Thấy tín hiệu của Eustacia từ trên đồi lúc tám giờ, Wildeve lập tức chuẩn bị giúp nàng trốn chạy và, như anh ta hằng hy vọng, được đi cùng nàng. Anh ta có phần bồn chồn, và cách anh ta thông báo với Thomasin rằng mình sắp có một chuyến đi bản thân nó đã đủ để khơi dậy sự nghi ngờ ở nàng. Khi Thomasin đã lên giường đi ngủ, anh ta thu dọn những vật dụng cần thiết, rồi đi lên lầu tới chỗ chiếc tráp đựng tiền, lấy ra một khoản tiền giấy khá lớn—số tiền đã được ứng trước cho tài sản mà anh ta sắp sở hữu—để chi trả cho các chi phí dọc đường.
Sau đó, anh ta ra chuồng ngựa và nhà xe để đảm bảo rằng con ngựa, chiếc xe ngựa nhẹ và bộ dây cương đều đang ở trạng thái tốt nhất cho một chuyến đi dài. Gần nửa tiếng đồng hồ trôi qua như vậy, và khi quay trở lại nhà, Wildeve đinh ninh rằng Thomasin đang ở trên giường chứ chẳng ở đâu khác. Anh ta đã dặn cậu bé trông chuồng không phải thức đợi, ngầm để cậu hiểu rằng thời điểm khởi hành của anh ta sẽ là lúc ba hoặc bốn giờ sáng; vì khoảng thời gian này, dẫu là một giờ giấc bất thường, nhưng vẫn đỡ kỳ lạ hơn nửa đêm—thời điểm thực sự đã thỏa thuận, bởi con tàu ở Budmouth khởi hành trong khoảng từ một đến hai giờ.
Cuối cùng, mọi thứ chìm vào yên lặng, và anh ta chẳng còn việc gì ngoài việc chờ đợi. Dù cố gắng cách mấy, anh ta cũng không sao rũ bỏ được nỗi u uất đè nặng trong tâm tư kể từ buổi gặp gỡ cuối cùng với Eustacia, nhưng anh ta vẫn hy vọng rằng hoàn cảnh của mình có điều gì đó mà tiền bạc có thể xoa dịu. Anh ta tự thuyết phục bản thân rằng việc cư xử không chút hẹp hòi với người vợ hiền thảo bằng cách sang tên cho nàng một nửa tài sản của mình, đồng thời thể hiện lòng tận tụy cao cả với một người phụ nữ khác vĩ đại hơn bằng cách sẻ chia số phận với nàng, là một điều khả thi. Và dẫu anh ta định tuân thủ nghiêm ngặt từng chỉ dẫn của Eustacia—đưa nàng đến nơi nàng muốn và rời đi, nếu đó là ý nguyện của nàng—thì bùa ngải mà nàng gieo rắc lên anh ta ngày càng sâu đậm, và trái tim anh ta đập loạn nhịp trước viễn cảnh những mệnh lệnh ấy sẽ trở thành vô nghĩa khi đối mặt với một ước nguyện chung là hai người sẽ gắn kết cuộc đời với nhau.
Anh ta không cho phép bản thân chìm đắm quá lâu vào những phỏng đoán, triết lý và hy vọng ấy; đến mười một giờ bốn mươi phút, anh ta lại rón rén ra chuồng ngựa, đánh xe, thắp đèn, rồi đoạn nắm lấy đầu con ngựa, dắt nó cùng chiếc xe mui kín rời khỏi sân ra tới vệ đường cách quán trọ chừng một phần tư dặm về phía dưới.
Tại đây, Wildeve kiên nhẫn đợi chờ, được che chắn đôi chút khỏi trận mưa quất rát mặt bởi một bờ đất cao đã hình thành ở chỗ này. Dọc theo mặt đường nơi ánh đèn rọi tới, những hạt sỏi rời và những hòn đá nhỏ lăn lóc, kêu lạo xạo trước gió; cơn gió lốc cuốn chúng thành đống, rồi lao vút vào vùng thung lũng hoang vu, gầm rú qua những bụi cây để chìm vào màn đêm tịch mịch. Chỉ có duy nhất một âm thanh lấn át cả tiếng gào thét của thời tiết ấy, đó là tiếng nước đổ ầm ầm từ đập tràn mười cửa ở phía nam, xuất phát từ một con sông uốn lượn qua các đồng cỏ vốn là ranh giới của vùng hoang vu theo hướng này.
