Abstract
The Third Semitic Migration--Achaean Conquest of Greece--Fall of Crete--Tribes of Raiders--European Settlers in Asia Minor--The Muski overthrow the Hittites--Sea Raids on Egypt--The Homeric Age--Israelites and Philistines in Palestine--Culture of Philistines--Nebuchadrezzar I of Babylonia--Wars against Elamites and Hittites--Conquests in Mesopotamia and Syria--Assyrians and Babylonians at War--Tiglath-pileser I of Assyria--His Sweeping Conquests--Muski Power broken--Big-game Hunting in Mesopotamia--Slaying of a Sea Monster--Decline of Assyria and Babylon--Revival of Hittite Civilization--An Important Period in History--Philistines as Overlords of Hebrews--Kingdom of David and Saul--Solomon's Relations with Egypt and Phoenicia--Sea Trade with India--Aramaean Conquests--The Chaldaeans--Egyptian King plunders Judah and Israel--Historical Importance of Race Movements.
Những biến đổi lớn lao đang diễn ra trong thế giới cổ đại vào thời kỳ Assyria vươn lên đỉnh cao quyền lực rồi bất ngờ suy tàn. Nguyên nhân chính của những biến động này là các cuộc di cư rộng khắp của các dân tộc du mục từ những vùng thảo nguyên ở Châu Á và Châu Âu, dẫn đến sự xáo trộn và dịch chuyển của các bộ tộc định cư. Các hoạt động quân sự của các cường quốc cũng là một nhân tố gây rối loạn, bởi chúng không chỉ châm ngòi cho những làn sóng dịch chuyển mới ngoài phạm vi ảnh hưởng của mình, mà còn khiến các tiểu quốc liên minh lại để chống lại một kẻ thù chung và nuôi dưỡng tham vọng bành trướng quy mô lớn.
Vào giai đoạn cuối Vương triều thứ Mười Tám của Ai Cập, mà Amenhotep III và Akhenaton là những vị vua vĩ đại cuối cùng, hai luồng di cư rõ rệt đang diễn ra. Các làn sóng dân tộc Aramaean đã bắt đầu tuôn vào Syria ngày một nhiều từ Arabia, và tại Châu Âu, các bộ tộc du mục chiến chiến từ vùng núi non đang thiết lập chỗ đứng dọc theo bờ biển phía đông nam, đồng thời vượt qua eo biển Hellespont để tràn vào vùng đất của người Hittite. Những cuộc dịch chuyển chủng tộc này được định sẵn sẽ tạo ra ảnh hưởng sâu sắc trong việc định hình lịch sử thế giới cổ đại.
Cuộc di cư của người Aramaean, hay cuộc di cư Semitic lần thứ ba, theo thời gian đã làm ngập chìm các quốc gia đang suy tàn. Bất chấp những nỗ lực liên tiếp của các cường quốc nhằm kiềm chế, cuối cùng nó vẫn nhấn chìm toàn bộ Syria và một phần Lưỡng Hà (Mesopotamia). Tiếng Aramaean sau đó trở thành ngôn ngữ thông dụng giữa các dân tộc hòa huyết trên một vùng rộng lớn, và không bị thay thế cho đến thời kỳ di cư Semitic thứ tư hay di cư Hồi giáo từ Arabia bắt đầu vào thế kỷ thứ VII của kỷ nguyên Thiên Chúa, càn quét lên phía bắc qua Syria đến Tiểu Á, hướng đông qua Lưỡng Hà vào Ba Tư và Ấn Độ, và hướng tây qua Ai Cập dọc theo bờ biển bắc Phi đến Maroc, rồi tiến vào Tây Ban Nha.
Khi Syria đang gánh chịu những đòn chấn động đầu tiên của cuộc xâm lược Aramaean, làn sóng Achaeans cuối cùng, gồm "những kẻ thuần dưỡng ngựa" và "những mục tử của nhân dân", đã hoàn thành việc chinh phục Hy Lạp và góp phần lật đổ vương triều của Vua Minos ở Crete. Giáo sư Ridgeway đồng nhất dòng giống này - vốn đã ngấm ngầm di chuyển về phía nam trong vài thế kỷ - với tộc "Keltoi" (người Celt) cao lớn, tóc vàng và mắt xám,[413] mà Tiến sĩ Haddon tin rằng họ là đại diện cho "các dân tộc hỗn huyết có nguồn gốc từ miền bắc và vùng Alpine".[414] Ngược lại, ông Hawes, nối gót Giáo sư Sergi, cho rằng người Achaeans "có nước da sáng so với dòng dõi bản địa (Pelasgian-Mediterranean), nhưng không nhất thiết là tóc vàng".[415] Những người Achaeans đầu tiên là những kẻ dã man thô lỗ, kém văn minh, nhưng làn sóng cuối cùng lại xuất phát từ một trung tâm văn minh vô danh nào đó, và có lẽ đã sử dụng cả vũ khí bằng đồng lẫn bằng sắt.
Người Crete cổ đại được người Ai Cập gọi là "Keftiu", và từng buôn bán trên Địa Trung Hải lẫn Biển Đen. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là không có bất kỳ nhắc nhở nào về họ trong các văn khắc của các Pharaoh sau triều đại của Amenhotep III. Thay vào đó xuất hiện người Shardana, tức tộc người Mykenaean đã đặt tên cho đảo Sardinia; người Danauna, được cho là đồng nhất với người Danaoi trong sử thi Homer; người Akhaivasha, có lẽ là người Achaeans; cùng người Tursha và Shakalsha, những kẻ có thể cùng chung dòng dõi với hải tặc Lycia.
