Suốt buổi tối hôm ấy, những âm thanh lách cách bận rộn của việc thu dọn hành lý từ căn phòng của Yeobright vọng xuống tai người mẹ ở tầng dưới.
Sáng hôm sau, anh rời khỏi ngôi nhà và lại băng qua vùng hoang địa. Trước mặt anh là một chuyến đi dài ngày, với mục đích tìm thuê một ngôi nhà để rước Eustacia về chung sống khi cô trở thành vợ anh. Một ngôi nhà như thế — nhỏ nhắn, cô quạnh, với những ô cửa sổ bị ván che kín — anh đã vô tình chú ý thấy từ một tháng trước, cách làng East Egdon khoảng hai dặm về phía bên kia, và tổng cộng cách đây sáu dặm; và hôm nay, anh hướng thẳng bước chân về phía đó.
Thời tiết hoàn toàn khác hẳn với buổi chiều tối hôm trước. Ánh hoàng hôn vàng vọt đầy hơi nước đã bao bọc lấy Eustacia khỏi cái nhìn lưu luyến của anh lúc chia tay, vốn là điềm báo trước cho sự đổi thay. Đó là một trong những ngày tháng Sáu ở Anh không hiếm chút nào, ẩm ướt và cuồng nộ chẳng khác gì tháng Mười Lỗi. Những đám mây lạnh lẽo lũ lượt kéo đến, tựa như được phác họa trên một dải kính chiếu đang chuyển động. Hơi nước từ những vùng lục địa khác theo gió thổi đến, cuộn tròn và rẽ ra quanh anh khi anh rảo bước tiến lên.
Cuối cùng, Clym cũng đến được rìa một khu rừng thông và sồi được quây lại từ đất hoang vào năm anh chào đời. Ở đây, những tán cây trĩu nặng thứ lá non còn đẫm nước đang phải chịu đựng tổn hại nặng nề hơn cả những cơn gió dữ dội nhất mùa đông — thời điểm mà cành lá vốn đã trút bớt để đương đầu với bão tố. Những cành sồi non ướt sũng đang trải qua những màn cụt cành, dập nát, què quặt và rách tươm đau đớn; nhựa cây rỉ ra từ đó sẽ ròng ròng chảy máu suốt nhiều ngày sắp tới, để lại những vết sẹo hằn sâu cho đến tận ngày chúng bị thiêu rụi. Từng thân cây bị vặn xoắn ở phần gốc, chuyển động như một trỏm xương trong ổ khớp, và trước mỗi đợt tấn công của gió lốc, những âm thanh co quắp phát ra từ các cành cây như thể chúng đang chịu đựng nỗi đau đớn khôn cùng. Trong một bụi cây gần đó, một con chim sẻ đang cố hót; nhưng gió thổi thốc vào những chiếc lông khiến chúng dựng ngược cả lên, quấn lấy chiếc đuôi nhỏ bé của nó, và buộc nó phải từ bỏ tiếng hót.
Thế nhưng, chỉ cách chỗ Yeobright vài thước về phía bên trái, trên vùng hoang địa mở, cơn bão mới bất lực làm sao khi gầm gào giận dữ! Những trận gió quật ngã cây cối ấy giờ đây chỉ lướt qua những khóm kim tước và thạch thảo như một cái vuốt ve nhẹ nhàng. Egdon sinh ra là để dành cho những thời khắc thế này.
Yeobright đến ngôi nhà hoang vào khoảng giữa trưa. Nơi đó cũng cô quạnh chẳng kém gì nhà của ông ngoại Eustacia, nhưng sự thật là nó tọa lạc gần một vùng đất hoang lại được che khuất bởi một vành đai thông hầu như bao bọc lấy cả khu đất. Anh tiếp tục hành trình thêm khoảng một dặm nữa để đến ngôi làng nơi người chủ nhà sinh sống, và khi cùng ông ta quay lại căn nhà, mọi thỏa thuận đã được hoàn tất; người đàn ông cam kết rằng ít nhất một căn phòng sẽ sẵn sàng để dọn vào ở vào ngày mai. Ý định của Clym là sống ở đó một mình cho đến khi Eustacia gia nhập cùng anh vào ngày cưới.
Rồi anh quay gót bắt đầu hành trình trở về nhà xuyên qua làn mưa lất phất đã biến đổi hoàn toàn khung cảnh. Những đám dương xỉ, nơi anh từng nằm nghỉ ngơi thoải mái ngày hôm qua, giờ đang nhỏ giọt nước từ từng tàu lá, làm ướt sũng đôi chân anh khi anh lướt qua; và bộ lông của những chú thỏ chồm nhảy phía trước anh cũng bị bết lại thành từng nhúm tối màu bởi chính bầu không khí ẩm ướt ấy.