Anh ta cứ chần chừ đứng đó trong sự tĩnh lặng tuyệt đối cho đến khi bắt đầu mường tượng rằng thời khắc nửa đêm đã điểm. Một mối hoài nghi vô cùng lớn trỗi dậy trong tâm trí anh ta không biết liệu Eustacia có dám vượt đồi trong thời tiết thế này hay không; thế nhưng, thấu hiểu bản chất của nàng, anh ta cảm thấy rằng nàng có thể làm vậy. “Tội nghiệp thật! Đúng là cái vận xui xẻo của nàng,” anh ta thì thầm.
Cuối cùng, anh ta quay sang phía ngọn đèn và nhìn đồng hồ. Thật ngạc nhiên, lúc đó đã gần mười hai giờ mười lăm phút. Giờ đây anh ta lại ước gì mình đã lái xe ngược theo con đường vòng vèo lên Mistover—một kế hoạch vốn đã không được chọn vì quãng đường quá dài so với lối đi bộ dọc theo sườn đồi hoang vắng, dẫn đến việc con ngựa sẽ phải chịu thêm rất nhiều sức lao động.
Đúng lúc đó, có tiếng bước chân đang đến gần; nhưng vì ánh đèn chiếu về hướng khác nên không thể nhìn rõ người tới. Bước chân khựng lại, rồi lại tiếp tục tiến tới.
“Eustacia?” Wildeve lên tiếng.
Người kia bước lên trước, và ánh sáng chiếu rọi vào bóng dáng Clym đang ướt sũng, kẻ mà Wildeve lập tức nhận ra; thế nhưng Wildeve, đứng khuất sau ngọn đèn, lại không được Yeobright nhận ra ngay lập tức.
Clym khựng lại như thể đang hoài nghi không biết chiếc xe ngựa đang đợi ở đây có liên quan gì đến cuộc trốn chạy của vợ mình hay không. Cảnh tượng Yeobright xuất hiện lập tức thổi bay sự bình tĩnh của Wildeve, kẻ lại nhìn thấy ở Clym bóng dáng của tình địch không đội trời chung—người mà bằng mọi giá phải ngăn chặn không để hắn tiếp cận Eustacia. Do đó, Wildeve giữ im lặng với hy vọng Clym sẽ bước qua mà không gặng hỏi điều gì đặc biệt.
Trong lúc cả hai còn đang do dự ngập ngừng như thế, một âm thanh trầm đục bất chợt vang lên vượt qua cả tiếng bão giông và gió rít. Nguồn gốc của nó là không thể nhầm lẫn—đó là tiếng một thân thể rơi xuống dòng suối ở đồng cỏ bên cạnh, dường như ở một điểm gần con đập tràn.
Cả hai giật mình. “Lạy Chúa! Liệu có phải nàng ấy không?” Clym thốt lên.
“Sao lại phải là nàng ấy chứ?” Wildeve nói, trong cơn hoảng hốt đã quên mất việc nãy giờ mình vẫn đang che giấu thân tung.
“À!—thì ra là anh, cái đồ phản bội này, phải không?” Yeobright hét lên. “Sao lại phải là nàng ấy á? Bởi vì tuần trước nếu có thể thì nàng ấy đã tự kết liễu đời mình rồi. Lẽ ra phải có người canh chừng nàng ấy chứ! Lấy một ngọn đèn rồi đi theo tôi.”
Yeobright chộp lấy ngọn đèn phía bên mình và rảo bước đi trước; Wildeve không đợi tháo ngọn đèn kia ra mà lập tức rảo bước theo lối mòn bên đồng cỏ hướng về phía đập tràn, đi tụt lại phía sau Clym một đoạn ngắn.
