Trong lúc ấy, Eustacia ở lại một mình trong ngôi nhà tranh ở Alderworth, cảm thấy vô cùng chán nản trước tình cảnh hiện tại. Những hệ lụy có thể phát sinh từ việc Clym phát hiện ra mẹ mình hôm đó bị từ chối ngoài cửa chắc chắn sẽ chẳng mấy tốt đẹp, và đây là một khía cạnh của sự việc mà cô căm ghét chẳng kém gì những tai họa khủng khiếp.
Bị bỏ lại để trải qua buổi tối một mình vốn dĩ luôn là điều tẻ nhạt đối với cô, và tối nay lại càng tẻ nhạt hơn gấp bội bởi những chấn động từ các sự kiện ban ngày. Hai chuyến viếng thăm đã khuấy động tâm trạng bồn chồn trong cô. Cô không đến mức quá lo lắng về khả năng mình sẽ xuất hiện với hình ảnh xấu xí trong cuộc tranh cãi giữa Clym và mẹ anh, nhưng cô cảm thấy bực bội, và sự thờ ơ lâu nay đã bị đánh thức đến mức cô thầm ước gì mình đã mở cửa. Cô thực sự tin rằng Clym lúc đó đã thức, và lời biện minh ấy hoàn toàn chính đáng xét theo hoàn cảnh; nhưng không gì có thể cứu cô khỏi những lời qu trách vì đã từ chối đáp lời ngay tiếng gõ cửa đầu tiên. Thế nhưng, thay vì tự trách bản thân về kết cục ấy, cô lại trút lỗi lên đầu một đấng Chúa Tể Thế Gian vô hình, vĩ đại nào đó, kẻ đã nhào nặn hoàn cảnh và chi phối số phận của cô.
Vào thời điểm này trong năm, đi dạo vào ban đêm dễ chịu hơn ban ngày, và khi Clym đã rời đi khoảng một tiếng đồng hồ, cô chợt quyết định bước ra ngoài hướng về phía Blooms-End, với hy vọng may ra gặp được anh trên đường trở về. Khi đến cổng vườn, cô nghe thấy tiếng bánh xe đang đến gần, và khi ngoảnh lại, cô nhìn thấy ông ngoại đang lái xe ngựa tiến lên.
“Ta không dừng lại được một phút đâu, cảm ơn con nhé,” ông đáp lại lời chào của cô. “Ta đang lái xe đi East Egdon; nhưng ta ghé qua đây chỉ để báo cho con biết tin này. Có lẽ con đã nghe rồi—về khối tài sản của ông Wildeve chứ?”
“Chưa ạ,” Eustacia ngẩn người đáp.
“À, cậu ta vừa thừa kế một gia tài trị giá mười một nghìn bảng—ông chú vừa qua đời ở Canada, ngay sau khi hay tin toàn bộ gia đình mà ông ấy đang cho đón về nước đều đã chìm nghỉm cùng con tàu Cassiopeia; thế là Wildeve vớ được tất cả, hoàn toàn nằm ngoài dự tính.”
Eustacia đứng bất động một lúc. “Cậu ta biết chuyện này từ bao giờ vậy ạ?” cô hỏi.
“À, cậu ta đã biết từ sáng sớm nay, vì ta đã biết chuyện lúc mười giờ, khi Charley quay về. Giờ thì, cậu ta mới đúng là kẻ gặp may. Con thật là một kẻ ngốc, Eustacia ạ!”
“Bằng cách nào chứ?” cô nói, ngước mắt lên với vẻ bình thản bề ngoài.
“Thì là đã không bám chặt lấy cậu ta khi con có cơ hội.”
“Bám lấy cậu ta cơ đấy!”
“Ta không hề biết giữa hai đứa từng có chuyện gì cho đến tận gần đây; và, thề có Chúa, ta đã phản đối kịch liệt nếu như ta biết chuyện; nhưng vì dường như giữa hai đứa đã có chút ý tứ với nhau, thì sao quỷ tha ma bắt lại không bám lấy cậu ta cơ chứ?”
