là Pitripati, "chúa tể của các bậc tổ tiên", đã thay thế vị trí của Mitra trong Thiên đường của Tổ tiên bên cạnh Varuna, vị thần bầu trời và vực sâu. Ông ngồi dưới một cội cây, thổi sáo và uống thức uống Soma mang lại sự bất tử. Khi hậu duệ của Yama đến được Thiên đường, họ mang những hình hài rạng rỡ "đã được tinh luyện và gột sạch mọi vết nhơ".[239]

Trong thần thoại Ba Tư, "Yima", Giáo sư Moulton cho biết, "trị vì một cộng đồng rất có thể được cấu thành từ chính hậu duệ của ông, bởi vì ông sống thọ hơn cả Adam. Để ban cho họ sự bất tử, ông cho họ ăn thức ăn bị cấm, do bị các Daeva (ác quỷ) lừa gạt. Thức ăn bị cấm đó là gì? Liệu chúng ta có thể liên kết nó với một truyền thuyết khác, theo đó, vào thời kỳ Tái sinh, Mithra sẽ làm cho con người bất tử bằng cách cho họ ăn phần mỡ của Ur-Kuh, con bò nguyên thủy mà từ cái thể xác bị tước đoạt sự sống của nó, theo các truyền thuyết Aryan được phái Mithra tiếp thu, nhân loại lần đầu tiên được tạo ra không?"

Yima bị trừng phạt vì "hỗn láo tranh đoạt sự bất tử cho bản thân và nhân loại theo lời gợi ý của một thế lực đen tối, thay vì chờ đợi thời điểm thích hợp của Ahura". Giáo sư Moulton tự hỏi liệu câu chuyện này, mà ông đang cố gắng tái thiết lập, "có nợ điều gì với Babylon không?"

Yima, giống như Pir-napishtim của người Babylon, cũng là một kẻ tiết lộ những bí mật của tạo hóa. Ông được Ahura, vị thần tối cao, chỉ định làm "Người bảo hộ, Giám sát, Kẻ canh gác Tạo vật của ta". Ba trăm năm trôi qua --

Rồi trái đất trở nên trù phú,

Tràn ngập bầy đàn và gia súc,

Tràn ngập con người, chim chóc cùng cả loài chó,

Tràn ngập những ngọn lửa rực sáng bập bùng,

Và con người, bầy đàn, lẫn những bầy gia súc,

Không còn tìm thấy chỗ cho mình ở đó nữa.

Bản dịch của Jackson.

Trái đất sau đó bị xé rách bởi một mũi tên vàng. Yima bere dựng lên một chốn dung thân để nhân loại và các loài vật nuôi có thể tìm thấy nơi trú ẩn trong một mùa đông khủng khiếp. "Bức tranh đó," Giáo sư Moulton nói, "cám dỗ mạnh mẽ chúng ta nhận ra ảnh hưởng của Truyền thuyết Đại hồng thủy Babylon."[240] Mùa đông "Fimbul" trong thần thoại Germanic cũng được gợi nhắc. Odin hỏi trong một bài thơ Edda của Iceland rằng:

Những sinh linh nào sẽ sống sót khi mùa đông dài đáng sợ

Giáng xuống dân gian trên mặt đất?[241]

Trong một bài thơ Edda khác, bài Voluspa, Vala kể về một Thời đại Kiếm, Thời đại Rìu, Thời đại Gió và Thời đại Sói sẽ đến "trước khi thế giới chìm xuống". Sau trận chiến giữa chư thần và ác quỷ,

Mặt trời tối sầm, trái đất chìm vào lòng biển.

Tuy nhiên, đúng lúc, một thế giới mới xuất hiện.

Ta thấy trỗi dậy lần thứ hai

Trái Đất từ Đại Dương, xanh tươi trở lại;

Nước rút xuống, trên cao chú đại bàng

Bay qua đỉnh núi và bắt cá ăn.

Khi các vị thần sống sót trở về, theo lời Vala (nữ tiên tri), họ sẽ bàn về "con rắn lớn của thế giới" (Tiamat). Các cánh đồng sẽ được gieo trồng và "Balder sẽ đến"[242] -- rõ ràng là cách Tammuz từng đến. Sự gắn kết giữa Balder với lúa mì cho thấy rằng, giống như Nata của các bộ tộc Nahua, ông cũng là một vị thần mùa gặt, bên cạnh những vai trò khác.

Tạm gác lại những vấn đề nảy sinh từ việc xem xét các truyền thuyết Đại hồng thủy và mối liên hệ của chúng với các huyền thoại nông nghiệp nguyên thủy, sự chú ý của độc giả có thể được hướng đến quan niệm của người Babylon về Thế giới bên kia.