Đập tràn Shadwater có chân đập là một vũng nước tròn rộng lớn, đường kính năm mươi thước, nơi nước đổ vào qua mười cửa cống khổng lồ được nâng lên hạ xuống bằng tời và bánh răng theo cách thông thường. Thành của vũng nước được kè đá để ngăn dòng nước xói mòn bờ; nhưng đôi khi sức mạnh của dòng nước vào mùa đông lớn đến mức làm sạt lở cả tường kè và kéo sập nó xuống hố sâu. Clym đã đến được các cửa cống, nơi khung gỗ đang rung chuyển đến tận móng bởi tốc độ chảy như vũ bão của dòng nước. Chẳng thể nhìn thấy gì ngoài bọt sóng cuồn cuộn ở vũng nước bên dưới. Anh bước lên chiếc cầu ván bắc qua đường nước, tay bám chặt vào thanh vịn để gió không thổi bay mình, rồi băng sang bờ bên kia sông. Tại đó, anh cúi người qua thành tường và hạ ngọn đèn xuống, chỉ để nhìn thấy xoáy nước cuộn trào do dòng chảy ngược tạo thành.
Trong khi đó, Wildeve đã đến bờ bên kia, và ánh sáng từ ngọn đèn của Yeobright hắt một thứ ánh sáng loang lổ, chao đảo lên mặt nước vũng đập tràn, phơi bày trước mắt cựu kỹ sư những dòng nước đang cuồn cuộn đổ xuống từ các cửa cống phía trên. Cắt ngang qua tấm gương xám xịt và nhăn nhó ấy là một thân thể đen đúa đang bị một trong những dòng nước xoáy ngược từ từ cuốn đi.
“Ôi, người yêu dấu của tôi!” Wildeve thốt lên với giọng nghẹn ngào đau đớn; và chẳng màng giữ lấy chút sự tỉnh táo minh mẫn nào để mà cởi chiếc áo khoác dài ra, anh ta lao thẳng vào vũng nước sôi sùng sục.
Lúc này Yeobright cũng đã có thể lờ mờ nhận ra cái xác đang trôi nổi, dẫu không thực sự rõ ràng; và tưởng rằng cú lao mình của Wildeve là vì có sinh mạng cần cứu cứu vớt, anh cũng toan nhảy xuống theo. Chợt nhận ra một kế hoạch khôn ngoan hơn, anh đặt ngọn đèn tựa vào một cái cọc cho nó đứng thẳng, rồi chạy vòng ra phần hạ lưu của vũng nước, nơi không có tường kè, tung mình nhảy xuống và dũng cảm lội ngược dòng tiến về phía vùng nước sâu hơn. Tại đây, dòng nước đã cuốn phăng chân anh, và trong lúc bơi, anh bị cuốn vòng vào giữa lòng hồ, nơi anh nhìn thấy Wildeve đang vật lộn.
Trong lúc những hành động vội vã này đang diễn ra ở đây, Venn và Thomasin đã khó nhọc băng qua góc dưới của vùng hoang vu theo hướng có ánh đèn. Họ chưa đến gần dòng sông để nghe thấy tiếngụp nước, nhưng họ đã thấy chiếc đèn xe ngựa được tháo ra và dõi theo chuyển động của nó tiến vào đồng cỏ. Ngay khi đến chỗ chiếc xe mui kín và con ngựa, Venn đã đoán rằng có điều gì đó bất ổn mới xảy ra, và vội vã rảo bước theo dấu vết của ngọn đèn đang di chuyển. Venn đi nhanh hơn Thomasin và đến đập tràn một mình.
Ngọn đèn được Clym đặt tựa vào cây cọc vẫn hắt ánh sáng chiếu rọi khắp mặt nước, và người bán thuốc đỏ quan sát thấy thứ gì đó đang trôi nổi bất động. Vướng bận đứa trẻ trên tay, anh vội chạy ngược lại để đón Thomasin.
“Làm ơn giữ hộ tôi đứa nhỏ, bà Wildeve,” anh nói gấp gáp. “Hãy chạy về nhà với con bé, gọi cậu bé trông chuồng dậy, và bảo nó phái bất kỳ người đàn ông nào đang sống gần đây đến chỗ tôi. Có kẻ rơi xuống đập tràn rồi.”
Thomasin đón lấy đứa trẻ và cắm cổ chạy. Khi đến chỗ chiếc xe mui kín, con ngựa dù vừa từ chuồng ra vẫn đứng bất động như thể nhận thức được tai họa. Lần đầu tiên cô nhận ra đó là xe của ai. Cô suýt ngất lặn và đã chẳng thể bước tiếp nổi bước nào nữa nếu như sự cần thiết phải bảo vệ cô con gái nhỏ khỏi nguy hiểm không tiếp cho cô một sức mạnh tự chủ đáng kinh ngạc. Trong nỗi hoang mang tột độ này, cô bước vào nhà, đặt đứa bé vào nơi an toàn, đánh thức cậu bé giúp việc cùng người hầu gái, rồi lao ra ngoài để tri hô ở ngôi nhà gần nhất.