Eustacia không đáp lời, nhưng vẻ mặt cô trông như thể cô cũng có thể nói về đề tài đó nhiều không kém gì ông nếu cô muốn.
“Và người chồng kém mắt kém mũi đáng thương của con thế nào rồi?” ông lão hỏi tiếp. “Cũng không phải là một kẻ tồi, xét cho cùng.”
“Anh ấy hoàn toàn khỏe mạnh ạ.”
“Đó lại là một điều may mắn cho cô em họ gì gì đó của hắn nhỉ? Ôi trời, lẽ ra con phải ở trong hoàn cảnh đó chứ, con gái ạ! Giờ ta phải đi đây. Con có cần giúp gì không? Những gì của ta cũng là của con mà, con biết đấy.”
“Cảm ơn ông, hiện tại chúng cháu không thiếu thứ gì ạ,” cô lạnh lùng nói. “Clym đi chặt gót, nhưng anh ấy làm chủ yếu như một trò tiêu khiển hữu ích, vì chẳng thể làm gì khác.”
“Hắn được trả tiền cho trò tiêu khiển của mình chứ nhỉ? Ba si-linh một trăm bó, ta nghe nói thế.”
“Clym có tiền,” cô nói, mặt hơi ửng đỏ, “nhưng anh ấy thích tự kiếm thêm chút ít.”
“Được rồi; chúc ngủ ngon.” Và người thuyền trưởng phóng xe đi tiếp.
Khi ông ngoại đã đi khuất, Eustacia cất bước đi một cách máy móc; nhưng tâm trí cô lúc này không còn bận tâm đến mẹ chồng hay Clym nữa. Wildeve, bất chấp những lời than van về số phận, đã được định mệnh nắm lấy và đặt vào ánh hào quang một lần nữa. Mười một nghìn bảng! Dưới mọi góc độ ở Egdon, anh ta là một người giàu có. Trong mắt Eustacia, đó cũng là một khoản tiền lớn—đủ để đáp ứng những nhu cầu mà Clym từng lên án trong những lúc nghiêm khắc nhất của anh là xa hoa và phù phiếm. Dù cô không phải là kẻ tôn sùng tiền bạc, cô lại yêu những gì tiền bạc có thể mang lại; và những hình ảnh xa hoa mới mẻ mà cô tưởng tượng quanh anh đã tô điểm cho Wildeve thêm phần cuốn hút. Bây giờ cô mới nhớ ra buổi sáng hôm đó trông anh lịch sự và ăn mặc chỉnh tề làm sao—có lẽ anh đã diện bộ quần áo đẹp nhất của mình, chẳng màng đến việc bị gai góc cào rách. Và rồi cô nghĩ đến thái độ của anh đối với cô.
“Ôi, tôi hiểu rồi, tôi hiểu rồi,” cô thốt lên. “Anh ấy ước gì mình đang có tôi lúc này biết bao, để có thể trao cho tôi mọi điều tôi khao khát!”
Khi nhớ lại từng chi tiết trong ánh mắt và lời nói của anh—vào thời điểm ấy vốn chẳng mấy bận tâm—cô nhận ra rõ ràng rằng chúng bị chi phối mạnh mẽ bởi tin tức mới mẻ này. “Nếu anh ấy là kiểu người mang lòng thù hằn với kẻ ruồng bỏ mình, anh ấy đã khoe khoang về vận may của mình với tôi rồi; thay vì làm thế, anh ấy chẳng hé nửa lời, vì nể nang gia cảnh bất hạnh của tôi, và chỉ ngầm ra hiệu rằng anh ấy vẫn yêu tôi, như một kẻ bề trên đối với người kém cỏi hơn.”
