Những lời nói của Thomasin, tuy có vẻ nhỏ nhặt nhưng lại mang ý nghĩa vô cùng sâu sắc, vẫn văng vẳng bên tai Diggory Venn: “Hãy giúp tôi giữ anh ấy ở nhà vào mỗi buổi tối.”
Lần đó, Venn đến hoang mạc Egdon chỉ để đi ngang qua sang phía bên kia—anh vốn chẳng còn vướng bận gì đến lợi ích của gia đình Yeobright, và bản thân anh cũng có công việc riêng phải lo liệu. Thế nhưng, anh chợt thấy mình đang trượt trở lại con đường mưu mẹo cũ vì lợi ích của Thomasin.
Anh ngồi trong cỗ xe lưu động của mình và trầm ngâm suy nghĩ. Qua lời nói và thái độ của Thomasin, anh dễ dàng nhận ra Wildeve đang hắt hủi cô. Hắn có thể hắt hủi cô vì ai nếu không phải vì Eustacia? Dù vậy, thật khó mà tin được mọi chuyện lại đi xa đến mức chứng tỏ Eustacia chủ động và thường xuyên khuyến khích hắn. Venn quyết định sẽ thám thính cẩn thận con đường cô tịch chạy dọc thung lũng từ nhà Wildeve đến cơ ngơi của Clym ở Alderworth.
Vào thời điểm này, như đã thấy, Wildeve hoàn toàn vô can trước bất kỳ hành vi tà tâm nào đượcù tính toán từ trước, và ngoại trừ buổi nhảy múa trên bãi cỏ, hắn chưa từng gặp lại Eustacia kể từ ngày cô kết hôn. Thế nhưng, bản chất trăng hoa vẫn tồn tại trong con người hắn, thể hiện qua một thói quen lãng mạn gần đây—thói quen ra khỏi nhà sau khi trời tối và đi dạo về phía Alderworth, đứng đó ngắm trăng ngắm sao, ngắm ngôi nhà của Eustacia, rồi thong thả đi bộ quay về.
Bởi vậy, khi canh gác vào đêm sau lễ hội, người bán keo đỏ đã nhìn thấy hắn bước lên con đường nhỏ, tựa người vào chiếc cổng trước khu vườn nhà Clym, thở dài, rồi quay lưng bước trở về. Rõ ràng là chuyện mờ ám của Wildeve thiên về tưởng tượng hơn là thực tế. Venn lùi bước trước hắn xuống sườn đồi, đến một đoạn mà lối mòn chỉ là một rãnh sâu khoét giữa đám thạch nam; ở đây, anh cúi xuống mặt đất một cách đầy bí ẩn trong vài phút rồi rút lui. Khi Wildeve bước đến chỗ đó, cổ chân hắn đã bị vướng phải một vật gì đó, khiến hắn ngã dúi dụi.
Ngay khi lấy lại được nhịp thở, hắn ngồi dậy và lắng nghe. Bóng tối tĩnh lặng chẳng gợn một âm thanh nào ngoài tiếng gió mùa hè lay động vô hồn. Rà tay tìm kiếm chướng ngại vật vừa đánh ngã mình, hắn phát hiện ra hai bụi thạch nam đã được buộc chụm lại vắt ngang lối đi, tạo thành một chiếc vòng mà bất kỳ lữ khách nào vướng phải cũng chắc chắn ngã nhào. Wildeve gỡ bỏ sợi dây buộc chúng và tiếp tục bước đi với tốc độ tương đối nhanh. Khi về đến nhà, hắn nhận ra đoạn dây có màu đỏ rực. Đúng như những gì hắn đã đoán trước.
Dù điểm yếu của Wildeve không hẳn là sự sợ hãi về mặt thể xác, chiêu trò đánh úp kiểu Jarnac từ một kẻ mà hắn quá rõ tường tận vẫn khiến tâm trí hắn phải bận tâm. Tuy nhiên, hành tung của hắn không vì thế mà thay đổi. Một hoặc hai đêm sau, hắn lại lần theo thung lũng đến Alderworth, cẩn trọng đi né qua mọi lối mòn. Cảm giác bị theo dõi, cảm giác có kẻ đang dùng mưu kế để phá hỏng những sở thích lang thang của mình lại càng làm tăng thêm vẻ thi vị cho một cuộc hành trình hoàn toàn đượm chất tình cảm, miễn là hiểm họa chưa đến mức đáng sợ. Hắn đinh ninh rằng Venn và bà Yeobright đang hùa nhau lại, và cảm thấy việc chống lại một liên minh như thế là điều hoàn toàn chính đáng.