Khi Rameses II chiến đấu trong trận đánh nổi tiếng tại Kadesh, vị vua Hittite đã bao gồm trong số các đồng minh của mình người Aramaean từ Arabia, cùng các lính đánh thuê khác như người Dardanui và Masa - đại diện cho các dân tộc Thraco-Phrygian từng tràn qua vùng Balkan, chiếm đóng Thracia và Macedonia, rồi vượt sang Tiểu Á. Theo thời gian, liên minh Hittite đã bị phá vỡ bởi những kẻ di cư Châu Âu, và bộ tộc thống trị của họ là người Muski[416] - tức người Moschoi của người Hy Lạp và người Mesech trong Cựu Ước - đã rơi vào xung đột với người Assyria. Người Muski là những bậc tiền bối của người Phrygia, và có lẽ có chung dòng máu.
Pharaoh Meneptah, con trai của Rameses II, không gặt hái được nhiều lợi ích từ liên minh với người Hittite - những kẻ mà ông từng phải gửi cứu trợ lương thực trong thờiql kỳ nạn đói. Thật vậy, ông nhận thấy sự cần thiết phải đem quân đánh Syria, nơi tầm ảnh hưởng của họ đã suy giảm, đồng thời phải đánh bật khỏi vùng đồng bằng sông Nile những kẻ xâm lược cướp biển thuộc cùng các bộ tộc đang đặt chân lên Tiểu Á. Tại Syria, Meneptah đã chiến đấu với người Israel, những kẻ dường như đã bắt đầu công cuộc chinh phục xứ Canaan trong triều đại của ông.
Trước khi Vương triều Kassite đi đến hồi kết, Rameses III của Ai Cập (1198-1167 TCN) đã giải cứu đất nước khỏi hiểm họa của một cuộc đại xâm lược từ Châu Âu cả đường bộ lẫn đường biển. Ông đập tan một hạm đội trên bờ biển đồng bằng sông Nile, rồi chặn đứng đà tiến của một lực lượng hùng mạnh đang ép sát về phía nam qua Phượng Hoàng (Phoenicia) hướng tới biên giới Ai Cập. Những sự kiện này diễn ra vào đầu thời kỳ Homer, và theo sau đó là cuộc vây hãm thành Troy, mà theo người Hy Lạp là bắt đầu vào khoảng năm 1194 TCN.
Những kẻ cướp đất bị Rameses III ngăn chặn chính là người Philistines, một tộc người xuất thân từ đảo Crete.[417] Khi uy thế của Ai Cập suy tàn, họ đã tràn ngập dải ven biển Canaan, và vùng đất đó từ đó được gọi là Palestine, nghĩa là "vùng đất của người Philistines", trong khi tuyến đường thương mại trên bộ của Ai Cập nối với Phoenicia được biết đến với tên gọi "con đường của người Philistines". Những cuộc xung đột của họ với người Hebrew đã quá quen thuộc với độc giả Cựu Ước. Giáo sư Macalister viết: "Những đóng góp duy nhất của người Hebrew cho nền văn hóa của vùng đất này chỉ là những tập tục sa mạc giản đơn và tổ chức tôn giáo của họ. Trái lại, người Philistines, xuất thân từ một trong những cái nôi nghệ thuật lớn của thế giới cổ đại, đã mang theo bản năng nghệ thuật của giống nòi mình: dĩ nhiên đã suy tàn, nhưng vẫn vượt trội hơn bất cứ thứ gì họ bắt gặp tại chính mảnh đất đó. Những ngôi mộ được quy cho là của họ, tìm thấy tại Gezer, chứa đựng nhiều đồ trang sức và vật phẩm tinh xảo. Trên thực tế, người Philistines là tộc người có văn hóa hoặc nghệ thuật duy nhất từng chiếm đóng lãnh thổ Palestine, ít nhất là cho đến thời điểm ảnh hưởng của Hy Lạp cổ điển trỗi dậy mạnh mẽ đến mức không thể cưỡng lại. Bất cứ điều gì nâng đời sống tại đây vượt lên trên sự tồn tại động vật tẻ nhạt của tầng lớp nông dân tá điền đều là nhờ vào tộc người này... Làng mạc của cư dân hiện đại... vẫn còn truyền tụng về những ngày tháng huy hoàng thuở xưa khi nơi đây (Palestine) được cư ngụ bởi dòng giống hùng mạnh mang tên 'Fenish'."[418]
Khi Vương triều Kassite của Babylon lụi tàn vào khoảng năm 1140 TCN, người Amorites đang bị đẩy lui khỏi Palestine bởi người Philistines và các bộ tộc Israel; người Aramaean đang mở rộng các cuộc chinh phục tại Syria và Lưỡng Hà; người Muski trở thành bá chủ của người Hittite; quyền lực của Assyria đang được phục hưng ở đầu thời kỳ thứ hai của Cổ Đế quốc; và Ai Cập được cai trị bởi một vị vua yếu nhược, Rameses VIII, kẻ chỉ là con rối trong tay tầng lớp tư tế và bất lực trong việc bảo vệ những ngôi mộ giàu có của các Pharaoh triều đại thứ Mười Tám khỏi các băng đảng trộm cắp chuyên nghiệp đang cướp bóc chúng.
Một vương triều mới - Vương triều Pashe - đã trỗi dậy tại thành phố cổ Sumerian là Isin. Những vị vua đầu tiên của vương triều này là đương thời với một vài vị quân chủ Kassite cuối cùng, và họ đã tham gia vào các cuộc xung đột với người Elamites - những kẻ đang lấn chiếm đều đặn lãnh thổ Babylon và cuối cùng đã chiếm được tỉnh Namar nổi tiếng với loài ngựa, nằm ở phía đông Akkad. Người Assyria dưới thời Ashur-dan I không chỉ tái chiếm lãnh thổ bị mất mà còn xâm lược Babylon và mang đi chiến lợi phẩm hậu hĩnh. Ashur-dan đã giáng một đòn chí mạng vào vị quân chủ áp chót của nhà Kassite.