Anh về đến nhà trong trạng thái ẩm ướt và mệt mỏi rã rời sau chặng đường dài mười dặm. Đó hầu như chẳng phải là một khởi đầu tốt lành gì, nhưng anh đã chọn con đường của mình và sẽ không hề dao động. Buổi tối và buổi sáng hôm sau trôi qua trong việc hoàn tất các thủ tục chuẩn bị cho sự ra đi. Anh cảm thấy rằng, nếu ở lại nhà thêm một phút nào nữa hơn mức cần thiết sau khi đã quyết định dứt khoát, thì điều đó chỉ mang lại thêm nỗi đau đớn cho mẹ bằng một lời nói, cái nhìn hay hành động nào đó mà thôi.
Anh đã thuê một cỗ xe và chuyển đồ đạc đi từ hai giờ chiều hôm đó. Bước tiếp theo là mua sắm một ít đồ đạc — sau khi dùng tạm trong căn nhà tranh, chúng sẽ có thể được chuyển đến ngôi nhà ở Budmouth khi được bổ sung thêm những vật dụng loại tốt hơn. Một khu chợ đủ lớn cho mục đích đó nằm ở Anglebury, cách địa điểm anh chọn làm nơi sinh sống vài dặm, và anh quyết định sẽ qua đêm tại đó.
Giờ đây, việc duy nhất còn lại là chào tạm biệt mẹ. Bà đang ngồi bên cửa sổ như thường lệ khi anh bước xuống nhà.
“Mẹ ơi, con sắp đi đây,” anh nói, giơ tay ra.
“Mẹ cứ tưởng anh đi thế thật, nhìn cách anh thu dọn đồ đạc là biết,” bà Yeobright đáp, giọng nói đã bị cố tình gạt bỏ sạch mọi dấu vết cảm xúc đến mức đau đớn.
“Và mẹ sẽ chia tay con trong êm ấm chứ?”
“Tất nhiên rồi, Clym.”
“Con sẽ tổ chức lễ cưới vào ngày hai mươi lăm.”
“Mẹ biết thế nào anh cũng lấy vợ mà.”
“Và rồi — rồi mẹ hãy đến thăm chúng con. Sau đó mẹ sẽ hiểu con hơn, và hoàn cảnh của chúng ta sẽ không còn thê thảm như bây giờ nữa.”
“Mẹ không nghĩ có ngày mình lại đến thăm anh chị đâu.”
“Vậy thì đó không phải là lỗi của con hay của Eustacia đâu, mẹ ạ. Tạm biệt mẹ!”
Anh hôn lên má bà, và ra đi trong nỗi đau đớn tột cùng — phải mất đến vài tiếng đồng hồ nó mới dịu xuống mức có thể kiểm soát được. Hoàn cảnh lúc đó đã ở mức mà không thể nói thêm điều gì nữa nếu trước tiên không phá vỡ một bức tường ngăn cách; và điều đó thì không thể làm được.
Yeobright vừa rời khỏi nhà mẹ thì khuôn mặt bà liền thay đổi vẻ cứng nhắc thành sự tuyệt vọng đến ngẩn ngơ. Một lúc sau, bà oà khóc, và những giọt nước mắt ấy mang lại chút ít sự giải tỏa. Suốt thời gian còn lại trong ngày, bà chẳng làm gì ngoài việc đi lại dọc theo lối đi trong vườn trong tâm trạng thẫn thờ như người mất hồn. Đêm buông xuống, và mang theo giấc ngủ chẳng được là bao. Ngày hôm hôm sau, với bản năng muốn làm điều gì đó để biến nỗi suy sụp thành nỗi sầu muộn, bà bước vào phòng con trai và tự tay sắp xếp lại mọi thứ ngăn nắp, để chờ đợi một tương lai tưởng tượng ngày anh trở về. Bà chăm chút cho những luống hoa của mình, nhưng chỉ làm cho có lệ, bởi chúng chẳng còn quyến rũ được bà nữa.
Đó là một sự giải tỏa lớn lao khi vào đầu buổi chiều, Thomasin đến thăm bà một cách bất ngờ. Đây không phải là cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa hai dì cháu kể từ khi Thomasin kết hôn; và những sai lầm trong quá khứ đã được khắc phục theo một cách xuề xòa nào đó, nên họ luôn có thể chào đón nhau đầy vui vẻ và thoải mái.