Diggory, sau khi quay lại bờ vũng nước, nhận thấy các cửa cống nhỏ phía trên hoặc các tấm chắn đã được kéo ra. Anh tìm thấy một tấm trong số đó nằm trên bãi cỏ, bèn kẹp nó dưới một nách, tay cầm chiếc đèn lồng, rồi bước xuống phần hạ lưu của vũng nước giống như Clym đã làm. Ngay khi bắt đầu bước vào vùng nước sâu, anh lao người nằm rạp lên tấm chắn nước; nhờ được nâng đỡ như vậy, anh có thể giữ cho mình nổi bao lâu tùy ý, tay còn lại giơ cao chiếc đèn lồng. Dùng đôi chân làm lực đẩy, anh điều khiển thân mình bơi vòng quanh vũng nước, mỗi lần đều bơi lên theo một trong những dòng nước ngược và thả trôi xuống ở chính giữa dòng chính.
Ban đầu anh chẳng nhìn thấy gì. Rồi giữa sự lấp lánh của các dòng xoáy nước và những cụm bọt trắng phau, anh nhận ra chiếc mũ của phụ nữ đang trôi nổi trơ trọi. Cuộc tìm kiếm của anh lúc bấy giờ ở sát bờ tường bên trái, thì có thứ gì đó nổi lên mặt nước ngay sát bên cạnh anh. Đó không phải là một người phụ nữ như anh vẫn hờ mong, mà là một người đàn ông. Người bán thuốc đỏ ngậm vòng quai đèn lồng vào miệng, chộp lấy cổ áo người đàn ông đang nổi, và tay kia bám chặt lấy tấm chắn nước, vùng vẫy bơi ra luồng nước mạnh nhất, nhờ đó người đàn ông bất tỉnh, tấm chắn và cả bản thân anh bị dòng nước cuốn trôi xuống hạ lưu. Ngay khi Venn cảm thấy chân mình lê lết qua những viên sỏi ở vùng nước nông hơn phía dưới, anh liền bám trụ vững vàng và lội về phía bờ. Tại đó, nơi mực nước chỉ cao ngang eo, anh vung tay ném tấm chắn đi và cố gắng kéo người đàn ông lên. Đây là một việc vô cùng khó khăn, và anh phát hiện ra lý do là vì đôi chân của người đàn ông bất hạnh nọ đang bị siết chặt bởi vòng tay của một người đàn ông khác vốn nãy giờ vẫn chìm hoàn toàn dưới mặt nước.
Vào khoảnh khắc đó, tim anh như muốn nhảy tung lên khi nghe thấy tiếng bước chân đang chạy về phía mình, và hai người đàn ông do Thomasin đánh động đã xuất hiện ở bờ phía trên. Họ chạy đến chỗ Venn và cùng anh kéo những kẻ chết đuối ra ngoài, gỡ họ ra và đặt nằm duỗi trên bãi cỏ. Venn rọi ánh đèn vào gương mặt họ. Người ở phía trên là Yeobright; kẻ chìm sâu hoàn toàn dưới nước là Wildeve.
“Bây giờ chúng ta phải sục sạo cái hố này lần nữa,” Venn nói. “Có một người đàn ông hay phụ nữ gì đó ở đâu dưới này. Mang một cây sào tới đây.”
Một trong những người đàn ông chạy đến chiếc cầu nhỏ giật lấy thanh chắn tay vịn. Người bán thuốc đỏ cùng hai người kia liền cùng nhau bước xuống nước từ phía hạ lưu như trước, và bằng sức mạnh hợp lực, họ dùng sào thăm dò vũng nước tiến về phía trước cho đến đoạn nó dốc sâu xuống vùng tâm điểm. Venn không hề phán đoán sai khi cho rằng bất kỳ ai chìm xuống lần cuối cũng sẽ bị dòng nước cuốn trôi dạt đến điểm này, bởi khi họ vừa khỏa sào qua được khoảng nửa quãng đường thì có vật gì đó cản trở đầu sào của họ.