Đêm nay hoang mạc trông hoàn toàn vắng lặng; và Wildeve, sau khi ngậm xì gà đứng nhìn qua cổng vườn nhà Eustacia một lúc lâu, đã bị sự cám dỗ của trò lén lút tình cảm kích thích bản năng, thôi thúc hắn tiến lại gần khung cửa sổ đang khép hờ với chiếc rèm che chỉ kéo xuống một nửa. Hắn có thể nhìn thấu vào căn phòng, và Eustacia đang ngồi đó một mình. Wildeve ngắm nhìn cô trong giây lát, rồi lùi lại phía bãi thạch nam, khẽ khua động những tán dương xỉ khiến đám bướm đêm hoảng hốt bay vụt lên. Bắt lấy một con, hắn quay lại bên cửa sổ, đưa con bướm đến gần khe hở và mở lỏng bàn tay. Con bướm lao thẳng về phía ngọn nến trên bàn Eustacia, lượn quanh vài vòng rồi bay thẳng vào ngọn lửa.
Eustacia giật mình đứng phắt dậy. Đây từng là một ám hiệu quen thuộc từ thuở trước, khi Wildeve còn lén lút đến tán tỉnh cô ở Mistover. Cô nhận ra ngay rằng Wildeve đang đứng bên ngoài, nhưng chưa kịp suy tính phải làm gì thì chồng cô từ trên lầu bước xuống. Gương mặt Eustacia đỏ bừng vì sự cố va chạm bất ngờ của các sự việc, tràn ngập một vẻ sinh động mà lâu nay cô vốn thiếu vắng.
“Em có sắc mặt hồng hào quá đấy, mình ạ,” Yeobright nói khi bước lại đủ gần để nhìn rõ. “Trông em sẽ chẳng chê vào đâu được nếu lúc nào cũng thế này.”
“Em thấy oi bức,” Eustacia đáp. “Chắc em ra ngoài hít thở không khí một lát.”
“Anh đi cùng em nhé?”
“Ôi không. Em chỉ ra cổng chút thôi.”
Cô đứng dậy, nhưng chưa kịp bước ra khỏi phòng thì một tiếng gõ cửa dồn dập vang lên ở cửa chính.
“Em ra—em ra đây,” Eustacia nói với giọng nhanh hơn hẳn ngày thường; cô sốt sắng liếc nhanh về phía cửa sổ nơi con bướm đêm vừa bay vào, nhưng chẳng có bóng dáng ai ở đó.
“Tờ mờ tối thế này em không nên ra ngoài,” anh nói. Clym bước vượt qua cô ra lối đi nhỏ, còn Eustacia đứng đợi, vẻ mặt buồn ngủ che giấu đi sự nóng bức và bồn chồn đang sục sôi trong lòng.
Cô lắng nghe khi Clym mở cửa. Không một tiếng động nào phát ra từ bên ngoài, lát sau anh khép cửa lại và quay vào, nói rằng: “Chẳng có ai cả. Không hiểu điều đó có nghĩa là gì nhỉ?”
Anh đành phải thắc mắc suốt khoảng thời gian còn lại của buổi tối, bởi chẳng có lời giải thích nào đưa ra, và Eustacia thì lặng thinh, việc cô là người duy nhất biết chuyện lại càng làm cho sự việc thêm phần bí ẩn.
Trong khi đó, một màn kịch nhỏ đã diễn ra bên ngoài, chí ít cũng giúp Eustacia tránh được mọi khả năng tự làm tổn hại danh dự của mình trong buổi tối hôm đó. Khi Wildeve đang chuẩn bị ám hiệu bướm đêm, một kẻ khác đã bám theo sau hắn tiến đến sát cổng. Gã đàn ông cầm súng trên tay này đứng lặng theo dõi hành động của kẻ kia bên cửa sổ trong chốc lát, bước thẳng tới ngôi nhà, gõ cửa, rồi biến mất sau góc tường và vượt qua hàng rào.
“Khỉ thật!” Wildeve lẩm bẩm. “Hắn lại theo dõi mình rồi.”