Ba năm sau, Nebuchadrezzar I thuộc Vương triều Pashe đã chiếm ngai vàng Babylon. Ông là vị quân chủ hùng mạnh và lỗi lạc nhất trong dòng dõi của mình - một tướng quân tài ba và một nhà chính trị khôn ngoan. Tên của ông có nghĩa là: "Xin thần Nebo bảo vệ biên giới của ta". Nhiệm vụ đầu tiên của ông là đánh đuổi người Elamites khỏi đất nước và giành lại bức tượng thần Merodach mà họ từng cướp đi từ đền E-sagila. Ban đầu ông gặp phải thất bại, nhưng dù đang giữa mùa hè với cái nóng ngột ngạt, ông vẫn kiên quyết theo đuổi chiến dịch. Người Elamites buộc phải rút lui, và bám sát lực lượng chủ lực của họ, ông đã giáng cho họ một thất bại tan nát bên bờ sông Ula, một nhánh của sông Tigris. Sau đó ông xâm lược Elam và trở về với chiến lợi phẩm phong phú. Tỉnh Namar được thu hồi, và tổng đốc của nó là Ritti Merodach, người từng là bạn chiến đấu của Nebuchadrezzar, được phục hồi tài sản gia đình và miễn thuế. Một cuộc đột kích thứ hai vào Elam đã mang lại kết quả là thu hồi được bức tượng thần Merodach. Những kẻ sống ở miền núi Kassite và Lullume cũng nhận được sự chú ý và buộc phải nể sợ uy quyền của vị quân chủ mới.
Sau khi giải phóng đất nước khỏi ách thống trị của người Elamites và đẩy lùi người Assyria qua bên kia biên giới, Nebuchadrezzar lại xung đột với người Hittite - những kẻ dường như đang tràn vào Lưỡng Hà. Có lẽ những kẻ xâm lược này hành động phối hợp với người Muski, lực lượng đang mở rộng tầm ảnh hưởng sang một phần miền bắc Assyria. Họ không bằng lòng với việc kiểm soát tuyến đường giao thương mà còn mưu toan đặt chân vĩnh viễn vào Babylon, trung tâm thương mại lớn mà họ đã vây hãm và chiếm giữ. Điều này xảy ra vào năm thứ ba trị vì của Nebuchadrezzar, khi ông vẫn đang cai trị tại Isin. Tập hợp một lực lượng hùng mạnh, ông vội vã tiến về phía bắc, đánh bại người Hittite và dường như đã truy kích chiến thắng đến cùng. Có lẽ chính vào thời điểm này, ông đã chinh phục "Vùng đất phía Tây" (xứ sở của người Amorites) và tiến đến bờ biển Địa Trung Hải. Quyền lực của Ai Cập đã sớm lụi tàn tại vùng đất đó từ lâu.
Việc chiếm được Lưỡng Hà là một chiến thắng vang dội đối với Babylon. Tuy nhiên, điều đó cũng tất yếu đẩy Nebuchadrezzar vào cuộc xung đột vài năm sau đó với vị vua Assyria là Ashur-resh-ishi I, cháu nội của Ashur-dan và là cha của vị danh tướng Tiglath-pileser I. Vị quân chủ phương bắc lúc bấy giờ đang bận rộn thuần phục các bộ tộc miền núi Lullume và Akhlami ở phía đông nam, những vùng đất từng bị Nebuchadrezzar chinh phục. Ngay sau đó, ông vượt qua biên giới Babylon. Nebuchadrezzar đánh đuổi ông ta lui về rồi đem quân vây hãm pháo đài biên giới Zanki, nhưng nhà vua Assyria đã tiến hành một cuộc trinh sát lực lượng bất ngờ và thành công, khiến vị thế của đạo quân tấn công rơi vào tình thế hiểm nghèo. Nhờ phóng hỏa đốt cháy đoàn xe bao vây của mình, vị lãnh chúa chiến trận Babylon mới có thể rút lui trong trật tự.
Một thời gian sau, Nebuchadrezzar lại phái một đạo quân khác tiến về phía bắc, nhưng lực lượng này đã chịu một thất bại nặng nề và vị tướng chỉ huy là Karashtu rơi vào tay kẻ thù.
Nebuchadrezzar trị vì chưa đầy hai mươi năm và có vẻ đã giành được sự quy phục của giới quý tộc bằng cách khôi phục hệ thống phong kiến vốn từng bị người Kassites bãi bỏ. Ông kiêu hãnh tuyên bố mình là "mặt hàng của đất nước, kẻ khôi phục những cột mốc và biên giới cổ xưa", đồng thời thúc đẩy việc thờ phụng Ishtar, nữ thần cổ xưa của nhân dân. Bằng cách phục hồi pho tượng của Merodach, ông đã đảm bảo được sự hậu thuẫn từ Babylon và dời triều đình về thành phố đó.
Kế vị Nebuchadrezzar là con trai ông, Ellil-nadin-apil, người trị vì trong vài năm; tuy nhiên người ta biết rất ít hoặc hầu như không biết gì về vị vua này. Cháu nội của ông, Marduk-nadin-akhe, đã xung đột với Tiglath-pileser I của Assyria và gánh chịu những thất bại nặng nề, khiến đất nước phải mất hơn một thế kỷ mới có thể hồi phục.