Pir-napishtim, người thoát chết trong trận Đại hồng thủy, cư ngụ tại một Hòn đảo Thiên đường, giống với "Những hòn đảo của những bậc thánh nhân" của người Hy Lạp, và "Tir nan og" hay "Vùng đất của tuổi trẻ" của người Ireland, nằm ở đại dương phía tây, và đồng nhất với thung lũng đảo Avilion của người Anh[243]

Nơi không có mưa đá, mưa rào hay bất kỳ tuyết rơi,

Nơi gió chẳng bao giờ gào thét, mà chỉ có những đồng cỏ

Xanh ngát sâu thẳm, hạnh phúc, đẹp đẽ với những khoảnh vườn cây ăn trái

Và những khoảng trũng rợp bóng bao bọc bởi biển mùa hè.[244]

Tuy nhiên, chỉ có hai phàm nhân được phép cư ngụ trên hòn đảo thiên đường của người Babylon. Đó là Pir-napishtim và vợ ông. Rõ ràng Gilgamesh không thể cùng họ ở đó. Các vị thần của ông không đưa các anh hùng và những cá nhân được sủng ái khác đến một hòn đảo hạnh phúc nào giống như người Hy Lạp, Celt và Aryo-India. Không có Thiên đàng nào dành cho người chết Babylon. Toàn nhân loại đều bị kết án phải bước vào cõi Âm phủ u ám dưới lòng đất, "xứ sở của bóng tối và bóng râm của sự chết; một xứ sở tối tăm, tựa như chính bóng tối; và của bóng râm của sự chết, chẳng có chút trật tự nào, và nơi ánh sáng cũng là bóng tối", như Job đã kêu lên trong giờ phút tuyệt vọng, than khóc cho số phận của mình.[245]

Nơi cư ngụ u ám này của người chết giống với Âm phủ của Hy Lạp, Nifelhel của người Teuton, và "Put" của người Ấn Độ. Không có mô tả chi tiết nào về nó được tìm thấy. Tuy nhiên, những lời nhắc đến trong "Cuộc xuống âm phủ của Ishtar" và sử thi Gilgamesh cho thấy nó giống với những vùng đất ẩn giấu của người Ai Cập, nơi các linh hồn bị tra tấn bởi lũ quỷ đâm chém họ, nhúng họ vào các hồ lửa, và đẩy họ vào bóng tối buốt giá bên ngoài nơi họ nghiến răng, hoặc vào những nơi kinh hoàng tràn ngập loài bò sát có độc.

Ishtar cũng chịu sự tra tấn tương tự bởi con quỷ dịch bệnh Namtar, khi nàng táo bạo bước vào Âm phủ Babylon để tìm kiếm Tammuz. Chắc chắn là còn những nỗi thống khổ khác đang chờ đón nàng, có lẽ giống với những hình phạt mà nữ nhân khổng lồ trong bài thơ Edda "Skirnismal" bị đe dọa khi nàng từ chối kết hôn với Frey, vị thần sinh sản và mùa gặt:

Lũ yêu tinh sẽ hành hạ ngươi từ sáng đến tối

Trong vương quốc của chủng tộc Jotun,

Mỗi ngày ngươi phải bò đến những chốn ngụ cư của người khổng lồ Băng,

Bò đi trong bất lực, bò đi không hy vọng tình yêu;

Ngươi sẽ ôm nỗi khóc than thay vì niềm vui,

Và mang gánh nặng đau thương ngập tràn nước mắt...

Cầu mong sự điên loạn và tiếng thét gào, sự xiềng xích và nỗi khát khao

Đè nặng ngươi bằng xiềng xích và nước mắt.[246]

Tương tự như vậy, cư dân trong Địa ngục Ấn Độ cũng phải chịu đựng những cực hình bất tận và phức tạp.[247]

Vị Persephone của Âm phủ Babylon chính là Eresh-ki-gal, người cũng được gọi là Allatu. Một truyền thuyết được tìm thấy trong các "Bức thư" Tell-el-Amarna của Ai Cập kể lại rằng có lần các vị thần Babylon tổ chức một bữa tiệc. Tất cả các vị thần đều tham dự, ngoại trừ Eresh-ki-gal. Bà không thể rời khỏi Âm phủ u ám của mình, nên đã phái sứ giả là quỷ dịch bệnh Namtar đến để lấy phần của bà. Các vị thần đều tỏ lòng tôn kính Namtar bằng cách đứng dậy đón tiếp, trừ Nergal. Khi Eresh-ki-gal được thông báo về sự coi thường này, bà vô cùng tức giận và đòi giao nộp Nergal cho mình để trừng trị bằng cái chết. Vị thần bão tố lập tức vội vã đến Âm phủ, đi cùng là nhóm ác quỷ hung hãn của riêng ông, những kẻ được ông bố trí làm lính canh tại các cánh cửa nhằm ngăn cản Eresh-ki-gal trốn thoát. Sau đó, ông hiên ngang tiến về phía nữ thần, túm lấy tóc bà và lôi bà khỏi ngai vàng. Sau một cuộc giằng co ngắn ngủi, bà nhận ra mình đã bị khuất phục. Nergal chuẩn bị chặt đầu bà, nhưng bà cất tiếng xin xỏ và nói: "Đừng giết tôi, hỡi anh trai của tôi! Hãy để tôi nói chuyện với anh."

Lời khẩn cầu này cho thấy bà muốn dùng tiền chuộc mạng -- giống như những mụ phù thủy trong các câu chuyện dân gian châu Âu -- nên Nergal đã buông tay thả lỏng.