Sự im lặng ngày hôm đó của Wildeve về những chuyện đã xảy ra chính là hành động đủ sức tạo ấn tượng sâu sắc đối với một người phụ nữ như cô. Những nét tinh tế đầy thiện cảm ấy thực chất là một trong những điểm mạnh trong phong thái của anh ta khi đối xử với phái nữ. Điểm đặc biệt ở Wildeve là, trong khi có lúc anh ta tỏ ra cay đắng, trách móc và oán giận một người phụ nữ, thì vào lúc khác, anh ta lại đối xử với cô ấy bằng sự duyên dáng vô song đến mức khiến cho sự thờ ơ trước đó chẳng còn là bất lịch sự, tổn thương chẳng thành lăng mạ, sự can thiệp biến thành sự quan tâm chu đáo, và việc hủy hoại danh tiết của cô ấy lại trở thành đỉnh cao của tinh thần hiệp sĩ. Người đàn ông mà ngày hôm nay Eustacia đã phớt lờ sự ngưỡng mộ, người mà những lời chúc tốt đẹp của cô hầu như chẳng thèm đón nhận, người mà cô đã tiễn ra khỏi nhà bằng cửa sau ấy, lại chính là chủ nhân của mười một nghìn bảng—một người đàn ông có học thức chuyên môn đàng hoàng, từng có thời gian tập sự với một kỹ sư dân dụng.
Eustacia quá chìm đắm trong gia tài của Wildeve đến mức quên mất rằng con đường của Clym vốn dĩ gắn bó với cô biết bao; và thay vì tiếp tục bước đi để gặp anh ngay lập tức, cô ngồi phịch xuống một hòn đá. Dòng suy tưởng của cô bị cắt đứt bởi một giọng nói vang lên từ phía sau, và khi quay đầu lại, cô nhìn thấy người tình cũ và là kẻ thừa kế may mắn đang đứng ngay bên cạnh.
Cô vẫn ngồi nguyên tại chỗ, mặc dù sự biến đổi thoáng qua trên sắc mặt có thể nói cho bất kỳ ai hiểu rõ cô như Wildeve biết rằng cô đang nghĩ về anh.
“Anh đến đây bằng cách nào vậy?” cô cất giọng trầm và rõ hỏi. “Em cứ nghĩ anh đang ở nhà cơ chứ.”
“Anh đi tiếp ra làng sau khi rời khỏi vườn nhà em; và giờ anh quay lại—chỉ vậy thôi. Em đang định đi đâu thế, anh có thể hỏi được chứ?”
Cô phất tay về hướng Blooms-End. “Em đang đi đón chồng em. Em nghĩ có lẽ em đã gặp rắc rối trong lúc anh ở cùng em ngày hôm nay.”
“Sao lại thế được?”
“Vì đã không mở cửa cho bà Yeobright.”
“Anh hy vọng chuyến viếng thăm đó của anh không gây hại gì cho em.”
“Không. Đó không phải lỗi của anh,” cô bình thản đáp.
Đến lúc này cô đã đứng dậy; và họ vô thức cùng nhau tản bộ mà không nói lời nào trong hai, ba phút; rồi Eustacia phá vỡ sự im lặng bằng câu nói: “Chắc là em phải chúc mừng anh rồi nhỉ.”
“Về chuyện gì? Ồ vâng; ý em là mười một nghìn bảng của anh chứ gì. Chà, vì anh không có được thứ khác, thì anh đành phải bằng lòng với việc nhận được cái đó vậy.”
“Trông anh có vẻ chẳng bận tâm lắm nhỉ. Sao hôm nay lúc đến anh không nói với em?” cô cất giọng của một người bị phớt lờ. “Em nghe được chuyện đó hoàn toàn là do tình cờ.”
“Anh đã định nói với em chứ,” Wildeve nói. “Nhưng anh—thôi được, anh sẽ nói thẳng—anh không thích nhắc đến khi thấy rằng, Eustacia ạ, ngôi sao của em đang không được sáng cho lắm. Cảnh tượng một người đàn ông nằm kiệt sức vì làm việc nặng nhọc, như chồng em đã nằm đó, khiến anh cảm thấy rằng việc khoe khoang tài sản của mình với em lúc ấy là cực kỳ kém tế nhị. Thế nhưng, khi em đứng đó bên cạnh anh ta, anh cũng không khỏi cảm thấy rằng về nhiều mặt, anh ta lại là một người giàu có nghe chừng hơn anh.”