Tiglath-pileser I, trong một bản văn khắc của mình, đã ghi lại đầy hàm ý: "Ta đã giữ chân kẻ thù khỏi đất nước ta". Khi ông lên ngôi, miền bắc Assyria bị đe dọa bởi người Muski cùng các đồng minh của họ là người Hittite và người Shubari thuộc xứ Mitanni cổ xưa. Các bộ tộc miền núi Kashiari nằm ở phía bắc Nineveh - những kẻ từng bị Shalmaneser I khuất phục - nửa thế kỷ trước đã rách bỏ ách thống trị của Assyria, và các vị vua của họ dường như là chư hầu của người Muski.
Tiglath-pileser trước tiên đem quân xâm lược Mitanni, nơi ông đập tan một lực lượng liên quân gồm những kẻ miền núi Shubari và người Hittite. Tiếp đó, một đại quân của người Muski cùng đồng minh tràn xuống phía nam với âm mưu giáng một đòn chí tử vào sức mạnh Assyria. Sự tồn tại của chính Assyria như một cường quốc độc lập đã bị đe dọa bởi cuộc hành quân này. Tuy nhiên, Tiglath-pileser đã tỏ ra hoàn toàn xứng tầm với thời cuộc. Ông tập kích bất ngờ lực lượng xâm lược giữa dãy núi Kashiari và giáng một đòn tiêu diệt hoàn toàn, tiêu diệt khoảng 14.000 tên và bắt sống 6.000 tù binh, những kẻ sau đó bị đày đến Asshur. Thực chất, ông đã quét sạch đạo quân xâm lược khỏi bản đồ và thu giữ toàn bộ quân lương của chúng. Sau đó, ông chiếm thêm vài thành phố và mở rộng đế quốc vượt qua dãy núi Kashiari sâu vào tận tim của Mitanni.
Chiến dịch thứ hai của ông cũng hướng tới vùng Mitanni - nơi đã bị một lực lượng người Hittite gồm khoảng 4.000 quân xâm chiếm khi ông vắng mặt. Những kẻ xâm lược đã đầu hàng ngay khi ông vừa tiến đến, và ông sáp nhập chúng vào đội quân thường trực của mình.
Các chiến dịch tiếp theo hướng về phía bắc đã tái lập vị thế tối cao của Assyria tại xứ Nairi, bên bờ hồ Van thuộc Armenia, nơi Tiglath-pileser bắt sống không dưới hai mươi ba tiểu vương. Ông phóng thích họ sau khi họ đọc lời thề trung thành và đồng ý cống nạp hàng năm.
Vào năm thứ tư trị vì, vị chinh vương hay tin người Aramaean đang vượt sông Euphrates để chiếm lấy xứ Mitanni - vùng đất mà ông vừa quét sạch người Hittite. Bằng một chuỗi những cuộc hành quân thần tốc, ông đánh úp họ khi chưa phòng bị, làm họ tan tác trong hỗn loạn rồi tiến vào Carchemish để cướp bóc. Sau đó, đạo quân của ông vượt sông Euphrates trên những chiếc thuyền bọc da, rồi tàn phá và thiêu rụi sáu thành phố quanh chân núi Bishru.
Trong lúc tác chiến tại vùng này, Tiglath-pileser đã tham gia đi săn thú lớn. Ông ghi chép lại: "Mười con bò tót hoang dã hùng mạnh tại xứ Haran và bên bờ sông Khabour đã bị ta tiêu diệt; bốn con voi sống ta bắt được. Da của chúng, ngà của chúng cùng những con voi sống, ta mang về thành phố Asshur của mình."[419] Ông cũng tự nhận đã hạ sát 920 con sư tử, cùng một số lượng lớn bò rừng, dường như đã gộp cả chiến tích của các sĩ quan và binh lính vào bản thành tích của mình. Một vị vua đời sau đã ca ngợi ông từng tiến đến tận bờ biển Phoenicia, nơi ông ra khơi và tiêu diệt một quái vật biển gọi là "nakhiru". Khi ở Arvad, câu chuyện tiếp tục kể rằng, vua Ai Cập (không được nêu tên) đã gửi tặng ông một con hà mã (pagutu). Tuy nhiên, câu chuyện này vẫn còn điểm nghi vấn về độ xác thực. Vào khoảng thời gian đó, uy thế của Ai Cập đã sụt giảm đến mức các sứ thần của họ phải chịu đựng sự lăng nhục từ các vị vua Phoenicia.
Những cuộc chinh phục của Tiglath-pileser một lần nữa làm bùng lên vấn đề Lưỡng Hà tại Babylon, nơi có khu vực ảnh hưởng từng bị xâm lấn. Marduk-nadin-akhe, cháu nội của Nebuchadrezzar I, đã "bày trận chiến xa" chống lại Tiglath-pileser, và trong trận chiến đầu tiên đã giành được một chút thành công, nhưng sau đó lại bị đánh bại trên xứ Akkad. Đạo quân Assyria sau đó chiếm được một số thành phố, trong đó có Babylon và Sippar.
Figure XVI.1. ASSYRIAN KING HUNTING LIONS

Figure XVI.2. TYRIAN GALLEY PUTTING OUT TO SEA
Marble slab from Kouyunjik (Nineveh): now in the British Museum

Cứ như thế, Đế quốc Assyria một lần nữa trỗi dậy thành Cường quốc thống trị thế giới, trải dài từ vùng đất của người Hittite vào tận tâm của Babylon. Các thành phố của nó được làm cho giàu có thêm bởi lượng chiến lợi phẩm khổng lồ do vị vua chiến binh thu về, trong khi kho bạc nhà nước tràn ngập cống vật từ các quốc gia chư hầu. Hệ thống phòng thủ được tu bổ, đền đài được xây dựng, và vô số quà tặng hào phóng được ban phát cho tầng lớp tư tế. Các nghệ sĩ và thợ thủ công làm việc không ngơi nghỉ để phục hồi vẻ huy hoàng phai nhạt của Cổ Đế quốc, và khắp nơi hàng ngàn nô lệ lao động miệt mài để biến vùng đất từng bị lãng quên trở lại thịnh vượng như xưa. Các kênh đào được tu sửa và khơi thông; các công trình đất đai và tường thành cảng của Asshur được củng cố, tường thành vĩ đại của nó được xây mới hoàn toàn, ốp bờ lũy bằng đất và một lần nữa được bảo vệ bởi hào sâu kiên cố. Cung điện hoàng gia được mở rộng và trang hoàng lộng lẫy.