Rồi Eresh-ki-gal tiếp tục: "Hãy làm chồng tôi và tôi sẽ làm vợ anh. Tôi trao cho anh quyền tối cao trên khắp mặt đất rộng lớn, trao cho anh tấm bảng trí tuệ. Anh sẽ là chúa tể của tôi và tôi sẽ là phu nhân của anh."

Nergal chấp nhận những điều kiện đó bằng cách trao nụ hôn cho nữ thần. Ân cần lau khô những giọt nước mắt của bà, ông cất lời rằng: "Giờ đây nàng sẽ nhận được từ ta những gì nàng đã đòi hỏi trong suốt những tháng ngày qua."

Nói cách khác, Nergal hứa sẽ tôn trọng bà như bà mong muốn, sau khi đã trở thành chồng và là người ngang hàng với bà.

Trong "Cuộc xuống âm phủ của Ishtar", Âm phủ Babylon được gọi là Cuthah. Thành phố này có một nghĩa trang nổi tiếng, giống như Abydos ở Ai Cập, nơi nhiều tín đồ sùng đạo và chính thống tìm kiếm nơi an nghỉ cuối cùng. Vị thần địa phương là Nergal, người tượng trưng cho sức mạnh hủy diệt của mặt trời và bão cát; ông là một vị thần u ám, hay thù hằn, đi kèm với những linh hồn bão tố, sự mệt mỏi, dịch bệnh và bệnh tật, và được cúng tế xoa dịu chỉ vì người ta khiếp sợ ông.

Tại cõi Hạ Cuthah, như Ea-bani đã thông báo cho Gilgamesh, loài giòi bọ sẽ gặm nhấm người chết giữa đống bụi bặm và bóng tối dày đặc.

Hiển nhiên là Âm phủ này được mô phỏng theo ngôi mộ. Thời cổ đại, con người tin rằng các linh hồn người chết vơ vẩn bên trong hoặc xung quanh chốn chôn cất. Do đó, họ được cung cấp những "ngôi nhà" để bảo vệ, theo cách tương tự như người sống được bảo vệ trong những ngôi nhà của họ trên mặt đất.

Kẻ thù của những hồn ma phàm trần chính là các linh hồn đất. Vũ khí được đặt bên cạnh người chết trong mồ mả để họ có thể chiến đấu chống lại ma quỷ khi cần thiết. Thi thể cũng được làm phép để chống lại các cuộc tấn công bằng những món đồ trang sức ma thuật và bảo hộ mà người sống từng đeo -- vòng cổ, vòng tay, bông tai, v.v. Thậm chí cả phấn vẽ mặt cũng được cung cấp, có lẽ như một thứ bùa chú chống lại bùa ngạc nhiên và những ảnh hưởng tinh vi khác.

Chừng nào các thi thể còn nằm trong mồ mả, các linh hồn người chết, có vẻ như vậy, được tin là sẽ an toàn. Nhưng họ cần thức ăn và sự giải khát. Các vật dụng đựng thức ăn và bình đựng nước uống vì thế được đưa vào đồ tùy táng, và người chết được dâng thức ăn cúng tế định kỳ. Mỗi năm một lần, người sống tổ chức tiệc tùng tại nơi chôn cất, và mời các hồn ma đến chung vui bữa tiệc. Phong tục này được tuân thủ ở Babylon, và cho đến nay vẫn chưa lỗi thời ở Ai Cập; cả người theo đạo Hồi lẫn Cơ đốc giáo Coptic đều tổ chức các bữa tiệc thâu đêm hàng năm tại nghĩa trang của họ.

"Vùng đất Yomi" của Nhật Bản tương tự cũng là một âm phủ, hay một ngôi mộ lớn, nơi các hồn ma hòa lẫn với ma quỷ bệnh tật và hủy diệt. Các linh hồn đến đó bằng "đèo Yomi". Tuy nhiên, Thiên hoàng có thể có đặc quyền thăng thiên và gia nhập cùng các vị thần tại "Vùng đất vĩnh hằng".

Trong số người La Mã cổ đại, tín ngưỡng nguyên thủy vẫn tồn tại rằng linh hồn người chết "chỉ chìm vào lòng đất nơi nó nghỉ ngơi, và thỉnh thoảng quay trở lại thế giới bên trên thông qua một số khe hở trên mặt đất (mundi), mà việc long trọng vén mở chúng là một trong những nghi lễ thường kỳ của lịch lễ hội".[248]

Theo tín ngưỡng Babylon, những người chết không được chôn cất đàng hoàng sẽ lang thang trên đường phố tìm kiếm thức ăn, ăn đồ thừa và uống nước ô uế.

Trước thời kỳ chôn cất theo nghi lễ, người chết được an táng ngay trong những ngôi nhà họ từng sống -- một phong tục giúp các nhà khoa học ngày nay tích lũy được nhiều dữ liệu có giá trị về các chủng tộc nguyên thủy và thói quen sinh hoạt của họ. Những cư dân hang động thời đại đồ đá cũ ở châu Âu được chôn cất ngay trong hang của họ. Sau đó, những nơi này bị bỏ hoang và trở thành hang ổ của thú dữ. Sau một khoảng thời gian dài, một cái hang bỏ hoang lại có những kẻ lạ mặt đến chiếm giữ. Tại một số hang động đặc trưng, các tầng chứa di cốt người đại diện cho các thời kỳ riêng biệt của Kỷ Pleistocene rộng lớn.