Vì ám hiệu của mình đã bị tiếng gõ cửa ầm ĩ phá hỏng, Wildeve đành rút lui, đi qua cổng và rảo bước thật nhanh xuống con đường mòn mà chẳng màng suy nghĩ gì ngoài việc chuồn cho thật nhanh mà không bị ai phát hiện. Đi được nửa đoạn dốc, con đường chạy sát một lùm ô-rô còi cọc, giữa khung cảnh tối tăm chung, nó hiện lên như con ngươi trong một tròng mắt đen. Khi Wildeve đến đoạn này, một tiếng súng vang lên làm hắn giật mình thon thót, và vài hạt đạn chì đã bắn tung tóe vào những chiếc lá xung quanh hắn.
Chẳng còn nghi ngờ gì nữa, chính hắn là nguyên nhân khiến phát súng đó nổ ra; và hắn lao sầm vào bụi ô-rô, dùng gậy quất túi bụi vào các cành cây, nhưng chẳng có bóng người nào ở đó cả. Cuộc tập kích lần này nghiêm trọng hơn lần trước rất nhiều, và phải mất một lúc lâu Wildeve mới lấy lại được sự bình tĩnh. Một hệ thống đe dọa mới mẻ và vô cùng khó chịu đã bắt đầu, với dụng ý rõ ràng là muốn gây thương tích trầm trọng cho cơ thể hắn. Wildeve từng coi nỗ lực đầu tiên của Venn chỉ là một trò đùa dai thô lỗ mà gã bán keo đỏ giở ra vì thiếu hiểu biết; nhưng giờ đây, ranh giới giữa sự phiền toái và hiểm nguy đã bị vượt qua.
Nếu Wildeve biết rằng Venn đã thực sự nghiêm túc đến nhường nào, chắc chắn hắn còn hoảng sợ hơn nữa. Gã bán keo đỏ đã gần như phát điên khi nhìn thấy Wildeve lảng vảng bên ngoài nhà Clym, và anh sẵn sàng làm mọi cách ngoại trừ việc bắn chết hắn, để khủng bố vị chủ quán trọ trẻ tuổi nhằm dập tắt những xung lực ngỗ ngược của hắn. Tính chính nghĩa còn mơ hồ của biện pháp cưỡng bách thô bạo ấy không hề làm tâm trí Venn bận tâm. Nó hiếm khi làm phiền những bộ óc như thế trong những trường hợp tương tự, và đôi khi điều đó lại là một sự may mắn không có gì phải tiếc nuối. Từ vụ luận tội Strafford cho đến cách giải quyết nhanh gọn của Nông dân Lynch đối với đám lưu manh ở Virginia, đã có không ít chiến thắng của công lý vốn chỉ là sự nhạo báng luật pháp.
Cách cơ ngơi u tịch của Clym chừng nửa dặm về phía dưới là một chòm xóm, nơi sinh sống của một trong hai vị cảnh sát trưởng có nhiệm vụ gìn giữ trị an ở giáo khu Alderworth, và Wildeve rảo bước thẳng đến ngôi nhà nhỏ của viên cảnh sát. Gần như thứ đầu tiên đập vào mắt hắn khi đẩy cửa bước vào là chiếc gậy trượng của viên cảnh sát đang treo trên một chiếc đinh, như để bảo đảm với hắn rằng ở đây có sẵn công cụ để thực hiện ý đồ. Tuy nhiên, khi gặng hỏi vợ viên cảnh sát, hắn mới hay viên cảnh sát không có nhà. Wildeve bảo hắn sẽ đợi.
Thời gian trôi qua từng phút, và viên cảnh sát vẫn chưa về. Sự phẫn nộ dâng trào trong Wildeve dần dịu xuống, nhường chỗ cho một nỗi bất mãn bứt rứt với chính bản thân, với khung cảnh xung quanh, với người vợ viên cảnh sát và với toàn bộ hoàn cảnh trớ trêu ấy. Hắn đứng dậy rời khỏi nhà. Nhìn chung, trải nghiệm của buổi tối hôm đó đã giáng một đòn làm nguội lạnh, thậm chí là tê cóng, những tình cảm lệch lạc của hắn, và Wildeve hoàn toàn không còn tâm trạng nào để lang thang đến Alderworth sau khi trời tối với hy vọng nhận được một cái liếc mắt vô tình từ Eustacia.