Trong khi đó, Babylon suy kiệt vì nội chiến và ngoại xâm. Vùng đất này bị người Aramaean xâm nhập không chỉ một lần, họ tàn phá nhiều thành phố ở cả miền bắc lẫn miền nam. Sau đó, ngai vàng bị cướp bởi Adad-aplu-iddina, kẻ vốn là cháu nội của "một kẻ vô danh", và vị này trị vì được khoảng mười năm. Tuy nhiên, ông ta vẫn được công nhận bởi nhà vua Assyria là Ashur-bel-kala - con trai của Tiglath-pileser I - kẻ đã kết hôn với con gái ông ta và dường như đã trả lại cho ông ta Sippar và Babylon sau khi nhận được một của hồi môn hậu hĩnh. Ashur-bel-kala qua đời mà không để lại người nối dõi, và người kế vị là em trai ông, Shamshi-Adad.
Một thời kỳ mờ mịt tiếp theo sau đó. Tại Babylon xuất hiện hai vương triều yếu ớt trong vòng chưa đầy nửa thế kỷ, rồi tiếp nối bởi một vương triều Elamite kéo dài khoảng sáu năm. Vương triều thứ Tám theo sau đó, tồn tại từ năm mươi đến sáu năm. Các ghi chép về những vị vua đầu tiên của triều đại này vô cùng nghèo nàn và thứ tự trị vì của họ không chắc chắn. Dưới triều đại của Nabu-mukin-apli - có lẽ là vị quân chủ thứ tư - người Aramaean liên tục đột kích vào lãnh thổ và vây quanh Babylon. Tên của hai hoặc ba vị vua kế vị Nabu-mukin-apli đều không được biết tới.
Một thế kỷ rưỡi sau khi Tiglath-pileser I chinh phục các lãnh thổ Bắc Syria của người Hittite, Cổ Đế quốc Assyria đã đi đến điểm kết của giai đoạn thứ hai và cũng là giai đoạn cuối cùng của nó. Nó đã chịu đựng sự suy tàn tiệm tiến dưới một chuỗi các vị vua thụ động và ham chuộng xa hoa, cho đến khi không thể chống lại sự lấn chiếm từ mọi phía của những bộ tộc miền núi bất kham - những kẻ luôn chực chờ nổi dậy khi uy quyền của Asshur không còn được duy trì bằng lưỡi gôm giáo.
Sau năm 950 TCN, người Hittite ở Bắc Syria, sau khi giũ bỏ những tàn tích cuối cùng của quyền lực Assyria, đã khôi phục lại sức mạnh và tận hưởng trọn một thế kỷ độc lập và thịnh vượng. Tại Cappadocia, những đồng bào của họ đã tự giải thoát khỏi ách thống trị của người Muski - những kẻ từng chịu tổn thất nặng nề dưới tay Tiglath-pileser I - từ sớm hơn. Các công trình kiến trúc và điêu khắc trên đá của người Hittite trong thời kỳ này minh chứng cho sức sống trường tồn của nền văn hóa cổ xưa thuộc về "Hatti". Tuy nhiên, cho đến khi hệ thống chữ tượng hình được giải mã, chúng ta vẫn phải kiên nhẫn chờ đợi câu chuyện chi tiết về thời kỳ tiền-Phrygia - một giai đoạn mang ý nghĩa lịch sử vô cùng to lớn, bởi khi ấy dòng chảy văn hóa đang cuồn cuộn đổ với lưu lượng lớn nhất từ thế giới cổ đại sang thế giới mới, nơi Hy Lạp đang vươn lên với vẻ đẹp tinh khôi từ đống tro tàn của các nền văn hóa Mykenaean và Crete cổ đại.