“Kéo nó về phía trước đi,” Venn nói, và họ dùng sào lừa kéo vật ấy đến sát chân mình.
Venn ngụp xuống dòng nước, rồi trồi lên với một bọc vải ướt sũng ôm trọn lấy thân hình lạnh ngắt của một người phụ nữ—đó tất cả những gì còn lại của nàng Eustacia bất hạnh.
Khi họ lên đến bờ, Thomasin đang đứng đó trong niềm đau đớn tột cùng, cúi gập người trên hai thân thể bất tỉnh nhân sự đã nằm sẵn từ trước. Con xe ngựa được đưa đến điểm gần nhất trên đường, và chỉ mất vỏn vẹn vài phút để đưa cả ba người lên xe. Venn dẫn đầu dắt ngựa, một tay dìu Thomasin, và hai người đàn ông theo sau cho đến khi họ về tới quán trọ.
Người phụ nữ bị Thomasin đánh thức dậy vội vã mặc quần áo và nhóm lửa, trong khi người hầu gái còn lại vẫn tiếp tục được để mặc cho ngáy khò khò một cách bình yên ở gian sau nhà. Thân hình bất tỉnh của Eustacia, Clym và Wildeve lần lượt được mang vào nhà và đặt nằm trên tấm thảm, với phần chân hướng về phía lò sưởi, và những biện pháp sơ cứu nào có thể nghĩ ra đều được áp dụng ngay lập tức, trong khi người trông chuồng được phái đi tìm bác sĩ. Thế nhưng dường như chẳng còn một chút hơi thở sự sống nào trong cả ba thân xác ấy. Khi ấy Thomasin, người mà sự chết lặng vì đau đớn vừa bị xua đi đôi chút bởi những hành động cuồng loạn, liền áp một lọ muối amoniac vào mũi Clym, sau khi đã thử vô ích với hai người kia. Anh khẽ thở dài.
“Clym hãy còn sống!” cô thốt lên.
Chẳng mấy chốc anh đã thở rõ ràng hơn, và cô lại hết lần này đến lần khác cố gắng làm chồng mình hồi tỉnh bằng phương pháp tương tự; thế nhưng Wildeve hoàn toàn không có chút phản ứng nào. Có quá nhiều lý do để cho rằng anh ta và Eustacia đều đã vĩnh viễn vượt ngoài tầm với của những thứ hương liệu kích thích. Những nỗ lực của họ không hề suy giảm cho đến khi vị bác sĩ tới, và rồi từng người một trong ba con người vô tri ấy được đưa lên lầu và đặt vào những chiếc giường ấm áp.
Chẳng bao lâu sau, Venn cảm thấy mình được giải tỏa khỏi trách nhiệm túc trực và bước ra cửa, hầu như vẫn chưa thể tin nổi thảm kịch kỳ lạ vừa giáng xuống gia đình mà anh hằng dành nhiều tâm huyết. Chắc chắn Thomasin sẽ gục ngã trước tính chất đột ngột và ngợp thở của biến cố này. Giờ đây chẳng còn một bà Yeobright kiên định và khôn ngoan nào sống để dìu đỡ cô gái hiền lành qua thử thách này nữa; và mặc cho một kẻ bàng quan vô cảm có nghĩ gì về việc cô mất đi một người chồng như Wildeve đi chăng nữa, thì vẫn không thể nghi ngờ rằng vào khoảnh khắc này, cô đang hoàn toàn suy sụp và hoảng loạn vì cú sốc. Còn về phần anh, do không có đặc quyền bước vào để an ủi cô, anh thấy chẳng còn lý do gì để ở lại lâu hơn trong một ngôi nhà mà bản thân chỉ mãi là một kẻ xa lạ.
Anh quay bước băng qua vùng hoang vu trở về chiếc xe nhà di động của mình. Đống lửa vẫn chưa tắt, và mọi thứ vẫn y nguyên như lúc anh rời đi. Lúc này Venn mới sực nhớ tới bộ quần áo của mình, chúng đã ngấm đẫm nước nặng trịch như chì. Anh thay đồ, phơi chúng trước lò sưởi, rồi ngả lưng xuống giường định bụng sẽ ngủ. Thế nhưng anh chẳng tài nào chợp mắt nổi trong lúc tâm trí đang bị kích động mạnh bởi những mường tượng sống động về chốn hỗn độn ở cái ngôi nhà anh vừa rời đi, và tự trách bản thân vì đã bỏ đi, anh bèn mặc một bộ quần áo khác, khóa cửa lại và vội vã băng trở lại quán trọ.