Khi con người Địa Trung Hải di chuyển về phía bắc qua châu Âu, họ đã tận dụng một số hang động này, và xây dựng trong đó những ngôi mộ kiên cố cho người chết của họ, đào xuyên qua các tầng cổ hơn. Bằng cách tạo ra một "ngôi nhà" bên trong một "ngôi nhà" như vậy, họ đã cung cấp cho chúng ta một mối liên kết giữa phong tục cũ và phong tục mới. Rõ ràng là ông ta đã chịu ảnh hưởng bởi các tập quán và tín ngưỡng địa phương, bởi vì ông đã gặp gỡ và hòa nhập ở một số địa phương với những con người thời đại Đồ đá cũ muộn.

Nghi lễ mai táng trong nhà nguyên thủy được nhắc đến trong phiên bản tiếng Ethiopia về cuộc đời của đại đế Alexander. Người mang hai sừng, như cách gọi vị anh hùng, đã trò chuyện với các Bà-la-môn khi ông đến Ấn Độ. Ông nói với một trong số họ rằng: "Các ngươi không có lăng mộ nào để chôn cất bất kỳ ai trong số các ngươi nếu người đó qua đời sao?" Và một thông dịch viên đã đáp lại ông rằng: "Đàn ông, đàn bà và trẻ em lớn lên, trưởng thành, rồi già đi, và khi bất kỳ ai trong số họ qua đời, chúng tôi chôn cất họ ngay tại nơi họ từng sống; do đó những ngôi mộ chính là ngôi nhà của chúng ta. Và Chúa của chúng ta biết rằng chúng ta khao khát điều này hơn cả ham muốn về thức ăn và thịt thà mà tất cả mọi người đều có: đây chính là cuộc sống và cách sống của chúng tôi trong bóng tối của những ngôi mộ." Khi Alexander muốn tặng quà cho các Bà-la-môn này, và hỏi họ điều gì họ khao khát nhất, câu trả lời của họ là, "Hãy ban cho chúng tôi sự bất tử".[249]

Trong sử thi Gilgamesh, tia hy vọng duy nhất làm dịu bớt những đoạn kết u ám chính là lời gợi ý của Ea-bani rằng những nỗi thống khổ mà người chết phải gánh chịu có thể được làm dịu bớt bằng việc thực hiện nghiêm ngặt các nghi lễ mai táng. Nhận xét về điểm này, Giáo sư Jastrow nói: "Một lễ an táng đúng đắn cùng sự chăm sóc ân cần đối với thi thể ít nhất sẽ đảm bảo một giấc ngủ yên bình.

Kẻ như thế nằm trên đi chiếc giường và uống dòng nước trong lành;

Nhưng kẻ có bóng hình chẳng được yên nghỉ trong lòng đất, như ta đã thấy và ngươi sẽ thấy,

Bóng hình của hắn chẳng được yên nghỉ trong lòng đất

Kẻ mà chẳng ai màng tới...

Thứ sót lại trong vạc, phần thức ăn thừa

Vứt ra đường phố, hắn ăn..."[250]

Sử thi Gilgamesh.

Bằng cách truyền bá niềm tin rằng người chết phải được chôn cất với nhiều nghi lễ, giới tư tế đã thâu tóm quyền lực lớn đối với người dân và thu về những khoản phí khổng lồ.

Mặt khác, ở Ai Cập, các giáo sĩ của giáo phái mặt trời bán bùa chú và nhận thù lao để cử hành các nghi lễ nhằm giúp những tín đồ được chọn có thể bước lên con thuyền mặt trời của Ra; trong khi các tư tế Osiris hứa hẹn với những người công chính và ngay thẳng rằng họ sẽ đạt được một Thiên đường nông nghiệp, nơi họ có thể sống và làm việc như trên mặt đất, nhưng nhận lại sản lượng lao động lớn hơn, vì các mùa gặt ở Thế giới bên kia phong phú vô song.

Trong các sách thánh của Ấn Độ, một số Thiên đường đã được đề cập. Tuy nhiên, không có phàm nhân nào bước vào Thiên đường của Varuna, vị thần giống với Ea-Oannes của người Sumer. Các linh hồn người chết tìm thấy sự nghỉ ngơi và niềm vui trong Thiên đường của Yama, trong khi "những vị vua từ bỏ sinh mạng mà không quay lưng lại với chiến trường, sẽ đạt được", như lời vị đạo sĩ nói với một anh hùng, "dinh thự của Indra", gợi nhớ đến Valhal của Odin. Do đó, có thể thấy niềm tin vào sự bất tử là một giáo lý trong các giáo phái Ấn Độ thờ Indra và Yama.