Có khả năng việc chinh phục một phần đáng kể Palestine của người Philistines có mối liên hệ mật thiết với sự hồi sinh của sức mạnh Hittite ở phương bắc. Họ có lẽ đã di chuyển xuống phía nam với tư cách là đồng minh của tiểu quốc Cilicia đang trên đà trỗi dậy. Trong một khoảng thời gian, họ là những bậc bá chủ cai trị người Hebrew - những cư dân đang đẩy lui các tộc người cũ của "Đất hứa" - và dường như được trang bị vũ khí bằng sắt. Trên thực tế, như được chỉ ra qua một đoạn trong Sách Samuel, họ đã tạo ra một thế độc quyền ("corner") đối với kim loại này và hạn chế việc sử dụng nó trong số các chư hầu của mình. "Bấy giờ," lời thuật Kinh thánh viết rõ, "khắp cả xứ Israel không tìm được một người thợ rèn nào; bởi người Philistines nói rằng: 'Kẻo người Hebrew làm ra gươm giáo chăng'; nhưng toàn thể dân Israel đều phải xuống gặp người Philistines để mài lưỡi cày, cuốc, rìu và dao rựa của mình."[420] Giáo sư Macalister nhận xét: "Chúng ta có xu hướng hình dung phương Tây như một thứ gì đó của ngày hôm qua, mới mẻ với những phát minh và nền văn minh tiến bộ, còn phương Đông là hiện thân của những truyền thống cổ kính, bất biến. Nhưng khi phương Tây lần đầu tiên chạm trán phương Đông trên bờ biển Đất Thánh, chính phương Tây mới là bên đại diện cho những truyền thống rực rỡ của quá khứ, và phương Đông là bên hướng về tương lai. Người Philistines là phần tàn dư của ánh hào quang đang lụi tàn từ đảo Crete; người Hebrew chẳng có quá khứ nào đáng kể, nhưng đang bước vào di sản mà họ xem là của chính mình theo quyền lợi của một giao ước thiêng liêng vừa mới được phê chuẩn."[421]
Saul là lãnh đạo của một cuộc nổi dậy chống lại người Philistines ở miền bắc Palestine, và trở thành người cai trị vương quốc Israel. Sau đó, David, sau khi giải phóng Judah khỏi ách thống trị của người Philistines, đã kế vị Saul làm thủ lĩnh của Israel và chọn Jerusalem làm kinh đô. Ông cũng chinh phục Edom và Moab, nhưng thất bại trong nỗ lực khuất phục Ammon. Người Philistines từ đó bị thu hẹp vào một vùng đất hạn chế trên dải ven biển, nơi họ đồng hóa với người Semites và cuối cùng đánh mất bản sắc riêng. Dưới thời vị vua nổi tiếng Solomon, vương quốc thống nhất của người Hebrew đã vươn tới đỉnh cao rực rỡ và tầm vóc quan trọng giữa các quốc gia.
Nếu người Philistines nhận được sự hậu thuẫn từ người Hittite, thì người Hebrew lại được củng cố sức mạnh nhờ liên minh với Ai Cập. Trong suốt hai thế kỷ rưỡi, không một đạo quân Ai Cập nào vượt qua biên giới đồng bằng sông Nile để tiến vào Syria. Vùng đất cổ xưa của các Pharaoh trong thời gian đó bị bao trùm bởi bóng mây vô chính phủ, và những băng nhóm hải tặc cùng cướp bóc tự do định cư dọc theo bờ biển của nó. Cuối cùng, một vị tướng gốc Lybia tên là Sheshonk (Shishak) đã cướp ngai vàng khỏi tay Vương triều Tanite. Ông chính là vị Pharaoh mà Solomon đã "kết thân",[422] và từ vị này ông nhận được thành phố Gezer do một đạo quân Ai Cập đánh chiếm.[423] Trước đó, Solomon đã kết hôn với một người con gái của Sheshonk.
Phoenicia cũng đang trên đà hưng thịnh. Thoát khỏi sự can thiệp của Ai Cập, Hittite và Assyria, Tyre và Sidon đã đạt đến mức độ quyền lực cao độ như những thành bang độc lập. Dưới triều đại của David và Solomon, Tyre là thế lực thống trị tại Phoenicia. Các vị vua của thành này, Abibaal và con trai ông là Hiram, đã trở thành "Các vị vua của người Sidonians" và được cho là đã mở rộng tầm ảnh hưởng sang một phần đảo Cyprus. Mối quan hệ giữa người Hebrew và Phoenicia mang tính chất vô cùng hữu hảo, quả thực hai cường quốc này đã trở thành đồng minh.
Và vua Hiram của Tyre sai các tôi tới gặp Solomon; vì ông nghe tin họ đã xức dầu suy tôn người làm vua thay cho cha mình: bởi Hiram vốn là người yêu mến David. Và Solomon sai sứ sang nói với Hiram rằng: Ngươi biết rõ cha ta là David đã không thể xây dựng một ngôi nhà dâng danh Chúa là Thiên Chúa của ông vì những cuộc chiến tranh bao vây xung quanh cho đến khi Chúa đặt chúng dưới bàn chân người. Nhưng giờ đây, Chúa là Thiên Chúa của ta đã ban cho ta sự bình an bốn bề, không còn kẻ thù hay tai họa nào cản trở. Và này, ta có ý định xây một ngôi nhà dâng danh Chúa là Thiên Chúa của ta, đúng như Chúa đã phán cùng cha ta là David rằng: Con trai ngươi, kẻ ta sẽ đặt lên ngai thay ngươi, chính nó sẽ xây một ngôi nhà dâng danh ta. Vậy bây giờ, xin hãy ra lệnh đốn cho ta những cây thông từ Liban; và các tôi tớ của ta sẽ làm việc cùng các tôi tớ của ngươi; ta sẽ trả công cho các tôi tớ của ngươi theo mọi mức giá mà ngươi ấn định: vì ngươi biết rằng trong chúng ta chẳng có ai thạo nghề đốn gỗ như người Sidonians. Và khi Hiram nghe những lời của Solomon, ông vô cùng mừng