Nghe vậy, Eustacia với chút ý đồ tinh quái ngấm ngầm liền nói: “Sao, anh muốn đổi chỗ với anh ta ư—đổi gia tài của anh lấy em chăng?”
“Anh chắc chắn sẽ đổi,” Wildeve đáp.
“Đã nghĩ đến những chuyện bất khả thi và ngớ ngẩn như vậy, hay là chúng ta đổi chủ đề đi?”
“Được thôi; và anh sẽ kể cho em nghe những dự định của anh trong tương lai, nếu em muốn nghe. Anh sẽ đầu tư cố định chín nghìn bảng, giữ lại một nghìn làm tiền mặt, và với một nghìn còn lại, anh sẽ đi du lịch khoảng một năm hoặc hơn thế.”
“Du lịch ư? Ý tưởng hay thật đấy! Anh định đi đâu?”
“Từ đây đến Paris, anh sẽ ở đó qua mùa đông và mùa xuân. Sau đó anh sẽ đi Ý, Hy Lạp, Ai Cập và Palestine, trước khi trời chuyển nóng. Vào mùa hè, anh sẽ sang Mỹ; và rồi, theo một kế hoạch chưa ấn định, anh sẽ đến Úc và vòng sang Ấn Độ. Lúc đó chắc là anh cũng đã bắt đầu thấy chán ngấy rồi. Rồi có lẽ anh sẽ quay lại Paris một lần nữa, và ở đó bao lâu tùy khả năng tài chính cho phép.”
“Lại quay về Paris,” cô thì thầm bằng một giọng nghe gần như tiếng thở dài. Cô chưa từng hé lộ với Wildeve về những khát vọng hướng về Paris mà những lời miêu tả của Clym đã gieo rắc trong lòng cô; vậy mà giờ đây anh ta lại vô tình ở vào vị trí có thể thỏa mãn những điều đó. “Anh nghĩ nhiều về Paris lắm à?” cô nói thêm.
“Vâng. Theo ý kiến của tôi, đó là tâm điểm rực rỡ nhất trên thế giới này.”
“Và trong ý kiến của em nữa! Thế Thomasin sẽ đi cùng anh chứ?”
“Vâng, nếu cô ấy muốn. Cô ấy có thể thích ở nhà hơn.”
“Thế là anh thì đi đây đi đó, còn em thì phải ở lại đây!”
“Anh đoán là thế. Nhưng chúng ta đều biết lỗi tại ai rồi đấy.”
“Em có đổ lỗi cho anh đâu,” cô nhanh chóng đáp.
“Ồ, anh cứ tưởng em có chứ. Nếu có lúc nào em định đổ lỗi cho anh, hãy nghĩ đến buổi tối hôm nọ bên đồi Rainbarrow, khi em hứa gặp anh mà lại không đến. Em đã gửi cho anh một lá thư; và tim anh quặn thắt khi đọc những dòng đó, hy vọng rằng em sẽ không bao giờ phải nếm trải cảm giác ấy. Đó là ngã rẽ đầu tiên. Khi đó anh đã hành động trong lúc vội vàng... Nhưng cô ấy là một người phụ nữ tốt, anh không nói thêm nữa.”
“Em biết lần đó lỗi là ở phía em,” Eustacia nói. “Nhưng mọi chuyện không phải lúc nào cũng thế. Tuy nhiên, đó là bất hạnh của em khi là kẻ quá bốc đồng trong tình cảm. Ôi, Damon, đừng trách mắng em nữa—em không chịu nổi đâu.”
Họ tiếp tục bước đi trong im lặng chừng hai, ba dặm, rồi Eustacia chợt cất tiếng: “Anh đi lạc đường rồi phải không, anh Wildeve?”