Dải ánh nắng xiên chiếu theo bước chân cô qua cánh cửa rất hợp với người phụ nữ trẻ. Nó chiếu rọi lên người cô hệt như sự hiện diện của cô đang thắp sáng cả vùng hoang địa. Trong từng chuyển động, trong ánh nhìn, cô gợi cho người ta nhớ về những sinh vật có cánh sống xung quanh ngôi nhà của cô. Mọi phép so sánh và ẩn dụ về cô đều bắt đầu và kết thúc bằng loài chim. Có sự đa dạng trong các chuyển động của cô chẳng kém gì trong những cú chao lượn của chúng. Khi đang trầm ngâm, cô tựa như một con chim cắt khoang cổ, đứng lơ lửng giữa không trung nhờ chuyển động vô hình của đôi cánh. Khi đối mặt với gió lớn, thân hình mảnh mai của cô bị thổi bạt vào cây cối và gò đống giống như một con diệc. Khi hoảng sợ, cô lao vút đi không một tiếng động như một con bói cá. Khi thanh thản, cô lướt đi như một cánh én, và đó chính là cách cô đang di chuyển lúc này.
“Trông cháu có vẻ phơi phới quá nhỉ, Tamsie,” bà Yeobright nói với một nụ cười buồn bã. “Damon thế nào rồi cháu?”
“Anh ấy vẫn khỏe ạ.”
“Nó có đối xử tử tế với cháu không, Thomasin?” Bà Yeobright dò xét cô thật kỹ.
“Cũng tạm ổn ạ.”
“Cháu nói thật lòng đấy chứ?”
“Vâng, thưa Dì. Nếu anh ấy đối xử tệ, cháu đã kể cho Dì nghe rồi.” Cô ngập ngừng nói thêm, mặt đỏ bừng lên: “Anh ấy — cháu không biết có nên phàn nàn với Dì chuyện này không, nhưng cháu không chắc phải làm thế nào nữa. Cháu đang cần một ít tiền, thưa Dì — một ít để mua mấy thứ linh tinh cho bản thân — mà anh ấy chẳng cho đồng nào cả. Cháu không dám mở miệng xin; nhưng mà, có lẽ anh ấy không đưa vì không biết chăng? Cháu có nên nhắc khéo anh ấy không, thưa Dì?”
“Tất nhiên là cháu phải nói chứ. Cháu chưa từng hé răng về chuyện này lấy một lời sao?”
“Cháu vốn có sẵn một ít tiền riêng,” Thomasin đáp tránh né, “và mãi gần đây cháu mới cần đến tiền của anh ấy. Cháu vừa mới đả động đến chuyện đó vào tuần trước thôi; nhưng có vẻ như anh ấy... chẳng thèm nhớ tới.”
“Phải làm cho nó nhớ mới được. Cháu thừa biết là ta có một chiếc hộp nhỏ đựng đầy những đồng tiền ghine vàng đúc bằng xẻng mà dượng cháu đã giao cho ta để chia đều cho cháu và Clym bất cứ lúc nào ta muốn. Có lẽ đã đến lúc nên làm việc đó rồi đấy. Chúng có thể được quy đổi thành đồng bảng Anh bất cứ lúc nào.”
“Cháu nghĩ cháu muốn nhận phần của mình — ý cháu là, nếu Dì không phiền.”
“Cháu sẽ được nhận, nếu cần thiết. Nhưng trước tiên, việc đúng đắn cần làm là cháu phải nói thẳng với chồng mình rằng cháu đang túng thiếu, và xem anh ta sẽ cư xử thế nào đã.”
“Vâng ạ, cháu sẽ làm thế... Thưa Dì, cháu đã nghe chuyện về Clym rồi. Cháu biết Dì đang buồn lòng vì anh ấy, đó là lý do cháu đến đây.”
Bà Yeobright quay mặt đi, nét mặt co giật trong nỗ lực kìm nén cảm xúc. Rồi bà buông xuôi, không cố che giấu nữa, vừa khóc vừa nói: “Ôi Thomasin, cháu có nghĩ rằng nó căm ghét ta không? Sao nó có thể nỡ lòng làm ta đau khổ nhường này, khi mà ta đã sống chỉ vì nó suốt bao nhiêu năm qua chứ?”
“Căm ghét Dì ư — không đâu ạ,” Thomasin nhẹ nhàng an ủi. “Chỉ là anh ấy quá yêu cô ấy mà thôi. Dì hãy bình tĩnh suy xét lại xem — xin Dì đấy. Anh ấy cũng chẳng tệ đến mức ấy đâu. Dì có biết không, cháu lại nghĩ đó không phải là cuộc hôn nhân tồi tệ nhất mà anh ấy có thể chọn. Gia thế của tiểu thư Vye rất tốt về đằng ngoại; và cha cô ấy từng là một kẻ lãng du phiêu lưu — kiểu như một vị Ulysses người Hy Lạp vậy.”