rỡ và nói: Chúc tụng Chúa ngày hôm nay, Đấng đã ban cho David một người con khôn ngoan để cai trị dân tộc lớn lao này. Và Hiram sai sứ đáp lời Solomon rằng: Ta đã suy xét những điều ngươi yêu cầu; và ta sẽ làm mọi ý muốn của ngươi về gỗ thông và gỗ trắc. Các tôi tớ của ta sẽ chở chúng từ Liban xuống biển; ta sẽ cho vận chuyển bằng bè theo đường biển đến địa điểm mà ngươi chỉ định, rồi tháo dỡ chúng ở đó để ngươi tiếp nhận; và ngươi sẽ thỏa mãn mong muốn của ta bằng cách cung cấp lương thực cho triều đình ta. Thế là Hiram cung cấp cho Solomon gỗ thông và gỗ trắc đúng theo mọi nhu cầu của ông. Và Solomon giao cho Hiram hai mươi ngàn hộc lúa mì làm lương thực cho triều đình cùng hai mươi hộc dầu tinh khiết: cứ thế Solomon cống hiến cho Hiram năm này qua năm khác. Và Chúa ban cho Solomon sự khôn ngoan như Ngài đã hứa; có hòa bình giữa Hiram và Solomon; và cả hai đã kết ước với nhau.[424]
Hiram cũng phái những người thợ lành nghề đến Jerusalem để hỗ trợ công việc xây dựng đền thờ và cung điện của Solomon, bao gồm cả một người thợ nổiφε tiếng cùng tên, "con trai một góa phụ thuộc bộ tộc Naphtali (của người Hebrew)", người mà giống như cha mình, "một người Tyre", có "sự hiểu biết và khéo léo để thực hiện mọi công việc bằng đồng".[425]
Solomon hẳn phải duy trì mối quan hệ tốt đẹp với người Chaldaeans, bởi ông sở hữu một hạm đội tàu buôn tại Vịnh Ba Tư do các thủy thủ Phoenicia vận hành. "Cứ ba năm một lần," lời thuật ghi lại, "đội tàu Tharshish lại cập bến, chở theo vàng, bạc, ngà voi, khỉ và công."[426] Rõ ràng ông đã buôn bán với Ấn Độ - xứ sở của loài công - trong thời kỳ Bà-la-môn, khi cái tên tiếng Phạn "Samudra", vốn trước đó chỉ "vùng nước tụ" của dòng sông Ấn rộng lớn, được dùng để chỉ Ấn Độ Dương.[427]
Người Aramaean thuộc cuộc di cư Semitic lần thứ ba không chậm chân trong việc tận dụng sự yếu kém của Assyria và Babylon. Họ tràn ngập toàn bộ Syria và chiếm giữ Lưỡng Hà, qua đó nắm quyền kiểm soát hoàn toàn các tuyến đường thương mại hướng về phía tây. Hết lần này đến lần khác, họ tàn phá Babylon từ bắc chí nam. Một số lượng lớn người Aramaean đã thiết lập định cư vĩnh viễn tại đất nước đó, giống như người Amorites trong cuộc di cư Semitic lần thứ hai vào thời kỳ tiền-Hammurabi.
Tại Syria, người Aramaean lập ra một vài tiểu quốc và bắt đầu lớn mạnh tại Damascus - một trung tâm thương mại quan trọng từng giành được tầm vóc chính trị đáng kể sau sự sụp đổ của Cổ Đế quốc Assyria.
Cũng trong thời kỳ này, người Chaldaeans trỗi dậy tại Babylon. Vương quốc Chaldia (Kaldu, có nghĩa là Vùng đất biển) của họ bao trùm một dải đất rộng lớn ven biển ở phía đầu Vịnh Ba Tư giữa Arabia và Elam. Như chúng ta đã thấy, một vương triều quan trọng từng hưng thịnh ở vùng này vào thời Hammurabi. Mặc dù hơn một vị vua Babylon từng ghi chép rằng họ đã tiêu diệt Thế lực Vùng đất biển, thực thể này vẫn tiếp tục tồn tại suốt thời kỳ Kassite. Có khả năng vương quốc mờ mịt này bao gồm nhiều yếu tố tộc người khác nhau và bị cai trị luân phiên bởi các tầng lớp quý tộc quân sự gồm người Sumerians, Elamites, Kassites và Arabians. Sau sự sụp đổ của nhà Kassite, nơi đây đã bị Semit hóa hoàn toàn, có lẽ là hệ quả từ cuộc di cư Aramaean vốn tìm thấy một ngõ ra vòng quanh đầu Vịnh Ba Tư. Thành phố cổ Sumerian là Ur - nơi kiểm soát một vùng thảo nguyên rộng lớn phía tây sông Euphrates - cũng nằm trong vương quốc Vùng đất biển, và do đó về sau được gọi là "Ur của người Chaldees".
Khi Solomon trị vì trên Judah và Israel, Babylon bị chia cắt thành một số tiểu quốc giống như thời kỳ Sumerian sơ khai. Sự phục hưng phong kiến của Nebuchadrezzar I đã làm suy yếu quyền lực trung ương, dẫn đến việc các vị đại vương trên danh nghĩa tỏ ra kém khả năng hơn trong việc chống lại các cuộc xâm nhập của ngoại tộc. Tầng lớp quý tộc quân sự gồm người Aramaean, Elamites và Chaldaeans nắm giữ quyền lực tại nhiều khu vực khác nhau của thung lũng và tranh giành sự bá chủ.
Khi Assyria bắt đầu tái khẳng định sức mạnh của mình, nó tuyên bố chủ quyền đối với Babylon dưới vỏ bọc bảo vệ nền độc lập của xứ này, và người Chaldaeans có lúc đã liên minh với người Elamites để chống lại nó. Tuy nhiên, tương lai lại thuộc về người Chaldaeans - những kẻ, giống như nhà Kassites, trở thành những người giải phóng cho cư dân bản địa. Khi Assyria chính thức bị xóa sổ khỏi bản đồ cường quốc thế giới, họ đã khôi phục lại vinh quang cổ xưa của Babylon và thay thế người Sumerians để trở thành những học giả và thầy giáo của Tây Á. Người Chaldaeans trở nên nổi tiếng ở Syria, và thậm chí cả ở Hy Lạp, với danh xưng "những nhà thông thái từ phương đông", đồng thời vang danh là những nhà chiêm tinh tài ba.