Có khả năng sử thi Gilgamesh trong một phiên bản nào đó đã kết thúc khi người anh hùng đến được hòn đảo của Pir-napishtim, giống như vị Yama của Ấn Độ, người đã "dò tìm và vạch lối cho muôn người". "Vùng đất của các Pitri" (Tổ tiên) của Ấn Độ, nơi Yama cai quản, có thể được so sánh với thiên đường Osiris của người Ai Cập. Người ta kể rằng nó chứa đựng "tất cả các loại vật phẩm thú vị", và cả "những món ăn ngọt ngào, mọng nước, dễ chịu và ngon lành... những vòng hoa thơm lừng ngào ngạt nhất, và những loài cây trổ sinh trái theo mong muốn của họ". Nơi đó là chốn đi về của "tất cả những kẻ tội lỗi trong loài người, cũng như (những kẻ) đã chết vào dịp chí tuyến mùa đông"[251] -- gợi ý rằng Thiên đường này có sự liên quan nhất định đến vị thần mang đặc tính của Tammuz, kẻ đã đến cư ngụ ở vùng đất linh hồn trong mùa cằn cỗi.

Có thể khẳng định rằng trong sử thi Gilgamesh, chúng ta bắt gặp sự phát triển của truyền thuyết Tammuz dưới hình thức anh hùng ca. Giống như Ishtar khi nàng đi xuống Âm phủ, Vua của Erech không thể quay trở lại mặt đất cho đến khi được vẩy nước sự sống. Chắc chắn là một sự kiện mang tính chất này cũng từng xuất hiện trong truyền thuyết Tammuz nguyên bản. Cuộc sống của vị thần phải được tái sinh trước khi ngài có thể quay về. Phải chăng ngài đã chìm vào giấc ngủ, giống như một trong Bảy Người Ngủ trong nhà của Ea, và chỉ tỉnh giấc khi đến nơi dưới hình hài một đứa trẻ trên chiếc thuyền trăng lưỡi liềm -- "chiếc thuyền chìm" trong các bài thánh ca -- giống như Scef, kẻ đã vượt sóng đến vùng đất của tộc Scylding?

Thật đáng chú ý khi học thuyết về Niềm vui vĩnh cửu, vốn tồn tại ở Ai Cập một bên và Ấn Độ một bên, lại chưa bao giờ phát triển trong số những người Babylon. Tất nhiên, kiến thức của chúng ta về vấn đề này bắt nguồn từ các văn bản tôn giáo chính thống. Có lẽ các nhà tư tưởng vĩ đại, những người có ảnh hưởng có thể được truy nguyên trong các xu hướng hướng tới độc thần giáo vốn trở nên rõ rệt vào các thời kỳ khác nhau, đã tin vào một Thiên đường dành cho người công chính và thiện lương. Nếu họ thực sự tin như vậy, những lời dạy của họ chắc chắn đã bị kìm hãm bởi giới tư tế hám lợi. Việc duy trì niềm tin rằng các linh hồn người chết bị đày xuống một Âm phủ u ám -- nơi mức độ thống khổ mà họ phải chịu đựng phụ thuộc vào cách thi thể của họ được xử lý trên mặt đất -- mang lại lợi nhuận cực lớn cho những vị tư tế này. Một nghi lễ tang ma chính thống luôn luôn tốn kém vào mọi thời điểm. Điều này được minh chứng rõ ràng qua các văn khắc ghi chép lại các cải cách xã hội của Urukagina, vị patesi bất hạnh của Lagash. Khi lên ngôi, ông đã cắt giảm hơn một nửa phí tang ma. "Trong trường hợp mai táng thông thường," ông King viết, "khi một thi thể được đặt vào mồ, phong tục trước đây là vị tư tế chủ trì sẽ đòi hỏi khoản phí cho riêng mình gồm bảy vò rượu vang hoặc rượu mạnh, bốn trăm hai mươi ổ bánh mì, một trăm hai mươi đơn vị lúa mì, một bộ trang phục, một con dê con, một chiếc giường và một cái ghế." Nhà cải cách đã giảm các bổng lộc này xuống còn "ba vò rượu vang, tám mươi ổ bánh mì, một chiếc giường và một con dê con, trong khi khoản phí của trợ lý (của tư tế) bị cắt giảm từ sáu mươi xuống còn ba mươi đơn vị lúa mì".[252]

Yếu tố bảo thủ trong tôn giáo Babylon được phản ánh qua các phong tục mai táng. Chúng không thay đổi nhiều kể từ thời kỳ Tân đá mới. Những ngôi mộ Sumer tiền sử rất giống với các ngôi mộ Ai Cập thời kỳ trước Triều đại. Thi thể người chết được đặt nằm nghiêng ở tư thế co quắp, với một chiếc "cốc" hoặc "vò uống nước" đặt bên tay phải. Các vật dụng khác được đặt gần đầu. Về điểm này, cần lưu ý rằng món thức ăn ma thuật được vợ của Pir-napishtim chuẩn bị cho Gilgamesh khi ông nằm ngủ cũng được đặt gần đầu ông.