“Chẳng ích gì đâu, Thomasin ạ; vô ích thôi. Ý tốt của cháu ta xin nhận; nhưng ta sẽ không làm phiền cháu phải tranh cãi nữa đâu. Ta đã nghiền ngẫm tất cả mọi điều có thể nói ở cả hai phía hết lần này đến lần khác rồi. Clym và ta không chia tay trong giận dữ; chúng ta chia tay theo một cách tồi tệ hơn nhiều. Không phải một trận cãi vã bồng bột có thể bóp nát trái tim ta; mà là sự chống đối kiên quyết và sự bướng bỉnh cứ lao vào con đường sai trái mà nó đã thể hiện. Ôi Thomasin, khi còn là một đứa trẻ, nó ngoan biết bao — dịu dàng và tử tế biết bao!”
“Cháu biết anh ấy từng như thế mà.”
“Ta không thể ngờ một kẻ mà ta gọi là máu mủ của mình lại lớn lên để đối xử với ta thế này. Nó nói chuyện với ta cứ như thể ta đang chống lại nó để hãm hại nó vậy. Cứ làm như ta lại nỡ chúc điều dữ lành cho nó không bằng!”
“Trên đời này vẫn còn nhiều người phụ nữ tệ hơn Eustacia Vye mà Dì.”
“Có quá nhiều người phụ nữ tốt hơn — đó mới là điều khiến ta đau đớn tột cùng. Chính cô ta, Thomasin ạ, chỉ có cô ta mới xúi giục chồng cháu hành xử như vậy — ta dám thề là thế!”
“Không đâu,” Thomasin hốt hoảng lên tiếng. “Chính từ trước khi quen cháu là anh ấy đã để ý đến cô ta rồi, và đó chẳng qua chỉ là một cuộc tán tỉnh vu vơ mà thôi.”
“Thôi được; cứ cho là thế đi. Giờ thì có gỡ rối chuyện đó cũng chẳng ích gì nữa. Lũ con trai cứ cắm đầu làm mình làm mẩy thì thể nào chẳng mù quáng. Tại sao đàn bà lại có thể nhìn thấu từ xa những điều mà đàn ông đứng sát một bên cũng chẳng thể nhìn thấy nhỉ? Clym muốn làm gì thì tùy nó — nó chẳng còn là gì đối với ta nữa. Và đây chính là tình mẫu tử sao — dâng hiến những năm tháng đẹp đẽ nhất và tình yêu sâu sắc nhất của đời mình để rồi chuốc lấy kết cục bị rẻ rúng!”
“Dì quá ư cố chấp rồi đấy. Dì hãy nghĩ xem có biết bao nhiêu người mẹ có con cái từng bôi tro trát trấu vào mặt họ bằng những tội ác tày đình ngoài xã hội, trước khi Dì tự vặt vãnh mình sâu sắc đến thế về một trường hợp như thế này.”
“Thomasin, đừng có lên lớp ta — ta không tài nào chịu nổi đâu. Chính sự vượt quá mong đợi của chúng ta mới tạo nên sức nặng của đòn giáng, và nỗi đau của những người mẹ kia chưa chắc đã lớn hơn của ta — có lẽ họ đã lường trước được điều tồi tệ nhất rồi... Ta vốn được nặn ra sai cách, Thomasin ạ,” bà nói thêm với một nụ cười thê thiết. “Có những người góa phụ biết tự bảo vệ mình trước những vết thương do con cái gây ra bằng cách trao trái tim cho một người chồng khác và làm lại từ đầu. Nhưng ta từ xưa đến nay vốn là một sinh vật nghèo nàn, yếu đuối, chỉ biết có một điều duy nhất — ta chẳng có nổi sự bao dung của trái tim hay sự táo bạo để làm điều đó. Cứ mãi bơ vơ và chết lặng như hồi linh hồn chồng ta bay đi, ta cứ ngồi thừ ra đó cho đến tận bây giờ — chưa bao giờ có ý định sửa chữa lại mọi chuyện cho khá hơn. Lúc đó ta vẫn còn là một phụ nữ tương đối trẻ, và lẽ ra ta đã có thể có thêm một gia đình khác vào lúc này, và được họ an ủi vì sự thất bại của đứa con trai duy nhất này.”
“Việc Dì không làm thế chứng tỏ Dì càng cao thượng hơn thôi.”