“Đường của anh tối nay ở đâu cũng được. Anh sẽ đi cùng em đến ngọn đồi mà từ đó chúng ta có thể nhìn thấy Blooms-End, vì trời cũng đã muộn để em đi một mình.”
“Đừng phiền thế. Em đâu có bắt buộc phải ra ngoài lúc này. Em nghĩ tốt hơn là anh đừng đi theo em nữa. Kiểu thế này mà bị người ta biết thì trông kỳ cục lắm.”
“Được thôi, anh sẽ để em đi một mình.” Anh bất ngờ cầm tay cô, và đặt lên một nụ hôn—lần đầu tiên kể từ khi cô kết hôn. “Ánh sáng gì trên đồi kia thế?” anh nói thêm, như để che đậy hành động âu yếm ấy.
Cô nhìn theo, và thấy một ánh lửa chập chờn phát ra từ phía vách hở của một cái chòi cách đó không xa. Cái chòi mà trước đây cô luôn thấy trống hoác, giờ đây có vẻ như có người ở.
“Đã đi đến đây rồi,” Eustacia nói, “anh có thể đi cùng em qua cái lều đó cho an toàn được không? Em cứ nghĩ sẽ gặp Clym ở đâu đó quanh đây, nhưng vì anh ấy không xuất hiện nên em sẽ đi nhanh về Blooms-End trước khi anh ấy rời đi.”
Họ tiến về phía túp lều cỏ, và khi đến gần, ánh lửa cùng chiếc đèn lồng bên trong hiện lên rõ mồn một hình bóng một người phụ nữ đang nằm ngả người trên một chiếc giường bện bằng dương xỉ, xung quanh là một nhóm những người đàn ông và phụ nữ xứ hoang. Eustacia không nhận ra bà Yeobright trong dáng người đang nằm đó, cũng chẳng nhận ra Clym đứng trong số những người xung quanh cho đến khi cô đến sát bên. Đoạn, cô nhanh chóng đặt tay lên tay áo Wildeve và ra hiệu cho anh lùi từ phía vách hở của túp lều vào trong bóng tối.
“Là chồng em và mẹ anh ấy,” cô thì thầm với giọng đầy xúc động. “Chuyện này có nghĩa là gì chứ? Anh có thể bước lên trước và xem giúp em được không?”
Wildeve rời khỏi bên cô và đi về phía vách sau của túp lều. Chẳng mấy chốc, Eustacia thấy anh đang ra hiệu gọi mình, cô liền bước tới và nhập hội với anh.
“Đây là một trường hợp nghiêm trọng,” Wildeve nói.
Từ vị trí của họ, họ có thể nghe thấy những gì đang diễn ra bên trong.
“Tôi không thể nghĩ nổi mẹ đã định đi đâu nữa,” Clym nói với ai đó. “Bà ấy rõ ràng đã đi bộ một quãng đường dài, nhưng ngay cả lúc vừa nói được lúc nãy, bà ấy cũng nhất định không chịu nói cho tôi biết ở đâu. Anh thực sự nghĩ thế nào về tình trạng của mẹ tôi?”
“Có rất nhiều điều đáng sợ,” một giọng nói mà Eustacia nhận ra là của vị bác sĩ duy nhất trong vùng nghiêm trọng đáp lại. “Bà ấy đã bị tổn thương phần nào do vết cắn của loài rắn lục; nhưng chính sự kiệt quệ mới là thứ đã quật ngã bà. Ấn tượng của tôi là quãng đường bà ấy đi bộ phải dài đến mức bất thường.”
“Tôi vẫn thường dặn mẹ không được đi bộ quá sức trong thời tiết thế này mà,” Clym đau đớn nói. “Anh có nghĩ chúng ta đã làm đúng khi dùng mỡ rắn lục không?”