Trời vẫn đang mưa nặng hạt lúc anh bước vào căn nhà bếp. Một ngọn lửa sáng rực đang tỏa ánh hồng từ lò sưởi, và hai người phụ nữ đang tất bật ngược xuôi, một trong số đó là Olly Dowden.
“Nào, tình hình dưới đó ra sao rồi?” Venn hỏi nhỏ.
“Cậu Yeobright đã khá hơn; nhưng mụ Yeobright và cậu Wildeve thì đã chết cứng ngắc rồi. Bác sĩ bảo họ đã tắt thở từ đời nào trước khi được vớt lên khỏi mặt nước.”
“Hừm! Tôi cũng đoán thế lúc kéo họ lên. Còn bà Wildeve?”
“Con bé ổn nhất có thể rồi. Bác sĩ bắt phải cho nó nằm giữa những lớp chăn, vì nó ướt sũng chẳng khác gì mấy kẻ dưới sông kia, tội nghiệp cô tiểu thư trẻ. Trông anh có vẻ không khô ráo cho lắm đấy, bác bán thuốc đỏ ạ.”
“Ồ, chẳng có gì đáng ngại. Tôi đã thay đồ rồi. Đây chỉ là chút ẩm ướt do dính mưa lúc đi lại thôi.”
“Đứng sát vào lò sưởi mà sưởi đi. Bà chủ dặn là anh muốn dùng gì cứ tự nhiên, và bà ấy đã rất tiếc khi nghe tin anh bỏ đi đấy.”
Venn tiến lại gần lò sưởi, thẫn thờ nhìn vào những ngọn lửa. Hơi nước bốc lên từ chiếc quần bó của anh và bay ngược lên ống khói cùng làn khói xám, trong khi tâm trí anh nghĩ về những con người đang ở trên lầu. Hai người đã là thây ma, một người vừa thoát khỏi cái chết trong gang tấc, người khác thì đang ốm đau và trở thành góa phụ. Lần cuối cùng anh nấn ná bên lò sưởi đó là khi buổi bốc thăm đang diễn ra; khi Wildeve còn sống khỏe mạnh; Thomasin hoạt bát và mỉm cười ở căn phòng bên; Yeobright và Eustacia vừa thành vợ thành chồng, và mụ Yeobright còn đang sinh sống ở Blooms-End. Vào thời điểm ấy, dường như cục diện sự việc ít ra cũng sẽ duy trì tốt đẹp trong vòng hai mươi năm tới. Thế nhưng, trong tất cả những con người ấy, bản thân anh lại là kẻ duy nhất có hoàn cảnh không hề thay đổi đáng kể.
Trong lúc anh đang mải trầm ngâm suy tưởng, có tiếng bước chân đi xuống lầu. Đó là người y tá, tay cầm một bấp giấy ướt đã vo tròn lại. Người phụ nữ mải miết với công việc đến mức hầu như chẳng nhìn thấy Venn. Cô ta lấy từ trong tủ ra vài đoạn dây thừng, căng chúng ngang qua lò sưởi, buộc chặt đầu mỗi đoạn vào thanh chắn lò vốn đã được kéo xích lên từ trước cho mục đích ấy, rồi tháo cuộn giấy ướt ra, bắt đầu dùng kẹp ghim từng tờ một lên dây hệt như phơi quần áo trên sào.
“Chúng là cái gì thế?” Venn lên tiếng hỏi.
“Tiền giấy của ông chủ tội nghiệp,” cô ta đáp. “Chúng được tìm thấy trong túi áo khi người ta cởi đồ cho ông ấy.”
“Vậy ra ông ấy không định quay lại đây trong một thời gian sao?” Venn hỏi tiếp.
“Chuyện đó thì chúng ta sẽ chẳng bao giờ biết được đâu,” cô ta nói.