Cho đến lúc này, gã bán keo đỏ đã đạt được thành công tương đối trong các mưu mẹo thô sơ nhằm kìm hãm xu hướng thích lang thang vào buổi tối của Wildeve. Ngay trong đêm nay, anh đã bóp chết từ trong trứng nước cuộc gặp gỡ có thể xảy ra giữa Eustacia và người tình cũ của cô. Nhưng anh đã không lường trước được rằng tác động từ hành động của mình lại làm chuyển hướng bước chân Wildeve thay vì ngăn chặn hắn. Vụ đánh bạc bằng những đồng tiền vàng không hề giúp hắn trở thành một vị khách được Clym chào đón; nhưng việc đến thăm họ hàng của vợ mình là một điều hết sức tự nhiên, và hắn quyết định thế nào cũng phải gặp Eustacia. Chỉ là cần phải chọn một khung giờ đỡ oái oăm hơn mười giờ đêm mà thôi. “Vì đi vào buổi tối không an toàn,” hắn tự nhủ, “mình sẽ đi vào ban ngày.”
Trong khi đó, Venn đã rời khỏi hoang mạc để đến thăm bà Yeobright, người mà anh vẫn giữ quan hệ thân thiết kể từ khi bà biết được anh đã thực hiện một bước đi khôn ngoan mang tính cứu tinh như thế nào trong việc hoàn trả những đồng tiền vàng cho gia đình. Bà lấy làm lạ vì anh đến muộn như vậy, nhưng không hề từ chối tiếp đón.
Anh kể cho bà nghe toàn bộ câu chuyện về nỗi bất hạnh của Clym và hoàn cảnh sống hiện tại của anh ấy; rồi khi nhắc đến Thomasin, anh nhẹ nhàng chạm đến nỗi buồn hiển hiện trong những ngày tháng của cô. “Thưa bà, xin bà cứ tin chắc rằng,” anh nói, “bà không thể làm điều gì tốt đẹp hơn cho cả hai đứa nó bằng cách tự nhiên ra vào nhà chúng, dẫu cho ban đầu có thể vấp phải đôi chút lạnh nhạt.”
“Cả nó và con trai tôi đều cãi lời tôi khi kết hôn; thế nên tôi chẳng có chút bận tâm nào đến gia đình chúng cả. Mọi rắc rối của chúng là do chúng tự chuốc lấy.” Bà Yeobright cố tỏ ra cứng rắn; nhưng câu chuyện về tình trạng của con trai đã làm bà xúc động hơn nhiều so với vẻ bề ngoài mà bà muốn bày tỏ.
“Những chuyến viếng thăm của bà sẽ khiến Wildeve phải sống ngay ngắn hơn là cái thói hắn đang muốn bập vào, và có thể sẽ ngăn chặn được những nỗi bất hạnh dưới vùng hoang mạc này.”
“Ý anh là sao?”
“Tối nay ngoài kia tôi đã chứng kiến một chuyện hoàn toàn không vừa mắt chút nào. Tôi ước gì nhà con trai bà và nhà ông Wildeve cách nhau cả trăm dặm thay vì chỉ bốn hay năm dặm.”
“Thế ra giữa hắn và vợ của Clym đã có tư tình với nhau từ trước khi hắn biến Thomasin thành kẻ ngốc nghếch à!”
“Chúng ta hãy hy vọng là bây giờ không có tư tình nào cả.”
“Và hy vọng ấy có lẽ sẽ vô vọng mà thôi. Ôi Clym! Ôi Thomasin!”
“Chưa có chuyện gì tồi tệ xảy ra đâu. Thậm chí, tôi đã thuyết phục được Wildeve phải biết lo liệu chuyện của riêng mình rồi.”
“Bằng cách nào?”
“À, không phải bằng lời nói—mà bằng một kế hoạch của tôi mang tên hệ thống câm lặng.”
“Tôi mong anh sẽ thành công.”
“Tôi sẽ thành công nếu bà chịu giúp tôi bằng cách ghé thăm và làm hòa với con trai mình. Khi đó bà sẽ có cơ hội để tự mình quan sát.”
“Thôi được, vì sự việc đã đến nước này,” bà Yeobright buồn rầu nói, “tôi cũng xin thú thật với anh, gã bán keo đỏ ạ, là tôi đã nghĩ đến chuyện đó. Tôi sẽ hạnh phúc hơn nhiều nếu chúng tôi được hòa giải. Hôn nhân là điều không thể thay đổi, cuộc đời tôi có lẽ chẳng còn dài, và tôi muốn được ra đi trong thanh thản. Nó là đứa con trai duy nhất của tôi; và vì con trai thời nay đều là cái giống người như thế nên tôi cũng chẳng tiếc gì việc mình không có thêm đứa nào khác. Còn về phần Thomasin, tôi chưa từng kỳ vọng nhiều ở nó; và nó cũng chẳng làm tôi thất vọng. Nhưng tôi đã tha thứ cho nó từ lâu; và bây giờ tôi cũng tha thứ cho nó. Tôi sẽ đi.”