Thi thể luôn được trang hoàng bằng nhiều loại trang sức khác nhau, bao gồm nhẫn, vòng cổ và vòng tay. Như đã chỉ ra, những thứ này được người sống đeo như bùa hộ mệnh, và chắc chắn chúng cũng phục vụ cùng mục đích đó cho người chết. Phong tục đeo bùa hộ mệnh này đã bị các giáo viên người Hê-bơ-rơ lên án. Có lần Gia-cốp ra lệnh cho người nhà mình rằng: "Hãy bỏ những vị thần ngoại lai đang ở trong tay các ngươi đi, và tất cả những chiếc khuyên tai đang đeo trên tai các ngươi; rồi Gia-cốp chôn chúng dưới gốc cây sồi ở Sê-chem".[253] Đối với Gia-cốp, trang sức cá nhân rõ ràng mang ý nghĩa thờ cúng thần tượng.

"Một loại đồ tùy táng rất tiêu biểu," ông King viết, "bao gồm các bảng pha màu, hoặc đĩa màu, làm bằng thạch cao tuyết hoa, thường có hình dáng thanh thoát, và đôi khi đứng trên bốn chân... Không còn nghi ngờ gì về công dụng của chúng, vì bột màu vẫn còn sót lại trong nhiều đĩa, thường là màu đen và vàng, nhưng đôi khi có màu hồng nhạt và xanh nhạt." Các bảng pha phấn vẽ mặt cũng được tìm thấy trong nhiều ngôi mộ cổ của người Ai Cập.

Các vị thần được tô vẽ khuôn mặt giống như người sống và người chết, đồng thời cũng được trang hoàng bùa hộ mệnh tương tự. Trong tiến trình phụng vụ hàng ngày tại các đền thờ Ai Cập, một nghi lễ quan trọng là "mặc cho thần những dải lụa màu trắng, xanh lá cây, đỏ tươi và đỏ sậm, đồng thời cung cấp hai loại thuốc mỡ cùng phấn vẽ mắt màu đen và xanh lá cây".[254] Trong bức tranh bằng lời về thiên đường của vị thần Aryo-Indian Varuna trong sử thi Mahabharata, vị thần được miêu tả "mặc chiến bào thiên giới, đeo trang sức và ngọc ngà thiên giới". Các tùy tùng của ngài, nhóm Aditya, xuất hiện "được trang hoàng bằng vòng hoa thiên giới, xức nước hoa thiên giới và bôi nhão hỗn hợp có hương thơm thiên giới".[255] Rõ ràng là "hỗn hợp nhão" này, giống như phấn vẽ mặt của người Babylon và Ai Cập, có tính năng bảo hộ. Người Pict ở Scotland có lẽ cũng từng tự sơn vẽ cơ thể theo cách tương tự để yểm bùa chống lại các ảnh hưởng ma thuật và vũ khí của kẻ thù. Một kẻ được sơn vẽ й có lẽ được xem là người sẽ gặp may mắn, được bảo vệ khỏi vận rủi.

Vũ khí và nông cụ cũng được đặt trong các ngôi mộ Sumer, thể hiện niềm tin rằng linh hồn người chết không chỉ có thể tự bảo vệ mình trước kẻ thù mà còn tự kiếm lấy thức ăn. Đồ tùy táng là lưỡi câu gợi ý rằng người ta kỳ vọng các linh hồn sẽ bắt cá và từ đó có được thực phẩm sạch, thay vì quay lại làm phiền người sống khi đi tìm kiếm phần thức ăn thừa từ bữa tiệc, giống như con Gunna của người Scotland,

đậu một mình

Trên hòn đá xám lạnh lẽo,

Gặm, gặm một khúc xương

Mà có lẽ chúng ta sẽ vứt đi.

Một số thi thể được đặt trong các ngôi mộ Sumer được quấn trong thảm sậy, một phong tục cho thấy sậy mang lại sự bảo vệ hoặc truyền năng lực ma thuật. Các nghi lễ ma thuật được thực hiện trong những túp lều sậy Babylon. Như chúng ta đã thấy, Ea đã tiết lộ "mục đích" của các vị thần khi họ quyết định giáng trận lụt, bằng cách hướng lời tới túp lều sậy nơi Pir-napishtim đang nằm ngủ. Có lẽ người ta tin rằng người chết cũng có thể có những thị kiến trong giấc mơ, qua đó tiết lộ "mục đích" của lũ ác quỷ đang chuẩn bị tấn công họ. Ở Syria, có phong tục quấn người chết trong một tấm da cừu.[256] Do các tư tế và thần linh đều mặc da động vật -- nguồn gốc quyền năng của họ -- nên rất có thể người chết cũng được cho là sẽ nhận được sự linh ứng từ lớp vỏ bằng da đó. Nhà tiên tri vùng cao nguyên từng được quấn trong da bò và để ở đó suốt đêm bên bờ suối nhằm thu nhận tri thức về tương lai. Đây là một hình thức của nghi lễ Taghairm, được nhắc đến bởi Scott trong tác phẩm "Quý cô vùng hồ".[257] Niềm tin vào ảnh hưởng ma thuật của trang phục linh thiêng đã làm nảy sinh các bộ lễ phục tư tế. Khi Đa-vít muốn tìm hiểu xem Sau-lơ định làm gì, ông nói: "Hãy mang ê-phốt tới đây". Sau đó, ông biết được kẻ thù của mình đã quyết định tấn công Kê-la.[258] Ê-li-sê trở thành nhà tiên tri khi ông nhận được chiếc áo choàng của Ê-li.[259]