Venn không nỡ rời đi, bởi tất cả những gì trên đời này khiến anh bận tâm đều đang nằm dưới mái nhà này. Vì chẳng còn ai trong nhà có thể chợp mắt thêm lần nào nữa trong đêm hôm đó, trừ hai kẻ đã ngủ giấc ngàn thu, nên chẳng có lý do gì để anh phải ra đi. Thế nên anh lui vào hốc lò sưởi nơi mình từng ngồi trước kia, và cứ thế ngồi đó, dõi theo làn hơi nước bốc lên từ hai hàng tiền giấy đang đung đưa qua lại theo luồng gió lùa từ ống khói cho đến khi chúng mất đi vẻ nhũn nhót và trở nên khô giòn hoàn toàn. Kế đó, người phụ nữ bước tới tháo ghim, gấp chúng lại và cầm xấp tiền bước lên lầu. Chẳng mấy chốc, vị bác sĩ từ trên lầu bước xuống với vẻ mặt của một kẻ chẳng thể làm gì hơn được nữa, vừa kéo găng tay vừa bước ra khỏi nhà, tiếng vó ngựa của ông ta thưa dần rồi chìm hẳn vào màn đêm trên đường cái.
Đúng bốn giờ sáng, có tiếng gõ cửa nhẹ nhàng. Đó là Charley, được Đại úy Vye phái đến để hỏi xem đã có tin tức gì về Eustacia chưa. Cô gái ra mở cửa nhìn vào mặt Charley với vẻ ngập ngừng như thể không biết phải đáp lời ra sao, rồi dẫn cậu vào nơi Venn đang ngồi, và bảo người bán thuốc đỏ: “Anh làm ơn nói cho cậu ấy biết đi?”
Venn kể lại sự tình. Phản ứng duy nhất của Charley chỉ là một âm thanh yếu ớt, không rõ thành tiếng. Cậu đứng chết trân tại chỗ; rồi bỗng thốt lên trong cơn nghẹn ngào co giật: “Tôi... tôi sẽ được gặp lại cô ấy lần nữa chứ?”
“Tôi đoán là cậu có thể gặp,” Diggory đáp với giọng trầm buồn. “Nhưng chẳng phải cậu nên chạy đi báo cho Đại úy Vye hay sao?”
“Vâng, vâng. Chỉ là tôi rất hy vọng được nhìn thấy cô ấy thêm một lần nữa thôi.”
“Cậu sẽ được gặp,” một giọng nói trầm buồn vang lên từ phía sau; và khi giật mình quay lại, họ nhìn thấy dưới ánh đèn mờ ảo một bóng người gầy gò, xanh xao đến độ trông như hồn ma, khoác một tấm chăn và trông chẳng khác nào Lazarus bước ra từ mộ phần.
Đó chính là Yeobright. Cả Venn lẫn Charley đều không nói năng gì, và Clym tiếp lời: “Cậu sẽ được gặp cô ấy. Vẫn còn đủ thời gian để báo cho đại úy khi trời sáng. Cả cậu nữa, chắc cậu cũng muốn nhìn mặt cô ấy chứ, Diggory? Trông cô ấy bây giờ đẹp lắm.”
Venn gật đầu đồng thuận rồi đứng phắt dậy, cùng với Charley bước theo Clym ra tới chân cầu thang, nơi anh cởi giày ra; Charley cũng làm y như vậy. Họ nối gót Yeobright đi lên lầu tới chiếu nghỉ, nơi có một ngọn nến đang cháy, Clym cầm lấy nó và dẫn đường bước vào căn phòng bên cạnh. Tại đây, anh tiến lại phía mép giường và lật tấm khăn trải giường ra.
Họ lặng lẽ đứng nhìn Eustacia, người mà khi nằm đó trong cái chết tĩnh lặng, dường như lu mờ mọi khoảnh khắc sinh động thuở sinh thời. Sắc thái xanh xao không gói gọn hết vẻ đẹp làn da của nàng, thứ ánh sắc dường như vượt qua cả màu trắng tinh khiết; nó tựa như ánh sáng. Biểu cảm trên đôi môi được gọt giũa tinh tế của nàng thật thanh bình, cứ như thể một ý thức về phẩm giá vừa buộc nàng phải ngừng câu nói lại. Sự cứng nhắc vĩnh cửu đã bao trùm lấy nét mặt nàng trong một khoảnh khắc chuyển giao ngắn ngủi giữa sự nhiệt thành và niềm buông xuôi định mệnh. Mái tóc đen của nàng buông xõa lỏng lẻo hơn bất cứ khoảnh khắc nào mà cả hai từng thấy trước đó, vây quanh vương miện trán nàng như một khu rừng thẳm. Vẻ uy nghi vốn dĩ có phần quá nổi bật đối với một kẻ sinh sống chốn điền viên cuối cùng cũng tìm được một phông nền hòa hợp đầy nghệ thuật.