“Càng cao thượng thì lại càng kém khôn ngoan.”
“Xin Dì hãy quên nó đi và lòng sẽ được thanh thản, thưa Dì yêu quý. Và cháu sẽ không để Dì ở lại một mình lâu đâu. Cháu sẽ sang thăm Dì mỗi ngày.”
Và đúng trong một tuần lễ, Thomasin đã thực hiện đúng lời hứa của mình. Cô tìm cách nói giảm nói tránh về đám cưới; mang theo tin tức về công tác chuẩn bị, và rằng cô đã nhận được thiệp mời đến dự. Sang tuần kế tiếp, cô hơi mệt nên không xuất hiện. Vẫn chưa có tiến triển gì về vụ những đồng tiền ghine cả, bởi Thomasin sợ phải mở lời với chồng lần nữa về vấn đề này, và bà Yeobright thì cứ khăng khăng bắt cô phải làm thế.
Một ngày nọ, ngay trước thời điểm ấy, Wildeve đang đứng trước cửa quán trọ Quiet Woman. Ngoài con đường mòn ngược lên vùng hoang địa hướng về Rainbarrow và Mistover, còn có một con đường nhánh rẽ ra từ đường cái cách quán trọ không xa về phía dưới, rồi uốn lượn theo một độ dốc thoai thoải để dẫn lên Mistover. Đó cũng là lối đi duy nhất ở phía bên ấy dành cho xe cộ để đến khu dinh thự của vị đại úy. Một chiếc xe ngựa nhẹ từ thị trấn gần nhất đi xuống con đường đó, và người thiếu niên đang đánh xe đã dừng lại trước cửa quán trọ để uống chút nước.
“Cậu từ Mistover tới phải không?” Wildeve lên tiếng hỏi.
“Vâng. Họ đang chuyển đồ ngon vật lạ lên trển đấy ạ. Sắp có đám cưới mà.” Và người đánh xe liền cắm mặt vào vại nước.
Wildeve trước đó chưa từng hay biết chút tin tức gì về chuyện này, và một vẻ đau đớn đột ngột hiện lên khắp khuôn mặt anh. Anh quay người bước vội vào lối đi để che giấu nó. Rồi anh lại quay trở lại.
“Ý cậu là tiểu thư Vye ư?” anh nói. “Sao lại thế được — sao cô ấy lại có thể lấy chồng nhanh thế cơ chứ?”
“Chắc là nhờ ơn trên với lại một anh chàng nhanh tay lẹ mắt nào đấy thôi ạ.”
“Ý cậu không phải là anh Yeobright đấy chứ?”
“Vâng. Anh ta cứ lảng vảng bên cô ấy suốt cả mùa xuân rồi còn gì.”
“Ta đoán là... cô ấy mê mẩn anh ta lắm nhỉ?”
“Cô ấy chết mê chết mệt anh ta ấy chứ, mụ đầy tớ chung của nhà họ kể với cháu thế. Cả cái thằng Charley chuyên dắt ngựa cũng đang ngẩn ngơ vì chuyện này kìa. Thằng đần ấy đâm ra mê mẩn cô ta mất rồi.”
“Cô ấy có vui vẻ không — có mừng rỡ không? Sắp lấy chồng nhanh thế cơ mà — chà!”
“Cũng chẳng phải là nhanh lắm đâu ạ.”
“Ừ; không nhanh lắm đâu.”
Wildeve bước vào trong căn phòng trống trải, trong lòng mang theo một nỗi nhức nhối kỳ lạ. Anh tì khuỷu tay lên bệ lò sưởi và gục mặt vào bàn tay. Khi Thomasin bước vào phòng, anh đã không kể cho cô nghe những gì mình vừa nghe được. Nỗi khát khao thuở nào dành cho Eustacia lại bùng lên trong tâm hồn anh — và nguyên nhân chủ yếu là vì anh vừa phát hiện ra có một người đàn ông khác đang định chiếm đoạt cô.
Khao khát những thứ khó với tới, chán ngấy những gì được dâng hiến; chuộng những chốn xa xôi, ghét bỏ điều gần gũi — đó muôn đời là bản chất của Wildeve. Đây chính là dấu hiệu đích thực của một gã đàn ông đa sầu đa cảm. Mặc dù cảm xúc cuồng nhiệt của Wildeve chưa bao giờ đạt đến tầm vóc thi ca thực thụ, nhưng nó cũng mang đúng cái khuôn mẫu chuẩn mực ấy. Người ta có thể gọi anh ta là một phiên bản Rousseau của vùng Egdon.