“À, đó là một bài thuốc rất cổ—tôi tin là bài thuốc lâu đời của những kẻ bắt rắn,” vị bác sĩ đáp. “Nó được nhắc đến như một loại thuốc mỡ thần kỳ bởi Hoffman, Mead, và hình như cả Abbé Fontana nữa. Chắc chắn đó là việc tốt nhất anh có thể làm rồi; dù tôi vẫn thắc mắc liệu một số loại dầu khác có mang lại hiệu quả tương đương hay không.”
“Lại đây, lại đây!” giọng một người phụ nữ đầy lo lắng bỗng vang lên dồn dập, và người ta có thể nghe thấy Clym cùng vị bác sĩ vội vã lao từ phần sau túp lều đến chỗ bà Yeobright đang nằm.
“Ôi, chuyện gì thế?” Eustacia thì thầm.
“Chính Thomasin vừa nói,” Wildeve đáp. “Thế là họ đã đón cô ấy đến rồi. Không biết mình có nên bước vào không—nhưng nhỡ lại gây hại thì sao.”
Suốt một khoảng thời gian dài, sự im lặng bao trùm nhóm người bên trong; và cuối cùng nó bị phá vỡ bởi giọng nói đau đớn đến xé lòng của Clym, “Ôi bác sĩ, chuyện này có nghĩa là gì?”
Vị bác sĩ không đáp ngay; cuối cùng ông nói, “Bà ấy đang lịm dần đi. Tim bà ấy vốn đã có vấn đề từ trước, và sự kiệt sức về thể xác đã giáng đòn chí mạng.”
Tiếp đó là tiếng khóc than của những người phụ nữ, rồi khoảng lặng chờ đợi, những tiếng thảng thốt nghẹn ngào, một âm thanh khò khè kỳ lạ, rồi đến sự tĩnh lặng đau đớn.
“Mọi chuyện kết thúc rồi,” vị bác sĩ nói.
Sâu hơn trong lều, những người dân quê thì thầm với nhau, “Bà Yeobright mất rồi.”
Gần như cùng lúc đó, hai người đang quan sát nhận thấy bóng một đứa trẻ nhỏ tuổi theo kiểu cổ xưa đang bước vào từ khoảng trống của túp lều. Susan Nunsuch, mẹ của đứa bé, bước ra cửa và lặng lẽ ra hiệu cho thằng bé quay lại.
“Con có chuyện muốn kể với mẹ đây ạ,” đứa bé hét lên bằng chất giọng lanh lảnh. “Người phụ nữ đang ngủ kia đã đi cùng con ngày hôm nay; và bà ấy dặn con phải nói rằng con đã gặp bà ấy, và rằng bà ấy là một người phụ nữ tan nát cõi lòng và bị con trai ruồng bỏ, rồi con đã đi thẳng về nhà.”
Một tiếng nấc nghẹn ngào như của đàn ông phát ra từ bên trong, khiến Eustacia hốt hoảng thốt lên khe khẽ, “Đó là Clym—tôi phải đến bên anh ấy—nhưng liệu tôi có dám làm thế không? Không—chúng ta đi thôi!”
Khi họ đã rời xa khu vực quanh túp lều, cô khàn giọng nói: “Tôi phải gánh chịu trách nhiệm về chuyện này. Có điềm rủi đang chờ đón tôi.”
“Rốt cuộc bà ấy vẫn không được cho vào nhà em sao?” Wildeve hỏi.
“Không, và mọi chuyện rắc rối đều bắt nguồn từ đó! Ôi, tôi phải làm sao đây! Tôi sẽ không xông vào quấy rầy họ đâu—tôi sẽ đi thẳng về nhà. Damon, tạm biệt nhé! Bây giờ tôi không thể nói chuyện với anh nữa đâu.”
Họ chia tay nhau; và khi Eustacia đi đến ngọn đồi tiếp theo, cô ngoái nhìn lại. Một đám tang ủ rũ đang nối đuôi nhau lần theo ánh đèn lồng từ túp lều hướng về phía Blooms-End. Chẳng thấy bóng dáng Wildeve đâu nữa.