Uy thế của vương quốc Hebrew sụt giảm nghiêm trọng và đột ngột sau cái chết của Solomon. Pharaoh Sheshonk nuôi dưỡng những mầm mống nổi dậy cuối cùng đã chia cắt Israel khỏi Judah, và khi cơ hội thuận lợi đến, ông đã xâm lược Palestine và Syria để tái lập quyền bá chủ của Ai Cập trên một phần khu vực từng thuộc quyền cai trị của Rameses II, qua đó làm đầy lại kho bạc cạn kiệt của mình bằng chiến lợi phẩm phong phú và cống vật áp đặt. Tuy nhiên, Phoenicia vẫn duy trì được nền độc lập; song trước khi người Assyria một lần nữa tiến về phía tây, Sidon đã rũ bỏ ách thống trị của Tyre để trở thành một nhà nước độc lập.
Có thể thấy từ những sự kiện được phác thảo trong chương này rằng lịch sử thế giới cổ đại đã bị ảnh hưởng sâu sắc đến nhường nào bởi các cuộc di cư định kỳ của các tộc người du mục từ các vùng thảo nguyên. Những làn sóng nhân khẩu này là không thể cưỡng lại. Hướng di chuyển của chúng có thể bị chuyển hướng trong chốc lát nhưng cuối cùng chúng vẫn vượt qua mọi chướng ngại nhờ sự kiên trì tuyệt đối cùng lưu lượng áp đảo. Những vị hoàng đế vĩ đại ở Assyria và Ai Cập từng nỗ lực bảo vệ đất nước mình trước "hiểm họa Bedouin" bằng cách củng cố biên giới và mở rộng tầm ảnh hưởng, nhưng những dòng thác nhân loại bị kìm chặn ấy chỉ càng tích tụ thêm sức mạnh trong quãng nghỉ để chuẩn bị cho cuộc đấu tranh có thể bị hoãn lại nhưng không thể ngăn chặn.
Những cuộc di cư này, như đã chỉ ra, bắt nguồn từ các nguyên nhân tự nhiên. Chúng bị thúc đẩy bởi những biến đổi khí hậu gây ra tình trạng thiếu hụt lương thực, và bởi sự gia tăng dân số nhanh chóng trong điều kiện hòa bình. Một khi cuộc di cư bắt đầu chuyển động, nó khơi mào cho vô số dòng chảy và luồng xoáy đan xen, nhưng tất cả đều hội tụ về những vùng đất mang lại nhiều sức hút nhất cho nhân loại. Các quốc gia thịnh vượng và được trị vì tốt luôn nằm trong tầm ngắm xâm lược của các dân tộc dã man. Hoa quả của nền văn minh cám dỗ họ; phần thưởng của sự chinh phục dễ dàng kiếm được tại Babylon và Ai Cập với những cánh đồng phì nhiêu và thành phố trù phú. Đất hoang khi ấy cũng được khai khẩn như bây giờ bởi những di dân từ các trung tâm văn minh; các bộ tộc du mục di cư thiếu đi sự chủ động và kinh nghiệm cần thiết để thiết lập những cộng đồng mới tại những vùng đất chưa phát triển. Những con người văn minh bậc cao gieo trồng mùa màng và bọn dã man gặt hái nó.
Tuy nhiên, không thể kết luận rằng những cuộc di cư là những thảm họa lịch sử, hay chúng kìm hãm sự tiến bộ chung của nhân loại. Theo thời gian, những kẻ dã man trở nên văn minh và hòa huyết với các dân tộc mà họ chinh phục. Họ cũng mang vào những cộng đồng vốn đã trở nên trì trệ và yếu ớt một luồng sinh khí mới mẻ, đầy sức sống, đóng vai trò như chất kích thích trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người. Chẳng hạn, người Kassite đã mang lại một ảnh hưởng thống nhất và qua đó củng cố sức mạnh cho Babylon. Ông rũ bỏ những chiếc còng xiềng của quá khứ - thứ từng trói buộc cả người Sumerian và Akkadian vào những đường lối chính sách truyền thống dựa trên những mối kình địch cổ xưa không thể quên. Mối quan tâm của ông chủ yếu đặt vào tương lai. Những người du mục với kinh nghiệm bôn ba sa mạc đã thúc đẩy thương mại, và sự hồi sinh của thương mại đã mở ra những kỷ nguyên thịnh vượng mới tại các trung tâm văn hóa cổ đại, đưa chúng xích lại gần nhau hơn bao giờ hết. Sự trỗi dậy của Hy Lạp bắt nguồn từ sự hòa quyện giữa người Achaeans và các tộc người du mục chiến chiến khác với cư dân bản địa Pelasgian. Tràn vào những tiểu quốc ban đầu từng nuôi dưỡng các yếu tố văn minh Mykenaean cổ đại là những luồng ảnh hưởng văn hóa từ phương Đông qua Tiểu Á, Phoenicia và từ bờ biển Ai Cập. Trong khi đó, những kẻ chinh vương đến từ các thảo nguyên đóng góp tài năng tổ chức, lối sống giản dị, tiết kiệm cùng những phẩm chất cao quý của họ; họ để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống đạo đức, thể chất và trí tuệ của Hy Lạp.
[413] Article "Celts" in Encyclopaedia Britannica, eleventh ed.
[414] The Wanderings of Peoples, p. 41.
[415] Crete, the Forerunner of Greece, p. 146.
[416] Pr. Moosh´kee.
[417] "Have I not brought up Israel out of the land of Egypt and the Philistines from Caphtor (Crete)?" Amos, viii, 7.
[418] A History of Civilization in Palestine, p. 58.
[419] Pinches' translation.
[420] I Samuel, xiii, 19.
[421] A History of Civilization in Palestine, p. 54.
[422] 1 Kings, iii, 1.
[423] Ibid., ix, 16.
[424] 1 Kings, v, 1-12.
[425] Ibid., vii, 14 et seq.
[426] Ibid., x, 22-3.
[427] Indian Myth and Legend, pp. 83-4.