Đôi khi thi thể người Sumer được đặt trong các cỗ quan tài bằng đất sét. Loại cũ hơn có hình "bồn tắm", tròn và đáy phẳng, với nắp đậy tròn, trong khi loại muộn hơn là "quan tài hình chiếc giày", được trang trí bằng các bùa hộ mệnh. Có sự tương đồng rõ ràng giữa quan tài "bồn tắm" của người Sumer và quan tài bằng gốm hình bầu dục của người Ai Cập được tìm thấy trong các ngôi mộ thuộc Triều đại thứ Ba và thứ Tư ở các phòng đá gần Nuerat. Một số thiết kế trên quan tài gỗ và lăng mộ có niên đại sớm như Triều đại thứ Nhất có các điểm tương đồng trực tiếp tại Babylon.[260]

Không có lăng mộ lớn nào được dựng lên ở Sumer. Quan tài thường được đặt trong các hầm gạch bên dưới nhà ở, hoặc bên dưới đền thờ, hoặc trong các hào nước bên ngoài tường thành phố. Trên "tấm bia chiến thắng", thuộc thời kỳ của Eannatum, patesi của Lagash, các thi thể trên chiến trường được chất đống thành từng đôi hoàn toàn khỏa thân, và đất đang được vun lấp lên trên chúng; đây là một mẫu vật của hình thức chôn cất dạng gò.

Hình IX.2. QUAN TÀI HÌNH CHIẾC GIÀY LÀM BẰNG ĐẤT NUNG MEN

(Bảo tàng Anh)

Hình IX.3. BIA ĐÁ HAMMURABI, CÓ "BỘ LUẬT"

(Bảo tàng Louvre, Paris)

Theo Herodotus, người Babylon "chôn cất người chết trong mật ong, và có những bài ca khóc than tang lễ giống như người Ai Cập".[261] Phong tục bảo quản thi thể theo cách này có vẻ không phải là một tập tục cổ xưa, và có thể là kết quả của sự tiếp xúc văn hóa với thung lũng sông Nile trong thời kỳ Assyria muộn. Chừng nào xương cốt còn không bị mạo phạm, linh hồn được cho là sẽ được đảm bảo sự nghỉ ngơi trong Âm phủ. Niềm tin cổ xưa này rất phổ biến, và vang vọng trong những vần thơ kỳ lạ trên ngôi mộ của Shakespeare tại nhà thờ Stratford: --

Hỡi người bạn tốt, vì tình Ngài Giê-su xin chớ

Đào bới lớp bụi được chôn vùi nơi đây;

Phước thay kẻ nào tha cho những hòn đá này,

Và nguyền rủa kẻ dám di dời xương cốt của ta.

Ở Babylon, sự trở về của các linh hồn người chết bị ghê sợ vô cùng. Ishtar từng thốt ra lời đe dọa khủng khiếp: "Ta sẽ khiến người chết trỗi dậy; khi đó chúng sẽ ăn và sống. Người chết sẽ đông đúc hơn cả người sống." Khi một quốc gia ngoại bang bị xâm chiếm, có một phong tục phổ biến là đập phá lăng mộ và rải rác xương cốt bên trong. Có lẽ người ta tin rằng, khi những hành động phá hoại đó được thực hiện, những linh hồn bị xúc phạm sẽ giáng họa hành hạ thân nhân của họ. Các hồn ma luôn ám ảnh những ngôi nhà chúng từng sống, và hung ác chẳng khác gì ma quỷ. Thật đáng chú ý khi nhận ra trong bối cảnh này rằng thi thể của những kẻ thù bị giết trong trận chiến không được chôn cất đàng hoàng, mà bị phanh thây và bỏ mặc cho chim chóc cùng thú dữ ăn thịt.

Lũ ác quỷ hành hạ người chết cũng có thể tấn công người sống. Một trích đoạn tường thuật chắp vá, trước đây thường được gọi là "Truyền thuyết sáng thế Cuthah",[262] và đã được ông L.W. King chứng minh là không có mối liên hệ nào với cuộc chiến giữa Merodach và con rồng,[263] đề cập đến một cuộc chiến do một vị vua cổ đại tiến hành chống lại một bầy ác quỷ, được dẫn dắt bởi "chúa tể của những tầng cao, chúa tể của Anunaki (các linh hồn đất)". Một số chiến binh siêu nhiên có thân hình giống loài chim; số khác có "gương mặt quạ", và tất cả đều đã được "Tiamat cho bú sữa".

Trong suốt ba năm, vị vua đã cử những đội quân lớn đi tấn công lũ ác quỷ, nhưng "không ai trở về sống sót". Sau đó, ông quyết định tự mình xuất chinh để cứu đất nước khỏi cảnh diệt vong. Vì vậy, ông chuẩn bị cho cuộc giao tranh, đồng thời cẩn thận cử hành các nghi lễ tôn giáo phức tạp và tốn kém nhằm đảm bảo sự hỗ trợ của các vị thần. Cuộc viễn chinh của ông đã thành công, bởi vì ông đã đập tan đội quân siêu nhiên. Khi trở về nhà, ông đã ghi chép lại chiến thắng vĩ đại của mình trên những phiến đá được đặt trong điện thờ Nergal ở Cuthah.