Không ai lên tiếng, cho đến khi Clym đắp lại khăn cho nàng rồi quay người sang hướng khác. “Bây giờ lại đây nào,” anh nói.
Họ bước đến một góc khuất trong cùng căn phòng, và ở đó, trên một chiếc giường nhỏ hơn, lại nằm một thân hình khác—Wildeve. Có ít sự bình yên hiện hữu trên khuôn mặt anh ta hơn so với Eustacia, nhưng cùng một vẻ trẻ trung rạng ngời đang phủ khắp, và ngay cả kẻ vô cảm nhất khi nhìn thấy anh ta lúc này cũng sẽ cảm nhận được rằng anh ta sinh ra là dành cho một vận mệnh cao cả hơn thế này. Dấu vết duy nhất trên cơ thể anh ta về cuộc chiến sinh tồn vừa qua nằm ở những đầu ngón tay, chúng đã bị tơi tả và hy sinh trong những nỗ lực hấp hối nhằm bấu víu lấy bức tường đá của đập tràn.
Thái độ của Yeobright từ nãy đến giờ quá đỗi bình thản, anh thốt ra quá ít lời kể từ khi xuất hiện trở lại, khiến Venn tưởng rằng anh đã nhẫn nhục chấp nhận. Chỉ đến khi họ rời khỏi phòng và đứng trên chiếu nghỉ, tâm trạng thực sự trong lòng anh mới bộc lộ rõ ràng. Tại đây, anh nói với một nụ cười dại dột, đầu hướng về phía căn phòng nơi Eustacia đang nằm: “Cô ấy là người phụ nữ thứ hai tôi giết trong năm nay. Tôi là nguyên nhân chính dẫn đến cái chết của mẹ tôi, và tôi cũng là thủ phạm chính gây ra cái chết của cô ấy.”
“Sao lại thế được?” Venn hỏi.
“Tôi đã thốt ra những lời tàn nhẫn với cô ấy, để rồi cô ấy rời bỏ nhà tôi. Tôi đã không mời cô ấy quay về cho đến khi quá muộn. Chính tôi mới là kẻ đáng lẽ nên tự trầm mình xuống dòng nước. Sẽ là một ơn phước cho những người còn sống biết bao nếu dòng sông nhấn chìm tôi và đưa cô ấy nổi lên. Thế nhưng tôi lại chẳng thể chết. Những kẻ đáng lẽ phải được sống thì đã nằm xuống nơi đây; còn kẻ đang sống lại chính là tôi!”
“Nhưng anh không thể tự trút những tội lỗi ấy lên đầu mình theo cách đó được chứ,” Venn nói. “Anh hoàn toàn có thể nói rằng cha mẹ là nguyên nhân gây ra một vụ giết người do đứa con gây ra đấy, bởi nếu không có cha mẹ thì đứa con nào đã được sinh ra đời.”
“Đúng vậy, Venn, điều đó rất đúng; nhưng anh không hề biết hết mọi u khúc trong hoàn cảnh này đâu. Nếu Thượng Đế rủ lòng thương mà chấm dứt cuộc đời tôi thì đó sẽ là điều tốt đẹp cho tất cả. Thế nhưng tôi đang dần quen với sự kinh hoàng của sự tồn tại này. Người ta bảo rằng sẽ đến một lúc mà con người ta có thể bật cười trước nỗi đau khổ vì đã quen thuộc với nó quá lâu. Chắc chắn thời điểm đó sẽ sớm đến với tôi thôi!”
“Mục đích sống của anh từ trước đến nay vẫn luôn tốt đẹp mà,” Venn nói. “Tại sao anh lại thốt ra những lời tuyệt vọng nhường ấy?”
“Không, chúng không hề tuyệt vọng. Chúng chỉ hoàn toàn tuyệt vọng theo nghĩa vô vọng mà thôi; và nỗi ân hận lớn nhất của tôi là cho những gì tôi đã gây ra, chẳng có con người hay luật lệ nào có thể trừng phạt nổi tôi cả!”