Ngay vào lúc gã bán keo đỏ đang trò chuyện với bà Yeobright tại Blooms-End, một cuộc trò chuyện khác về cùng chủ đề cũng đang diễn ra trong bầu không khí ể oải tại Alderworth.
Suốt cả ngày hôm đó, Clym vẫn cư xử như thể tâm trí anh đã quá bận rộn với những suy nghĩ riêng đến mức chẳng màng bận tâm đến những thứ bên ngoài, và những lời nói lúc này của anh đã cho thấy điều gì đang chiếm trọn tâm trí anh. Ngay sau tiếng gõ cửa bí ẩn, anh bắt đầu đề cập đến chủ đề đó. “Hôm nay vắng nhà, Eustacia ạ, anh đã ngẫm nghĩ rằng chúng ta phải làm điều gì đó để hàn gắn vết nứt rạn tồi tệ giữa mẹ thân sinh và anh. Chuyện đó làm anh trăn trở.”
“Anh định làm gì nào?” Eustacia dửng dưng hỏi, bởi cô vẫn chưa thể rũ bỏ cơn phấn khích do mưu chước muốn gặp mặt gần đây của Wildeve gây ra.
“Dường như em chẳng mặn mà gì mấy với những dự định của anh, dù ít hay nhiều,” Clym nói với vẻ hơi bực bội.
“Anh trách nhầm em rồi,” cô đáp, bừng tỉnh trước lời trách cứ của anh. “Em chỉ đang suy nghĩ thôi.”
“Về chuyện gì?”
“Một phần là về con bướm đêm có cái thân đang cháy lụi dần trong bấc nến,” cô chậm rãi nói. “Nhưng anh thừa biết là em luôn quan tâm đến những điều anh nói mà.”
“Thế thì tốt lắm, mình ạ. Vậy anh nghĩ anh phải đến thăm bà ấy thôi.”... Anh tiếp tục với giọng đầy dịu dàng: “Đó không phải là việc gì quá cao ngạo khiến anh không dám làm, chỉ vì sợ làm bà ấy nổi giận nên anh mới trì hoãn lâu đến vậy. Nhưng anh phải làm gì đó thôi. Thật sai lầm khi cứ để tình trạng này tiếp diễn mãi.”
“Anh có gì mà phải tự trách mình cơ chứ?”
“Bà ấy đang dần tuổi cao sức yếu, cuộc sống thì đơn độc, và anh là đứa con trai duy nhất.”
“Bà ấy có Thomasin cơ mà.”
“Thomasin không phải con gái ruột của bà; và dẫu có phải đi chăng nữa thì điều đó cũng không uy quyền được sự vô tâm của anh. Nhưng chuyện đó không quan trọng. Anh đã quyết định sẽ đến gặp bà ấy, và điều duy nhất anh muốn hỏi em là em có sẵn lòng làm hết sức để giúp anh không—nghĩa là, hãy quên đi quá khứ; và nếu bà ấy tỏ ý muốn hòa giải, liệu em có thể rộng lượng đón tiếp bà bước vào nhà chúng ta, hay hoan hỉ nhận lấy sự chào đón từ nhà bà ấy?”
Ban đầu, Eustacia mím chặt môi như thể thà làm bất cứ chuyện gì trên đời này còn hơn là làm theo điều anh gợi ý. Nhưng những đường nét trên đôi môi cô mềm mại dần theo dòng suy nghĩ, dẫu chưa được dịu dàng cho lắm, và cô nói: “Em sẽ không ngáng đường anh đâu; nhưng sau những gì đã xảy ra, việc bắt em phải chủ động đến làm lành là đòi hỏi quá đáng.”
“Em chưa bao giờ kể rõ cho anh nghe thực ra giữa hai người đã có chuyện gì xảy ra.”
“Lúc trước em không thể nói, và bây giờ cũng vậy. Đôi khi chỉ năm phút thôi người ta có thể gieo rắc ngần ấy cay đắng mà cả đời chưa chắc đã gột rửa sạch; và hoàn toàn có thể là như thế trong trường hợp này.” Cô ngưng lại vài giây, rồi nói thêm: “Nếu anh chưa từng quay về chốn rau cháo quê hương này, hỡi Clym, đó sẽ là một phúc đức biết bao cho anh!... Nó đã thay đổi cả vận mệnh của——”
“Ba con người.”
“Năm người,” Eustacia thầm nghĩ; nhưng cô giữ lại điều đó trong lòng.