Huyền thoại này có thể là tiếng vang từ cuộc đột kích của Nergal chống lại Eresh-ki-gal. Hoặc, do có liên quan đến Cuthah, nó có thể được sáng tác nhằm khuyến khích việc chôn cất trong nghĩa trang linh thiêng của thành phố đó -- nơi từng được vị vua già nổi tiếng dọn sạch khỏi lũ ác quỷ từng tra tấn người chết và thực hiện các cuộc tấn công theo mùa chống lại người sống.

[224] Ea hướng lời tới túp lều nơi người phàm được ngài sủng ái là Pir-napishtim đang ngủ. Thông điệp của ngài được truyền đến người này trong một giấc mơ.

[225] Câu thứ hai trong bài phát biểu của Ea chỉ là phỏng đoán, vì các dòng bị cắt xén.

[226] The Muses' Pageant, W.M.L. Hutchinson, tr. 5 và các trang tiếp theo.

[227] Indian Myth and Legend, tr. 107 và các trang tiếp theo.

[228] Phần Vana Parva của Mahábhárata (bản dịch của Roy), tr. 425.

[229] Indian Myth and Legend, tr. 141.

[230] Book of Leinster, và Keating's History of Ireland, tr. 150 (ấn bản năm 1811).

[231] Religion of the Ancient Egyptians, A. Wiedemann, tr. 58 và các trang tiếp theo.

[232] Pinches' The Religion of Babylonia and Assyria, tr. 42.

[233] Các vấn đề liên quan được thảo luận từ các góc nhìn khác nhau bởi ông L.W. King trong Babylonian Religion (Books on Egypt and Chaldaea, tập iv), Giáo sư Pinches trong The Old Testament in the Light of the Historical Records and Legends of Assyria and Babylonia, cùng các tập khác.

[234] Primitive Constellations, tập i, tr. 334-5.

[235] Indian Myth and Legend, chương iii.

[236] Bản dịch của Giáo sư Macdonell.

[237] Indian Wisdom.

[238] "Varuna, vị thần mang thòng lọng làm vũ khí của mình", phần Sabha Parva của Mahábhárata (bản dịch của Roy), tr. 29.

[239] Indian Myth and Legend, tr. 38-42.

[240] Early Religious Poetry of Persia, J.H. Moulton, tr. 41 và các trang tiếp theo, tr. 154 và các trang tiếp theo.

[241] The Elder Edda, O. Bray, tr. 55.

[242] The Elder Edda, O. Bray, tr. 291 và các trang tiếp theo.

[243] Celtic Myth and Legend, tr. 133 và các trang tiếp theo.

[244] The Passing of Arthur của Tennyson.

[245] Job, x, 1-22.

[246] The Elder Edda, O. Bray, tr. 150-1.

[247] Indian Myth and Legend, tr. 326.

[248] The Religion of Ancient Rome, Cyril Bailey, tr. 50.

[249] The Life and Exploits of Alexander the Great (phiên bản tiếng Ethiopia của Pseudo Callisthenes), tr. 133-4. Cuộc trò chuyện này có lẽ không bao giờ diễn ra, nhưng nó rất đáng chú ý ở điểm nó phản ánh những tín ngưỡng vốn quen thuộc với tác giả của tác phẩm cổ đại này. Các Bà-la-môn của ông rõ ràng tin rằng sự bất tử bị từ chối đối với người thường, và chỉ dành riêng cho vị vua, nhân vật vốn là đại diện của thần linh.

[250] Aspects of Religious Belief and Practice in Babylonia and Assyria, Morris Jastrow, tr. 358-9.

[251] Mahàbhàrata (phần Sabha Parva), bản dịch của Roy, tr. 25-7.

[252] A History of Sumer and Akkad, L.W. King, tr. 181-2.

[253] Sáng thế ký, xxxv, 2-4.

[254] The Religion of Ancient Egypt, W.M. Flinders Petrie, tr. 72.

[255] Phần Sabha Parva của Mahàbhàrata (bản dịch của Roy), tr. 29.

[256] Egyptian Myth and Legend, tr. 214.

[257] Khúc iv: --

Hôm chiều qua

Brian đã thử một điềm báo...

Nghi lễ Taghairm được gọi; nhờ đó từ xa

Tổ tiên chúng ta đã tiên đoán những sự kiện chiến tranh.

Họ đã giết con bò đực trắng như tuyết của Duncraggan...

[258] 1 Sa-mu-ên, xxiii, 9-11.

[259] 1 Các Vua, xix, 19 và 2 Các Vua, ii, 13-15.

[260] The Burial Customs of Ancient Egypt, John Garstang, tr. 28, 29 (Luân Đôn, 1907).

[261] Herod., sách i, 198.

[262] Records of the Past (loạt cũ), xi, tr. 109 và các trang tiếp theo, và (loạt mới), tập i, tr. 149 và các trang tiếp theo.

[263] The Seven Tablets of Creation của L.W. King.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.